Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu về tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Vì công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ngoài không nhiều nên các nghiên cứu chuyên biệt về tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh gần như chưa được thống kê.
Ở các nước tư bản phương Tây, chưa thấy có công trình nào nghiên cứu trực diện và hệ thống tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh; đôi khi xuất hiện một vài quan điểm đề cập đến tư tưởng chính trị của Hồ Chí Minh trong quá trình phân tích cuộc đời hoạt động cách mạng của Người. Jean Lacouture, sử gia nổi tiếng của Pháp, là tác giả công trình Ho Chi Minh, A Political Biography in lần đầu năm 1967 [169]. Công trình gồm 15 chương mô tả một cách sinh động toàn bộ cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh. Lồng ghép trong những trình bày về quá trình hoạt động (chủ yếu là hoạt động chính trị) của Hồ Chí Minh, Jean Lacouture vừa làm nổi bật phẩm chất cá nhân vừa thông qua đó liên hệ lý giải nguyên nhân thắng lợi mang tính tất yếu của cách mạng Việt Nam.
Tác giả cho rằng Hồ Chí Minh “Là một kiểu mẫu cao nhất và hầu như độc đáo, một người gắn bó mật thiết với quần chúng” [169], là “người có óc xét đoán vượt trội với những năng khiếu đột hứng và trí thông minh kỳ diệu” [169]. David Halberstam trong tác phẩm Ho đánh giá đóng góp chính trị của Hồ Chí Minh trên phạm vi quốc tế: Lúc sinh thời, ông Hồ Chí Minh không những đã giải phóng đất nước của ông mà thay đổi chiều hướng của chế độ thuộc địa ở cả châu Phi lẫn châu Á, mà ông còn làm được một điều đáng chú ý hơn: ông đã dùng tới nền văn hóa và tâm hồn của kẻ địch của ông. Đối với Hồ Chí Minh .đó là một cuộc đời đầy đủ. Pátti– trong cuốn Why Vietnam? (Tại sao Việt Nam?) [4] 7 nhìn nhận phẩm chất lãnh tụ chính trị của Hồ Chí Minh khá sắc sảo: “Ông Hồ không hiện lên đối với tôi như một nhà cách mạng không thực tế hay một người cấp tiến cuồng nhiệt, theo đuổi những lời nói rập khuôn, hét to đường lối của đảng, hay thiên về phá hoại mà không có những kế hoạch xây dựng lại.
Đây là một con người thông minh, thấu hiểu những vấn đề của đất nước mình, một con người biết điều và tinh tế” [4]. Tầm vóc của Hồ Chí Minh được tác giả nhận định: “.Hơn một phần tư thế kỷ nay, chỉ có Hồ Chí Minh mới giữ được cho ngọn đuốc độc lập bập bùng cháy trong trái tim, khối óc của những người Việt Nam cộng sản cũng như không cộng sản, và duy nhất chỉ có ông đã trở thành hiện thân của chủ nghĩa quốc gia Việt Nam, một Gioócgiơ Oasinhtơn của Việt Nam. Từ lâu ông đã trở thành Bác Hồ của người nghèo và tầm thường với một ánh hào quang trên đầu mà tất cả các chế độ bù nhìn liên tiếp đã không bao giờ có khả năng đánh đổ được” [4]. Khơrútsốp, trong Hồi ký đã dành hẳn một chương viết về Hồ Chí Minh và đi đến kết luận: Trong cuộc đời hoạt động chính trị của mình, tôi đã biết rất nhiều người nhưng không có người nào gây được ở tôi một ấn tượng đặc biệt như Hồ Chí Minh.
Những người có đầu óc tín ngưỡng thường hay nói đến các vị Thánh. Đúng vậy, với cách sống và uy tín của ông đối với đồng bào trong nước, Hồ Chí Minh đúng là có thể so sánh với “các vị Thánh đó, một vị Thánh cách mạng.”; “Không ai có thể chống lại nổi ông vì niềm tin của ông mãnh liệt, tin ở nhân dân mình và tất cả các dân tộc cũng như ở sự nghiệp cao cả. Mỗi lời nói của ông hình như dựa vào niềm tin là về nguyên tắc tất cả mọi người cộng sản đều là anh em cùng giai cấp, họ chỉ có thể tỏ ra trung thực và chân thành với nhau mà thôi. Hồ Chí Minh quả thực là một trong “các vị Thánh” của chủ nghĩa cộng sản.
Cũng với góc nhìn phẩm chất chính trị của Hồ Chí Minh, Stanley Karnow trên tờ Time (Mỹ) có bài viết nhận định: Một thân hình gầy gò, chòm râu dài, chiếc áo khoác cũ và đôi dép cao su đã mòn, Hồ Chí Minh đã tạo ra một hình ảnh Bác Hồ hiền lành giản dị. Nhưng người là nhà cách mạng dày dạn kinh nghiệm và một nhà dân tộc chủ nghĩa nồng 8 nhiệt, suốt đời đấu tranh cho một mục đích duy nhất: mang lại độc lập tự do cho dân tộc mình. Không có sự dao động trong niềm tin của Hồ Chí Minh, không thể lay chuyển ý chí của Người, ngay cả khi cuộc chiến tranh của Mỹ leo thang, tàn phá đất nước, người vẫn giữ niềm tin đối với nền độc lập của Việt Nam. Dưới con mắt phương Tây, điều dường như không thể tưởng tượng được là Hồ Chí Minh có thể cống hiến sự hy sinh to lớn như ông đã làm.
Tsuboi Yoshiharu trong tham luận tại Hội thảo Việt Nam học lần thứ 3 tổ chức tại Hà Nội (5-8/12/2008) đi vào “Khảo cứu lại Hồ Chí Minh” [150]. Trên một lập trường cho rằng “giá trị tự do hơn”, tác giả tiếp cận nghiên cứu Hồ Chí Minh với tư cách là một người theo chủ nghĩa Cộng hòa và “nhận ra rằng có lẽ giá trị mà Hồ Chí Minh coi trọng nhất trong suốt cuộc đời của mình là những giá trị của nền Cộng hòa. nếu nhận thức Hồ Chí Minh như một người theo chủ nghĩa Cộng hòa, chúng ta có thể đánh giá được một cách đầy đủ và đúng đắn nhất những tư tưởng và hành động của Ông” [150]. Tác giả phân tích “Tinh thần nền Cộng hòa Pháp” và nhận thức tinh thần Cộng hoà của Hồ Chí Minh để kết luận: “có lẽ Hồ Chí Minh là lãnh đạo chính trị duy nhất ở Đông Á nhận thức được một cách đúng đắn nhất tinh thần nền Cộng hòa và Ông đã cố gắng đưa nó vào Việt Nam” [150].
Tác giả phân tích “Ý nghĩa của Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” mà Hồ Chí Minh đề ra và phấn đấu thực hiện để làm cơ sở cho việc khẳng định: “chúng ta có thể nhìn thấy một phần cách suy nghĩ theo chủ nghĩa Cộng hòa của Hồ Chí Minh” [150]. Công trình này của Tsuboi Yoshiharu góc độ tiếp cận có nhiều khác biệt nên trên không ít nhận định ngược lại với quan điểm chính thống ở Việt Nam. Tuy nhiên, có thể thiên về lý giải sự khác biệt do tính chất khoa học hơn là động cơ xấu về chính trị của tác giả. Như vậy, đến nay chưa thấy thống kê các công trình nghiên cứu chuyên biệt về tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh ở nước ngoài.
Nhận định sau đây của nhà nghiên cứu Vladimir N. Công trình nghiên cứu trong nước Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh là nội dung cốt lõi và bao trùm trong tư tưởng Hồ Chí Minh nên các công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất đã là nghiên cứu tư tưởng chính trị của Người. Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh một cách riêng biệt và độc lập thì còn ít được triển khai. Công trình Tư tưởng chính trị của C.
Lênin và Hồ Chí Minh của Lê Minh Quân [119] là một trong số ít đó khi dành một phần nội dung đề cập những vấn đề rất cơ bản của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh. Tác giả quan niệm: Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh là một bộ phận chủ yếu trong hệ thống tư tưởng của Người, đề cập đến nhiều vấn đề, từ nhận thức hay quan niệm về chính trị đến những vấn đề của chính trị trong thực tiễn như đường lối của cách mạng Việt Nam; từ những vấn đề xây dựng Đảng, giành và giữ chính quyền, xây dựng chế độ mới, xây dựng và thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, vấn đề cán bộ và đạo đức cách mạng, vấn đề vận động quần chúng đến những vấn đề về chiến lược, sách lược và nghệ thuật chính trị, phương pháp và phong cách của hoạt động và con người chính trị. Phân tích các nội dung chủ yếu trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về đường lối cách mạng Việt Nam, xây dựng Đảng, xây dựng chế độ mới, phương pháp và nghệ thuật chính trị, con người chính trị, tác phẩm trên khẳng định: Chính trị trong quan niệm của Hồ Chí Minh là đạo đức và hành động cách mạng vì nước, vì dân, vì con người; tự do cho Tổ quốc, độc lập cho dân tộc, hạnh phúc cho Nhân dân là tất cả những gì nhà chính trị Hồ Chí Minh muốn, tất cả những gì Người làm. Đặc biệt, trong phân tích nội dung xây dựng và thực hiện quyền lực của Nhân dân, xây dựng nhà nước của dân, do 10 dân và vì dân, tác giả đã khái quát và đi đến khẳng định các quan điểm chính trị toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, quyền hạn, trách nhiệm, sức mạnh, lực lượng của Nhân dân; phương thức Nhân dân sử dụng quyền lực; mối quan hệ giữa Nhà nước với Nhân dân.
Tất cả đều phải hướng tới mục tiêu xây dựng Nhà nước ta thành Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân để thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân ngày càng rộng rãi hơn, thực sự hơn. Các bộ phận, các yếu tố cấu thành nội dung tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh được nghiên cứu trong nhiều công trình. Đó là các công trình nghiên cứu tư tưởng về Đảng và xây dựng Đảng của Chủ tịch Hồ Chí Minh như Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng của Nguyễn Quốc Bảo [22], Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh của Phạm Ngọc Anh và Bùi Đình Phong [5], Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Đảng do Phạm Ngọc Anh chủ biên [6],. Các công trình này đề cập một cách hệ thống, toàn diện nhiều khía cạnh về vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng; về các mặt công tác (tổ chức – cán bộ, tư tưởng, kiểm tra, dân vận,.), các yếu tố (văn hóa, bản chất, mục tiêu, lý tưởng,.) của Đảng; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; về việc vận dụng tư tưởng đó vào công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng ở nước ta.
từ vị trí, vai trò của Đảng và công tác xây dựng Đảng.