Khám Phá Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Trong Thực Tiễn Hiện Nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước (KSQLNN) là một phần quan trọng trong hệ thống lý luận chính trị của Người. 217 trang.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
• Đề tài: Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Và Vận Dụng Trong Tình Hình Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan và một số vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC - NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
• 2.3. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ GÓC NHÌN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam
• 3.2. Một số vấn đề đặt ra hiện nay trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Những yếu tố tác động đến vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
• 4.2. Yêu cầu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước
• 4.3. Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước
• KẾT LUẬN
• CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước (KSQLNN) là một phần quan trọng trong hệ thống lý luận chính trị của Người. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng quyền lực nhà nước phải thuộc về nhân dân, và việc kiểm soát quyền lực là cần thiết để ngăn chặn sự tha hóa và lạm dụng quyền lực. Ông cho rằng, để xây dựng một nhà nước pháp quyền, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước. Tư tưởng này không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, giúp định hướng cho việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế KSQLNN ở Việt Nam hiện nay. Hồ Chí Minh đã từng nói: "Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền", điều này thể hiện rõ ràng quan điểm của Người về vai trò của nhân dân trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước.

1.1. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng. Trước hết, Người nhấn mạnh sự cần thiết phải có một hệ thống pháp luật rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của nhân dân và ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực. Thứ hai, Hồ Chí Minh đề xuất việc xây dựng các cơ chế giám sát hiệu quả, bao gồm cả giám sát từ phía nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội. Ông cũng nhấn mạnh rằng, việc kiểm soát quyền lực không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là quyền và nghĩa vụ của mỗi công dân. Tư tưởng này đã được thể hiện qua nhiều hoạt động thực tiễn trong quá trình lãnh đạo cách mạng của Người, góp phần xây dựng một nhà nước vững mạnh và dân chủ.

1.2. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước không chỉ nằm ở lý thuyết mà còn ở tính ứng dụng thực tiễn. Tư tưởng này đã giúp định hình các chính sách và quy định pháp luật liên quan đến quyền lực nhà nước ở Việt Nam. Nó khuyến khích sự tham gia của nhân dân vào quá trình giám sát và kiểm soát hoạt động của các cơ quan nhà nước, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của chính quyền. Hơn nữa, tư tưởng này còn góp phần xây dựng lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, tạo ra một môi trường chính trị ổn định và phát triển. Như Hồ Chí Minh đã nói: "Chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân" là mục tiêu cuối cùng của việc kiểm soát quyền lực nhà nước.

II. Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam

Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Mặc dù đã có những cải cách trong hệ thống pháp luật và cơ chế giám sát, nhưng việc thực thi vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Nhiều cơ quan nhà nước vẫn còn thiếu tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động của mình. Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, dẫn đến nhiều kẽ hở trong việc kiểm soát quyền lực. Điều này đã tạo điều kiện cho một số cán bộ, công chức lạm dụng quyền lực, gây ra tình trạng tham nhũng và tiêu cực trong bộ máy nhà nước. Như vậy, việc kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam cần được cải thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

2.1. Những kết quả đạt được trong kiểm soát quyền lực nhà nước

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong kiểm soát quyền lực nhà nước. Các cơ chế giám sát đã được thiết lập và ngày càng hoàn thiện, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước. Việc thực hiện các chính sách công khai, minh bạch đã giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin và tham gia vào quá trình giám sát. Hệ thống pháp luật cũng đã được cải cách theo hướng tăng cường quyền lợi của công dân và bảo vệ quyền lực nhà nước. Những kết quả này đã góp phần tạo dựng lòng tin của nhân dân vào chính quyền và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

2.2. Những hạn chế trong kiểm soát quyền lực nhà nước

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và còn nhiều kẽ hở, dẫn đến việc thực thi không hiệu quả. Nhiều cán bộ, công chức vẫn có biểu hiện lạm dụng quyền lực, gây ra tình trạng tham nhũng và tiêu cực. Việc giám sát từ phía nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội còn mang tính hình thức, chưa thực sự phát huy được vai trò của mình. Những hạn chế này cần được khắc phục để đảm bảo quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân và được kiểm soát một cách hiệu quả.

III. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước hiện nay

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước trong bối cảnh hiện nay là rất cần thiết. Để nâng cao hiệu quả KSQLNN, cần phải xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ và cụ thể hơn. Cần có các cơ chế giám sát chặt chẽ từ phía nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội, nhằm đảm bảo quyền lực nhà nước không bị lạm dụng. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức về trách nhiệm trong việc thực thi quyền lực cũng là một yếu tố quan trọng. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về việc xây dựng một chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân cần được thực hiện một cách nghiêm túc và hiệu quả.

3.1. Yêu cầu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước

Yêu cầu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước hiện nay bao gồm việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và đồng bộ. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước cũng như của công dân trong việc giám sát hoạt động của chính quyền. Hơn nữa, cần phải tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và nhân dân về vai trò của mình trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước.

3.2. Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước

Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước bao gồm việc cải cách hệ thống pháp luật theo hướng tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. Cần thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả từ phía nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội, nhằm đảm bảo quyền lực nhà nước không bị lạm dụng. Hơn nữa, cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, công chức về trách nhiệm và nghĩa vụ trong việc thực thi quyền lực, từ đó nâng cao hiệu quả KSQLNN.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước và vận dụng trong tình hình hiện nay”
Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
Mã số kết cấu: Mở đầu, 4 chương (10 tiết), Kết luận, Danh mục công trình đã công bố, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kiểm soát quyền lực nhà nước (KSQLNN) là phạm trù cơ bản của khoa học chính trị nhằm phát hiện, ngăn chặn sự tha hóa quyền lực và bảo đảm quyền lực nhà nước (QLNN) được thực thi đúng mục tiêu. Trong suốt 24 năm trên cương vị Chủ tịch nước (1945–1969), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cùng Đảng và Nhà nước tổ chức thực thi việc kiểm soát quyền lực, khẳng định nguyên tắc QLNN thuộc về nhân dân.

Trong thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam, cơ chế KSQLNN đã đạt được những kết quả về thể chế nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, kẽ hở pháp lý còn tồn tại; sự phân công, phối hợp giữa các nhánh quyền lực chưa rạch ròi; công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra hiệu quả chưa cao; một bộ phận cán bộ, công chức bị tha hóa quyền lực, dẫn tới hiện tượng tham nhũng, lãng phí; vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, báo chí và nhân dân ở một số nơi còn mang tính hình thức.

Về mặt học thuật, nhiều công trình trong và ngoài nước đã tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, song chưa có công trình luận giải một cách toàn diện, có hệ thống các quan điểm của Người về KSQLNN dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Phân tích, luận giải toàn diện nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN và sự vận dụng tư tưởng của Người trong tình hình hiện nay ở nước ta.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 5 nhiệm vụ cụ thể):
  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án.
  2. Luận giải các khái niệm cơ bản: quyền lực, QLNN, KSQLNN, tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN.
  3. Phân tích nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN.
  4. Đánh giá thực trạng KSQLNN ở Việt Nam và phân tích những vấn đề đặt ra hiện nay từ góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh.
  5. Làm rõ những yếu tố tác động, xác định các yêu cầu và đề xuất các nhóm giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong KSQLNN ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát QLNN và sự vận dụng tư tưởng của Người vào KSQLNN ở Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về KSQLNN, giá trị của tư tưởng và các giải pháp vận dụng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN.
  • Về thời gian: Tư tưởng và hoạt động thực tiễn chỉ đạo KSQLNN của Hồ Chí Minh giai đoạn 1945–1969; khảo sát thực trạng KSQLNN ở Việt Nam từ năm 2011 đến nay (tập trung giai đoạn 2011–2020).
  • Về không gian: Bối cảnh thực tiễn của hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã khảo cứu và phân loại các công trình nghiên cứu đi trước thành ba nhóm nội dung chính:

Nhóm hướng nghiên cứu	Các tác giả, công trình tiêu biểu được khảo cứu trong văn bản
1. Lý luận và thực tiễn chung về KSQLNN	- Tác giả kinh điển/quốc tế: Alexander Hamilton, James Madison, John Jay (Luận về Hiến pháp Hoa Kỳ); Montesquieu (Bàn về tinh thần pháp luật); Jean Jacques Rousseau (Bàn về khế ước xã hội); John Stuart Mill (Bàn về tự do). - Học giả trong nước: Đinh Văn Mậu, Đào Trí Úc và Võ Khánh Vinh, Lưu Văn Quảng (Đề tài Bộ, 2008), Trịnh Thị Xuyến (2008), Lê Văn Cảm và Nguyễn Cảnh Hợp, Trần Kim Cúc (Đề tài B11-16, 2011), Trần Ngọc Đường, Thái Vĩnh Thắng, Phạm Thế Lực (2010), Lê Thị Anh Đào, Lâm Quốc Tuấn (Đề tài B12-09, 2012–2013), Cao Anh Đô, Lê Minh Thông, Trương Thị Hồng Hà, Nguyễn Quang Anh, Trịnh Đức Thảo, Nguyễn Minh Đoan, Nguyễn Thị Hoài An, Nguyễn Thị Kim Ngân, Nguyễn Minh Tuấn, Ngô Đình Phiếm và Nguyễn Minh Sơn, Vũ Thị Hồng Trang, Nguyễn Tuấn Anh.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN	- Chương trình/Đề tài: Chương trình KX.02, Đề tài KX.13 do Nguyễn Đình Lộc chủ nhiệm (Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước kiểu mới - Nhà nước của dân, do dân, vì dân). - Tác giả: Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Đăng Dung - Bùi Ngọc Sơn - Nguyễn Mạnh Tường, Phạm Ngọc Dũng, Nguyễn Duy Quý - Nguyễn Tất Viễn, Geetesh Sharma, Lê Minh Thông, Nguyễn Minh Tuấn, Tsuboi Yoshiharu, Nguyễn Hữu Đổng, Nguyễn Thu An, Trần Đình Huỳnh - Lê Thị Thanh, Nguyễn Thị Lan Phương, Nguyễn Đắc Dũng, Mai Trực (Ủy ban Kiểm tra Trung ương), Vũ Văn Phúc - Trần Thị Minh Châu, Tạ Ngọc Tấn.
3. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào KSQLNN	- Vũ Hoàng Công, Nguyễn Duy Quý - Nguyễn Tất Viễn, Phạm Ngọc Dũng, Hồ Xuân Quang, Văn Thị Thanh Mai, Nguyễn Thế Trung, Trần Thị Minh Tuyết, Nguyễn Đăng Dung, Vũ Anh Tuấn, Doãn Thị Chín, Lý Việt Quang, Trần Ngọc Đường.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Qua tổng quan, tác giả chỉ ra rằng các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận KSQLNN dưới góc độ luật học, khoa học chính trị hoặc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước nói chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, xây dựng định nghĩa khoa học và luận giải một cách toàn diện, chỉnh thể tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN từ nguồn gốc, nội dung, chủ thể, mục đích, hình thức, đến việc đánh giá thực trạng thể chế hiện nay từ hệ quy chiếu tư tưởng của Người để xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khái niệm sử dụng

• Cơ sở lý luận: Chủ nghĩa Mác - Lênin (đặc biệt là các luận điểm của V.I. Lênin về kiểm tra, kiểm soát việc và kiểm soát người, tổ chức toàn dân tham gia kiểm kê, kiểm soát), tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội.
• Khái niệm cốt lõi:
  • Kiểm soát: Dựa trên Từ điển tiếng Việt và Từ điển Luật học (xem xét để phát hiện, ngăn chặn các hành vi trái với thỏa thuận và quy định).
  • Kiểm soát quyền lực nhà nước: Hệ thống những hoạt động được thực hiện bởi các chủ thể khác nhau sử dụng công cụ, phương tiện và biện pháp phù hợp để xem xét, giám sát, phát hiện, ngăn chặn sự tha hoá quyền lực của cá nhân, tổ chức thực thi QLNN.
  • Tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN: Là bộ phận trong tư tưởng của Người về xây dựng nhà nước dân chủ mới, bao gồm hệ thống quan điểm về sự cần thiết, mục đích, chủ thể, hình thức và phương thức KSQLNN nhằm đảm bảo QLNN thuộc về nhân dân, thực thi theo Hiến pháp và pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành:

• Phương pháp logic: Sử dụng tại Chương 2, Chương 3 và Chương 4 nhằm phân tích quá trình phát triển các luận điểm của Hồ Chí Minh theo trình tự hệ thống, khái quát hóa các mối liên hệ giữa thể chế, nhận thức và hành động.
• Phương pháp lịch sử: Sử dụng tại Chương 2 và Chương 3 để gắn kết các luận điểm của Hồ Chí Minh với bối cảnh ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (giai đoạn 1945–1969), quá trình ban hành Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959 và thực tiễn kiểm soát quyền lực qua từng thời kỳ.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng tại Chương 1 và Chương 3 nhằm điểm luận tài liệu, tổng hợp số liệu đánh giá thực trạng hoạt động KSQLNN ở Việt Nam.
• Phương pháp so sánh, thống kê, văn bản học: Sử dụng tại Chương 2, Chương 3 và Phụ lục để phân tích câu chữ, văn kiện, đối chiếu các bản Hiến pháp và các quy định pháp luật liên quan đến kiểm soát quyền lực.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Toàn tập Hồ Chí Minh (các bài viết, tác phẩm tiêu biểu: Đường kách mệnh, Sửa đổi lối làm việc, Việt Nam yêu cầu ca, các thư từ, báo cáo dự thảo Hiến pháp).
• Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc (các Đại hội IX, X, XI, XII).
• Các văn bản lập hiến: Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 2013 và các đạo luật liên quan.
• Báo cáo khoa học từ các đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước (KX.02, KX.13), cấp Bộ và các số liệu thực tiễn công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra giai đoạn 2011–2020.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu liên quan theo ba mạch nội dung: các nghiên cứu lý thuyết chung về kiểm soát quyền lực của các học giả thế giới và Việt Nam; các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và KSQLNN; các nghiên cứu về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào tổ chức bộ máy nhà nước hiện nay.

Chương này rút ra nhận định: các nghiên cứu trước đây đã tạo tiền đề học thuật quan trọng nhưng còn phân tán, thiếu tính hệ thống về KSQLNN trong tư tưởng Hồ Chí Minh, từ đó xác lập tính cấp thiết và nhiệm vụ nghiên cứu tiếp nối của luận án.

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước - Nội dung và giá trị

Chương 2 trình bày các khái niệm nền tảng, làm rõ nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN:

• Sự cần thiết KSQLNN: Xuất phát từ bản chất “Nước lấy dân làm gốc”, nhân dân là người ủy quyền cho bộ máy nhà nước. Hồ Chí Minh chỉ ra rằng khi nắm giữ quyền lực, cán bộ dễ mắc các căn bệnh của chủ nghĩa cá nhân: trái phép, cậy thế, quan liêu, hách dịch, tư túng, tham ô, lãng phí (phân tích trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, 1947). Do đó, kiểm soát quyền lực là điều kiện bắt buộc để giữ vững bản chất của nhà nước dân chủ.
• Mục đích KSQLNN: Luận án phân tích 4 mục đích chính:
  1. Bảo đảm QLNN được thực thi đúng Hiến pháp và pháp luật theo nguyên tắc “thần linh pháp quyền”.
  2. Nâng cao tinh thần trách nhiệm của cán bộ, công chức trước nhân dân.
  3. Ngăn ngừa các biểu hiện của sự tha hóa quyền lực công thành quyền lực cá nhân.
  4. Bảo đảm và phát huy quyền làm chủ thực tế của nhân dân đối với cơ quan công quyền.
• Chủ thể KSQLNN: Xác định 4 nhóm chủ thể:
  1. Nhân dân: Chủ thể tối cao và là nguồn gốc của quyền lực; thực hiện kiểm soát qua bầu cử, bãi miễn, phê bình, khiếu nại, tố cáo và phúc quyết.
  2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Chủ thể lãnh đạo bộ máy nhà nước và lãnh đạo công tác kiểm soát quyền lực thông qua kiểm tra, giám sát nội bộ và định hướng chính trị.
  3. Các cơ quan trong bộ máy nhà nước: Thực hiện phân công, kiểm soát lẫn nhau (Quốc hội giám sát Chính phủ, Tòa án độc lập trong xét xử, Viện kiểm sát thực hiện quyền kiểm sát).
  4. Đội ngũ cán bộ, công chức: Chủ thể trực tiếp thực thi quyền lực, tự kiểm soát bản thân bằng đạo đức cách mạng và chịu sự kiểm tra từ cấp trên và quần chúng.
• Giá trị tư tưởng: Đặt nền móng lý luận cho mô hình Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, kết hợp giữa pháp trị và đức trị, giữa phân công quyền lực và kiểm soát quyền lực mang tính đặc thù Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam và một số vấn đề đặt ra từ góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh

Chương 3 khảo sát thực trạng KSQLNN tại Việt Nam từ năm 2011 đến nay:

• Kết quả đạt được: Hoàn thiện khung khổ pháp lý theo Hiến pháp năm 2013; cơ chế phân công, phối hợp giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp có chuyển biến; hoạt động giám sát, chất vấn của Quốc hội và Hội đồng nhân dân được tăng cường; công tác kiểm tra, giám sát của Đảng được đẩy mạnh; vị trí của Mặt trận Tổ quốc và báo chí được nâng cao.
• Hạn chế và tồn tại: Cơ chế kiểm soát quyền lực bên trong bộ máy nhà nước chưa đủ mạnh; thẩm quyền và trách nhiệm giải trình giữa các cơ quan chưa thật rõ ràng; tình trạng lộng quyền, lạm quyền, lợi ích nhóm và tham nhũng còn phức tạp; việc thực hiện quyền giám sát của nhân dân ở cơ sở đôi lúc còn hình thức.
• Vấn đề đặt ra: Đòi hỏi phải thể chế hóa quan điểm của Hồ Chí Minh về sự giám sát của nhân dân, hoàn thiện cơ chế phân định quyền lực và xây dựng chuẩn mực đạo đức công vụ.

Chương 4: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 xác định các định hướng và giải pháp cụ thể:

• Yếu tố tác động và yêu cầu vận dụng: Tác động của kinh tế thị trường định hướng XHCN, hội nhập quốc tế, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền; quán triệt nguyên tắc tất cả quyền lực thuộc về nhân dân, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và nguyên tắc thượng tôn pháp luật.
• Hệ thống các nhóm giải pháp:
  • Giải pháp về nhận thức và đạo đức: Tăng cường giáo dục lý luận, nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân cho đội ngũ cán bộ, công chức theo di huấn của Hồ Chí Minh.
  • Giải pháp về hoàn thiện thể chế: Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng cơ chế “nhốt quyền lực trong lồng cơ chế”, phân định rõ thẩm quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.
  • Giải pháp về đổi mới cơ chế kiểm soát bên trong BMNN: Nâng cao chất lượng giám sát tối cao của Quốc hội, hiệu quả thanh tra chính phủ, tính độc lập của tòa án trong xét xử và chức năng công tố, kiểm sát tư pháp của Viện kiểm sát.
  • Giải pháp về kiểm soát xã hội: Thể chế hóa quyền giám sát trực tiếp của nhân dân, luật hóa cơ chế tiếp nhận ý kiến đóng góp, đổi mới hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; phát huy vai trò của báo chí truyền thông.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Luận án xây dựng khái niệm khoa học về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước”, xác định rõ nội hàm, cấu trúc, chủ thể, mục đích và phương thức kiểm soát.
• Hệ thống hóa toàn diện các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về KSQLNN từ các tác phẩm, bài nói, bài viết và hoạt động thực tiễn lập hiến (Hiến pháp 1946, 1959), làm rõ tính khoa học và tiến bộ của mô hình chính thể Cộng hòa dân chủ nhân dân.
• Bổ sung, làm phong phú lý luận chuyên ngành Hồ Chí Minh học và lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đánh giá thực trạng công tác KSQLNN ở Việt Nam từ năm 2011 đến nay dựa trên hệ quy chiếu tư tưởng Hồ Chí Minh, chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi của tình trạng tha hóa quyền lực và kẽ hở trong cơ chế kiểm soát hiện hành.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có luận cứ khoa học nhằm đổi mới và hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước, kết hợp kiểm soát bên trong bộ máy với giám sát từ phía xã hội và nhân dân.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Giới hạn nghiên cứu: Luận án tập trung tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học kết hợp khoa học chính trị và luật học; phạm vi dữ liệu thực tiễn tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2011–2020 trong khuôn khổ thể chế chính trị Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Đi sâu phân tích các cơ chế pháp lý chuyên biệt nhằm kiểm soát quyền lực trong từng nhánh quyền lực cụ thể (kiểm soát nội bộ ngành hành pháp, kiểm soát tư pháp).
  • Tiếp tục nghiên cứu cơ chế thực thi Luật Trưng cầu ý dân và các hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân thực hiện quyền kiểm soát quyền lực nhà nước trong bối cảnh chính phủ số và xã hội số.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng và lĩnh vực sau:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên: Sử dụng trong công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, Lý luận chính trị, Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
• Cơ quan tham mưu, hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ phục vụ nghiên cứu sửa đổi, bổ sung pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, thanh tra, kiểm toán, cải cách tư pháp và phòng chống tham nhũng.
• Phần đáng tham khảo trọng tâm:
  • Hệ thống tư liệu phân tích cơ chế phân công và kiểm soát quyền lực trong Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 (Chương 2).
  • Khung lý thuyết về 4 nhóm chủ thể KSQLNN (Tiết 2.2).
  • Hệ thống các nhóm giải pháp vận dụng tại Chương 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước" như thế nào?

Luận án định nghĩa: Tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Người về xây dựng nhà nước dân chủ mới ở Việt Nam, bao gồm hệ thống quan điểm về sự cần thiết, mục đích, chủ thể, hình thức và sử dụng công cụ, phương tiện, biện pháp KSQL, được thực hiện bởi các thành tố trong hệ thống chính trị, xã hội và nhân dân, nhằm phát hiện, ngăn ngừa và bảo đảm việc thực thi QLNN theo đúng Hiến pháp, pháp luật.

2. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh được trình bày trong luận án, mục đích của KSQLNN gồm những gì?

Luận án chỉ ra 4 mục đích chính:

1. Đảm bảo QLNN được thực thi đúng Hiến pháp, pháp luật theo nguyên tắc "thần linh pháp quyền".
2. Nâng cao tinh thần trách nhiệm phục vụ nhân dân của đội ngũ cán bộ, công chức.
3. Ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực (chống chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham ô, lãng phí).
4. Đảm bảo và hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân đối với quyền lực nhà nước.

3. Luận án xác định những chủ thể nào tham gia KSQLNN theo quan điểm Hồ Chí Minh?

Chủ thể KSQLNN gồm 4 lực lượng:

• Nhân dân: Chủ thể cao nhất và là gốc của quyền lực.
• Đảng Cộng sản Việt Nam: Chủ thể lãnh đạo quá trình KSQLNN.
• Các cơ quan trong bộ máy nhà nước: Cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp kiểm soát lẫn nhau theo thẩm quyền Hiến định.
• Đội ngũ cán bộ, công chức: Chủ thể thực thi quyền lực, tự kiểm soát đạo đức công vụ và chịu sự kiểm tra, giám sát từ cấp trên và nhân dân.

4. Hồ Chí Minh đã chỉ ra những biểu hiện tha hóa quyền lực nào của cán bộ công quyền trong các tác phẩm được trích dẫn?

Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947) và các văn bản liên quan, Hồ Chí Minh chỉ ra các biểu hiện tha hóa gồm: trái phép, cậy thế, quan liêu, cửa quyền, hách dịch, mệnh lệnh, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo, tham ô, lãng phí và xem thường pháp luật. Căn nguyên cốt lõi của các hiện tượng này được Người xác định là do "chủ nghĩa cá nhân".

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước và vận dụng trong tình hình hiện nay” là công trình khoa học thuộc chuyên ngành Hồ Chí Minh học, làm sáng tỏ một cách toàn diện hệ thống quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước. Công trình đã làm rõ tính tất yếu, mục đích, chủ thể và phương thức kiểm soát quyền lực bắt nguồn từ bản chất nhân dân của quyền lực nhà nước. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp logic và văn bản học, luận án đã liên hệ sâu sắc với thực trạng tổ chức bộ máy nhà nước giai đoạn 2011–2020 và đề xuất các nhóm giải pháp vận dụng có giá trị thực tiễn đối với công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nghiên cứu về kiểm soát quyền lực nhà nước Từ khi nhà nước ra đời đến nay, việc KSQLNN đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà tư tưởng, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, song KSQLNN là vấn đề hết sức phức tạp, được nghiên cứu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau, trong đó có những công trình tiêu biểu sau: Alexander Hamilton, James Madision và John Jay trong Luận về Hiến pháp Hoa Kỳ cho rằng khó khăn lớn nhất là làm thế nào để chính phủ tự mình kiểm soát lấy mình, theo các ông việc phân quyền nhằm kiểm soát lẫn nhau, và qua đó giữ gìn sự cân bằng là giải pháp bền vững [48].Madision đề cập đến phân quyền và cân bằng quyền lực trong KSQL. Theo đó, các ông nêu ra vấn đề phải có thể chế để KSQL nhằm tránh cho chính phủ có thể lạm quyền dẫn đến vi phạm quyền của công dân.

Việc KSQL được thực hiện bằng pháp luật, mà trước tiên là phải ban hành Hiến pháp để hạn chế quyền lực của Chính phủ. Quyền lực nhà nước và quyền công dân của Đinh Văn Mậu [80]. Tác giả cho rằng QLNN là quyền lực của nhân dân, nhưng nhân dân không thể thực hiện được hết quyền lực của mình một cách riêng biệt, mà quyền lực đó được thực hiện trên cơ sở ủy quyền cho nhà nước. Do vậy, khi nhà nước sử dụng quyền lực sẽ nảy sinh xu hướng lạm quyền và lộng quyền, nên tất yếu phải KSQLNN.

Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu nghiên cứu chi tiết về nội dung, phương thức để KSQLNN. Giám sát và cơ chế giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay của Đào Trí Úc và Võ Khánh Vinh [140]. Trong sách, các tác giả đã phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn và khẳng định giám sát QLNN là tất yếu khách quan; đồng thời, công trình chỉ ra sự khác biệt giữa giám sát bên trong với giám sát bên ngoài đối với QLNN. Bàn về tinh thần pháp luật của Montesquieu [98] và Bàn về khế ước xã hội của Jean Jacques Rousseau [116], là hai tác phẩm nổi tiếng đặt nền móng xây dựng xã hội công dân và nhà nước pháp quyền.

Trước hết, hai tác phẩm khẳng định quyền tự do, bình đẳng là quyền tự nhiên, vĩnh cửu của con người. Đồng thời, hai ông nêu lên những quan điểm để kiến tạo nền dân chủ xã hội dựa trên quyền tự do của công dân. 7 Trong đó, hai tác giả đã phân tích, luận giải nhiều góc độ về QLNN, KSQLNN thông qua cơ chế kiềm chế, đối trọng giữa các cơ quan trong BMNN. Trong Khế ước xã hội Jean Jacques Rousseau viết: “chủ quyền tối cao là sự thực hiện ý chí chung nên không thể tự nó từ bỏ nó được.

Cơ quan quyền lực tối cao là một con người tập thể, nên chỉ tự mình nó đại biểu được cho nó mà thôi. Quyền hành thì có thể chuyển trao được lắm, nhưng ý chí thì không” [116, tr. 79] và “Chủ quyền tối cao không thể từ bỏ thì cũng không thể phân chia được; bởi vì ý chí là chung hoặc không phải là chung; nó có thể là của toàn thể dân chúng hoặc là của một bộ phận” [116, tr. Từ cách lập luận đó, Rousseau nêu ra hai trường hợp là ý chí chung và ý chí cá nhân, cũng như sự khác biệt giữa chúng.