Giáo trình mô đun: Thực tập kế toán tại doanh nghiệp (Mã mô đun: MĐ 31)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Thực tập kế toán tại doanh nghiệp (Mã mô đun: MĐ 31) được ban hành kèm theo Quyết định số 597/QĐ-CĐXD1 ngày 29 tháng 12 năm 2023 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1, do tập thể giảng viên Bộ môn Kế toán thuộc Khoa Kế toán tài chính biên soạn. Đây là mô đun chuyên môn bắt buộc, được bố trí giảng dạy tại kỳ học thứ V của chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng chính quy ngành Kế toán. Tổng thời lượng thực hiện mô đun là 270 giờ (tương đương 12 tuần học), trong đó toàn bộ 270 giờ được phân bổ cho các hoạt động thực hành, bài tập và thảo luận, không bố trí số giờ lý thuyết thuần túy và không có giờ kiểm tra tập trung lý thuyết.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc giúp người học tổng hợp và vận dụng toàn diện hệ thống kiến thức kế toán, các văn bản quy phạm pháp luật về tài chính, kế toán và thuế vào môi trường vận hành thực tế tại doanh nghiệp. Về chuẩn đầu ra kỹ năng, người học được rèn luyện khả năng thu thập, kiểm tra, lập, luân chuyển và lưu trữ hệ thống chứng từ kế toán; lập các bảng phân bổ nghiệp vụ (tiền lương, bảo hiểm xã hội, vật liệu, công cụ dụng cụ, khấu hao tài sản cố định); tính giá thành sản phẩm; hạch toán số liệu vào hệ thống sổ kế toán chi tiết, sổ tổng hợp trên phần mềm kế toán hoặc sổ tay; tiến hành đối chiếu, điều chỉnh số liệu và lập các tờ khai thuế, bảng cân đối phát sinh cùng báo cáo tài chính.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo định hướng năng lực thực hành nghề nghiệp, phân chia nội dung theo từng phần hành kế toán cụ thể tại đơn vị kinh tế. Điểm đặc sắc của tài liệu là cung cấp biểu mẫu chứng từ, mẫu sổ chi tiết và sổ tổng hợp đồng bộ theo quy định chế độ kế toán doanh nghiệp, giúp sinh viên làm quen trực tiếp với luồng luân chuyển chứng từ và phương pháp kiểm soát số liệu thực tế.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành các chương gắn liền với quy trình kế toán tại doanh nghiệp:

  • Chương 1: Tìm hiểu thông tin khái quát về doanh nghiệp (Thời gian: 10 giờ): Cung cấp nội dung hướng dẫn thu thập dữ liệu tổng quan về đơn vị thực tập (tên pháp lý, mã số thuế, địa chỉ trụ sở, ngành nghề kinh doanh, vốn kinh doanh); tìm hiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và bộ máy kế toán (vai trò của kế toán trưởng và các kế toán viên từng phần hành); phân tích quy trình sản xuất kinh doanh; xác định các chính sách kế toán đơn vị đang áp dụng (phương pháp tính thuế giá trị gia tăng, phương pháp tính giá xuất kho vật tư, phương pháp trích khấu hao tài sản cố định).
  • Chương 2: Thực tập kế toán vốn bằng tiền, các khoản phải thu và ứng trước (Thời gian: 30 giờ): Hướng dẫn thu thập, kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn GTGT đầu vào, đầu ra; quy trình xử lý ủy nhiệm chi, séc lĩnh tiền mặt, giấy báo Nợ, giấy báo Có, sổ phụ ngân hàng; lập và luân chuyển chứng từ tạm ứng (Giấy đề nghị tạm ứng, Giấy thanh toán tạm ứng), Phiếu thu, Phiếu chi; phương pháp ghi Sổ kế toán chi tiết quỹ tiền mặt (mẫu số S07a-DN) và Sổ Cái hình thức Nhật ký chung (mẫu số S03b-DN); kỹ thuật đối chiếu số liệu tài khoản 111, 112 với sổ quỹ và sao kê ngân hàng.
  • Chương 3: Thực tập kế toán các loại vật tư (Thời gian: 30 giờ): Quy trình xử lý hóa đơn, hợp đồng mua bán, biên bản giao nhận, biên bản kiểm nghiệm, biên bản kiểm kê vật tư; lập Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho; lập Bảng phân bổ nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ (tập hợp chi phí vào các TK 621, 623, 627, 641, 642, 242); hạch toán Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (mẫu số S10-DN theo dõi TK 152, 153, 155, 156); đối chiếu giữa Sổ chi tiết, Thẻ kho và Bảng tổng hợp nhập - xuất - tồn với Sổ Cái.
  • Chương 4: Thực tập kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương (Thời gian: 30 giờ): Thu thập quy chế lương, xử lý Bảng chấm công (mẫu 01a-LĐTL theo ngày, theo giờ/ca với các ký hiệu quy chuẩn: SP, +, Ô, Cô, TS, T, P, H, NB, KL, N, LĐ); lập Hợp đồng giao khoán; lập Bảng thanh toán tiền lương và Bảng phân bổ tiền lương và bảo hiểm xã hội (mẫu 11-LĐTL theo dõi TK 334, TK 338 gồm 3382, 3383, 3384, TK 335); hạch toán Sổ chi tiết các tài khoản (mẫu số S38-DN) và Sổ Cái; đối chiếu số liệu phát sinh trên bảng lương với Sổ Cái TK 334.
  • Chương 5: Thực tập kế toán tài sản cố định (Thời gian: 15 giờ): Kiểm tra hồ sơ mua sắm, góp vốn, thuê tài chính; lập Biên bản bàn giao TSCĐ (xác định nguyên giá gồm giá mua, chi phí vận chuyển, chi phí chạy thử), Biên bản thanh lý, nhượng bán TSCĐ (xác định nguyên giá, giá trị hao mòn lũy kế, giá trị còn lại, chi phí thanh lý, giá trị thu hồi), Biên bản bàn giao TSCĐ sửa chữa lớn hoàn thành, Biên bản kiểm kê TSCĐ; lập Bảng tính và phân bổ khấu hao TSCĐ; hạch toán các sổ kế toán liên quan.
  • Chương 6: Thực tập kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm: Quy trình thu thập chứng từ chi phí, lập bảng tổng hợp chi phí, luân chuyển chứng từ và hạch toán vào sổ kế toán để tính giá thành sản phẩm hoàn thành.

Progression logic của giáo trình đi từ việc bao quát bức tranh tổng thể về cơ cấu tổ chức và chính sách kế toán của doanh nghiệp (Chương 1), sau đó tiến vào từng phần hành tài sản lưu động và công nợ (Chương 2, Chương 3), tiếp tục với yếu tố chi phí lao động và tài sản cố định (Chương 4, Chương 5), cuối cùng tổng hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm (Chương 6).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố nền tảng lý thuyết và căn cứ pháp lý bao gồm:

  • Hệ thống văn bản pháp luật kế toán, thuế: Các quy định về hóa đơn chứng từ (Thông tư 39/2014/TT-BTC), quy định về điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với giao dịch từ 20 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, nguyên tắc xuất hóa đơn cho các giao dịch trên 200.000 đồng.
  • Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC: Nguyên tắc hạch toán đối ứng tài khoản, hệ thống biểu mẫu chứng từ, cấu trúc sổ chi tiết và sổ tổng hợp.
  • Hệ thống nguyên tắc hạch toán giá trị: Nguyên tắc xác định nguyên giá tài sản cố định, phương pháp định giá vật tư xuất kho, nguyên tắc phân bổ chi phí trả trước (TK 242) và chi phí trích trước (TK 335), tỷ lệ trích các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo tiền lương.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật nghiệp vụ (Technical skills): Lập, soát xét tính hợp pháp, hợp lệ và luân chuyển hệ thống chứng từ (Phiếu thu, Phiếu chi, Ủy nhiệm chi, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho, Bảng chấm công, Biên bản giao nhận TSCĐ).
  • Kỹ năng xử lý, phân tích dữ liệu (Analytical skills): Lập các bảng phân bổ chi phí (Bảng phân bổ nguyên vật liệu - công cụ dụng cụ, Bảng phân bổ tiền lương và BHXH); tính toán khấu hao TSCĐ; tổng hợp số liệu nhập - xuất - tồn.
  • Kỹ năng thực hành tổng hợp (Practical competencies): Ghi chép Sổ chi tiết (S07a-DN, S10-DN, S38-DN) và Sổ Cái hình thức Nhật ký chung (S03b-DN); thực hiện kỹ thuật kiểm tra, đối chiếu số liệu chéo (giữa Sổ quỹ tiền mặt với Sổ Cái TK 1111; giữa Sổ tiền gửi ngân hàng với Sao kê/Sổ phụ ngân hàng; giữa Sổ chi tiết vật liệu với Thẻ kho và Bảng cân đối phát sinh).

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp tiếp cận năng lực nghề nghiệp (competency-based training), lấy hoạt động thực hành thực tế tại doanh nghiệp làm trọng tâm với tỷ lệ 100% thời lượng (270 giờ thực hành, thảo luận và xử lý bài tập tình huống).

  • Phương pháp sư phạm: Người dạy đóng vai trò hướng dẫn quy trình, giao nhiệm vụ và giám sát sinh viên thực hiện công việc kế toán trực tiếp tại các phòng ban của doanh nghiệp. Sinh viên trực tiếp tiếp cận với luồng chứng từ gốc, hệ thống sổ sách và phần mềm kế toán đang vận hành.
  • Thực hành qua hồ sơ chứng từ và case studies: Mỗi phần hành kế toán yêu cầu sinh viên xử lý các tình huống thực tế:
    • Kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn mua bán hàng hóa, phát hiện hóa đơn bất hợp pháp (hóa đơn giả, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng, hóa đơn hết giá trị sử dụng).
    • Quy trình ký duyệt phân quyền chứng từ: Trình tự ký từ người đề nghị, phụ trách bộ phận, kế toán thanh toán, kế toán trưởng đến giám đốc duyệt chi/nhập kho/xuất kho.
    • Lập các biên bản xử lý phát sinh: Biên bản thanh lý tài sản, biên bản giao nhận sửa chữa lớn hoàn thành, xử lý vật tư thừa/thiếu qua kiểm kê.
  • Phương pháp đánh giá: Đánh giá năng lực của người học dựa trên sản phẩm thực tế:
    • Hồ sơ chứng từ kế toán đã lập và hoàn thiện theo đúng biểu mẫu Thông tư 200/2014/TT-BTC.
    • Bảng phân bổ chi phí, sổ kế toán chi tiết và sổ tổng hợp được trích xuất từ phần mềm kế toán hoặc ghi tay.
    • Tính chính xác khi đối chiếu các chỉ tiêu số dư đầu kỳ, phát sinh Nợ/Có và số dư cuối kỳ giữa các tài khoản liên quan trên Bảng cân đối phát sinh.
    • Đánh giá ý thức chấp hành kỷ luật lao động, nội quy đơn vị thực tập và tính trung thực trong xử lý dữ liệu.
  • Hướng dẫn tự học: Sinh viên chủ động nghiên cứu quy chế tài chính nội bộ của đơn vị thực tập, rà soát các văn bản pháp luật thuế hiện hành, tự thực hiện các bước đối chiếu số liệu giữa sổ chi tiết và sổ Cái định kỳ hàng tháng/quý.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Chuẩn hóa theo hệ thống pháp lý hiện hành: Giáo trình cập nhật và tuân thủ các quy định của Luật Kế toán, Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC và các hướng dẫn quản lý hóa đơn, chứng từ (Thông tư số 39/2014/TT-BTC).
  • Chi tiết hóa cấu trúc biểu mẫu nghiệp vụ: Toàn bộ hệ thống chứng từ và sổ kế toán được mô tả cụ thể về mục đích, căn cứ lập và trách nhiệm ký duyệt của từng chức danh quản lý:
    • Mẫu Bảng chấm công 01a-LĐTL với bảng phân loại ký hiệu chấm công chi tiết.
    • Mẫu Bảng phân bổ tiền lương và BHXH số 11-LĐTL phân định rõ các tiểu khoản phải trả, phải nộp (TK 3382, 3383, 3384).
    • Mẫu Biên bản giao nhận TSCĐ, Biên bản thanh lý TSCĐ, Biên bản giao nhận TSCĐ sửa chữa lớn hoàn thành quy định cụ thể thành phần hội đồng giao nhận và cách thức tính toán nguyên giá, giá trị thu hồi.
  • Tích hợp công thức đối chiếu kiểm soát nội bộ: Giáo trình văn bản hóa các đẳng thức kiểm tra số liệu kế toán bắt buộc:
    • Đẳng thức đối chiếu TK 1111: Số dư Nợ đầu kỳ / phát sinh Nợ - Có / số dư Nợ cuối kỳ trên Sổ Cái = Bảng cân đối số phát sinh = Sổ Quỹ Tiền Mặt.
    • Đẳng thức đối chiếu TK 112: Khớp đúng giữa Sổ Cái TK 112, Bảng cân đối phát sinh, Sổ Tiền Gửi Ngân Hàng và Sổ phụ/sao kê ngân hàng.
    • Đẳng thức đối chiếu TK 152, 153, 155, 156: Số dư và phát sinh trên Sổ Cái, Bảng cân đối phát sinh khớp đúng với Bảng kê nhập - xuất - tồn.
  • Gắn kết trực tiếp giữa kế toán thủ công và phần mềm: Người học được rèn luyện quy trình lập chứng từ giấy song song với việc nhập liệu, kết xuất sổ sách trên phần mềm kế toán của doanh nghiệp.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên trình độ Cao đẳng: Sinh viên năm thứ ba (học kỳ V) chuyên ngành Kế toán tại Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo khối ngành kinh tế - kế toán.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học bắt buộc phải hoàn thành mô đun Thực tập kế toán trên phần mềm trước khi tham gia học phần này. Đồng thời cần có kiến thức nền tảng về Nguyên lý kế toán, Kế toán tài chính doanh nghiệp, Thuế và Luật Kế toán.
  • Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy, hướng dẫn thực tập, xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực thực hành nghề nghiệp và tổ chức quy trình chấm báo cáo thực tập tốt nghiệp.
  • Cán bộ nghiên cứu và nhân viên kế toán mới: Dùng làm tài liệu tham khảo để tra cứu phương pháp lập, luân chuyển chứng từ và quy trình mở sổ chi tiết, sổ Cái theo chuẩn mực kế toán doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ Cao đẳng chính quy ngành Kế toán đang thực hiện mô đun thực tập nghề nghiệp tại doanh nghiệp (học kỳ V), đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên hướng dẫn và nhân sự kế toán mới bắt đầu công việc.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học phải hoàn thành môn học tiên quyết Thực tập kế toán trên phần mềm, nắm vững nguyên tắc hạch toán kế toán tài chính doanh nghiệp, hiểu rõ hệ thống tài khoản và quy định pháp luật về thuế, hóa đơn.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình lý thuyết kế toán là gì?

Giáo trình có thời lượng 100% thực hành (270 giờ), không bố trí giờ lý thuyết thuần túy. Nội dung tập trung hoàn toàn vào kỹ năng tác nghiệp thực tế: thu thập, kiểm tra, luân chuyển chứng từ gốc, ghi sổ chi tiết, sổ tổng hợp và đối chiếu số liệu kế toán tại đơn vị kinh doanh.

4. Làm sao để học tập và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Sinh viên cần bám sát từng biểu mẫu nghiệp vụ trong giáo trình, đối chiếu với chứng từ thực tế tại doanh nghiệp thực tập; chủ động thực hiện đầy đủ các bước lập bảng phân bổ, ghi chép sổ kế toán (mẫu S07a-DN, S10-DN, S38-DN, S03b-DN) và áp dụng triệt để các công thức đối chiếu số liệu định kỳ.

5. Giáo trình sử dụng những hệ thống mẫu biểu quy chuẩn nào?

Giáo trình trích dẫn và áp dụng toàn bộ hệ thống mẫu chứng từ, sổ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC (Phiếu thu, Phiếu chi, Bảng chấm công 01a-LĐTL, Bảng phân bổ tiền lương và BHXH 11-LĐTL, Biên bản giao nhận TSCĐ...) và quy định về quản lý hóa đơn theo Thông tư 39/2014/TT-BTC.

Kết luận

Giáo trình Thực tập kế toán tại doanh nghiệp (MĐ 31) của Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 cung cấp khung năng lực thực hành chuyên sâu cho sinh viên ngành Kế toán trình độ Cao đẳng. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở hệ thống biểu mẫu chuẩn hóa, quy trình luân chuyển chứng từ chặt chẽ và các công thức đối chiếu, kiểm soát số liệu nghiệp vụ theo quy định pháp lý hiện hành.

Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ khâu tìm hiểu cơ cấu doanh nghiệp, xử lý chứng từ tiền tệ, vật tư, tiền lương, tài sản cố định đến công tác tổng hợp chi phí và tính giá thành. Để hoàn thành tốt mô đun, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng hệ thống văn bản pháp quy (Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 39/2014/TT-BTC) và phần mềm kế toán tại đơn vị thực tập.