Chương I: THIẾT KẾ MẪU Giới thiệu: Thiết kế mẫu có một vị trí rất quan trọng và là công tác đầu tiên trong quá trình chuẩn bị sản xuất về thiết kế. Các nội dung đƣợc trình bày trong chƣơng I bao gồm: Thiết kế mẫu các sản phẩm áo sơ mi, quần âu, áo jacket 3 lớp và trang phục bơi. Mục tiêu: - Trình bày đƣợc các phƣơng pháp tiến hành thiết kế mẫu áo sơ mi, quần âu, áo jacket và trang phục bơi; - Thực hành thiết kế mẫu hoàn chỉnh các sản phẩm áo sơ mi, quần âu, áo jacket, veston và trang phục bơi theo mẫu gốc và tài liệu kỹ thuật; - Phân tích đƣợc các dạng sai hỏng thƣờng gặp và cách khắc phục trong quá trình thiết kế mẫu; Phân tích đƣợc các thông số kỹ thuật và vận dụng vào việc thiết kế mẫu và may mẫu; - Rèn đƣợc tính cẩn thận, chính xác, phƣơng pháp học nhóm, phƣơng pháp học tƣ duy và nghiêm túc trong công việc. Khái niệm về thiết kế mẫu Thiết kế mẫu là công tác tạo dựng hình ảnh các chi tiết của sản phẩm.
Tùy theo hình thức sản xuất là may đo hay may công nghiệp mà công tác thiết kế mẫu đƣợc thực hiện trên vải hay trên giấy. Hình vẽ các chi tiết của sản phẩm trên giấy theo thuật ngữ chuyên ngành đƣợc gọi là “rập”. Trƣớc khi thiết kế mẫu, ngƣời ta còn phải thực hiện nhiều công tác nhƣ nghiên cứu thị trƣờng, sáng tác mẫu, nghiên cứu mẫu; tuy nhiên trong giới hạn của chƣơng trình, những công tác này không đƣợc trình bày trong giáo trình này. Công việc thiết kế mẫu phải đƣợc thực hiện một cách chính xác, tỉ mỉ đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, nếu có sai sót mà không phát hiện kịp thời sẽ dẫn đến những hậu quả không lƣờng, thiệt hại không những về mặt kinh tế mà còn ảnh hƣởng đến uy tín của xí nghiệp.
Trong sản xuất công nghiệp phải cùng lúc thỏa mãn đƣợc yêu cầu của nhiều ngƣời thuộc nhiều tầng lớp, giới tính, độ tuổi và ngành nghề khác nhau; để làm tốt đƣợc những yêu cầu trên, các doanh nghiệp may phải nỗ lực phấn đấu không ngừng, luôn đổi mới công nghệ, cập nhật kiến thức cho đội ngũ nhân viên nhằm tạo ra những bộ mẫu thiết kế đƣợc nhiều ngƣời ƣa chuộng, khẳng định đẳng cấp thƣơng hiệu và đảm bảo yêu cầu của khách hàng. Đó cũng là mục tiêu đƣợc đƣa lên hàng đầu trong chiến lƣợc phát triển của mỗi doanh nghiệp. Chƣơng I: Thiết kế mẫu 2 Hơn nữa trong xã hội ngày nay, luôn có những nhóm ngƣời với những cỡ vóc khác nhau (mỗi cỡ vóc là một tập hợp các số đo chiều cao, vòng cổ, vòng ngực, vòng mông… nhất định) với nhiều đặc điểm cấu trúc cơ thể, vùng miền, địa phƣơng với khí hậu địa lí, cùng với đời sống kinh tế - xã hội khác nhau; vì thế mẫu trong sản xuất công nghiệp cũng phải đảm bảo phù hợp những đặc điểm trên cho khách hàng. Trong ngành may công nghiệp với sự góp sức của nhiều ngƣời, với nhiều chuyên môn khác nhau, công việc thiết kế trở nên chuyên môn hóa, bởi đã có những bộ phận nghiên cứu thị trƣờng, nghiên cứu cỡ vóc… những chuyên viên tổng hợp và phân tích dữ liệu sẽ đƣa ra những con số cụ thể về cỡ vóc phù hợp với các đối tƣợng, những nhận định cụ thể để phát triển mẫu.
Ngƣời làm công tác thiết kế mẫu chú trọng vào phần chuyên môn thiết kế, để sao cho bộ mẫu thiết kế khi may mẫu (chế thử) đạt yêu cầu kỹ thuật, đảm bảo yêu cầu của khách hàng. Hiện nay ngành may công nghiệp của Việt Nam, các đơn hàng phần lớn là xuất đi các nƣớc thuộc khối châu Âu, châu Mỹ, Nhật… tài liệu và mẫu gốc đƣợc chuyển đến trực tiếp hoặc gián tiếp qua email của nhà máy; bộ phận kỹ thuật tiếp nhận thông tin tiến hành dịch thuật, thiết kế, kiểm tra bộ mẫu so với tài liệu kỹ thuật và may mẫu đối. Tóm lại, thiết kế mẫu là quá trình thiết kế các chi tiết kết cấu nên sản phẩm, sau khi lắp ráp các chi tiết tạo thành một sản phẩm đảm bảo hình dáng của mẫu gốc và thông số kích thƣớc đúng theo tài liệu kỹ thuật của khách hàng. Mẫu sau khi đƣợc khách hàng duyệt hay còn gọi là mẫu đối, đƣợc sử dụng làm cơ sở xây dựng các bộ mẫu phục vụ cho quá trình sản xuất nhƣ: mẫu cứng, mẫu đầu chuyền, mẫu ủi, mẫu kiểm tra.
Các loại mẫu trong sản xuất - Mẫu mỏng: Mẫu mỏng là mẫu bán thành phẩm, kích thƣớc và hình dạng của các chi tiết có tính thêm lƣợng dƣ công nghiệp cần thiết, đƣợc thiết kế trên vật liệu giấy mỏng, dai, mềm, ít biến dạng, có thể dễ dàng chỉnh sửa sau quá trình may mẫu. - Mẫu cứng: Mẫu cứng là bộ mẫu đƣợc sao chép từ mẫu mỏng đạt yêu cầu một cách chính xác với đầy đủ các thông tin từ mẫu mỏng. Mẫu cứng có 2 loại: là mẫu thành phẩm và mẫu bán thành phẩm + Mẫu thành phẩm: Mẫu thành phẩm là mẫu có thông số kích thƣớc đúng với thông số kích thƣớc thành phẩm của các chi tiết trên sản phẩm đƣợc cung cấp cho bộ phận giác sơ đồ làm mẫu giác các chi tiết keo (mex), dựng. cung cấp cho phân xƣởng cắt và may.
+ Mẫu bán thành phẩm: Mẫu bán thành phẩm là mẫu thành phẩm đƣợc gia đầy đủ đƣờng may cho quá trình lắp ráp chi tiết, mẫu đƣợc cung cấp cho bộ phận giác Chƣơng I: Thiết kế mẫu 3 sơ đồ, phân xƣởng cắt làm mẫu cắt chính xác các bán thành phẩm và cung cấp cho phân xƣởng may. - Mẫu cắt gọt: Mẫu cắt gọt là mẫu có kích thƣớc bằng mẫu thành phẩm hoặc bán thành phẩm, đƣợc làm bằng chất liệu có độ bền cao. Mẫu thƣờng đƣợc thiết kế để cắt các chi tiết nhỏ, cần độ chính xác cao nhƣ: thép tay, lá cổ, chân cổ, túi áo và các chi tiết keo lá cổ, chân cổ, bát tay, lƣng. - Mẫu may: Mẫu may là mẫu thành phẩm của chi tiết dùng để may các chi tiết nhỏ và các chi tiết có độ chính xác cao, mặt dƣới của mẫu thô ráp đảm bảo khi may ít bị xê dịch.
- Mẫu ủi: Mẫu ủi là mẫu nhỏ hơn mẫu thành phẩm 0,1cm của chi tiết đƣợc ủi, đƣợc làm từ vật liệu ít bị biến dạng, chịu đƣợc nhiệt. - Mẫu sang dấu: Mẫu sang dấu là mẫu dùng để đánh dấu các chi tiết, có dạng khe hoặc lỗ, đảm bảo định vị chính xác vị trí của một số điểm thiết kế trên sản phẩm. - Mẫu kiểm tra: Mẫu kiểm tra là mẫu vẽ đúng theo hình dáng của sản phẩm, có xác định các thông số theo vị trí đo của khách hàng, dùng để kiểm tra thành phẩm nhanh và chính xác, đƣợc làm bằng giấy cứng và dán trên bàn kiểm tra thông số. - Mẫu phụ dùng cho vải kẻ sọc: Đây là loại mẫu bán thành phẩm có cộng thêm lƣợng dƣ an toàn khi gia công.
Lƣợng dƣ an toàn là lƣợng dƣ đƣợc cộng thêm cho mỗi chi tiết, phụ thuộc vào chu kỳ kẻ sọc và qui cách may của chi tiết, nhằm đảm bảo đƣợc yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm và tiết kiệm đƣợc nguyên liệu. Đối với áo sơ mi có kẻ sọc, caro: Lƣợng dƣ an toàn áp dụng cho các chi tiết nhỏ nhƣ cổ áo, bát tay, túi áo, đô áo (cầu vai), thép tay. Đối với vải kẻ sọc: Tùy theo yêu cầu kỹ thuật, lƣợng dƣ an toàn đƣợc cộng thêm cho chi tiết từ 0,5 đến 1 chu kỳ kẻ sọc. Ví dụ 1: Bát tay cần thẳng sọc, đô áo lớp trong canh thẳng sọc lớp ngoài (hình 1.
Đô áo Ví dụ 2: Đô áo lớp ngoài canh sọc với tay áo: Cầu vai sẽ cộng thêm 1 chu kỳ về phía vai (hình 1.3) Chƣơng I: Thiết kế mẫu 4 Hình 1. Đô áo lớp ngoài canh sọc với tay áo Đối với vải kẻ ngang, kẻ caro: Lƣợng dƣ an toàn cho các chi tiết theo chiều dọc và chiều ngang từ 0,5 đến 1 chu kỳ kẻ caro (hình 1. Đô áo và bát tay cần canh sọc Hình 1. Túi nở rộng canh kẻ dọc Chƣơng I: Thiết kế mẫu 5 Hình 1.
Túi nở rộng canh kẻ ngang Hình 1. Túi nở rộng canh kẻ caro Hình 1. Lá cổ nở rộng canh kẻ caro Chƣơng I: Thiết kế mẫu 6 Hình 1. Thân quần nở rộng canh kẻ caro 3.
Cơ sở thiết kế mẫu Dựa trên những mẫu gốc ban đầu của khách hàng nhƣ sản phẩm áo, quần, nón, giỏ xách… cũng có thể là bộ rập mỏng đƣợc khách hàng chuyển đến trực tiếp hoặc gián tiếp qua email của nhà máy. Trên cơ sở đó, kết hợp với tài liệu kỹ thuật do khách hàng cung cấp bộ phận kỹ thuật sẽ tiến hành kiểm tra bộ mẫu về hình dáng, số lƣợng chi tiết, hƣớng canh sợi, đƣờng lắp ráp… và tiến hành thiết kế mẫu sao cho đảm bảo đƣợc hình dáng, cấu trúc chi tiết, thông số kích thƣớc và yêu cầu kỹ thuật. Độ co, giãn của nguyên liệu sẽ phát sinh trong quá trình gia công tạo ra sản phẩm. Vì vậy phải nghiên cứu kỹ tính chất nguyên liệu để xử lý, tăng giảm mẫu rập khi tiến hành thiết kế.
Độ co giãn của nguyên liệu đƣợc xử lý theo yêu cầu cụ thể từng mã hàng nhƣ: phà hơi, giặt, ủi, ép nhiệt, wash, đƣờng may. Ngoài ra, khi sản xuất các sản phẩm may mặc nhằm đáp ứng nhu cầu của đại đa số ngƣời tiêu dùng, ta còn phải căn cứ vào hệ thống cỡ số. Hệ thống cỡ số này chính là kết quả của quá trình khảo sát trên cơ thể nhiều ngƣời, nhiều lứa tuổi, nhiều đối tƣợng; mỗi quốc gia có một bảng hệ thống cỡ số khác nhau. Trong giai đoạn thiết kế mẫu, kinh nghiệm chuyên môn về thiết kế là một yếu tố rất quan trọng, có kinh nghiệm tốt sẽ phân tích tổng hợp các dử liệu đúng hƣớng và thiết kế hoàn chỉnh bộ rập đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, sau khi may mẫu sẽ tạo ra một sản phẩm đảm bảo yêu cầu kỹ thuật của khách hàng.
Nếu trong trƣờng hợp tài liệu kỹ thuật và mẫu gốc có mâu thuẫn thì ta dựa vào tài liệu kỹ thuật để thiết kế hoặc tham khảo ý kiến của khách hàng. Nguyên tắc thiết kế mẫu Thiết kế mẫu phải gắn liền với việc nghiên cứu tính chất nguyên phụ liệu. Tùy vào tính chất nguyên phụ liệu nhƣ độ co giãn, hoa văn, kẻ sọc hay có tuyết mà ngƣời thiết kế sẽ điều chỉnh hƣớng canh sợi trên chi tiết sao cho phù hợp đảm bảo đƣợc vẻ Chƣơng I: Thiết kế mẫu 7 thẩm mỹ cho sản phẩm và yêu cầu của khách hàng.