Bài 3 XÁC ĐỊNH TH Ú C ĂN CHO TRÂU, BÒ THỊT Mục tiêu Học xong bài học nàv, người học có kha năng - Trình bày được việc xác định thức ăn cho trâu, bò thịt; - Xác định được thức ăn cho trâu, bò thịt theo yêu cầu kỹ thuật. Xác định thức ăn thô, xanh Đông cỏ chăn nuôi trâu, bò Thức ăn thô xanh bao gồm các loại cỏ trồng và cò tự nhiên cho trâu, bò ăn dưới dạng thu cắt hay chăn thả. Cỏ xanh là loại thức ăn ngon và phù hợp với sinh lý tiêu hóa của trâu, bò. Thành phần dinh dưỡng của cỏ xanh khá cân đổi và tỷ lệ tiêu hóa khá cao Cỏ xanh là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu cho trâu, bò từ đường trong thân cây, xơ.
35 Ờ nước ta mùa cò kéo dài khoáng 180-190 ngày và có thể tận thu các nguồn cỏ tự nhiên làm thức ăn cho trâu, bò. Tuy nhiên việc trồng cỏ rất quan trọng vì nó đảm bảo chú động nguồn thức ăn xanh hay dự trừ đê ổn định quanh năm. Do vậy mà ờ nông thôn, người dân đã có kế hoạch phơi rơm. cỏ khô chất thành đống hoặc hảo quản trong kho để trâu, bò có du thức ăn trong vụ đông.
Trong vụ đông- xuân thức ăn xanh thường khan hiếm, do vậy ngoài phơi khô để dự trừ, ta có thể gieo trong ngô dày hoặc các loại cỏ chịu lạnh, chịu hạn tốt /. Xác định thức ăn thô Thức ăn thô (rơm) đã được phơi khô Cỏ khô là loại thức ăn thô dự trừ sau khi đã sấy khô hoặc phơi khô cỏ xanh nhờ ánh nắng mặt trời. Cỏ khô loại tốt là một trong những nguồn cung cấp đạm, đường, vitamin và chất khoáng chù yếu cho gia súc nhai lại, đặc biệt là vào vụ đông- xuân. Cây càng thành thục và già thì hàm lượng chất xơ càng tăng, còn thành phần chất đạm, vitamin, khoáng giảm.
Cò phơi khô ở giai đoạn còn non, tỷ lệ tiêu hóa đạt 36 77%. ở giai đoạn ra hoa là 66% và sau khi ra hoa là 60%. Đặc biệt cỏ khô có chứa một lượng vitamin D cao. Đối với các loại cây bộ đậu ( cỏ stylo, cỏ ba lá.) tốt nhất là thu hoạch vào giai đoạn có nụ hoa và khi đó thì hàm lượng đạm trone cò khô là cao nhất.
Trong điều kiện chăn nuôi trâu, hò ở nông hộ, nếu không ù xanh thức ăn, cần cần dự trữ cho mồi trâu, bò khoảng 250-300 kg cò khô cho 4 tháng mùa đông. Cỏ khô là hình thức dự trừ thức ăn thô xanh rẻ tiền, dễ làm và dề phổ biến trong điều kiện chăn nuôi ở nước ta. Tuy nhiên, để có cỏ khô dám bào chất lượng thì không đơn giản. Vì vậy, mà điều cơ bản để thu được cỏ khô có chất lượng tot và giam tổn thất các chất dinh dưỡng là sau khi thu hoạch xong phải phơi khô nhanh chóng.
Thời gian cắt cỏ để phơi khô tốt nhất là từ tháng 7 đến tháng 9 dương lịch, là lúc mà cò mới ra hoa, có hàm lượng và thành phần dinh dưỡng cao. Cỏ khô có phẩm chất tốt vẫn giữ được màu xanh, thân, cuống và lá đều mềm và có mùi thơm dễ chịu. Cỏ khô được dự trữ dưới hình thức đánh đống hoặc đóng bánh. Đây là biện pháp bảo quản thức ăn dễ thực hiện, cho phép ta dự trừ với khối lượng lớn để chủ động dùng vào những thời điểm khan hiếm, đặc biệt là trong mùa đông.
Trong điều kiện cùa nước ta cỏ khô thường được bảo quản bằng cách đánh đống như đống rơm, nén chặt và có mái che mưa. Tuy nhiên, nếu cỏ điều kiện xây nhà kho để dự trữ cỏ, rơm khô càng tốt. 37 Cò khô được dự trữ dưới hình thức đóng bảnh 1. Xác định thức ăn Ü xanh Thức ăn ù xanh là thức ăn dự trừ chiến lược để nuôi dường trâu, bò trong mùa thiếu cỏ xanh (vụ đông - xuân ờ miền Bẳc, mùa khô ở miền Nam hay mùa ngập lụt ờ một số vùng ở nước ta) Nguyên liệu ủ xanh có thể là các loại cò trồng như cò voi, cây ngô bap non.
Khi ủ xanh (còn gọi là ủ chua hay ủ ướp) thức ăn được bảo quàn lâu dài, tổn thất chấl dinh dưỡng ít. Thực chất của việc ủ xanh thức ăn là xếp chặt thức ăn thô xanh vào hố kín không có không khí. Bà con nông dân đang tiên hành ù xanh thức ăn 38 Thức ăn u xanh có chất lượng tốt, không cần phải xử lý trước khi cho ăn và có thể cho ăn tới 5-7 kg/100 kg thể trọng. Nói chuna,, dùng loại thức ăn này không cần hạn chế về khối lượng, nhung cũng không nên chỉ cho ăn đơn độc, mà cần bồ sung thêm các loại thức ăn khác.
Xác định thức ăn tinh 2. Xác địnli thức ăn liạt ngũ cốc và phụ phẩm * Thức ăn tinh bao gồm các loại hạt ngũ cốc và bột của chúng ( ngô, mỳ, gạo.), bột và khô dầu, đậu tương, lạc., các loại cây bộ đậu và các loại thức ăn tinh hồn hợp được sản xuất công nghiệp. Đặc điểm chung của thức ăn tinh là hàm lượng nước và xơ đều thấp, chứa nhiều chất dinh dường quan trọng như đạm, chất bột đường, chất béo, các chất khoáng và vitamin, tỷ lệ tiêu hỏa các chất dinh dường khá cao. Tuy nhiên do đặc điểm sinh lý tiêu hóa của trâu, bò mà ta cần chú ý là thức ăn tinh chi dùng để bổ sung dinh dưỡng khi thức ăn thô xanh không đáp ứng đù.
Do vậy 39 mà không nên cho trâu, bò ăn quá nhiều đê tránh ành hưởng xấu đến tiêu hóa chất xơ, một đặc điểm chủ yểu về tiêu hóa sinh học của loài nhai lại. * Các loại phụ phẩm: - Bã bia: là sản phẩm tách ra sau khi lên men bia. Bã bia tươi là loại thức ăn nhiều nước, có mùi thơm và vị ngon. Vả lại thành phần xơ trong bã bia rẩt dễ tiêu hóa nên có tác dụng kích thích vi sinh vật phân giải trong dạ cỏ phát triển.
Vì thế nó có thể dùng để bổ sung cho khẩu phần cơ sở là rơm, rạ cho kết quả rẩt tốt. Đe kéo dài thời gian bảo quản người ta thường cho thêm muối ăn với tỷ lệ 1%. Mặt khác, người ta có thể làm thành bã bia khô để thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng. Tuy nhiên, lượng bã bia trong khẩu phần ăn của trâu, bò tính toán làm sao có thể thay thế không quá Vi lượng thức ăn tinh (không nên cho ăn trên 15 kg/con/ngày).
Tốt nhất là trộn bã bia và cho ăn cùng với thức ăn tinh, chia làm nhiều bữa trong ngày. Sừ dụng phụ phâm nông nghiệp trong chăn nuôi trâu, bò 40 - Rỉ mật: là một phụ phẩm của nghành sản xuất đường, thành phần chính của nó là đường, nên trong chăn nuôi có thể dùng để làm thức ăn bồ sung cung cấp năng lượng cho loài nhai lại. Có thể bổ sung bằng cách cho ăn trực tiếp cùng với thức ăn thô hay bổ sung dưới dạng bánh dinh dưỡng tổng hợp cùng với urê và khoáng. Tuy nhiên, không nên cho trâu, bò ăn quá nhiều (chi dưới 2kg/con/ngày) và nên cho ăn rải đều để không ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý cùa hệ vi sinh vật trong dạ cỏ.
- Cám gạo: là phụ phẩm xay xát gạo, có mùi thơm, vị ngọt, trâu, bò thích ăn. Cám gạo có thể được coi là thức ăn cung cấp năng lượng và đạm. Dùng cám gạo bổ sung cho khẩu phần xơ thô sẽ có tác dụng bổ sung dinh dưỡng và kích thích tiêu hóa xơ. - Bã đậu nành: là phụ phẩm của quá trình chế biến hạt đậu nành thành đậu phụ hoặc thành sữa đậu nành.
Có mùi thơm, vị ngọt, trâu, bò thích ăn. Bã đậu nành có thể 41 được coi là thức ăn cung cấp đạm cho gia súc nhai lại. Mồi ngày có thể cho trâu, bò ăn 10-15kg/con/ngày. - Bã sắn: là phụ phẩm của quá trình chế biến tinh bột sấn từ củ sấn.
Bã sắn tươi có vị hơi chua, nên gia súc nhai lại thích ăn. Mỗi ngày có thể cho trâu, bò ăn khoảng 10- 15kg/con/ngày và nên trộn với bã đậu nành hoặc cho ăn thêm urê. Cũng có thể phơi khô, sấy khô bã sắn để làm nguyên liệu phối chế thức ăn hỗn hợp. Xác định thức ăn củ, quả Các loại cù và quả có thể làm thức ăn cho trâu, bò bao gồm: củ sắn, khoai lang, cù cải, bí đò, cà rốt.Các loại củ, quả nói chung chứa hàm lượng nước cao (70- 90%).
Trong chất khô của củ, quả chứa nhiều đường dễ tiêu hóa. Trong củ, quả cũng có chứa nhiều vitamin c , vitamin A. Xác định thức ăn hỗn hợp Các xí nghiệp sản xuất thức ăn gia súc công nghiệp thường sản xuất thức ăn tinh cho trâu, bò dưới hai dạng: 42 - Ilồn hợp giàu đạm (đậm đặc) với thành phần chủ yếu là các loại khô dâu, urê, các loại khoáng và vitamin. Tùy theo thành phần cùa hồn hợp mà người chăn nuôi trực tiẻp hô sung thêm các loại thức ãn tinh giàu năng lượng theo một tỷ lệ nhất định để tạo thành hồn hợp hoàn chình cho trâu, bò ăn.
- Thức ăn tinh hồn hợp hoàn chinh được thiết kế cho từns loại đối tượng khác nhau và người chăn nuôi chỉ việc mua về và cho trâu, bò ăn thẳng với số lượng theo tính toán khâu phần cụ thể. Xác định thức ăn bổ sung 3. Vrê Là nguồn bổ sung NPN cho khẩu phần khi các loại thức ăn khác không cung cấp đù N. Tuy nhiên khi sử dụng urê cần chú ý tuân theo các nguyên tắc sau: - Chi sừ dụng urê khi khẩu phần thiếu đạm với lượng dùng được tính toán cẩn thận - Phải cung cấp đầy đủ các chất dễ lên men (bột, đường, cò xarih) để tạo điều kiện tốt cho vi sinh vật dạ cỏ hoạt động 43 - Trước khi cho trâu, bỏ ăn, phải có thời gian làm quen bằng cách hàng ngày cho ăn từng ít một và thời gian làm quen kéo dài từ 5 đến 10 ngày - Chi sử dụng urẻ cho gia súc trương thành, không dùng cho gia súc non, vì dạ cò của chúng chưa phát triển hoàn chỉnh - Phải cho ăn urê làm nhiều bữa trong ngày, mồi lần một ít.
Nên trộn đều với các thức ăn khác để cho ăn được nhiều. - Tuyệt dối không dược hòa vào nước cho trâu, bò uống. Khoáng và Vitamin Các chất khoáng rất quan trọng đổi với trâu, bò. đặc biệt là Ca và p và một so vitamin như A,D,E.Các loại vitamin được bổ sung cùng với khoáng.