Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Marketing (Mã môn học: MH14) là tài liệu học tập thuộc khối kiến thức cơ sở trong chương trình đào tạo nghề Kế toán doanh nghiệp trình độ Trung cấp và Cao đẳng. Giáo trình được ban hành kèm theo Quyết định số 979/QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô (Ninh Bình), do ThS. Tạ Thị Thanh Giang làm chủ biên. Môn học được bố trí giảng dạy vào học kỳ 1 của năm học thứ hai với tính chất là môn học tự chọn, kế thừa và vận dụng hệ thống lý luận từ các môn khoa học kinh tế như Kinh tế chính trị, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô và Quản trị học.

Về chuẩn đầu ra (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học hệ thống năng lực toàn diện:

  • Kiến thức: Phát hiện và mô tả nhu cầu thị trường; nhận biết các yếu tố thuộc môi trường marketing vi mô và vĩ mô; phân tích các nhân tố tác động đến hành vi mua của khách hàng cá nhân và tổ chức; trình bày các nguyên tắc đo lường, dự báo, phân đoạn thị trường và định vị sản phẩm; vận dụng 4 công cụ của marketing hỗn hợp (4P) vào các tình huống kinh doanh cụ thể.
  • Kỹ năng: Lập bảng câu hỏi nghiên cứu marketing; thu thập và đánh giá nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng; thiết kế nhãn hiệu sản phẩm; tính toán giá cả và truyền đạt giá trị sản phẩm; thiết lập cấu trúc kênh phân phối; xây dựng chương trình quảng cáo, khuyến mại và kế hoạch tuyên truyền.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành ý thức kỷ luật, tác phong làm việc khoa học, tư duy sáng tạo nhằm phục vụ mục tiêu tìm kiếm việc làm hoặc tự tổ chức hoạt động kinh doanh.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 5 chương được biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và bài tập thực hành nhóm, bám sát khung chương trình chuẩn quốc gia được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phê duyệt.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 5 chương trọng tâm theo tiến trình logic từ tổng quan lý luận đến hoạch định chiến lược chức năng:

  • Chương 1: Sự ra đời và phát triển của Marketing (MH14.01): Khái quát lịch sử hình thành marketing từ những năm 1900 qua hai thời kỳ lớn: giai đoạn 1900–1960 (marketing là một nhánh ứng dụng của khoa học kinh tế) và giai đoạn từ thập niên 1960 đến nay (marketing là một ngành ứng dụng của khoa học hành vi). Trình bày 6 giai đoạn phát triển theo học thuyết của Robert Bartels; phân tích 5 quan điểm định hướng kinh doanh (sản xuất, sản phẩm, bán hàng, marketing và marketing đạo đức xã hội); giới thiệu mô hình 8 lĩnh vực marketing của Shelby D. Hunt; làm rõ các khái niệm nền tảng: nhu cầu tự nhiên (needs), mong muốn (wants), nhu cầu có khả năng thanh toán (demands), trao đổi và giao dịch.
  • Chương 2: Hệ thống nghiên cứu thông tin marketing và Môi trường marketing (MH14.02): Phân tích sự cần thiết và cấu trúc của Hệ thống thông tin marketing (MIS) gồm 4 phân hệ: Hệ thống báo cáo nội bộ, Hệ thống thu thập thông tin bên ngoài, Hệ thống nghiên cứu marketing và Hệ thống phân tích thông tin marketing. Trình bày quy trình nghiên cứu thị trường, các phương pháp thu thập dữ liệu (quan sát, thực nghiệm, định tính) và kỹ thuật điều tra chọn mẫu. Phân tích tác động của Môi trường vi mô (yếu tố nội bộ doanh nghiệp, nhà cung ứng, trung gian marketing, khách hàng, đối thủ cạnh tranh theo mô hình Michael Porter, công chúng trực tiếp) và Môi trường vĩ mô (nhân khẩu học, kinh tế, tự nhiên, luật pháp).
  • Chương 3: Nghiên cứu hành vi khách hàng và chính sách sản phẩm: Khảo sát hành vi mua của người tiêu dùng cá nhân thông qua mô hình 5 giai đoạn (nhận biết nhu cầu, tìm kiếm thông tin, đánh giá phương án, quyết định mua, đánh giá sau khi mua) và các yếu tố ảnh hưởng (văn hóa, xã hội, cá nhân, tâm lý). Phân tích đặc điểm thị trường khách hàng tổ chức (nhu cầu thứ phát, hội đồng mua sắm, quan hệ dài hạn). Triển khai tiến trình chiến lược STP: Phân đoạn thị trường (Market Segmentation), Lựa chọn thị trường mục tiêu (Targeting) và Định vị sản phẩm (Positioning). Phân tích các cấp độ sản phẩm, quyết định về nhãn hiệu, bao gói, dịch vụ hỗ trợ và chu kỳ sống của sản phẩm (PLC).
  • Chương 4: Thiết kế giá cả và chiến lược phân phối sản phẩm: Phân tích vai trò của chiến lược giá, các yếu tố ảnh hưởng bên trong và bên ngoài; phương pháp định giá, phân hóa giá và điều chỉnh giá. Khảo sát khái niệm, vai trò, chức năng và các dạng cấu trúc kênh phân phối hàng hóa.
  • Chương 5: Chiến lược yểm trợ đẩy mạnh tiêu thụ: Phân tích bản chất của hoạt động xúc tiến thương mại và các công cụ yểm trợ tiêu thụ sản phẩm bao gồm quảng cáo, khuyến mại, tuyên truyền (PR) và bán hàng trực tiếp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp hệ thống lý thuyết và mô hình học thuật kinh điển:

  • Lý thuyết phát triển và bản chất marketing: Học thuyết 6 giai đoạn phát triển marketing của Robert Bartels; lý thuyết về lợi thế khác biệt của Wroe Alderson; mô hình 8 lĩnh vực marketing của Shelby D. Hunt (phân loại theo các trục: vi mô/vĩ mô, chuẩn tắc/thực chứng, vì lợi nhuận/phi lợi nhuận).
  • Khung phân tích môi trường và cấu trúc ngành: Mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter (đối thủ cùng ngành, nhà cung ứng, khách hàng, sản phẩm thay thế, đối thủ tiềm tàng); hệ thống thông tin marketing (MIS) tích hợp ngân hàng mô hình và ngân hàng thống kê.
  • Khung chiến lược marketing chức năng: Mô hình Marketing hỗn hợp 4P của E. Jerome McCarthy (Product, Price, Place, Promotion) đặt trong sự so sánh với mô hình 4C và định hướng Marketing mối quan hệ (Relationship Marketing).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát thị trường sử dụng linh hoạt câu hỏi đóng và câu hỏi mở; áp dụng phương pháp chọn mẫu (chủ đích, tình cờ, mạng lưới); tính toán giá thành và thiết lập bảng giá sản phẩm.
  • Kỹ năng phân tích: Xử lý và phân tích số liệu sơ cấp và thứ cấp; đánh giá độ co giãn của cầu theo giá; phân tích cơ cấu dân số qua tháp tuổi và đánh giá các biến số kinh tế vĩ mô (lạm phát, lãi suất, tăng trưởng GDP).
  • Kỹ năng thực hành tác nghiệp: Thiết kế hệ thống nhận diện nhãn hiệu và bao gói; xây dựng sơ đồ tổ chức kênh phân phối; lập kế hoạch và kịch bản cho các chương trình quảng cáo, khuyến mại và hoạt động truyền thông tại doanh nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương thức đào tạo tích hợp, kết hợp đồng bộ giữa việc truyền thụ khối kiến thức lý thuyết nền tảng với việc tổ chức các buổi thảo luận, bài tập thực hành theo nhóm và giải quyết tình huống thực tế.

Tài liệu sử dụng hệ thống bài tập tình huống (case studies) và ví dụ thực tiễn phong phú từ thị trường Việt Nam cũng như quốc tế:

  • Tình huống quản trị chuỗi cung ứng: Điển cứu về Công ty Mía đường Lam Sơn (Thanh Hóa) xây dựng vùng nguyên liệu ổn định thông qua việc hỗ trợ vốn, kỹ thuật, phân bón và chính sách phát hành cổ phần cho người nông dân trồng mía.
  • Tình huống tái cấu trúc kênh phân phối: Trường hợp Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) chuyển đổi các bưu cục hoạt động kém hiệu quả sang mô hình đại lý và điểm bưu điện văn hóa xã nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.
  • Điển cứu phân đoạn thị trường và cạnh tranh: Chiến lược thâm nhập thị trường máy photocopy Australia của Canon bằng sản phẩm để bàn giá thấp nhằm đối đầu với Xerox; dòng xe máy Minsk hướng tới phân khúc địa bàn nông thôn và miền núi; dịch vụ VoIP 171/178 và viễn thông di động Viettel cạnh tranh với các nhà mạng Mobifone, Vinaphone; phân khúc vé vận tải của ngành hàng không (Vietnam Airlines, Pacific Airlines, Southwest Airlines) và đường sắt; mô hình chuỗi cà phê chuyên biệt hóa (cà phê bóng đá, cà phê sinh viên, cà phê Trung Nguyên).

Về hoạt động thực hành, sinh viên được rèn luyện quy trình điều tra thị trường trực tiếp thông qua các phương pháp: quan sát thực địa, bố trí thí nghiệm thử nghiệm và phỏng vấn trực tiếp đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp đánh giá học phần bao gồm việc kiểm tra mức độ ghi nhớ và hiểu biết lý thuyết thông qua hệ thống câu hỏi ôn tập tự luận cuối mỗi chương, kết hợp đánh giá năng lực thực hành dựa trên sản phẩm bài tập nhóm (bản câu hỏi nghiên cứu thị trường, kế hoạch phân phối, phương án định giá). Tài liệu cũng cung cấp hướng dẫn tự học thông qua việc tự đối chiếu dữ liệu lý luận với các văn bản pháp luật và báo cáo tài chính nội bộ.


Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình ghi nhận quá trình tiến hóa của các học thuyết marketing, đặc biệt là việc làm rõ bước chuyển đổi căn bản từ tiền đề trao đổi kinh tế sang tiền đề trao đổi giá trị, và dịch chuyển trọng tâm quyền lực thị trường từ nhà sản xuất sang người tiêu dùng kể từ sau năm 1960. Sự chuyển biến này tạo nền tảng cho sự xuất hiện của các trường phái tư tưởng mới: trường phái marketing vĩ mô, trường phái bảo vệ người tiêu dùng, trường phái hệ thống và trường phái hành vi người tiêu dùng.

Về mặt xu hướng, tài liệu phân tích quá trình chuyển dịch từ mô hình Marketing hỗn hợp 4P (E. Jerome McCarthy) sang mô hình Marketing mối quan hệ (Relationship Marketing) dựa trên tương tác mạng lưới trong thị trường công nghiệp, có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu lớn. Giáo trình đồng thời cập nhật quan điểm Marketing đạo đức xã hội, nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải cân bằng đồng thời ba lợi ích: lợi nhuận của tổ chức, mức độ thỏa mãn nhu cầu của khách hàng và lợi ích lâu dài của toàn xã hội.

Về bối cảnh thực tiễn, nội dung giáo trình được cập nhật gắn với quá trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam: việc thực thi Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA), tham gia các tổ chức khu vực ASEAN, APEC và chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006. Các vấn đề môi trường đương đại như tình trạng khan hiếm nguyên nhiên liệu hóa thạch, các quy định pháp luật về kiểm soát ô nhiễm và xu hướng phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường (xe điện, xe sử dụng khí gas, bao bì tự hủy) cũng được đưa vào hệ thống bài giảng.


Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chuyên ngành: Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ hai (học kỳ 1) ngành Kế toán doanh nghiệp tại các trường Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chuẩn quốc gia.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức khoa học kinh tế cơ sở, bao gồm: Kinh tế chính trị, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô và Quản trị học đại cương để có khả năng tiếp thu lý thuyết phân tích thị trường, độ co giãn cung cầu và các mô hình cạnh tranh ngành.
  • Giảng viên bộ môn: Được sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho học phần MH14; làm căn cứ xây dựng đề cương bài giảng tích hợp, thiết kế hệ thống bài tập thực hành nhóm và biên soạn đề thi, đề kiểm tra định kỳ.
  • Tự học và tham khảo chuyên môn: Tài liệu là nguồn tham khảo cho cán bộ kế toán, nhân viên bán hàng và các nhà quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ cần củng cố kiến thức về hệ thống thông tin marketing (MIS), định giá sản phẩm và tổ chức mạng lưới tiêu thụ hàng hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên theo học ngành Kế toán doanh nghiệp trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp chuẩn quốc gia.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?
Người học cần hoàn thành các môn học thuộc khối kiến thức kinh tế nền tảng gồm Kinh tế chính trị, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô và Quản trị học để có thể hiểu và vận dụng các khái niệm cung cầu, cấu trúc thị trường và quản lý nội bộ.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu marketing đại cương khác là gì?
Tài liệu tiếp cận marketing dưới góc độ tích hợp giữa lý luận sản xuất hàng hóa và kỹ năng nghiệp vụ thực hành, kết nối kiến thức marketing với các bộ phận chức năng trong doanh nghiệp như tài chính, kế toán, quản trị kho và lập kế hoạch sản xuất.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học cần kết hợp đọc hiểu lý thuyết trong từng chương, trả lời toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối bài, nghiên cứu các bài tập tình huống thực tiễn được trích dẫn (như tình huống Lam Sơn, VNPT) và tự thực hành thiết kế bảng câu hỏi khảo sát thị trường.

5. Giáo trình có căn cứ pháp lý và tài liệu bổ trợ nào đi kèm?
Tài liệu được ban hành chính thức theo Quyết định số 979/QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12/12/2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô, đi kèm danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành và hệ thống câu hỏi ôn tập chuẩn hóa theo từng mã chương.


Kết luận

Giáo trình môn học Marketing (Mã MH14) do ThS. Tạ Thị Thanh Giang chủ biên là tài liệu đào tạo tích hợp chuẩn mực, cung cấp hệ thống tri thức marketing toàn diện từ cấp độ lý luận đến kỹ năng thực thi. Lộ trình học tập trong giáo trình được thiết kế khoa học: khởi đầu từ việc nghiên cứu lịch sử phát triển và các quan điểm marketing; tiếp nối bằng việc phân tích hệ thống thông tin (MIS) và môi trường kinh doanh (áp dụng mô hình Michael Porter); tiến hành phân đoạn, lựa chọn thị trường mục tiêu, định vị (STP); và hoàn thiện bằng việc triển khai 4 công cụ của marketing hỗn hợp (Sản phẩm, Giá cả, Phân phối, Xúc tiến). Tài liệu đóng vai trò nền tảng giúp người học ngành Kế toán doanh nghiệp hoàn thiện năng lực chuyên môn và thích ứng với yêu cầu thực tế của thị trường lao động.