Giáo Trình Mạng Máy Tính Ngành Thương Mại Điện Tử

Giáo trình mạng máy tính ngành thương mại điện tử trung cấp cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao về mạng trong lĩnh vực thương mại điện tử.

• Tác giả: Ths. Lê Thị Lương
• Trường học: Trường Cao đẳng Xây dựng số 1
• Chuyên ngành: Thương mại điện tử
• Đề tài: Giáo Trình Mạng Máy Tính Ngành Thương Mại Điện Tử
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU MẠNG MÁY TÍNH VÀ KIẾN TRÚC PHÂN TẦNG
• 1.1. Giải thích về mạng máy tính
• 1.2. Khái niệm mạng máy tính
• 1.3. Phân loại mạng máy tính
• 1.4. Kiến trúc phân tầng trong mạng máy tính
• 1.4.1. Phân tầng theo mô hình OSI
• 1.4.1.1. Tầng ứng dụng - Application
• 1.4.1.2. Tầng trình diễn - Presentation
• 1.4.1.3. Tầng phiên - Session
• 1.4.1.4. Tầng giao vận - Transport
• 1.4.1.5. Tầng mạng - Network
• 1.4.1.6. Tầng liên kết dữ liệu - Data Link
• 1.4.1.7. Tầng vật lý - Physical
• 1.4.2. Mô hình TCP/IP
• 1.5. Hệ thống kiến thức chương 1
• 1.6. Các bài tập chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ THIẾT BỊ LIÊN KẾT MẠNG
• 2.1. Hệ thống dây cáp
• 2.2. Cáp mạng
• 2.3. Các thiết bị đầu cuối và thiết bị liên mạng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ MẠNG THÔNG DỤNG
• 4. CHƯƠNG 4: THIẾT KẾ HỆ THỐNG MẠNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Mạng Máy Tính Ngành Thương Mại Điện Tử

Giáo trình Mạng máy tính ngành Thương mại điện tử được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về mạng máy tính cho sinh viên. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm, cấu trúc và ứng dụng của mạng máy tính trong lĩnh vực thương mại điện tử. Mạng máy tính không chỉ là nền tảng cho việc truyền tải thông tin mà còn là công cụ quan trọng trong việc phát triển kinh doanh trực tuyến.

1.1. Khái niệm và vai trò của mạng máy tính

Mạng máy tính là hệ thống kết nối giữa hai hoặc nhiều máy tính để chia sẻ tài nguyên và thông tin. Vai trò của mạng máy tính trong thương mại điện tử là rất quan trọng, giúp kết nối người tiêu dùng với doanh nghiệp một cách nhanh chóng và hiệu quả.

1.2. Cấu trúc của giáo trình mạng máy tính

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh khác nhau của mạng máy tính. Các chương bao gồm giới thiệu về mạng, thiết bị mạng, các loại mạng thông dụng và thiết kế hệ thống mạng.

II. Thách thức trong việc áp dụng mạng máy tính trong thương mại điện tử

Việc áp dụng mạng máy tính trong thương mại điện tử gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như bảo mật mạng, quản lý mạng và khả năng mở rộng hệ thống là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Doanh nghiệp cần có các giải pháp hiệu quả để đảm bảo an toàn thông tin và tối ưu hóa hiệu suất mạng.

2.1. Vấn đề bảo mật mạng trong thương mại điện tử

Bảo mật mạng là một trong những thách thức lớn nhất trong thương mại điện tử. Các cuộc tấn công mạng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho doanh nghiệp và khách hàng. Do đó, việc triển khai các biện pháp bảo mật là rất cần thiết.

2.2. Quản lý mạng hiệu quả

Quản lý mạng là yếu tố quan trọng để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định. Doanh nghiệp cần có các công cụ và phương pháp quản lý mạng hiệu quả để theo dõi và xử lý các sự cố kịp thời.

III. Phương pháp thiết kế hệ thống mạng cho thương mại điện tử

Thiết kế hệ thống mạng cho thương mại điện tử cần phải đảm bảo tính linh hoạt và khả năng mở rộng. Các phương pháp thiết kế hiện đại như mô hình OSI và TCP/IP giúp tối ưu hóa việc truyền tải dữ liệu và kết nối giữa các thiết bị.

3.1. Mô hình OSI trong thiết kế mạng

Mô hình OSI cung cấp một khung tham chiếu cho việc thiết kế và triển khai mạng máy tính. Mô hình này giúp phân chia các chức năng mạng thành các tầng khác nhau, từ đó dễ dàng quản lý và tối ưu hóa.

3.2. TCP IP và ứng dụng trong thương mại điện tử

Giao thức TCP/IP là nền tảng cho việc truyền tải dữ liệu trên Internet. Việc áp dụng TCP/IP trong thiết kế mạng giúp đảm bảo tính ổn định và hiệu quả trong việc kết nối các thiết bị.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mạng máy tính trong thương mại điện tử

Mạng máy tính đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thương mại điện tử. Các ứng dụng như quản lý kho, thanh toán trực tuyến và giao hàng đều phụ thuộc vào hệ thống mạng ổn định và hiệu quả.

4.1. Quản lý kho và logistics

Hệ thống mạng giúp doanh nghiệp quản lý kho hàng và logistics một cách hiệu quả. Thông qua mạng, doanh nghiệp có thể theo dõi tình trạng hàng hóa và tối ưu hóa quy trình giao nhận.

4.2. Thanh toán trực tuyến an toàn

Mạng máy tính cho phép thực hiện các giao dịch thanh toán trực tuyến một cách nhanh chóng và an toàn. Việc áp dụng các công nghệ bảo mật giúp bảo vệ thông tin khách hàng và tăng cường niềm tin.

V. Kết luận và tương lai của mạng máy tính trong thương mại điện tử

Mạng máy tính sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của thương mại điện tử. Các công nghệ mới như IoT và AI sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp. Việc đầu tư vào hạ tầng mạng và bảo mật sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Xu hướng phát triển công nghệ mạng

Công nghệ mạng đang phát triển nhanh chóng với sự xuất hiện của các giải pháp mới như 5G và mạng lưới thông minh. Những công nghệ này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho thương mại điện tử.

5.2. Tầm quan trọng của bảo mật trong tương lai

Bảo mật mạng sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi. Doanh nghiệp cần phải liên tục cập nhật và cải thiện các biện pháp bảo mật để bảo vệ thông tin.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: MẠNG MÁY TÍNH (NGÀNH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mạng máy tính (Mã môn học: MH16) là tài liệu giảng dạy và học tập chính thức được ban hành kèm theo Quyết định số 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10 tháng 8 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 (Bộ Xây dựng). Giáo trình do tập thể giảng viên Bộ môn Công nghệ Thông tin biên soạn, với ThS. Lê Thị Lương làm chủ biên, phục vụ cho chương trình đào tạo trình độ Trung cấp ngành Thương mại Điện tử.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo, Mạng máy tính giữ vị trí là môn học cơ sở ngành bắt buộc, không yêu cầu môn học tiên quyết. Môn học có tổng thời lượng thực hiện là 45 giờ, bao gồm 15 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 03 giờ kiểm tra đánh giá (tổng số giờ giảng dạy và học tập trực tuyến là 0 giờ).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức: Học viên trình bày được khái niệm mạng máy tính; nêu được vai trò, chức năng của các thiết bị liên kết mạng; nắm vững cấu trúc địa chỉ IPv4; giải thích được nguyên lý thiết lập, vận hành mạng máy tính; trình bày phương pháp cài đặt phần mềm ứng dụng, dịch vụ máy chủ, máy trạm, thiết bị đầu cuối, cấu hình bảo mật và quản trị hệ thống mạng nội bộ.
• Về kỹ năng: Thiết lập được địa chỉ IP trong mạng cục bộ (LAN); thực hiện kết nối mạng LAN và Internet; chia sẻ tài nguyên dữ liệu và dùng chung thiết bị ngoại vi (máy in, loa); cài đặt phần mềm và quản trị người dùng mạng nội bộ.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành năng lực tự định hướng, thích nghi với môi trường làm việc kỹ thuật; duy trì ý thức tự học tập, tích lũy kinh nghiệm chuyên môn.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành 04 chương logic, tiếp cận từ nền tảng lý thuyết mô hình phân tầng, phân tích thiết bị phần cứng truyền dẫn, phương pháp quy hoạch địa chỉ IP đến ứng dụng phần mềm mô phỏng thiết kế hệ thống. Điểm đặc sắc của tài liệu là việc chuẩn hóa quy trình thực hành kỹ thuật (như bấm cáp mạng theo chuẩn TIA/EIA 568A/568B, thuật toán chia mạng con) gắn với môi trường hệ điều hành thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

flowchart TD
    subgraph Chuong1["Chương 1: Giới thiệu & Kiến trúc phân tầng (2h)"]
        A1["Phân loại mạng: LAN, MAN, WAN"]
        A2["Mô hình OSI 7 tầng"]
        A3["Mô hình TCP/IP 4 tầng"]
    end

    subgraph Chuong2["Chương 2: Thiết bị liên kết mạng (9h)"]
        B1["Hệ thống cáp: Đồng trục, UTP/STP, Cáp quang"]
        B2["Thiết bị: Hub, Switch, NIC, Router, Modem"]
        B3["Kỹ thuật bấm cáp: Chuẩn T568A & T568B"]
    end

    subgraph Chuong3["Chương 3: Mạng thông dụng & Địa chỉ IP (19h)"]
        C1["Topology: Bus, Star, Ring, Star/Bus, Star/Ring"]
        C2["Cấu trúc địa chỉ IPv4 & Phân lớp A, B, C, D, E"]
        C3["Kỹ thuật chia mạng con: Phép toán AND & Subnet Mask"]
        C4["Chia sẻ tài nguyên & Cấu hình Adapter Windows"]
    end

    subgraph Chuong4["Chương 4: Thiết kế hệ thống mạng (15h)"]
        D1["Thiết kế sơ đồ logic và vật lý"]
        D2["Mô phỏng mạng bằng phần mềm chuyên dụng"]
    end

    Chuong1 --> Chuong2 --> Chuong3 --> Chuong4

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 04 chương học cụ thể:

• Chương 1: Giới thiệu mạng máy tính và kiến trúc phân tầng (Thời lượng: 2 giờ lý thuyết) Chương 1 định nghĩa mạng máy tính dựa trên đường truyền vật lý và kiến trúc kết nối; phân loại mạng theo phạm vi địa lý thành ba nhóm chính: mạng cục bộ (LAN - Local Area Network) với tốc độ từ 10 Mbps đến 100 Gbps, mạng đô thị (MAN - Metropolitan Area Network) phạm vi vài km với hạ tầng cáp quang đạt tốc độ 10 Gbps, và mạng diện rộng (WAN - Wide Area Network) sử dụng kỹ thuật mạng chuyển mạch (Switching Network) và thiết bị định tuyến (Router). Chương này đi sâu phân tích hai mô hình kiến trúc phân tầng: Mô hình tham chiếu kết nối các hệ thống mở OSI 7 tầng (Application, Presentation, Session, Transport, Network, Data Link, Physical) và bộ giao thức TCP/IP 4 tầng (Application, Transport, Internet, Network Access).

• Chương 2: Một số thiết bị liên kết mạng (Thời lượng: 9 giờ: 4 giờ lý thuyết, 5 giờ thực hành) Nội dung chương 2 phân loại các môi trường truyền dẫn vật lý: cáp đồng trục (cáp đồng trục gầy, cáp đồng trục béo), cáp xoắn đôi (gồm cáp chống nhiễu STP và cáp không chống nhiễu UTP với 4 cặp màu chuẩn hóa), cáp quang truyền tín hiệu ánh sáng. Đồng thời, chương cung cấp thông số, nguyên lý hoạt động của các thiết bị mạng: Hub (Hub đơn, Hub mô-đun, Hub phân tầng, Hub thụ động, Hub chủ động), Switch (thiết bị Tầng 2, cơ chế chuyển mạch frame dựa trên địa chỉ MAC, chia nhỏ mạng thành các microsegment riêng biệt), Card mạng (NIC/LAN Adapter), Router (thiết bị Tầng 3 kết nối liên mạng giữa các End System), Modem (bộ điều chế và giải điều chế tín hiệu số/tương tự).

• Chương 3: Một số mạng thông dụng (Thời lượng: 19 giờ: 4 giờ lý thuyết, 13 giờ thực hành, 2 giờ kiểm tra) Chương 3 tập trung vào cấu trúc liên kết mạng LAN (Topology) bao gồm: kiến trúc mạng Bus (dùng đầu nối kết thúc terminator), mạng Star (sử dụng Hub/Switch trung tâm), mạng Ring (vòng khép kín), mạng hỗn hợp Star/Bus và Star/Ring (giao thức trao đổi thẻ bài Token). Phân tích chi tiết giao thức IP, cấu trúc địa chỉ IPv4 32-bit gồm phần Network ID và Host ID, phân chia các lớp địa chỉ A, B, C, D, E và mặt nạ mạng con (Subnet Mask). Chương hướng dẫn phương pháp chia mạng con (Subnetting) qua phép toán logic AND và quy trình cấu hình chia sẻ tài nguyên, cấu hình card mạng TCP/IPv4 trên hệ điều hành Windows.

• Chương 4: Thiết kế hệ thống mạng (Thời lượng: 15 giờ: 4 giờ lý thuyết, 10 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra) Chương cuối hướng dẫn học viên tổng hợp kiến thức từ các chương trước để tiến hành xây dựng, thiết kế và cấu hình sơ đồ hệ thống mạng thông qua các phần mềm mô phỏng chuyên dụng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết mạng máy tính dựa trên các nguyên lý cốt lõi:

1. Lý thuyết phân tầng truyền thông: Cơ chế đóng gói và giải nén dữ liệu qua 7 tầng OSI; nguyên lý kiểm soát luồng, phát hiện lỗi, quản lý cổng dịch vụ (address ports) tại tầng Transport (giao thức TCP/UDP); nguyên lý định tuyến mạch ảo tại tầng Network; cơ chế quản lý truy cập môi trường qua địa chỉ MAC tại tầng Data Link.
2. Nguyên lý chuyển mạch và phân đoạn mạng: So sánh cơ chế chia sẻ băng thông của Hub với kỹ thuật tạo miền đụng độ thu nhỏ (microsegment) của Switch để tối ưu hóa lưu lượng dữ liệu 100 Mbps cho từng nút mạng.
3. Không gian địa chỉ IPv4: Cấu trúc nhị phân 32-bit chia làm 4 octet; quy ước phân lớp địa chỉ theo octet đầu tiên (Lớp A: 1–126; Lớp B: 128–191; Lớp C: 192–223; Lớp D: 224–239 cho Multicast; Lớp E: 240–255 cho nghiên cứu); xác định địa chỉ mạng (phần host chứa toàn bit 0) và địa chỉ quảng bá (phần host chứa toàn bit 1).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu trang bị cho người học hệ thống kỹ năng thực hành hoàn chỉnh:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Quy trình 8 bước bấm đầu nối hạt mạng RJ45 cho cáp xoắn đôi theo 2 chuẩn quốc tế: chuẩn T568A (bấm thẳng nối thiết bị khác loại như PC đến Switch) và chuẩn T568B (bấm chéo nối thiết bị cùng loại như PC đến PC, PC đến Router). Sử dụng kìm bấm chuyên dụng và bộ test cáp để kiểm tra lỗi đảo dây, hở mạch hoặc đứt lõi.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và tính toán phân bổ dải địa chỉ IP theo công thức mượn bit $2^k \ge m$ (với $m$ là số mạng con cần chia, $k$ là số bit mượn) và công thức số host khả dụng $2^n - 2$ (với $n$ là số bit host còn lại); thực hiện phép tính AND logic giữa IP và Subnet Mask để xác định Network Address, Broadcast Address, Start IP, End IP.
• Kỹ năng vận hành thực tế (Practical competencies): Thao tác trên giao diện Windows Network and Sharing Center, cấu hình thủ công tham số IP Address, Subnet Mask, Default Gateway, DNS cho card mạng Ethernet/Local Area Connection; sử dụng cửa sổ dòng lệnh Command Prompt (cmd.exe) cùng lệnh ipconfig/all để kiểm tra thông số kết nối; thiết lập quyền truy cập chia sẻ tệp tin và thiết bị ngoại vi (máy in, loa).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cấu trúc thời lượng của môn học phản ánh định hướng đào tạo thực hành trình độ Trung cấp nghề:

Nội dung chương mục	Lý thuyết (giờ)	Thực hành / Bài tập (giờ)	Kiểm tra (giờ)	Tổng số (giờ)
Chương 1: Giới thiệu mạng máy tính và kiến trúc phân tầng	02	00	00	02
Chương 2: Một số thiết bị liên kết mạng	04	05	00	09
Chương 3: Một số mạng thông dụng	04	13	02	19
Chương 4: Thiết kế hệ thống mạng	04	10	01	15
Tổng cộng toàn khóa	15	27	03	45

Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy kết hợp: thuyết giảng nguyên lý kỹ thuật (chiếm 33.3% thời lượng) đi kèm trực tiếp với các bài tập thực hành thao tác tại xưởng/phòng máy (chiếm 60% thời lượng). Người học tiếp cận lý thuyết phân tầng ở mức khái niệm, sau đó trực tiếp kiểm chứng thông qua việc lắp đặt phần cứng, đo kiểm cáp và cấu hình phần mềm mạng.

Tình huống thực tế và bài tập mẫu (Practical Exercises)

Tài liệu xây dựng bài tập tình huống có số liệu cụ thể nhằm rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề:

• Tình huống chia mạng con: Một doanh nghiệp thuê đường truyền có dải địa chỉ IP 192.168.1.0/24, yêu cầu chia thành 3 mạng con cho 3 phòng ban. Giáo trình hướng dẫn giải thuật chi tiết 4 bước:
  1. Phân tích Subnet Mask mặc định 255.255.255.0 (24 bit mạng, 8 bit host).
  2. Xác định số bit mượn: $2^k \ge 3 \Rightarrow k = 2$ bit mượn, tạo ra NetMask mới là $/26$ (255.255.255.192).
  3. Tính số máy trên mỗi mạng con: $n = 32 - 26 = 6 \text{ bit host} \Rightarrow 2^6 - 2 = 62 \text{ máy/mạng con}$.
  4. Xác định các dải mạng qua phép AND nhị phân, lập bảng phân bổ cụ thể: Subnet 1 (192.168.1.0/26), Subnet 2 (192.168.1.64/26), Subnet 3 (192.168.1.128/26), Subnet 4 (192.168.1.192/26).
• Thực hành bấm cáp mạng: Hướng dẫn trực quan từng thao tác gọt vỏ cáp 4 cm, xếp màu dây, đổi vị trí dây số 1, 2, 3, 6 cho cáp chéo, cắt bằng đầu dây và bấm dứt khoát bằng kìm bấm.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

Hoạt động đánh giá kết quả học tập gồm 03 giờ kiểm tra định kỳ (02 giờ tại Chương 3 và 01 giờ tại Chương 4), kết hợp giữa câu hỏi kiểm tra lý thuyết (nhận diện thiết bị, kể tên các tầng TCP/IP, phân loại cáp xoắn đôi) và đánh giá kỹ năng thực hành (bấm cáp mạng đạt chuẩn, cấu hình IP chính xác, thiết kế sơ đồ mô phỏng).

Để tự học hiệu quả, người học cần trả lời các câu hỏi củng cố cuối chương, lặp lại các bước cấu hình adapter trên máy tính cá nhân và sử dụng các công cụ chẩn đoán mạng có sẵn trên hệ điều hành (cmd.exe, ipconfig).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Bổ sung nội dung so với các tài liệu tiền nhiệm: Theo lời nói đầu của Ban biên soạn, giáo trình cập nhật thêm các nội dung chuyên môn về thiết bị liên kết mạng thực tế và công nghệ truyền dẫn mà các chương trình trước đây chưa đề cập chi tiết.
• Tích hợp các tiêu chuẩn công nghiệp hiện hành: Giáo trình chuẩn hóa sơ đồ màu cáp mạng theo tiêu chuẩn quốc tế TIA/EIA 568A và TIA/EIA 568B; phân biệt rõ các thông số kỹ thuật giữa cáp xoắn đôi chống nhiễu STP (tốc độ lý thuyết 500 Mbps, thực tế 155 Mbps trên khoảng cách 100 m) và cáp UTP (độ dài tối đa 100 m, nhạy cảm với nhiễu xuyên kênh).
• Phản ánh sự phát triển của công nghệ truyền thông: Tài liệu cung cấp số liệu về băng thông mạng từ 10 Mbps, 100 Mbps, 1 Gbps đến 100 Gbps đối với chuẩn LAN hiện đại, hạ tầng cáp quang MAN đạt 10 Gbps; phân tích quá trình chuyển dịch từ kiến trúc Hub chia sẻ băng thông sang Switch chuyển mạch toàn phần 100 Mbps độc lập cho từng cổng.
• Tính thực tiễn đối với môi trường doanh nghiệp: Nội dung tập trung vào các tác vụ quản trị văn phòng cơ bản: chia sẻ tài liệu nội bộ, dùng chung máy in/loa trong mạng LAN, định tuyến liên mạng qua Router và kết nối Internet qua Modem Gateway.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Học sinh, sinh viên: Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học sinh/sinh viên trình độ Trung cấp ngành Thương mại Điện tử. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng về hạ tầng mạng giúp người học hiểu rõ cách thức hoạt động của các hệ thống trao đổi thông tin, website và giao dịch điện tử.
2. Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Chương trình môn học MH16 không yêu cầu môn học tiên quyết, phù hợp cho người học bắt đầu tiếp cận khối kiến thức công nghệ thông tin cơ bản.
3. Giảng viên chuyên ngành: Tài liệu đóng vai trò là đề cương bài giảng chuẩn, cung cấp khung phân phối thời gian chi tiết (15 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành, 3 giờ kiểm tra), hệ thống câu hỏi lý thuyết và bài tập tình huống cho việc giảng dạy tại xưởng thực hành.
4. Đối tượng tự học và tham khảo: Nhân viên kỹ thuật quản trị mạng văn phòng tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, người tự học có nhu cầu nắm bắt kỹ thuật bấm cáp, phân chia dải địa chỉ IP và cấu hình mạng nội bộ Windows.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ chính thức cho học sinh, sinh viên hệ Trung cấp ngành Thương mại Điện tử tại Trường Cao đẳng Xây dựng số 1, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho người tự học quản trị mạng căn bản.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Môn học không yêu cầu môn học tiên quyết. Người học chỉ cần có kỹ năng sử dụng máy tính căn bản để tiếp thu các nội dung về kiến trúc mạng, thiết bị và cấu hình hệ thống.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu mạng máy tính khác?

Giáo trình có tỷ trọng thực hành cao (27/45 giờ), tập trung sâu vào các kỹ năng phần cứng thực tế (bấm đầu cáp RJ45 theo chuẩn T568A/B, nhận diện cổng/thiết bị Hub, Switch, Router, Modem) và quy trình cấu hình adapter mạng trên hệ điều hành Windows, thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết giao thức trừu tượng.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết phân tầng ở Chương 1, thực hành trực tiếp các bài tập bấm cáp mạng và giải bài toán chia mạng con theo từng bước mẫu tại Chương 2 và Chương 3, sau đó tự kiểm tra kết quả qua lệnh ipconfig/all trên máy tính cá nhân.

5. Giáo trình có đề cập đến phần mềm bổ trợ nào trong quá trình học không?

Chương 4 của giáo trình yêu cầu và hướng dẫn người học sử dụng các phần mềm mô phỏng hệ thống mạng để thiết kế, đấu nối và kiểm tra hoạt động của sơ đồ mạng logic trước khi triển khai trên thiết bị thật.

---

Kết luận

Giáo trình Mạng máy tính (Mã môn học: MH16) của Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 là tài liệu học thuật cơ sở ngành hoàn chỉnh, kết hợp cân đối giữa lý thuyết kiến trúc mạng (mô hình OSI 7 tầng, bộ giao thức TCP/IP 4 tầng, cấu trúc địa chỉ IPv4) và kỹ năng thực hành kỹ thuật (chuẩn bấm cáp T568A/T568B, giải thuật chia mạng con Subnetting, quản trị adapter Windows).

Lộ trình học tập 45 giờ được thiết kế tuần tự từ cơ sở mạng đến thiết kế hệ thống, kết hợp cùng các công cụ hỗ trợ như bộ dụng cụ bấm cáp (kìm bấm, hạt RJ45, cáp xoắn đôi, bộ test mạng) và phần mềm mô phỏng, cung cấp đầy đủ chuẩn kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp cho học viên ngành Thương mại Điện tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu m¿ng máy tính và kiến trúc phân tầng Chương 2: Một số thiết bị m¿ng Chương 3: Một số m¿ng thông dụng Chương 4: Thiết kế hệ thống m¿ng Trong quá trình biên so¿n, nhóm giảng viên Bộ môn Công nghệ Thông tin của Trường Cao đẳng Xây dựng Số 1 - Bộ Xây dựng, đã được sự động viên quan tâm và góp ý của các đồng chí lãnh đ¿o, các đồng nghiệp trong và ngoài trường. Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng trong quá trình biên so¿n, biên tập và in ấn khó tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi xin được lượng thứ và tiếp thu những ý kiến đóng góp. Trân trọng cảm ơn! Hà Nái, ngày&&tháng&&năm&&& Chÿ biên Ths.

Lê Thá L°¢ng 2 MþC LþC CH¯¡NG 1: GIâI THIàU M¾NG MÁY TÍNH VÀ KIÀN TRÚC PHÂN TÂNG 1. Giãi thiáu về m¿ng máy tính 8 1. Khái niám m¿ng máy tính. Phân lo¿i m¿ng máy tính.

KiÁn trúc phân tÃng trong m¿ng máy tính. Phân tÃng theo mô hình OSI .1 TÃng āng dāng - Application.2 TÃng trình dißn - Presentation. TÃng phiên - Session .4 TÃng giao vận - Transport. TÃng m¿ng - Network.

TÃng liên kÁt dÿ liáu - Data Link. TÃng vật lý - Physical. 15 CH¯¡NG 2: MàT Sà THIÀT Bà LIÊN KÀT M¾NG 21 2.1 Há tháng dây cáp 2. Bá tập trung Hub .2 Vai trò, ho¿t đáng.

Bá chuyển đổi Switch. Vai trò, ho¿t đáng .2 Vai trò, ho¿t đáng. Vai trò, ho¿t đáng. Vai trò, ho¿t đáng.

31 3 CH¯¡NG 3: MàT Sà THIÀT M¾NG THÔNG DĀNG 3. Các thành phÃn cÿa m¿ng. KiÁn trúc m¿ng. Ph°¢ng pháp thiÁt lập m¿ng.

Giao thāc IP. Chia m¿ng con. Chia sẻ (Share) tài liáu qua m¿ng LAN. Các thành phÃn cÿa m¿ng WAN.

55 CH¯¡NG 4: THIÀT KÀ Hà THàNG M¾NG 4. ThiÁt kÁ bằng phÃn mềm mô phßng. 67 4 Tên môn hãc: M¾NG MÁY TÍNH Mã môn hãc: MH16 Thãi gian thāc hißn môn hãc: 45 giß; (Lý thuyÁt: 15 giß; Thāc hành, thí nghiám, th¿o luận, bài tập: 27 giß; Kiểm tra 03 giß) (Trong đó: Tổng số giờ giảng d¿y và học tập trực tuyến: 0 giờ) I. Vá trí, tính ch¿t cÿa môn hãc - Vá trí: + Môn học đ°ÿc bá trí á kỳ học&& + Môn học tiên quyÁt: Không - Tính chÁt: là môn học c¢ sá ngành cung cÁp các kiÁn thāc c¢ b¿n về m¿ng máy tính: vai trò, chāc năng cÿa mát sá thiÁt bá liên kÁt m¿ng; cÁu trúc đáa chß IP; nguyên lý thiÁt lập và vận hành m¿ng máy tính.

Mÿc tiêu môn hãc 1. Về kiÁn thāc: - Trình bày đ°ÿc khái niám m¿ng máy tính; - Nêu đ°ÿc vai trò, chāc năng cÿa mát sá thiÁt bá liên kÁt m¿ng; cÁu trúc đáa chß IP; - Trình bày đ°ÿc nguyên lý thiÁt lập và vận hành m¿ng máy tính; - Trình bày cách cài đặt đ°ÿc các phÃn mềm āng dāng, các phÃn mềm dách vā máy chÿ, máy tr¿m và các thiÁt bá đÃu cuái, cài đặt, cÁu hình đ°ÿc các chÁ đá b¿o mật. - Trình bày cách qu¿n trá há tháng m¿ng nái bá: kÁt nái các thiÁt bá trong há tháng, chia sẻ tài nguyên, qu¿n trá há tháng ng°ßi dùng 2. Về kỹ năng: - ThiÁt lập đ°ÿc đáa chß IP trong m¿ng LAN, kÁt nái internet, m¿ng LAN; - Chia sẻ tài liáu và dùng chung thiÁt bá ngo¿i vi trong m¿ng LAN (máy in, Loa).

- Cài đặt các phÃn mềm āng dāng, các phÃn mềm dách vā máy chÿ, máy tr¿m và các thiÁt bá đÃu cuái. - Qu¿n trá há tháng m¿ng nái bá: kÁt nái các thiÁt bá trong há tháng, chia sẻ tài nguyên, qu¿n trá há tháng ng°ßi dùng 3. Về năng lāc tā chÿ và trách nhiám: - Có năng lāc tā đánh h°ãng, thích nghi vãi các môi tr°ßng làm viác khác nhau; tā học tập, tích lũy kiÁn thāc, kinh nghiám để nâng cao trình đá chuyên môn nghiáp vā; III. Nßi dung tổng quát và phân bổ thãi gian: 5 Thßi gian (giß) Thāc hành, thí nghiám, Lý thuyÁt TT Tên ch°¢ng, māc Tổng th¿o luận, bài Kiểm sá tập tra Trāc Trāc Trāc Trāc tiÁp tuyÁn tiÁp tuyÁn Ch°¢ng 1: Giãi thiáu m¿ng máy 1 2 2 0 0 0 tính và kiÁn trúc phân tÃng 2 Ch°¢ng 2: Mát sá thiÁt bá m¿ng 9 4 0 5 0 Ch°¢ng 3: Mát sá m¿ng thông 3 19 4 0 13 0 2 dāng 4 Ch°¢ng 4: ThiÁt kÁ há tháng m¿ng 15 4 0 10 0 1 Cáng 45 15 0 27 0 3 6 CH¯¡NG 1: GIàI THIÞU M¾NG MÁY TÍNH VÀ KI¾N TRÚC PHÂN TÀNG Mÿc tiêu bài hãc 1.

Trình bày đ°ÿc các khái niám về m¿ng máy tính; 2. Trình bày đ°ÿc các mô hình m¿ng; 3. Trình bày đ°ÿc các đặc điểm và tính năng cÿa từng tÃng trong mô hình OSI; 4. Trình bày đ°ÿc các đặc điểm và tính năng cÿa từng tÃng trong mô hình TCP/IP.

7 CH¯¡NG 1: GIàI THIÞU M¾NG MÁY TÍNH VÀ KI¾N TRÚC PHÂN TÀNG 1. Giái thißu vÁ m¿ng máy tính 1. Khái niệm mạng máy tính  Khái niám m¿ng máy tính - M¿ng máy tính là m¿ng cÿa hai hay nhiều máy tính đ°ÿc nái l¿i vãi nhau bằng mát đ°ßng truyền vật lý theo mát kiÁn trúc nào đó 1. Phân loại mạng máy tính  M¿ng LAN LAN (Local Area Network), hay còn gọi là "m¿ng cāc bá", là m¿ng t° nhân trong ph¿m vi đáa lý phòng, mát toà nhà, mát khu vāc (tr°ßng học hay c¢ quan).

Chúng nái các máy chÿ và các máy tr¿m trong các văn phòng để chia sẻ tài nguyên và trao đổi thông tin. LAN có 3 đặc điểm: - Giãi h¿n về ph¿m vi đáa lý nhß. - Th°ßng dùng kỹ thuật đ¢n gi¿n chß có mát đ°ßng dây cáp (cable) nái tÁt c¿ máy. Vận tác truyền dÿ liáu thông th°ßng là 10 Mbps, 100 Mbps, 1 Gbps, và gÃn đây là 100 Gbps.

- Các kiÁn trúc m¿ng kiểu LAN thông dāng bao gồm: + M¿ng tuyÁn (bus) + M¿ng vòng (ring) + M¿ng sao (star) + M¿ng l°ãi (mesh) 8  M¿ng MAN: MAN (Metropolitan Area Network), hay còn gọi là "m¿ng đô thá", là m¿ng có cỡ lãn h¢n LAN, ph¿m vi vài km. Nó có thể bao gồm nhóm các văn phòng gÃn nhau trong thành phá, nó có thể là công cáng hay t° nhân và có đặc điểm: - Chß có tái đa hai dây cáp nái. - Không dùng các kỹ thuật nái chuyển. - Có thể hß trÿ chung vận chuyển dÿ liáu và đàm tho¿i, hay ngay c¿ truyền hình.

Ngày nay ng°ßi ta có thể dùng kỹ thuật cáp quang (fiber optical) để truyền tín hiáu. Vận tác có hián nay có thể đ¿t đÁn 10 Gbps.  M¿ng WAN WAN (Wide Area Network): hay còn gọi là m¿ng dián ráng, m¿ng dÿ liáu đ°ÿc thiÁt kÁ để kÁt nái giÿa các m¿ng đô thá (m¿ng MAN), giÿa các khu vāc đáa lý cách xa nhau.  Phạm vi địa lý rộng lớn 9  Tác đá đ¿m b¿o, tß lá lßi chÁp nhận đ°ÿc  Sử dāng công nghá chuyển m¿ch M¿ng WAN sử dāng kỹ thuật m¿ng chuyển m¿ch (Switching Network), có nhiều đ°ßng nái kÁt các thiÁt bá vãi nhau.

Thông tin trao đổi giÿa hai điểm trên m¿ng có thể đi theo nhiều đ°ßng khác nhau. Chính vì thÁ cÃn ph¿i có các thiÁt bá đặc biát để đánh tuyÁn đ°ßng đi cho các gói tin, các thiÁt bá này đ°ÿc gọi là bá chuyển m¿ch hay bá chọn đ°ßng (router) 1. Ki¿n trúc phân tÁng trong m¿ng máy tính 1. Phân tầng theo mô hình OSI Mô hình OSI (Open Systems Interconnection Reference Model, viÁt ngắn là OSI Model hoặc OSI Reference Model) - t¿m dách là Mô hình tham chiÁu kÁt nái các há tháng má - là mát thiÁt kÁ dāa vào nguyên lý tÃng cÁp, lý gi¿i mát cách trừu t°ÿng kỹ thuật kÁt nái truyền thông giÿa các máy vi tính và thiÁt kÁ giao thāc m¿ng giÿa chúng.

Mô hình này đ°ÿc phát triển thành mát phÃn trong kÁ ho¿ch kÁt nái các há tháng má (Open Systems Interconnection) do ISO và IUT-T khái x°ãng. Nó còn đ°ÿc gọi là Mô hình b¿y tÃng cÿa OSI. 10 Māc đích để mát āng dāng có thể truyền thông trên m¿ng. Thāc tÁ, nÁu chúng ta má trang thuác tính cÿa Local Area Connection, thì có thể thÁy mát kÁt nái m¿ng đ°ÿc thiÁt lập bằng mát sá thành phÃn khác nhau, nh° network client – máy khách cÿa m¿ng, driver cÿa adapter m¿ng và giao thāc - protocol.

Mßi mát thành phÃn này l¿i t°¢ng āng vãi mát hoặc nhiều tÃng khác nhau. Trong thuác tính cÿa Local Area Connection cho mát cái nhìn về các t Ãng m¿ng khác nhau đ°ÿc dùng trong Windows. Mô hình m¿ng mà Windows và hÃu hÁt các há điều hành m¿ng khác sử dāng đ°ÿc gọi là mô hình OSI. Mô hình này gồm có b¿y tÃng khác nhau.

Mßi mát tÃng trong mô hình này đ°ÿc thiÁt kÁ để có thể thāc hián mát nhiám vā cā thể nào đó và làm thuận tián cho viác truyền thông giÿa tÃng trên và tÃng d°ãi nó. B¿n có thể nhìn thÁy nhÿng gì mà mô hình OSI thể hián trong hình bên d°ãi.1 Tầng ứng dụng - Application. TÃng āng dāng là tÃng gÃn vãi ng°ßi sử dāng nhÁt. Nó cung cÁp ph°¢ng tián cho ng°ßi dùng truy nhập các thông tin và dÿ liáu trên m¿ng thông qua ch°¢ng trình āng dāng.

TÃng này là giao dián chính để ng°ßi dùng t°¢ng tác vãi ch°¢ng trình āng dāng, và qua đó vãi m¿ng. Mát sá ví dā về các āng dāng trong tÃng này bao gồm Telnet, Giao thāc truyền tập tin FTP và Giao thāc truyền th° đián tử SMTP, HTTP, X. TÃng trên cùng trong mô hình OSI là tÃng Application. Thā đÃu tiên mà cÃn hiểu về tÃng này là nó không ám chß đÁn các āng dāng mà ng°ßi dùng đang ch¿y mà thay vào đó nó chß cung cÁp nền t¿ng làm viác (framework) mà āng dāng đó ch¿y bên trên.

Để hiểu tÃng āng dāng này thāc hián nhÿng gì, hãy gi¿ dā rằng mát ng°ßi dùng nào đó muán sử dāng Internet Explorer để má mát FTP session và truyền t¿i mát file. Trong tr°ßng hÿp cā thể này, tÃng āng dāng s¿ đánh nghĩa mát giao thāc truyền t¿i. Giao thāc này không thể truy cập trāc tiÁp đÁn ng°ßi dùng cuái mà ng°ßi dùng cuái này vẫn ph¿i sử dāng āng dāng đ°ÿc thiÁt kÁ để t°¢ng tác vãi giao thāc truyền t¿i file. Trong tr°ßng hÿp này, Internet Explorer s¿ làm āng dāng đó.

Tầng trình diễn - Presentation. TÃng trình dißn ho¿t đáng nh° tÃng dÿ liáu trên m¿ng. TÃng này trên máy tính truyền dÿ liáu làm nhiám vā dách dÿ liáu đ°ÿc gửi từ tÃng Application sang d¿ng Fomat chung. Và t¿i máy tính nhận, tÃng này l¿i chuyển từ Fomat chung sang đánh d¿ng cÿa tÃng Application.

TÃng thể hián thāc hián các chāc năng sau: - Dách các mã kí tā từ ASCII sang EBCDIC. - Chuyển đổi dÿ liáu, ví dā từ sá interger sang sá dÁu ph¿y đáng. - Nén dÿ liáu để gi¿m l°ÿng dÿ liáu truyền trên m¿ng.