BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG XÂY DỰNG TP. HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH KỸ NĂNG MỀM (Lưu hành mội bộ) Người biên soạn: Th.s Phạm Thị Cẩm Lệ TP. Hồ Chí Minh, năm 2022 1 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 3 TỔNG QUAN VỀ KỸ NĂNG MỀM.
4 BÀI 1: KỸ NĂNG TỰ NHẬN THỨC VÀ PHÁT TRIỂN BẢN THÂN. 6 BÀI 2: KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM. 16 BÀI 3: KỸ NĂNG GIAO TIẾP. 28 BÀI 4: KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC.
56 BÀI 5: KỸ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. 69 BÀI 6: KỸ NĂNG HỌC TẬP HIỆU QUẢ Ở BẬC CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC. 78 BÀI 7: KỸ NĂNG QUẢN LÝ THỜI GIAN. 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
96 2 LỜI NÓI ĐẦU Hiện nay, việc sinh viên ra trường và tìm kiếm việc làm, ngoài kiến thức cơ bản về chuyên ngành học, yếu tố luôn được nhà tuyển dụng đánh giá cao là kỹ năng mềm. Nhưng thực tế cho thấy, hầu hết sinh viên tốt nghiệp ở các trường Đại học, Cao đẳng đều thiếu hụt kỹ năng mềm, điều này dẫn đến việc tiếp cận thị trường lao động với sức cạnh tranh lớn càng trở nên khó khăn. Chính vì tầm quan trọng và nhu cầu hiện này này mà Nhà trường nhận thấy cần phải trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về kỹ năng mềm. Với môn học này, sinh viên sẽ có những kỹ năng cốt lõi trong giao tiếp, xử lý tính huống, rèn luyện cho sinh viên cách thức ứng xử và những chiến thuật khi sinh viên tham gia tuyển dụng.
Có thể nói, môn kỹ năng mềm tương đối quan trọng đối với sinh viên, đây là hành trang vào đời thật ý nghĩa đối với các em. Trước yêu cầu đòi hỏi của thực tế và kinh nghiệm hoạt động của mình, nhóm tác giả đã biên soạn cuốn ”Giáo trình kỹ năng mềm”. Chúng tôi hy vọng, quyển sách này là nguồn cung cấp tri thức cở bản cho các em sinh viên khi học môn kỹ năng mềm. Chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý bạn đọc.
Tác giả 3 TỔNG QUAN VỀ KỸ NĂNG MỀM Kỹ năng mềm đã được thế giới quan tâm từ năm 1980 cho đến nay. Trong suốt quá trình đào tạo người lao động, các chuyên gia nhận ra rằng thực tế kỹ năng nghề nghiệp nói chung và kỹ năng làm việc của người lao động vẫn chưa đủ để có thể đáp ứng với những đòi hỏi của thực tiễn. Người lao động chưa tự tin trong quá trình làm việc. Điều mà người lao động thường thiếu đó là sự linh hoạt, sáng tạo ứng dụng những gì đã học cũng như khả năng thiết lập quan hệ với đồng nghiệp và các cấp quản lý… Trên cơ sở đó, thuật ngữ kỹ năng mềm xuất hiện và vấn đề nghiên cứu về kỹ năng mềm cũng như phát triển kỹ năng mềm cho người lao động được quan tân nhiều hơn.
Có khá nhiều định nghĩa khác nhau về kỹ năng mềm, nhưng chúng tôi cho rằng: Kỹ năng mềm là khả năng thiên về mặt tinh thần của cá nhân nhằng đảm bảo cho quá trình thích ứng với người khác, công việc nhằm duy trì tốt mối quan hệ và góp phần hỗ trợ thực hiện công việc một cách hiệ quả.[5] Một số đặc điểm của kỹ năng mềm: - Kỹ năng mềm không phải là yếu tố thuộc về bẩm sinh của con người Kỹ năng mềm là những gì tồn tại bên “kỹ năng cứng”,hay kỹ năng chuyên môn mang tính căn bản về nghề nghiệp, kỹ năng mềm do chủ thể trải qua sự nỗ lực, tập luyện và phát triển một cách đích thực, có biện pháp, phương pháp. - Kỹ năng mềm không chỉ là biểu hiện của trí tuệ cảm xúc Theo một số quan điểm, kỹ năng mềm liên quan đến khả năng tương tác với người khác, do đó nó liên quan đến trí tuệ cảm xúc, quan điểm này không sai nhưng chưa thể hiện đầy đủ và hợp lý nội hàm của kỹ năng mềm [5]. Nếu kỹ năng mềm là biểu hiện của trí tuệ cảm xúc thì việc sử dụng trí tuệ cảm xúc lại rất bao quát và đầy đủ thì không nhất thiết phải sử dụng thêm thuật ngữ kỹ năng mềm nữa. - Kỹ năng mềm được hình thành bằng con đường trải nghiệm chứ không phải là sự “nạp” kiến thức đơn thuần Có thể nhận ra rằng, việc con người được rèn luyện ở một nghề nghiệp ngoài những yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp thì các kỹ năng nghề theo mô hình thao tác nghề nghiệp đạt sản phẩm luôn được ưu tiên.
Chính vì thế, những kỹ năng cơ bản và đặc trưng 4 của nghề nghiệp thường được ưu tiên đào tạo và phát triển. Những kỹ năng hỗ trợ cho nghề hoặc tạo điều kiện để vận dụng những kỹ năng mang tính thao tác ấy lại có thể bỏ quên.Vì vậy, sự thiếu hụt kỹ năng mềm ở sinh viên và người lao động đã xảy ra. Các kiến thức và một số kỹ năng nghề cụ thể có thể được hình thành bằng con đường truyền đạt, còn kỹ năng mềm không thể hình thành bằng con đường truyền đạt những thông tin lý thuyết hay kinh nghiệm mà nó được hình thành bằng con đường trải nghiệm. - Kỹ năng mềm góp phần hỗ trợ cho kiến thức và kỹ năng chuyên môn mà đặc biệt là “kỹ năng cứng” Trong công tác tuyển dụng người lao động, bên cạnh những ký năng cứng mà ứng viên đạt được, nhà tuyển dụng rất quan tâm đến mttj số kỹ năng mềm.
Chìa khóa dẫn đến thành công thực sự khi con người phải biết kết hợp cả hai kỹ năng này một cách hiệu quả. - Kỹ năng mềm không thể “cố định” với những ngành nghề khác nhau Mỗi ngành nghề khác nhau sẽ có một mô hình kỹ năng nghề khác nhau, trong việc xác định kỹ năng nghề thì những kỹ năng cơ bản và đặc trưng mang tính chuyên môn – nghiệp vụ và những kỹ năng mềm cũng chưa được phân định rõ ràng. Nhưng một thực tế không thể phủ nhận là ở mỗi nghề nghiệp sẽ có những kỹ năng nghề nghiệp cơ bản và những kỹ năng hỗ trợ nghề nghiệp theo hướng giúp chủ thể thích nghi, dễ hòa nhập với môi trường, đương nhiên, mỗi nghề nghiệp khác nhau không thể có những kỹ năng mềm giống nhau. 5 BÀI 1 KỸ NĂNG TỰ NHẬN THỨC VÀ PHÁT TRIỂN BẢN THÂN Bài học giúp sinh viên nêu lên được các cách thức để hiểu rõ hơn về bản thân, từ đó có được sự tự tin, thành công trong cuộc sống.
Mô tả được khái niệm tự nhận thức và phát triển bản thân và ý nghĩa của việc rèn luyện kỹ năng này. Nhận thức bản thân Mỗi người là một bản thể riêng biệt và độc đáo, nhưng đôi khi bạn cảm thấy e ngại vì chính mình quá khác biệt, nổi bật so với những người xung quanh. Việc nhận thức sai có thể khiến bạn chối từ bản thân, không muốn là chính mình mà cố gồng trở thành một người khác. Vậy làm thế nào để vượt qua vấn đề này? Một trong những điều đầu tiên là phải có suy nghĩ tích cực.
Người có suy nghĩ tích cực sẽ dễ dàng chấp nhận bản thân và luôn tìm ra được điểm hay trong tất cả mọi việc xảy đến với họ, kể cả việc nhận ra điểm chưa hoàn thiện của bản thân. Những người thành công thường thất bại nhiều so với những người khác và đặc biệt người ta biết rút kinh nghiệm sau những lần thất bại đó. Nếu không thất bại, bạn sẽ thấy cuộc sống thật dung dị, chán nản, ngày qua ngày đều giống nhau thì bạn sẽ không học được điều gì. Trong nhiều môi trường và các mối quan hệ khác nhau, sẽ không ít lần bạn cảm thấy chênh vênh, tự hỏi mình là ai giữa vô vàng tác động của các yếu tố bên ngoài.
Để luôn giữ vững một thái độ tích cực về mình không phải là điều tự nhiên bạn có thể làm được, mà phải trải qua một thời gian rèn luyện để học cách quản lý bản thân hiệu quả và yếu tố giúp bạn trở nên linh hoạt, tinh tế nhưng vẫn là chính mình trong mọi tình huống chính là có nhận thức và đánh giá đúng đắn về bản thân.1 Khái niệm về nhận thức bản thân Tự nhận thức là khả năng nhận biết về đặc điểm, tính cách, khả năng, cảm xúc, ưu điểm, nhược điểm và nhu cầu của bản thân. Hiểu biết về bản thân giúp bạn kiểm 6 soát được cảm xúc, biết được những đòi hỏi của bản thân, khả năng chịu đựng để sẵn sàng vượt qua khó khăn, thử thách. Khi nhận thức bản thân, các bạn nên chú ý nhận thức những yếu tố sau: nhận thức về tính cách, điểm mạnh, sở trường, điểm cần hoàn thiện, mục tiêu sống và đam mê. Những yếu tố này sẽ giúp bạn định hướng khi muốn phát triển thêm tính cách và tài năng của bản thân.
Nó sẽ là hạt mầm để bạn vun bón và chăm sóc tài năng của bản thân. Tự nhận thức sẽ là nền móng hỗ trợ tất cả các năng lực tư suy cảm xúc, giúp bạn biết được cái gì sẽ là động lực, cái gì là đam mê để có định hướng công việc trong tương lai. Tự nhận thức giúp bạn biết được mình đang ở đâu, muốn đi đâu để sẵn sàng thay đổi bản thân cho phù hợp với sự phát triển. Vậy, vì sao cần nhận thức về bản thân, nếu hiểu đúng về bản thân mình sẽ giúp chúng ta: - Cư xử đúng mực với mọi người - Quyết định và lựa chọn đúng đắn - Tự tin và sống hạnh phúc hơn - Không ảo tưởng về bản thân 1.2 Hậu quả của việc nhận thức sai về bản thân Đối với việc nhận thức sai về cảm xúc, bạn có thể biểu đạt cảm xúc thoái hóa, gây khó chịu hoặc mất lòng đối với bạn bè, đồng nghiệp.
Nếu nhận thức sai về bản thân, bạn sẽ dễ sa đà vào những cuộc vui tiêu cực mà bạn cho rằng nó sẽ giúp bạn giải tỏa được căng thẳng. Đặc biệt, đối với các bạn học sinh cấp 3, nhận thức sai về bản thân sẽ dẫn đến việc chọn sai ngành, sai trường, ảnh hưởng đến tương lai của các bạn. Một số phương pháp để nhận thức và phát huy nội lực của bản thân Tự nhận thức bản thân có nghĩa là bạn có sự hiểu biết chính xác về bản thân mình, bao gồm ưu điểm và khuyết điểm, tư duy, cảm xúc và những động lực thúc đẩy bạn trong cuộc sống. 7 Kỹ năng này giải thích những thành công cũng như những thất bại của chúng ta, cho chúng ta biết chúng ta là ai và chúng ta cần gì từ đồng đội của mình để tạo nên một tập thể đoàn kết.