I I ẦU Trong những năm gần đây, nền kinh tế của nƣớc ta có nhiều đổi mới, chính vì vậy đòi hỏi các chính sách về kinh tế tài chính, các chế độ, chuẩn mực kế toán phải không ngừng hoàn thiện để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong nƣớc và phù hợp với môi trƣờng hợp tác, hội nhập quốc tế nhƣ hiện nay. Do sự thay đổi và không ngừng hoàn thiện của hệ thống kế toán Việt Nam trong thời gian qua, nên để đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa về nội dung, chƣơng trình đào tạo đối với các sinh viên chuyên ngành kế toán, tài chính của Trƣờng Cao đẳng Kinh tế Tài chính Thái Nguyên, tập thể tác giả khoa kế toán bao gồm Th.S Vũ Thị Thu, Th.S Đào Thị Huyền Trang, Th.S Nguyễn Quốc Huy, Th.S Nguyễn Thị Loan, Th.S Nguyễn Thị Hồng Huế đã tổ chức biên soạn cuốn "Giáo trình kế toán tài chính học phần I" "Giáo trình kế toán tài chính học phần I" đƣợc hoàn thành sẽ hệ thống đầy đủ các nội dung cơ bản của kế toán tài chính: Tổng quan về kế toán tài chính, kế toán các phần hành vốn bằng tiền, vật tƣ, tài sản cố định, các khoản đầu tƣ tài chính, tiền lƣơng và các khoản trích theo lƣơng, đồng thời cập nhật toàn bộ các chế độ kế toán, chính sách kinh tế, tài chính, thuế có liên quan và bổ sung các ví dụ tình huống thực tế tại các doanh nghiệp, vì vậy giáo trình sẽ là tài liệu bổ ích, thiết thực trong công tác giảng dạy, nghiên cứu, đào tạo bậc trung cấp, cao đẳng về kế toán, tài chính. Đề tài tập trung ngiên cứu về công tác kế toán tài chính trong phạm vi các doanh nghiệp dựa trên luật kế toán, chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán theo thông tƣ 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ tài chính và các văn bản pháp luật có liên quan. Kết cấu của giáo trình bao gồm 6 chƣơng, với sự tham gia biên soạn của các thành viên nhƣ sau: ộ un T n so n Chƣơng 1: Tổ chức công tác kế toán tài chính trong doanh nghiệp Th.S Vũ Thị Thu Chƣơng 2: Kế toán vốn bằng tiền và các khoản tạm ứng Th.S Đào Thị Huyền Trang Chƣơng 3: Kế toán đầu tƣ tài chính Th.S Vũ Thị Thu Chƣơng 4: Kế toán vật liệu công cụ dụng cụ Th.S Nguyễn Quốc Huy Chƣơng 5: Kế toán tài sản cố định và bất động sản đầu tƣ Th.S Nguyễn Thị Hồng Huế Chƣơng 6: Kế toán tiền lƣơng và các khoản trích theo lƣơng Th.S Nguyễn Thị Loan Trong quá trình biên soạn, mặc dù đã rất cố gắng, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, tập thể tác giả rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của hội đồng khoa học nhà trƣờng cùng các thầy cô giáo và bạn đọc để cuốn sách đƣợc hoàn chỉnh hơn.
1 Chƣơn 1 TỔ CHỨC CÔ G TÁC KẾ TOÁ TÀI CHÍ H TRO G DOA H GHIỆP Nội dung của chƣơng 1 trình bày khái niệm chung về kế toán và kế toán tài chính, vai trò của kế toán, các nguyên tắc kế toán cơ bản trong kế toán, nội dung tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp. Va trò ủa kế to n tài chính tron ôn t qu n lý k nh tế 1. Kh n ệm về kế to n Đối các bất cứ một đơn vị nào, để hoạt động đƣợc đều cần có những tài sản cần thiết, tài sản đó đƣợc biểu hiện dƣới các hình thức khác nhau: tiền, vật tƣ, hàng hóa, tài sản cố định, các khoản phải thu, các khoản đầu tƣ tài chính,.Trong quá trình hoạt động các loại tài sản này không ngừng vận động, chuyển từ loại tài sản này sang loại tài sản khác (ví dụ: chuyển tiền gửi ngân hàng mua nguyên vật liệu, lúc này tài sản đang tồn tại dƣới dạng tiền gửi ngân hàng sẽ đƣợc chuyển thành tài sản tồn tại dƣới dạng nguyên vật liệu; Xuất quỹ tiền mặt gửi vào tài khoản tiền gửi ngân hàng, lúc này tài sản tồn tại dƣới dạng tiền mặt đƣợc chuyển thành tài sản tồn tại dƣới dạng tiền gửi ngân hàng,.) đòi hỏi các đơn vị phải tổ chức ghi chép đƣợc tình hình hiện có về tài sản, sự biến động của tài sản, quá trình sử dụng tài sản vào sản xuất kinh doanh, kết quả hoạt động sản xuất.để từ đó có những biện pháp quản lý và sử dụng tài sản có hiệu quả. Công việc ghi chép, thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin về tài sản và sự vận động của tài sản tại một đơn vị đƣợc gọi là kế toán.
Khi nền sản xuất càng phát triển, các hoạt động kinh tế trong một đơn vị ngày càng đa dạng và phức tạp hơn cùng với các mối quan hệ về tài chính, tín dụng, đầu tƣ, ngoại thƣơng,. cũng phát triển đa dạng, đòi hỏi kế toán ngày càng hoàn thiện và phát triển trở thành một môn khoa học với hệ thống phƣơng pháp và đối tƣợng riêng. Không chỉ là một môn khoa học mà ngày nay kế toán còn trở thành một nghề phổ biến và không thể thiếu trong bất kỳ một đơn vị nào. Theo một số tài liệu, khái niệm về kế toán đƣợc đề cấp đến nhƣ sau: Theo liên đoàn kế toán quốc tế IFAC cho rằng: "Kế toán là nghệ thuật ghi chép, phân loại tổng hợp theo một cách riêng có bằng những khoản tiền, các nghiệp vụ và các sự kiện mà chúng có ít nhất một phần tính chất tài chính và trình bày kết quả của nó" Theo khoản 1 điều 4 luật kế toán có nêu "Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động" Từ những phân tích trên chúng ta có thể hiểu kế toán theo hai góc độ: + Xét trên khía cạnh khoa học, kế toán đƣợc xác định là khoa học về thông tin thực hiện việc phản ánh và kiểm tra các hoạt động kinh tế tài chính thông qua việc sử dụng một hệ thống các 2 phƣơng pháp riêng có gồm: Phƣơng pháp chứng từ kế toán, phƣơng pháp tài khoản kế toán, phƣơng pháp tính giá, phƣơng pháp tổng hợp cân đối kế toán.
+ Xét trên khía cạnh nghề nghiệp, kế toán đƣợc xác định là công việc ghi chép, tính toán bằng con số (theo các thƣớc đo giá trị, hiện vật và thời gian lao động) mọi hoạt động kinh tế tài chính phát sinh tại đơn vị để cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời và trung thực về tình hình tài sản và sự vận động tài sản, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế trong đơn vị cho các đối tƣợng sử dụng thông tin. Nếu phân loại kế toán theo đối tƣợng sử dụng thông tin thì kế toán đƣợc phân thành kế toán tài chính và kế toán quản trị. Kế toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính bằng báo cáo tài chính cho đối tƣợng sử dụng thông tin của đơn vị kế toán, còn kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán. Xét theo đối tƣợng sử dụng thông tin, kế toán tài chính cung cấp thông tin cho tất cả các đối tƣợng sử dụng thông tin còn kế toán quản trị chỉ đƣợc cung cấp và sử dụng nội bộ trong đơn vị (chủ yếu là các nhà quản trị trong đơn vị).
Va trò ủa kế to n tài chính tron ôn t qu n lý k nh tế Sản phẩm cuối cùng của kế toán tài chính là các báo cáo tài chính, các báo cáo tài chính này chứa đựng các thông tin phản ánh toàn bộ tình hình về tài sản, nguồn vốn của doanh nghiệp, kết quả kinh doanh, sự luân chuyển của các luồng tiền,.Các thông tin này giúp cho mỗi đối tƣợng sử dụng thông tin có thể đƣa ra các quyết định hợp lý để đem lại hiệu quả cao nhất cho mình. Có rất nhiều đối tƣợng sử dụng thông tin của doanh nghiệp nhƣ: nhà quản lý trong doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nƣớc (cơ quan thuế, cơ quan thống kê, cơ quan đăng ký kinh doanh,.) các nhà đầu tƣ, cổ đông, ngân hàng, đối tác liên doanh,.mỗi một đối tƣợng sẽ sử dụng các thông tin trên báo cáo tài chính cho phù hợp với mục đích riêng của mình, cụ thể: - Đối với các nhà quản lý kinh tế trong doanh nghiệp: Báo cáo tài chính là một bức tranh tổng thể giúp nhà quản lý nắm đƣợc tình hình thực tế của doanh nghiệp, qua đó phân tích, đánh giá tình hình kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đề ra các biện pháp, quyết định phù hợp với định hƣớng phát triển của doanh nghiệp. - Đối với các nhà đầu tƣ, ngân hàng, tổ chức tín dụng, khách hàng, nhà cung cấp,. Căn cứ vào thông tin kế toán tài chính cung cấp, các nhà đầu tƣ, ngân hàng, tổ chức tín dụng,.nắm đƣợc hiệu quả kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp, để từ đó quyết định có nên đầu tƣ hay không, có nên cho vay hay không hoặc có nên hợp tác làm ăn với doanh nghiệp hay không,.
3 - Đối với cơ quan nhà nƣớc: Qua số liệu của kế toán, nhà nƣớc thực hiện việc kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình chấp hành các chính sách chế độ của doanh nghiệp. Cũng trên cơ sở các báo cáo kế toán, nhà nƣớc nghiên cứu ban hành các chính sách chế độ quản lý nhà nƣớc phù hợp, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Qua sự phân tích trên ta thấy kế toán tài chính là một công cụ quản lý quan trọng trong quản lý kinh tế, nó cung cấp các thông tin kinh tế tài chính hiện thực, có giá trị pháp lý và độ tin cậy cao giúp cho các đối tƣợng sử dụng thông tin đánh giá đúng đắn tình hình hoạt động của doanh nghiệp, trên cơ sở đó đƣa ra các quyết định kinh tế phù hợp. uy n tắ kế to n Để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý kinh tế hữu hiệu thì việc ghi chép, phản ánh, xử lý cung cấp thông tin kế toán cần phải tuân theo những nguyên tắc kế toán đã đƣợc thừa nhận.
Trong chuẩn mực kế toán số 01 “Chuẩn mực chung" đã đƣa ra các nguyên tắc kế toán sau: 1.