mở đầu TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI - DỊCH VỤ Giới thiệu: Bài học này trình bày những vấn đề cơ bản về kế toán thương mại dịch vụ: đặc điểm riêng biệt của doanh nghiệp thương mại-dịch vụ, tổ chức công tác kế toán, bộ máy kế toán và các mô hình tổ chức trong doanh nghiệp thương mại-dịch vụ. Mục tiêu bài - Trình bày được đặc điểm riêng biệt của doanh nghiệp thương mại-dịch vụ (TM- DV). - Trình bày được tổ chức vận dụng chế độ chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản kế toán, hình thức kế toán và sổ kế toán, chế độ báo cáo kế toán. Nội dung bài 1.
Những vấn đề chung về kinh doanh TM-DV 1. Khái niệm - Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa trên thị trường buôn bán của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với nhau. - Kinh doanh dịch vụ là ngành kinh doanh sản phẩm vô hình, chất lượng khó đánh giá vì chịu nhiều yếu tố tác động từ người bán, người mua và thời điểm chuyển giao dịch vụ đó, rất nhiều loại hình dịch vụ phụ thuộc vào thời vụ. Trong nền kinh tế, quá trình lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ phục vụ được giao cho ngành đảm nhận như: nội thương, ngoại thương, lương thực, vật tư, dược phẩm, du lịch, bưu điện, vận tải… 1.
Đối tượng kinh doanh thương mại-dịch vụ Đối tượng trong kinh doanh thương mại là các loại hàng hóa phân theo từng ngành như nông, lâm, thủy, hải sản; hàng công nghệ phẩm tiêu dùng; vật tư thiết bị, thực phẩm chế biến, lương thực. Hoạt động dịch vụ rất đa dạng và phong phú, tồn tại với nhiều hình thức khác nhau: dịch vụ thương mại, dịch vụ trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, du lịch, tư vấn, đầu tư, bảo hiểm, vận tải,… 1. Đặc điểm kinh doanh thương mại-dịch vụ 1.1 Đặc điểm về lưu chuyển hàng hóa Lưu chuyển hàng hóa là quá trình vận động của hàng hóa, khép kín 1 vòng luân chuyển của hàng hóa trong các doanh nghiệp thương mại dịch vụ. lưu chuyển hàng hóa bao gồm ba khâu: mua vào, dự trữ vá bán ra.
Trong điều kiện kinh doanh hiện nay, các doanh nghiệp thương mại cần tính toán dự trữ hàng hóa hợp lý, tránh để hàng tồn kho quá lớn, kéo dài 1 vòng luân chuyển hàng hóa, nhằm sử dụng vốn hợp lý, tiết kiệm chi phí tăng hiệu quả kinh tế. Quá trình sản xuất và tiêu thụ các sản phẩm dịch vụ thường được diễn ra đồng thời ngay cùng 1 thời điểm nên cung – cầu dịch vụ không thể tách rời nhau mà phải được tiến hành đồng thời. Đặc điểm về việc tính giá Trong quá trình mua hàng các doanh nghiệp thương mại cần tính toán, xác định đúng đắn giá thanh toán trong khâu mua để xác định đúng giá vốn của hàng hóa tiêu thụ làm cơ sở xác định kết quả kinh doanh. Về nguyên tắc, hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại được xác định theo giá mua thực tế ở từng khâu kinh doanh: - Trong khâu mua: giá mua thực tế là số tiền thực tế mà doanh nghiệp phải chi ra để có quyền sở hữu về số hàng hóa đó.
Giá mua thực tế bao gồm giá thanh toán với người bán (+) chi phí thu mua (+) các khoản thuế không được hoàn lại (-) các khoản giảm giá, hàng mua trả lại, chiết khấu thương mại được hưởng (nếu có). - Trong khâu dự trữ (thời điểm nhập kho): Trị giá vốn hàng hóa nhập kho ba gồm giá thanh toán với người bán (+) chi phí thu mua (+) các khoản thuế không được hoàn lại (-) các khoản giảm giá, hàng mua trả lại, chiết khấu thương mại được hưởng (nếu có). - Trong khâu bán: trị giá vốn của hàng hóa tiêu thụ được xác định đúng bằng giá vốn hàng hóa nhập kho để đảm bảo nguyên tắc nhập giá nào xuất giá đó. Tuy nhiên, do sự biến động giá trên thị trường, doanh nghiệp thương mại phải mua hàng hóa từ nhiều nhà cung cấp khác nhau, vì vậy giá xuất bán cảu hàng hóa có thể áp dụng một trong các phương pháp sau: + Bình quân gia quyền + Thực tế đích danh + Nhập trước xuất trước Sản phẩm dịch vụ có sự khác biệt nhau về cơ cấu chi phí so với các sản phẩm vật chất khác: tỷ trọng chi phí nguyên liệu thấp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung tương đối cao.
Trị giá vốn của dịch vụ cung cấp cũng chính là giá thành của sản phẩm dịch vụ. Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp thương mại-dịch vụ Với vai trò và chức năng thu thập và cung cấp thông tin kinh tế - tài chính trong doanh nghiệp nên công tác tổ chức toàn bộ công việc kế toán có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả của công tác quản lý ở một doanh nghiệp. Mặt khác nó còn ảnh hưởng đến việc đáp ứng các yêu cầu quản lý khác nhau của các đối tượng có quyền hạn trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, trong đó có các cơ quan chức năng của nhà nước. Nội dung tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp được tổ chức như sau: - Tổ chức vận dụng chế độ chứng từ kế toán - Tổ chức vận dụng hệ thống tài khoản kế toán - Tổ chức vận dụng hình thức kế toán & sổ kế toán - Tổ chức vận dụng chế độ báo cáo kế toán 2.
Tổ chức vận dụng chế độ chứng từ kế toán Hệ thống biểu mẫu do chế độ kế toán quy định trong đó hầu hết là các mẫu hướng dẫn, chỉ trừ một số biểu mẫu bắt buộc. Vì vậy khi tổ chức hệ thống chứng từ sử dụng 2 trong doanh nghiệp cần chú ý lựa chọn số lượng chứng từ có sẵn trong doanh mục để thiết kế và sử dụng theo đặc điểm sản xuất kinh doanh của từng đơn vị. Tổ chức vận dụng hệ thống tài khoản kế toán Do chế độ kế toán hiện hành đã chia đối tượng sử dụng hệ thống tài khoản theo quy mô về vốn và nguồn lao động trong doanh nghiệp. Cho nên khi xây dựng hệ thống tài khoản kế toán cho đơn vị , kế toán cần phải: (1) Dựa vào quy mô về vốn và nguồn lao động trong doanh nghiệp để lựa chọn hệ thống tài khoản ban hành kèm theo Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22 tháng 12 năm 2014 hướng dẫn về chế độ kế toán doanh nghiệp hay chọn hệ thống tài khoản ban hành kèm theo Thông tư 133/2016/ TT-BTC ngày 26 tháng 8 năm 2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn về.hướng dẫn về chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.
(2) Từ hệ thống tài khoản doanh nghiệp sẽ áp dụng, kế toán tiến hành lựa chọn tài khoản nào sẽ được doanh nghiệp sử dụng. (3) Từ số lượng tài khoản đã chọn lựa, kế toán tiến hành thiết kế chi tiết hệ thống tài khoản cho đơn vị. Tổ chức vận dụng hình thức kế toán và hệ thống sổ kế toán Việc lựa chọn hình thức kế toán nào để áp dụng là do doanh nghiệp tự quyết định nhưng phải tuân thủ nguyên tắc nhất quán và tùy thuộc vào qui mô, đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đó. Tuy nhiên, khi đã lựa chọn hình thức kế toán nào thì doanh nghiệp phải tuân thủ mọi nguyên tắc cơ bản của hình thức kế toán đó về các mặt số lượng và kết cấu của các loại sổ, mối quan hệ và sự kết hợp của các loại sổ, trình tự và kỹ thuật ghi chép các loại sổ.
Đối với doanh nghiệp nhỏ, các hình thức kế toán có thể áp dụng là nhật ký sổ cái hoặc nhật ký chung. Đối với doanh nghiệp vừa, các hình thức kế toán có thể áp dụng là nhật ký sổ cái (nếu số lượng tài khoản ít, thường 20 tài khoản), hoặc sử dụng hình thức kế toán nhật ký chung, chứng từ ghi sổ Đối với doanh nghiệp có qui mô lớn, các hình thức kế toán có thể áp dụng là nhật ký chung, chứng từ ghi sổ, nhật ký chứng từ. Các doanh nghiệp sử dụng phần mểm kế toán để hoạch toán thì tùy thuộc vào phần mềm của đơn vị thiết kế, có thể sử dụng một trong các hình thức kế toán như nhật ký chung, chứng từ ghi sổ nhật ký sổ cái, hay nhật ký chứng từ. Tuy nhiên, nhằm thuận tiện và đơn giản nhất khi thiết kế phần mềm kế toán, các nhà sản xuất thường chọn hình thức nhật ký chung.
Sau khi đã lựa chọn hình thức kế toán phù hợp, doanh nghiệp xác lập hệ thống sổ kế toán trong mỗi hình thức để sử dụng. Sổ kế toán phản ánh một cách liên tục và có hệ thống sự biến động của từng loại tài sản, từng loại nợ phải trả và nguồn vốn, quá trình sản xuất kinh doanh. Do vậy, xây dựng hệ thống sổ kế toán một cách khoa học sẽ đảm bảo cho việc tổng hợp số liệu được kịp thời, chính xác và tiết kiệm thời gian. Nhờ có sổ kế toán mà các nghiệp vụ kinh tế phát sinh được ghi chép rời rạc trên các chứng từ gốc được phản ánh đầy đủ, có hệ thống để từ đó kế toán có thể tổng hợp 3 số liệu lập các báo cáo kế toán và phân tích tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Tổ chức thực hiện chế độ báo cáo tài chính Báo cáo tài chính dùng để cung cấp thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và nhu cầu hữu ích của những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. Hệ thống báo cáo tài chính năm được áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp thuộc các ngành và các thành phần kinh tế. Riêng các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn tuân thủ các quy định chung tại chế độ kế toán – phần báo cáo tài chính chọn hệ thống tài khoản ban hành kèm theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC. Tổ chức bộ máy kế toán và các mô hình tổ chức trong doanh nghiệp thương mại-dịch vụ 3.
Tổ chức bộ máy kế toán 3.1 Đối với doanh nghiệp có quy mô lớn Đối với doanh nghiệp có quy mô lớn có thể chia phòng kế toán thành hai phần, đó là kế toán quản trị và kế toán tài chính Chức năng và nhiệm vụ của từng tổ trong hai bộ phận, kế toán quản trị và kế toán tài chính: Trưởng phòng kế toán hay Giám đốc tài chính: điều hành chung phòng kế toán, là người thường xuyên tư vấn cho hoạt động quản trị, do đó phải được cung cấp thường xuyên các thông tin về kế toán tài chính và kế toán quản trị.
