Giáo trình môn Hình thái và Phân loại Tôm Cá ngành Nuôi trồng Thủy sản - Trường Cao đẳng Cộng ...

Giáo trình nghiên cứu hình thái và phân loại tôm cá nghề nuôi trồng thuỷ sản cao đẳng trường cao đẳng cộng đồng đồng tháp, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù

• Tác giả: Lê Thị Mai Anh
• Trường học: Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Hình Thái Và Phân Loại Tôm Cá
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: HÌNH THÁI CẤU TẠO CƠ THỂ CÁ
• 1.1. Hình dạng và cơ quan bên ngoài cơ thể cá
• 1.2. Các cơ quan bên ngoài cơ thể cá
• 1.3. Các hệ cơ quan bên trong cơ thể cá
• 1.4. Hệ hô hấp. Hệ tuần hoàn – thần kinh. Hệ niệu sinh dục cá
• 1.5. Xác định các nhóm hình dạng, các cơ quan bên ngoài của cá. Quan sát hệ hô hấp, hệ niệu sinh dục của cá. Mô tả hệ tiêu hóa của các nhóm cá có tính ăn khác nhau
• 2. HỆ THỐNG PHÂN LOẠI CÁ
• 2.1. Đặc điểm dùng trong phân loại cá. Hệ thống phân loại
• 2.2. Những đặc điểm thường dùng trong phân loại. Mô tả định loại một số giống loài cá thường gặp
• 2.3. Khóa phân loại một số bộ cá
• 2.4. Mô tả định loại một số giống loài cá
• 3. HÌNH THÁI CẤU TẠO CƠ THỂ TÔM
• 3.1. Đặc điểm hình thái của tôm
• 3.2. Đặc điểm chung
• 3.3. Phân loại đại cương. Chu kỳ sống ở tôm. Đặc điểm cấu tạo và chức năng của các đôi phụ bộ
• 3.4. Phần đầu ngực (Cephalothorax)
• 3.5. Phân biệt giới tính ở tôm
• 3.6. Xác định cấu tạo cơ thể tôm
• 3.7. Phân biệt được hai nhóm tôm sông - tôm biển và giới tính của chúng
• 4. ĐẶC ĐIỂM PHÂN LOẠI PHÂN BỐ MỘT SỐ HỌ TÔM
• 4.1. Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Penaeid shrimp
• 4.2. Đặc điểm chung của tôm Penaeid shrimp
• 4.3. Mô tả một số giống loài tôm biển (Penaeid shrimp)
• 4.4. Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Carid shrimp
• 4.5. Đặc điểm chung của tôm Carid shrimp
• 4.6. Mô tả một số giống loài tôm sông (Carid shrimp)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình hình thái và phân loại tôm cá

Giáo trình 'Hình thái và phân loại tôm cá' là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo ngành nuôi trồng thủy sản tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Môn học này không chỉ cung cấp kiến thức về hình thái tôm cá mà còn giúp sinh viên hiểu rõ về phân loại tôm cá. Nội dung giáo trình bao gồm các đặc điểm cấu tạo, chức năng của các hệ cơ quan bên trong và bên ngoài cơ thể tôm cá, từ đó giúp sinh viên áp dụng vào thực tiễn nghề nghiệp.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về hình thái tôm cá và phân loại tôm cá. Sinh viên sẽ hiểu rõ hơn về cấu tạo và chức năng của các hệ cơ quan, từ đó có thể áp dụng vào nghề nuôi trồng thủy sản.

1.2. Đối tượng và phương pháp học tập

Đối tượng học tập là sinh viên ngành nuôi trồng thủy sản. Phương pháp học tập bao gồm lý thuyết kết hợp thực hành, giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong nuôi trồng thủy sản

Ngành nuôi trồng thủy sản hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, dịch bệnh và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nghề nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là trong việc duy trì nguồn lợi tôm cá. Việc hiểu rõ về hình thái tôm cá và phân loại tôm cá sẽ giúp sinh viên có những giải pháp hiệu quả hơn.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến tôm cá

Ô nhiễm môi trường nước ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của tôm cá. Các chất độc hại có thể làm giảm năng suất nuôi trồng và gây ra dịch bệnh.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến nghề nuôi trồng

Biến đổi khí hậu dẫn đến sự thay đổi nhiệt độ và độ pH của nước, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của tôm cá. Điều này đòi hỏi các nhà nuôi trồng phải có những biện pháp thích ứng kịp thời.

III. Phương pháp phân loại tôm cá hiệu quả

Phân loại tôm cá là một trong những nội dung quan trọng trong giáo trình. Việc phân loại giúp sinh viên nhận diện được các giống loài và hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học của chúng. Các phương pháp phân loại bao gồm phân loại hình thái, phân loại dựa trên đặc điểm sinh học và phân loại theo môi trường sống.

3.1. Phân loại hình thái tôm cá

Phân loại hình thái dựa trên các đặc điểm bên ngoài như hình dạng, kích thước và màu sắc. Điều này giúp sinh viên dễ dàng nhận diện các loài tôm cá khác nhau.

3.2. Phân loại theo đặc điểm sinh học

Phân loại theo đặc điểm sinh học bao gồm việc phân tích cấu trúc cơ thể và chức năng của các hệ cơ quan. Điều này giúp sinh viên hiểu rõ hơn về sự thích nghi của tôm cá với môi trường sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong nghề nuôi trồng

Giáo trình 'Hình thái và phân loại tôm cá' không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nghề nuôi trồng thủy sản. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức này để cải thiện quy trình nuôi trồng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Cải thiện quy trình nuôi trồng

Việc hiểu rõ về hình thái tôm cá giúp sinh viên có thể điều chỉnh các yếu tố môi trường nuôi trồng, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.2. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Kiến thức về phân loại tôm cá giúp sinh viên lựa chọn giống tôm cá phù hợp, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình

Giáo trình 'Hình thái và phân loại tôm cá' là một tài liệu quý giá cho sinh viên ngành nuôi trồng thủy sản. Với sự phát triển không ngừng của ngành, giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục mở rộng, bao gồm các nghiên cứu mới và ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng thủy sản.

5.1. Cập nhật nội dung giáo trình

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong ngành nuôi trồng thủy sản, từ đó cung cấp kiến thức mới cho sinh viên.

5.2. Ứng dụng công nghệ trong giáo trình

Sự phát triển của công nghệ sẽ mở ra nhiều cơ hội mới trong việc nghiên cứu và giảng dạy về hình thái tôm cá và phân loại tôm cá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: HÌNH THÁI VÀ PHÂN LOẠI TÔM CÁ NGÀNH, NGHỀ: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 185/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 22 tháng 8 năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. I LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay nghề nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam đã và đang phát triển một cách mạnh mẽ. Nhiều loài động vật thủy sản đã được nghiên cứu nhiều và trở thành những đối tượng nuôi chủ lực trong nước như cá tra, tôm sú, tôm thẻ… Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu các đối tượng nuôi mới nhằm đa dạng hóa các giống loài nuôi thủy sản. Để nghiên cứu một đối tượng nuôi nào đó thì không thể bỏ qua các đặc điểm sinh học về hình dạng bên ngoài hay các hệ cơ quan bên trong của sinh vật. Bài giảng Hình thái và phân loại tôm cá trình bày đặc điểm cấu tạo các hệ cơ quan lên ngoài và bên trong cơ thể tôm cá, phương pháp phân loại tôm cá và đặc điểm nguồn lợi tôm cá ở ĐBSCL. Bài giảng này được viết cho sinh viên cao đẳng, trung cấp ngành Nuôi trồng thủy của trường Cao đẳng cộng đồng Đồng Tháp. Hình thái và phân loại tôm cá là môn học không thể thiếu trong chương trình học Nuôi trồng thủy sản. Môn học cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về hình thái giải phẩu cũng như phân loại tôm cá. Qua đó sinh viên có thể vận dụng vào nghề nuôi, khai thác, chẩn đoán và phòng trị bệnh. Ngoài ra, sinh viên còn có thể biết thêm thành phần giống loài tôm cá ở khu vực ĐBSCL. Mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thiện bài giảng nhưng chắc chắn cũng không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý Thầy Cô, các bạn đồng nghiệp để bài giảng được hoàn chỉnh hơn. Đồng Tháp, ngày…. năm 2017 Chủ biên Lê Thị Mai Anh II MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU . 1 HÌNH THÁI CẤU TẠO CƠ THỂ CÁ . Hình dạng và cơ quan bên ngoài cơ thể cá . Các cơ quan bên ngoài cơ thể cá . Các hệ cơ quan bên trong cơ thể cá . Hệ hô hấp. Hệ tuần hoàn – thần kinh. Hệ niệu sinh dục cá . Xác định các nhóm hình dạng, các cơ quan bên ngoài của cá. Quan sát hệ hô hấp, hệ niệu sinh dục của cá. Mô tả hệ tiêu hóa của các nhóm cá có tính ăn khác nhau . 33 HỆ THỐNG PHÂN LOẠI CÁ . Đặc điểm dùng trong phân loại cá. Hệ thống phân loại . Những đặc điểm thường dùng trong phân loại. Mô tả định loại một số giống loài cá thường gặp . Khóa phân loại một số bộ cá . Mô tả định loại một số giống loài cá . 51 III HÌNH THÁI CẤU TẠO CƠ THỂ TÔM . Đặc điểm hình thái của tôm . Đặc điểm chung . Phân loại đại cương. Chu kỳ sống ở tôm. Đặc điểm cấu tạo và chức năng của các đôi phụ bộ . Phần đầu ngực (Cephalothorax) . Phân biệt giới tính ở tôm . Xác định cấu tạo cơ thể tôm . Phân biệt được hai nhóm tôm sông - tôm biển và giới tính của chúng. 72 ĐẶC ĐIỂM PHÂN LOẠI PHÂN BỐ MỘT SỐ HỌ TÔM . Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Penaeid shrimp . Đặc điểm chung của tôm Penaeid shrimp . Mô tả một số giống loài tôm biển (Penaeid shrimp) . Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Carid shrimp . Đặc điểm chung của tôm Carid shrimp . Mô tả một số giống loài tôm sông (Carid shrimp) . 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 111 IV GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên MÔN HỌC: Hình thái và phân loại tôm cá Mã số MÔN HỌC: CNN202 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của MÔN HỌC: - Vị trí của MÔN HỌC: là MÔN HỌC cơ sở ngành bắt buộc trong chương trình cao đẳng Nuôi trồng thủy sản. MÔN HỌC là cơ sở cho một số môn học/MÔN HỌC khác như Sinh lý động vật thủy sinh, Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt, Kỹ thuật nuôi giáp xác, Bệnh học thủy sản… - Tính chất của MÔN HỌC: MÔN HỌC trình bày đặc điểm cấu tạo các hệ cơ quan bên ngoài và bên trong cơ thể tôm cá, phương pháp phân loại tôm cá và đặc điểm nguồn lợi tôm cá ở đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu MÔN HỌC: Sau khi học xong học phần này sinh viên đạt được: Về kiến thức:  Hiểu hình dạng, cấu tạo, chức năng các hệ cơ quan trong cơ thể cá tôm.  biết phương pháp phân loại tôm cá.  vận dụng vào nghề nuôi, khai thác, chẩn đoán và phòng trị bệnh. Về kỹ năng:  nhận dạng được hình dạng, cấu tạo các hệ cơ quan trong cơ thể cá tôm.  xác định đúng chức năng của các cơ quan trong cơ thể cá tôm.  nhận diện được một số thành phần giống loài tôm cá. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: có năng lực tự làm việc độc lập và chịu trách nhiệm với công việc liên quan đến nội dung hình thái và phân loại tôm cá. Nội dung MÔN HỌC: Số Tên các bài trong MÔN HỌC Thời gian V TT Tổng Lý Thực Kiểm tra số thuyết hành, (định thí kỳ)/ôn nghiệm, tập/Thi thảo kết thúc luận, MÔN bài tập HỌC 1 Bài 1: Hình thái cấu tạo cơ thể cá 16 4 12 0 1. Hình dạng và cơ quan bên ngoài cơ thể cá 2. Các hệ cơ quan trong cơ thể cá 3. Thực hành 2 Bài 2: Hệ thống phân loại cá 7 3 4 0 1. Đặc điểm dùng trong phân loại cá. Mô tả định loại một số giống loài cá thường gặp. Thực hành 3 Bài 3: Hình thái cấu tạo cơ thể 12 4 8 0 tôm 1. Đặc điểm hình thái của tôm. Chu kỳ sống của tôm 3. Đặc điểm cấu tạo và chức năng của các đôi phụ bộ. Phân biệt giới tính ở tôm 5. Thực hành Kiểm tra 1 0 0 1 4 Bài 4: Đặc điểm phân loại phân bố 7 3 4 0 VI một số họ tôm 1. Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Penaeid shrimp 2. Đặc điểm phân loại - phân bố tôm Carid shrimp 3. Thực hành Ôn thi 1 0 1 Thi kết thúc MÔN HỌC 1 0 0 1 Cộng 45 14 29 2 VII CHƯƠNG 1 HÌNH THÁI CẤU TẠO CƠ THỂ CÁ MĐ10-01 Giới thiệu: Hình thái cấu tạo cơ thể cá trình bày đặc điểm, hình dạng, chức năng của các cơ quan bên ngoài và các hệ cơ quan bên trong cơ thể cá. Mục tiêu: - Kiến thức: trình bày được các nhóm hình dạng và các cơ quan bên ngoài cơ thể cá; hiểu cấu tạo và chức năng của một số hệ cơ quan trong cơ thể cá. - Kỹ năng: xác định đúng các loại hình dạng cá, các cơ quan bên ngoài và bên trong cơ thể cá. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: có năng lực tự làm việc độc lập hay làm việc nhóm, có trách nhiệm với công việc được giao. Hình dạng và cơ quan bên ngoài cơ thể cá 1. Hình dạng cá Trên thế giới hiện nay có hơn 20.000 loài cá đã được định danh, hình dạng của chúng cũng rất phong phú và đa dạng. Vì vậy, để dễ dàng cho việc mô tả và nhận dạng các loài cá, các nhà khoa học dựa trên 3 trục chính trên cơ thể để phân chia hình dạng cá. Ba trục đó là trục đầu đuôi, trục lưng bụng và trục phải trái.1: Các trục trên cơ thể cá (Nguồn: tepbac.com) 1: trục đầu đuôi, 2: trục lưng bụng, 3: trục phải trái Theo đó, hình dạng của đa số các loài cá có bốn dạng chính: dạng thủy lôi, dạng dẹp bên, dạng dẹp bằng và dạng ống dài. Tuy nhiên, sự phân chia này cũng chỉ mang tính chất tương đối, vì có một số loài cá hình dạng của chúng rất đặc biệt, không xếp vào những dạng chung này. Dạng thủy lôi Những loài cá dạng thủy lôi có đặc điểm như sau: trục đầu đuôi dài nhất trong 3 trục, trục phải trái và trục lưng bụng ngắn tương đương nhau. Cá dạng này thường có đầu nhọn đuôi thon nên chúng bơi lội nhanh nhẹn, chiếm tỷ lệ cao ở các thủy vực, các tầng nước. Thường những loài cá dữ, cá có tập tính di cư, cơ thể có dạng này. Ví dụ như cá lóc, cá bống tượng,… b. Dạng dẹp bên Cơ thể của các loài cá dạng dẹp bên có đặc điểm chính là trục phải trái ngắn nhất so với trục đầu đuôi và trục lưng bụng. Trục đầu đuôi có thể bằng hoặc dài hơn so với trục lưng bụng. Nhóm cá này thường bơi lội chậm chạp, sống ở các thủy vực nước tĩnh hoặc nước chảy yếu như: đầm, hồ, hạ lưu các con sông. Tuy nhiên chúng cũng chiếm tỉ lệ cao trong thủy vực, ví dụ như cá mè vinh, cá sơn, cá mú,… c. Dạng dẹp bằng Cơ thể cá dẹp bằng có đặc điểm chính là trục lưng bụng ngắn nhất so với hai trục còn lại. Trục đầu đuôi có thể dài bằng hoặc dài hơn so với trục phải trái. Các loài cá này cũng bơi lội chậm chạp, thường sống ở tầng đáy của thủy vực. Chúng chiếm số lượng ít hơn so với nhóm cá dạng thủy lôi và dẹp bên, ví dụ như cá đuối, cá chai. Dạng ống dài Các loài cá này có trục đầu đuôi rất dài, trục lưng bụng và trục phải trái ngắn tương đương nhau, do đó nhìn hình dạng của chúng giống như ống dài. Hầu hết những loài cá này sống chui rúc trong hang nên các vi thường kém phát triển, bơi lội chậm chạp như lươn, cá bống kèo, cá chình … Tuy nhiên, cũng có một số loài sống ở tầng mặt của các thủy vực như cá lìm kìm, cá nhái. Dạng đặc biệt - Nhóm cá thuộc bộ cá bơn: có dạng dẹp bên tuy nhiên do chúng sống đáy và nằm sát mặt đáy thủy vực nên hai mắt kém phát triển, bị lệch về một bên. - Nhóm cá nóc: có hình dạng tròn trịa, một số loài còn có thêm những phần rất đặc biệt như cá nóc nhím có gai sắc nhọn như lông nhím, hay cá nóc hòm có lớp giáp cứng liên kết với nhau thành hình hộp bao quanh cơ thể. Các cơ quan bên ngoài cơ thể cá Hình 1.2: Các cơ quan bên ngoài cơ thể cá (Nguồn: Loan, 2004) a.