HOC VIEN HANH CHÍNH QUỐC GIA GIAO TRINH a 3 Mes 50 1} NHA XUAT BAN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI HOC VIEN HANH CHINH QUOC GIA KHOA KHOA HOC HANH CHiNH GIAO TRINH HANH CHINH CONG (In lần thứ hai) MÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Chủ biên: PGS. Võ Kim Sơn Bên soạn: PŒS. Định Văn Mậu PGS. V6 Kim Son ThsChu Xuan Khénh TS.
Lé Thi Van Hanh Ths. Nguyễn Thị Hồng Hải MỤC LỤC Lời nói đâu ốc Ặcốỗẽ ốc 5 Chương |. Những vấn đề chung về hành chính công. Những quan niệm về hành chính công.
Thể chế hành chính nhà nước. Chức năng và phương pháp hành chính nhà ƯỚC. EvErrrtes 159 Chương Š. Quyết định quản lý hành chính.
Kiểm soát đối với hành chính nhà nước. 234 Lat 116s Than NGO sexersscesssscavedsiesnenenanssnsceonaxavansvoverarsnerevees 270 LỜI NÓI ĐẦU Trong nhiều tài liệu của các nước,hành chính công và hoạt động quản lý nhà nước có sự đồng nhất với nhau và được sử dụng thay thế lẫn nhau. Ở Việt Nam, quản lý hành chính nhà nước và hành chính công có cùng ý nghĩa. Trong nghiên cứu hành chính công, nhiều cách tiếp cận khác nhau đã được đề xuất, nhưng mọi người đều cho rằng hành chính công có tính hôn hợp vừa là khoa học vừa là nghệ thuật.
Nghiên cứu khoa học hành chính công cần phải tập trung làm rõ: Đối tương nghiên cứu của hành chính công khi xem nó là một lĩnh vực khoa học. Một số tài liệu đã để cập đến hệ thống các cơ quan nhà nước với các hoạt động quản lý nhà nước trong khi nghiên cứu hành chính công. Nhưng nhiều nhà nghiên cứu chỉ thừa nhận đối tượng của hành chính công là các cơ quan hành chính nhà nước trong tổng thể các cơ quan quản lý nhà nước. Lập luận thứ hai cho rằng, hành chính công không nghiên cứu tổng thể các cơ quan quản lý nhà nước nói chung mà chỉ nghiên cứu hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan hành chính nhà nước.
Nghiên cứu tổng thể các cơ quan quản lý nhà nước thuộc vào các lĩnh vực và môn học khác. Hành chính công tập trung nghiên cứu những gì. Đó cũng là một trong những chủ đề tranh luận của các nhà hành chính và các nhà khoa học hành chính. Nghiên cứu hành chính công cũng có nghĩa là nghiên cứu các nguyên tác, nguyên lý khoa học cơ bản được sử dụng trong tiến hành chính công.
Hành chính công nghiên cứu cách thức hành hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan hành chính nhà nước. Hành chính công do đó vừa là khoa học vừa là nghé thuật quản lý. Hành chính công gồm nhiều vấn đề liên quan đến sự tồn tại, vận động, phát triển của các cơ quan quản lý nhà nước được g9! là hành chính công. Tuỳ thuộc vào từng nội dung, có thể chia thành nhiều nhóm chuyên đề khác nhau.
Nghiên cứu hành chính công nhằm xác định cơ sở khoa học cho hoạt động quản lý nhà nước của một bộ phận quyền lực nhà nước - quyển hành pháp. Do đó, hành chính công cũng có thể đồng nghĩa với việc nghiên cứu hoạt động thực thi quyên hành pháp của các cơ quan quản lý nhà nước. Trong nhà nước, quyền lực nhà nước được phân công cho các cơ quan nhà nước thực hiện. Vì vậy, nghiên cứu hành chính công phải đặt ba loại quyền đó trong tổng thể quyền lực nhà nước.
Khoa học hành chính công nghiên cứu tất cả các vấn đề liên quan đến sự tồn tại, vận động và phát triển của quản lý hành chính nhà nước trong quản lý nhà nước nói chung, bao gồm: - Sự xuất hiện, bản chất, đặc điểm chức năng quản lý hành chính nhà nước; - Hệ thống tổ chức hành chính nhà nước trong tổng thể bộ máy nhà nước cũng như mối quan hệ giữa các cơ quan hành cbính nhà nước với các loại cơ quan nhà nước khác. Cơ cấu tổ chức hệ thống cơ quan hành chính nhà nước và cơ cấu tổ chức của các loại cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ SỞ; - Quản lý nguồn nhân lực trong các cơ quan hành chính nhà nước và hệ thống công vụ, công chức; - Hệ thống các hình thức và phương thức quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan hành chính nhà nước đến xã hội, nhân dân; - Tác động của nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và công dân đối với hành chính nhà nước. Các nội dung trên của khoa học hành chính công cần được xem xét chỉ tiết cụ thể trong nhiều môn học. Môn học “hành chính công” chỉ tập trung nghiên cứu khái quát lý thuyết về hành chính công và nội dung cơ bản của hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước.
Hành chính công liên quan đến nhiều nội dung mà các môn học khác đã trình bày và sẽ trình bày. Do đó, nghiên cứu môn học này đồi hỏi phải có tính tổng hợp, khái quát và không chỉ kết thúc sau khi học xong môn học này. Môn học sẽ trang bị kiến thức cần thiết để tiếp tục nghiên cứu các môn học sau. Chuong 1 NHUNG VAN DE CHUNG VỀ HÀNH CHÍNH CONG Hành chính công là một thuật ngữ được sử dụng trong nhiều tài liệu nghiên cứu về quản lý nhà nước, dùng để chỉ những nội dung nhất định trong quản lý nhà nước.
Theo cách tư duy này, nghiên cứu hành chính công không thể tách khỏi nghiên cứu các vấn đề thuộc về hoạt động quản lý nhà nước nói chung. Hành chính công là mot tir ghép cua hai tit: Hanh chinh (Administration) va cong (Public). Diéu d6 cé nghia 1a nghién cttu hành chính công cũng xuất phát từ nghiên cứu hành chính nói chung và hành chính công nói riêng. NHA NUGC VA QUYEN HANH PHÁP TRONG HỆ THỐNG QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC 1.
Khái quát các quan niệm về Nhà nước ! Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, có nhiều quan điểm, học thuyết khác nhau về Nhà nước. Có người cho rằng quyền lực là một cái gì đó vĩnh cửu, nên họ giải thích nguồn gốc và bản chất của quyền lực và Nhà nước là chúa Trời hoặc Trời. Cũng có ' Phần này đã được nghiên cứu ở các môn học khác. Những thông tin ở đây mang tính khái quát để đi đến những nội dung có liên hệ trực tiếp để hiểu hành chính công.
một số quan điểm khác cho rằng, quyền lực không phải từ chúa Trời, mà chỉ là "khế ước” giữa mọi công dân trong xã hội với một người được tôn làm Vua. Vua cam kết thực hiện một số quy tác để bảo đảm những quyền nào đó cho thần dân, còn thần dân nguyện tuân theo ý chỉ của Vua. Có học thuyết cho rằng Nhà nước là sự hoà hợp giữa cái chung và cái riêng, khắc phục được mâu thuẫn giữa cá nhân và tập thể. Nhưng cũng có quan điểm cho Nhà nước là sản phẩm của bạo lực, mà những nhà cai trị là người có sức mạnh cưỡng bức những người khác yếu hơn tuân theo lệnh của mình.
Và người ta thừa nhận rằng, Nhà nước là tồn tại theo một quy chế, quy định những điều kiện hoạt động của nó. Nhà nước chỉ tồn tại với một tư cách là một pháp nhân băng một quy chế - đó là một hiến pháp. Trong thời gian gần đây, cùng với sự phát triển của xã hội loài người, đã có một số cách nhìn nhận về nguồn gốc Nhà nước. Đó là sự tranh giành quyền lực giữa các nhóm xã hội khác nhau nhằm áp đặt chương trình tổ chức xã hội của mình và khi họ thắng thế, có quyền lực chính trị, tức là quyền tổ chức xã hội theo những mục đích mà họ đặt ra cho xã hội và do đó Nhà nước ra đời - Nhà nước tự tạo cho mình các quyền hạn về quyền lực chính trị và dựa vào tương quan lực lượng trong xã hội, luật pháp thể hiện ý chí và sức mạnh của nhóm cầm quyền.
Nhà nước nắm lấy quyền lập pháp thực sự, làm thay đổi những quan hệ pháp lý giữa các cá nhân và sau đó nắm lấy quyền xét xử, tất cả nhằm bảo đảm cho quyền tối cao của Nhà nước; nhưng một mặt, để được thừa nhận là hợp pháp hoá, họ tự cho mình chỉ là người đầy tớ của pháp nhân. Chủ nghĩa Mac-Anghen va V. Lénin khong quan niém Nha nước và nguồn gốc Nhà nước như trên #3 nên, Nhà nước theo chủ 10 nghĩa Mác-Anghen và V. Lênin là sản phẩm của đấu tranh giai cap,la công cụ đề đấu tranh và thống trị xã hội.
Trong điều kiện Việt Nam, với nguyên tắc “Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý” Nhà nước không chỉ là các cơ quan thuộc hệ thống thực hiện các vấn đề quyền lực nhà nước mà phải khẳng định tính tất yếu của sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; nhân dân là người chủ thực sự của đất nước. Đó là sự thể hiện đầy đủ nhất “Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì đân” đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân và của cả dân tộc. Quyền lực nhà nước và quyền hành pháp a. Quyền lực nhà nước và sự phân công thực thi các quyền Trong tư duy chung, quyền lực nhà nước là một loại quyền lực đặc biệt được nhân dân trao cho Nhà nước và Nhà nước sử dụng quyền lực đó để quản lý nhà nước (nhân dân và các hành vi cá nhân hay tập thể) nhằm đạt được những mục tiêu chung của Nhà nước.
Quyền lực nhà nước là thể toàn vẹn. Tuy nhiên, để thực thi quyển lực nhà nước có thể có nhiều hình thức tổ chức khác nhau. Việc tổ chức thực thi quyền lực nhà nước thường chia thành ba nhóm: Thực thi quyền lập pháp; thực thi quyền hành pháp và thực thi quyền tư pháp. Mối quan hệ giữa ba hệ thống thực thi ba nhóm quyền trên tuỳ thuộc vào thể chế chính trị và thể chế nhà nước quy định.
Thực thi quyền hành pháp là một bộ phận quan trọng của hoạt động quản lý nhà nưé. nếu như thực thi quyền lập pháp là làm il Hiến pháp, Luật và thông qua luật, thì thực thi quyền hành pháp là nhằm tổ chức đời sống xã hội theo các văn bản pháp luật một cách có hiệu quả. Thực thi quyên hành pháp được trao cho những cơ quan cụ thể. Hệ thống của các cơ quan này có thể có những tên gọi khác nhau, song chung nhất là Chính phủ.
Ví dụ, ở Việt Nam, theo Hiến pháp 1992, Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất.