BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH GIÁO TRÌNH MÔ - ĐUN: CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI NGHỀ: CÔNG TÁC XÃ HỘI TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG/TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngày…….năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình Ninh Bình, năm 2021 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được pháp dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. MỤC LỤC Bài 1: Những vấn đề chung về người cao tuổi 1. Khái niệm, vai trò của người cao tuổi 2.
Đặc điểm chung và nhu cầu của người cao tuổi. Thực trạng người cao tuổi ở Việt Nam và thế giới. Những vấn đề về đời sống tinh thần và kinh tế của người cao tuổi. Bài 2: Công tác xã hội với người cao tuổi 1.
Vai trò của nhân viên công tác xã hội 2. Các lý thuyết vận dụng vào chăm sóc người cao tuổi. Các phương pháp chủ yếu khi làm việc với người cao tuổi. Bài 3: Chăm sóc hỗ trợ người cao tuổi 1.
Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng 2. Chăm sóc người cao tuổi tại nhà 3. Chăm sóc người cao tuổi tại nhà an dưỡng 4. Chăm sóc người cao tuổi tại bệnh viện LỜI NÓI ĐẦU Với đặc thù là nghề trợ giúp xã hội, công tác xã hội hướng trọng tâm nghề nghiệp đến việc giúp đỡ các cá nhân, nhóm, cộng đồng phục hồi, phát triển các chức năng và đạt được những giá trị phù hợp trong xã hội.
Đối với người cao tuổi, nhân viên công tác xã hội cần giúp họ nhận thấy các khả năng của mình như: Chuyên môn, kinh nghiệm sống, sức khỏe, tay nghề… Bên cạnh đó cần có các kỹ năng để động viên, cổ vũ người cao tuổi tin tưởng vào bản thân mình, qua đó không những giải quyết được các vấn đề của bản thân mà còn có thể góp sức vào sự phát triển của gia đình, xã hội. Với những nội dung đó, Giáo trình mô - đun: Công tác xã hội với Người cao tuổi được biên soạn gồm 3 bài: Bài 1: Những vấn đề chung về Người cao tuổi Bài 2: Công tác xã hội với Người cao tuổi Bài 3: Chăm sóc hỗ trợ Người cao tuổi Giáo trình này được biên soạn trên cơ sở tuân thủ các nội dung chính trong chương trình khung của Nhà nước, có tham khảo các tài liệu của các tác giả có uy tín và đặc biệt được cập nhật các chủ trương, chính sách xã hội mới nhất của Đảng và Nhà nước. Giáo trình là tài liệu học tập, tham khảo chính trong đào tạo nghề Công tác xã hội. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm, thời gian còn hạn chế nên giáo trình không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các em học sinh, sinh viên.
Nhóm biên soạn: Lê Hùng Cường Vũ Ánh Dương Đinh Trung Kiên GIÁO TRÌNH MÔ - ĐUN Tên mô đun: Công tác xã hội với Người cao tuổi Mã mô đun: MĐ 27 Vị trí, tính chất, vai trò và ý nghĩa của môđun: - Vị trí: Công tác xã hội với người cao tuổi là mô đun chuyên môn nghề quan trọng của chương trình nghề Công tác xã hội có liên quan tới các hoạt động cung cấp dịch vụ cho đối tượng. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu môđun: - Kiến thức + Hiểu rõ khái niệm, đặc điểm tâm sinh lý của người cao tuổi; + Phân tích được những đóng góp của người cao tuổi và truyền thống trọng lão của Việt Nam; + Nêu được các khó khăn của người cao tuổi và dịch vụ hỗ trợ. - Kỹ năng: + Vận dụng kiến thức vào giải quyết những trường hợp cụ thể; + Thực hành giao tiếp có hiệu quả với người cao tuổi; + Huy động nguồn lực chăm sóc người cao tuổi.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Kính trọng người cao tuổi và tích cực tham gia các hoạt động giúp đỡ người cao tuổi; Tích cực trong hoạt động học tập, tự ý thức học hỏi và nâng cao kiến thức môn học. Nội dung môđun: Bài 1: Những vấn đề chung về người cao tuổi Mục tiêu của bài: - Kiến thức: + Hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu của người cao tuổi Việt Nam; + Biết được những biểu hiện về tinh thần và những khó khăn của người cao tuổi trong cơ chế thị trường; + Nêu được những đóng góp của các thế hệ người cao tuổi và truyền thống trọng lão của người Việt Nam; - Kỹ năng: Lập kế hoạch tuyên truyền, vận động chính sách và dịch vụ cho người cao tuổi. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Kính trọng người cao tuổi và tích cực vận động chính sách, dịch vụ cho người cao tuổi. Nội dung chính 1.
Khái niệm, vai trò của người cao tuổi. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi. Trước đây, người ta thường dùng thuật ngữ người già để chỉ những người có tuổi, hiện nay “người cao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn. Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tính tích cực và thể hiện thái độ tôn trọng.
Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể. Về mặt pháp luật: Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010 quy định: Người cao tuổi là “Tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên”. Theo WHO: Người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên. Một số nước phát triển như Đức, Hoa Kỳ… lại quy định người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trở lên.
Quy định ở mỗi nước có sự khác biệt là do sự khác nhau về lứa tuổi có các biểu hiện về già của người dân ở các nước đó khác nhau. Những nước có hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe tốt thì tuổi thọ và sức khỏe của người dân cũng được nâng cao. Do đó, các biểu hiện của tuổi già thường đến muộn hơn. Vì vậy, quy định về tuổi của các nước đó cũng khác nhau.
Theo quan điểm của Công tác xã hội: Với đặc thù là một nghề trợ giúp xã hội, công tác xã hội nhìn nhận về người cao tuổi như sau: Người cao tuổi với những thay đổi về tâm sinh lý, lao động – thu nhập, quan hệ xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn, vấn đề trong cuộc sống. Do đó, người cao tuổi là một đối tượng yếu thế, đối tượng cần sự trợ giúp của công tác xã hội 1. Chiếm tới gần 10% dân số, người cao tuổi là một lực lượng xã hội đông đảo và có vai trò quan trọng trong xã hội Việt Nam hiệ n nay. Với kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình lao động, cống hiến; với những giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ, người cao tuổi được coi là một nguồn lực quan trọng trong các hoạt động kinh tế, văn hóa và xã hội của đất nước.
Theo Luật người cao tuổi Việt Nam năm 2006, người cao tuổi Việt Nam có những vai trò sau: - Giáo dục truyền thống đoàn kết, yêu nước, yêu con người và thiên nhiên cho con cháu; - Xây dựng đời sống văn hoá; bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc ở cơ sở và cộng đồng; tham gia các phong trào khuyến học, khuyến tài, hỗ trợ giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng người có đức, có tài và các cuộc vận động khác tại cộng đồng; - Truyền thụ kỹ năng, kinh nghiệm, kiến thức kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ và nghề truyền thống cho thế hệ trẻ; - Nghiên cứu, giáo dục, đào tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ; tư vấn chuyên môn, kỹ thuật; - Phát triển kinh tế, giảm nghèo, làm giàu hợp pháp; - Giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; hoà giải mâu thuẫn, tranh chấp tại cộng đồng; - Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở; thực hành tiết kiệm chống lãng phí; phòng, chống tham nhũng, quan liêu; phòng, chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội; - Đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật và tham gia giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật; 2. Đặc điểm chung và nhu cầu của người cao tuổi. Đặc điểm chung. Đặc điểm sinh lý: - Quá trình lão hóa: Lão hóa là quá trình tất yếu của cơ thể sống.
Lão hóa có thể đến sớm hay muộn tùy thuộc vào cơ thể từng người. Khi tuổi già các đáp ứng kém nhanh nhạy, khả năng tự điều 9 chỉnh và thích nghi cũng giảm dần, tất nhiên sức khỏe về thể chất và tinh thần giảm sút. Về thể xác trong giai đoạn này cơ thể bắt đầu có những thay đổi theo chiều hướng đi xuống. - Diện mạo thay đổi: Tóc bạc, da mồi, có thêm nhiều nếp nhăn.
Da trở nên khô và thô hơn. Trên cơ thể, đầu và mặt xuất hiện mụn cơm nhiều hơn. Ở tuổi già có những nếp nhăn là do lớp mỡ ở dưới lớp da mất đi cũng như do da không còn tính chất đàn hồi. Các mạch máu mỏng vỡ ra, tạo thành các chất xanh đen nhỏ dưới da.
- Bộ răng yếu: Răng yếu làm cho người cao tuổi ngại dùng các thức ăn cứng, khô, dai dù thức ăn này giàu vitamin, đạm và chất khoáng. Người cao tuổi thường chọn các thức ăn mềm - Các cơ quan cảm giác: Cảm giác - nghe nhìn, nếm và khứu giác cùng với tuổi tác ngày càng cao thường bắt đầu hoạt động kém hiệu quả. - Các cơ quan nội tạng: Tim là một cơ bắp có trình độ chuyên môn hoá cao cùng với tuổi tác cũng phải chịu những vấn đề tương tự như các cơ bắp khác của cơ thể. Tim phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của hệ tuần hoàn, mà có thể là nguyên nhân phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến lão hoá.
Phổi của người già thường làm việc ít hiệu quả khi hít vào và lượng ôxy giảm. Khả năng dự phòng của tim, phổi và các cơ quan khác cùng với cũng giảm sút. Người già thích nghi với các điều kiện rét chậm hơn. Người già dễ dàng bị cảm lạnh, nhiệt độ có thể hạ thấp sẽ rủi ro nghiêm trọng cho sức khoẻ của họ.
Họ cũng phải chịu đựng những khó khăn tương tự khi trong trường hợp cần thiết phải tiếp cận với nhiệt độ cao.