Chương I SƠ LƯỢC VỀ CỜ VUA 1. NGUỒN GỐC CỜ VUA - Cờ vua (chess) là một trong những trò chơi bắt nguồn từ chữ “Chaturanga”, một trò chơi có nguồn gốc từ Ấn Độ vào khoảng thế kỷ thứ 6 hoặc sớm hơn, nó có liên quan mật thiết đến cờ tướng của người Trung Hoa. Chaturanga tiếng Phạn (Sanskrit) có nghĩa là trò chơi chiến trận đối kháng giữa hai bên của quân đội Ấn Độ với bốn binh chủng là voi chiến, kỵ binh, chiến xa (do ngựa kéo) và bộ binh (Vua và cận thần ở giữa) - từ đó đưa đến bốn loại quân trong Cờ vua hiện nay - Tượng, Mã, Xe và Tốt. - Chaturanga từ Ấn Độ theo hướng đông truyền đến Trung Hoa, rồi xuyên qua Hàn Quốc để đến Nhật.
Cờ vua cũng xuất hiện ở Ba Tư sau cuộc xâm chiếm của người Hồi giáo (638-651). - Sự bành trướng của đạo Hồi đến Sicily và sự xâm lược Tây Ban Nha của người Ma Rốc đã mang “shatranj” (một tên gọi khác của cờ) đến các nước Tây Âu, và xuyên qua các con đường thương mại cờ đã đến Liên Xô (cũ). - Vào cuối thế kỷ thứ 10, cờ vua đã được khắp châu Âu biết đến. Nó cuốn hút các vị vua, các triết gia, các nhà thơ và các ván cờ hay nhất đã được ghi chép lại để lưu truyền hậu thế.
- Cuối thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XVI, luật chơi Cờ vua bắt đầu hình thành. Thời kỳ này môn Cờ vua được phát triển mạnh nhất ở Tây Ban Nha và Italia với sự tham gia của nhiều thiên tài nhân loại như: Leonardo da Vinci, Raffaello, Michelangelo, Damiani … - Truyền thống của thi đấu cờ đã xuất hiện từ thế kỷ thứ XVI. Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVII, các trường phái cờ bắt đầu xuất hiện như trường phái Italia (1600-1634), trường phái Kalari-Polaris, Xenvio, Kleva… với tư tưởng chủ đạo phối hợp chiến thuật. - Sang thế kỷ XVIII, hệ thống lý thuyết Cờ vua cũng đạt đến đỉnh cao, trung tâm Cờ vua thời bấy giờ là nước Pháp.
Thời kỳ này François- André Danican Philidor, thường được gọi André Danican Philidor (1726- 1795) đã đưa công chúng một lối chơi mới mang tên Thế trận liên hoàn. Quá trình truyền bá Cờ vua từ Ấn Độ đến các nơi trên thế giới (Nguồn: https://upload.org/wikipedia/en/thumb/4/4d/SpreadofChessfromIndia.jpg/330px- SpreadofChessfromIndia. Nguồn gốc và sự truyền bá Cờ vua từ thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ 11 (Nguồn: http://academic.edu/aberjame/student/korenman2/index. Sự phát triển Cờ vua từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 15 (Nguồn: http://academic.edu/aberjame/student/korenman2/index.htm) Ông viết: “Ý đồ chính của tôi đưa ra cho công chúng một cách chơi mà chưa ai hiểu thấu đáo.
Tôi muốn nói đến cách chơi bằng các Tốt, chúng là linh hồn của ván cờ, chỉ có chúng mới tạo ra thế tấn công hay phòng thủ, cách bố trí chúng sẽ quyết định số phận của ván cờ”. Nhưng Del Rio - Ponziani người Italia thì đưa ra lối chơi thoáng và phối hợp, đó là vũ khí chính của cuộc đấu cờ: “Thành công của ván cờ không chỉ phụ thuộc vào tấn công và nghị lực mà còn phụ thuộc nghệ thuật phòng thủ. Ai là người biết chơi khôn ngoan hơn thì sẽ thắng cuộc!”. - Bước sang thế kỷ XIX, luật chơi Cờ Vua được hoàn thiện cơ bản như ngày nay, lối chơi Cờ Vua quay về trường phái Italia.
Lúc này các kiện tướng Nga, Anh, Đức chính thức bước lên vũ đài Cờ vua quốc tế. Thế kỷ XIX là sự kết hợp hài hòa giữa lối chơi phối hợp chiến thuật và lối chơi thế trận liên hoàn do các vận động viên nổi tiếng như: Wilhelm Steinitz, Alexander Petrov, Mikhail Chigorin… đưa ra, và đây cũng là một trường phái mạnh của Cờ vua hiện đại. - Trong thời gian này đã hoàn thiện các ký hiệu trên bàn cờ (hàng, cột, ô) do Philip Xtamma nghiên cứu. - Năm 1883, một thợ đồng hồ người Anh tên là Thomas Bright Wilson đã sáng chế ra đồng hồ chuyên dùng trong thi đấu Cờ vua và hiện nay vẫn được sử dụng.
11 - Năm 1886, Giải vô địch Cờ vua thế giới đầu tiên dành cho nam được tổ chức, Wilhelm Steinitz (1836-1900) giành danh hiệu vô địch. - Năm 1924, Liên đoàn Cờ vua Thế giới (Fédération Internationle Des E’chess – viết tắt là FIDE) được thành lập. - Năm 1927, Giải vô địch Cờ vua thế giới dành cho nữ được tổ chức. Vào năm này, Thế vận hội Olympic Cờ vua tách biệt với Thế vận hội của các môn thể thao khác và cứ hai năm tổ chức một lần.
Các nhà lý thuyết đã sáng tạo ra rất nhiều chiến thuật và chiến lược kể từ khi bắt đầu có Cờ vua. Nhiều khía cạnh nghệ thuật đã được tìm thấy trong cờ thế. - Hiện nay Cờ vua thế giới có ba xu hướng phát triển, đó là: “Thương mại hoá Cờ vua”; “Quay về cội nguồn”; “Cờ nhanh”. Wilhelm Steinitz (1886- Hình 5.
Magnus Carlsen (Na Uy) 1894, Áo) – Nhà vô địch thế giới – Đương kim vô địch Cờ vua thế Cờ vua đầu tiên giới (11/2013) (Nguồn: http://www.jpg) (Nguồn: https://qph.net/main-qimg- 7c2e93022b2e3381ce8f7efe9c3eb621. CỜ VUA - MÔN THỂ THAO ĐẶC THÙ Cờ vua không phải là một trò chơi may rủi; nó dựa thuần túy vào chiến thuật và chiến lược. Tuy thế, trò chơi này rất phức tạp đến mức thậm chí cả những người chơi hay nhất cũng không thể tính hết tất cả mọi phương án: mặc dù chỉ có 64 ô và 32 quân cờ trên bàn cờ nhưng số lượng nước đi có thể được thì còn vượt cả số lượng các nguyên tử có trong vũ trụ. 12 Cờ vua đôi khi được nhìn nhận như là trò chơi chiến tranh trừu tượng; cũng như là “các cuộc đấu trí tuệ”, và việc chơi Cờ vua được coi như là một cách để rèn luyện tư duy và bản lĩnh.
Là một trong những trò chơi trí tuệ phổ biến nhất thế giới, Cờ vua còn mang giá trị nghệ thuật, khoa học và thể thao. Ngoài ra, Cờ vua được chơi để tiêu khiển cũng như để thi đấu trong các câu lạc bộ Cờ vua, các giải đấu, chơi trực tuyến và chơi theo cách gửi thư. Rất nhiều biến thể và các trò chơi tương tự như Cờ vua được chơi trên toàn thế giới. Trong số đó phổ biến nhất theo trật tự giảm dần về số người chơi là cờ tướng (ở Trung Quốc, Việt Nam,…), Shogi (ở Nhật Bản) và Janggi (ở Triều Tiên).
LỢI ÍCH CỦA CỜ VUA 1. Lợi ích của việc chơi Cờ vua đối với học sinh (HS) và sinh viên (SV) Cờ vua giúp phát triển các năng lực trí tuệ (đặc biệt là năng lực tư duy như: tư duy logic, tư duy khái quát, tư duy ngôn ngữ và tư duy sáng tạo). Ngoài ra, Cờ vua còn phát triển các năng lực tâm lý giúp HS, SV hoàn thiện nhân cách như tính tự chủ, tinh thần tự tôn, kỹ năng tổ chức và khả năng làm việc độc lập. Cờ vua còn có tác dụng rất tốt trong việc tăng khả năng tập trung chú ý của HS và SV.
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các em HS có thể tập trung hơn 1,5 giờ suy nghĩ liên tục không mệt mỏi với Cờ vua, mặc dù rất nhiều người trong số đó không thể tập trung làm được việc gì quá 20 phút. Khoa học đã chứng minh được lợi ích của Cờ vua đối với giới HS, SV như: cải thiện điểm học ở các môn khoa học tự nhiên và toán học lên đến hơn 15%. - Quá trình nghiên cứu một cách hệ thống tại Mỹ và Canada đã chỉ ra rằng Cờ vua đã nâng cao chỉ số IQ và điểm thi của HS (Dullea, 1982; Palm, 1990; Ferguson, 2000), Cờ vua còn giúp tăng cường các kỹ năng toán học, kỹ năng về ngôn ngữ và kỹ năng đọc (Margulies, 1991; Liptrap, 1998; Ferguson, 2000). - Một nghiên cứu có quy mô lớn về chương trình Cờ vua ở thành phố New York, với sự tham gia của hơn 100 trường học và 3.000 HS cho thấy: Kết quả học tập môn tiếng anh và môn toán của những HS học Cờ vua luôn luôn cao hơn các HS không học cờ.
13 - Ở Mỹ, chương trình Cờ vua trong trường học đã kỷ niệm lần thứ 16 và bây giờ phát triển ra 19 thành phố với hơn 300 trường học và 20.000 HS tại New York. Tại đây, 3 năm trước chỉ có 45 trường tham gia nay tăng lên 118 trường tham gia. - Liên đoàn Cờ vua Mỹ rất thích thú khi số hội viên trẻ tuổi ở cơ sở tăng mười một lần kể từ năm 1989.200 câu lạc bộ Cờ vua trên khắp đất nước liên kết với Liên đoàn và hơn một nửa là câu lạc bộ trường học. - Theo Beatriz Marinello, giám đốc đào tạo của Liên đoàn Cờ vua Mỹ ở New Windsor: “10 năm trước đây chỉ có 4 hoặc 5 câu lạc bộ trong cả nước, nhưng hiện nay có 4 hoặc 5 câu lạc bộ tại mỗi tiểu bang”.
- Venezuela đã sử dụng một mô hình gọi là: Wechsler Intelligence Scale đối với hơn 4.000 HS lớp 2, đã phát hiện ra một phát triển quan trọng ở chỉ số IQ của hầu hết HS sau 4,5 tháng học cờ vua một cách có hệ thống. Điều này cũng xảy ra ở hầu hết SV các nhóm kinh tế - xã hội bao gồm cả nam và nữ. Chính phủ Venezuela đã rất ấn tượng với kết quả này và cho phép tất cả các trường đưa môn Cờ vua vào giảng dạy bắt đầu từ năm 1988-1989. - Các trường Đại học Texas và Maryland cung cấp học bổng toàn phần cho các SV Cờ vua.
- Tháng 6/1999, Ủy ban Olympic Quốc tế chính thức công nhận Cờ vua là một môn thể thao. - Cờ giúp tránh xa được những tệ nạn xã hội hiện nay như tiêm chích, hút hít, tham gia các loại băng đảng, lêu lổng, “nhàn cư vi bất thiện” làm những việc xấu xa, tệ hại hay vô bổ dẫn tới sự sa ngã, tự đánh mất cả một đời người. - Cờ sẽ là một nghề nghiệp xứng đáng nếu bạn luôn chơi xuất sắc để thường xuyên được tham gia các giải quốc tế lớn, các giải siêu hạng, các cúp danh giá. với những giải thưởng và danh dự rất lớn một đời vinh quang.
- Benjamin Franklin, nhà bác học đồng thời là một chính khách nổi tiếng Mỹ nói: “Chơi cờ, đó không chỉ đơn thuần là một sự tiêu khiển. Chính nhờ có trò chơi này mà con người chúng ta có được những phẩm chất quý giá của trí tuệ. Trong đời sống con người, cờ có rất nhiều ích lợi”. - Nhà sư phạm lỗi lạc Xukhomlinxki đã viết những lời sau đây trong quyển sách “Trái tim tôi hiến dâng cho trẻ” của mình: “Không sử dụng cờ thì không thể tiến hành việc giáo dục toàn diện các khả năng về 14 trí tuệ và trí nhớ cho các em được.