Đặt vấn đề Nghề nuôi heo rừng đã và đang trở thành một nghề đem lại lợi nhuận cao cho người chăn nuôi. Ban đầu, chỉ có một số ít hộ ở một số địa phương mạnh dạn thử nghiệm nuôi heo rừng lai với phương thức tự phát, sau đã có nhiều người dân ở các địa phương khác học tập và làm theo. Đến nay, nghề nuôi heo rừng đã phát triển rộng ra nhiều vùng trong cả nước. Phân loại Các loài vật con người hiện nuôi cơ bản được thuần hóa từ các loài hoang dã.
Các con vật khi được thuần dưỡng thường được hưởng chế độ ưu đãi hơn những con ở rừng. Chúng được cung cấp đầy đủ thức ăn bổ dưỡng, được xây chuồng để tránh mưa, tránh nắng, được tắm rửa và vệ sinh thường xuyên, được phòng ngừa bệnh tật…Vì vậy chúng lớn nhanh hơn nhiều, cung cấp các sản phẩm về thịt, trứng, da, lông, sức kéo…và mang lại lợi nhận cao cho con người. Heo là một loại vật nuôi điển hình, hầu như cả thế giới đều nuôi heo. Heo là một trong những loài cung cấp thịt chủ yếu cho con người.
Thế nhưng, trên thế giới, khoảng mấy chục năm gần đây, mỡ heo nói riêng và mỡ động nói chung không còn được mấy người ưa chuộng vì trong mỡ chứa nhiều cholesterol vốn là tác nhân gây một số bệnh, trong đó có bệnh tim mạch gây hại cho sức khỏe con người. Từ đó, các loại dầu thực vật được dùng vào việc chiên nấu nướng thức ăn thay thế mỡ động vật. Và cũng từ đó các loại heo cao sản cho nhiều mỡ được lai tạo hoàn toàn để tạo thành các giống heo siêu nạc được cả thế giới tin dùng như giống heo Yorshire; heo Landrace, heo Đại bạch. Trang 7 Các giống heo siêu nạc cho tỷ lệ nạc cao, có thể tới 60%, thế nhưng nếu đem so sánh với thịt heo rừng và heo rừng lai thì còn thua xa, vì thịt heo rừng và heo rừng lai có tỷ lệ nạc tới 90%.
Cái tên heo rừng và việc nuôi heo rừng lai có phần nào còn xa lạ với những người sống ở vùng đồng bằng. Còn những người sống ở vùng rừng núi, cao nguyên như đồng bào thiểu số thì đó là nghề có từ lâu đời của họ. Heo rừng lai là giống lai giữa heo rừng đực thuần chủng với giống heo cái nội địa được đồng bào vùng núi nuôi nhiều ở vùng trung du, miền núi từ lâu nay. Những con heo này thuộc đời F1, nếu mua con cái về cho phối với heo đực thuần chủng thì quá tốt vì nó tạo ra con lai F2 có 75% máu heo rừng.
Tuy nhiên, việc có được các con đực giống heo rừng thuần chủng là rất khó khăn, cho nên trong chăn nuôi heo rừng hiện nay, người ta chủ yếu là nuôi các con lai (giữa heo đực rừng thuần chủng với heo nái địa phương). Vì vậy, giá giống heo rừng lai trong những năm gần đây là rất cao, có khi tới 200. Dù giá heo giống cao, nhưng trong một số năm gần đây nhiều hộ chăn nuôi ở Long Thành, Lộc Ninh, Bù Đăng, Bù Đốp, Đồng Phú… thuộc các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh đã hăm hở bắt tay vào việc nuôi heo rừng lai. Hộ nuôi ít thì nuôi một số con, còn hộ nuôi nhiều thì tập trung thành trang trại nuôi với qui mô hàng trăm con và bước đầu đã cho kết quả tốt.
Từ đó, mô hình nuôi heo rừng lai phát triển mạnh ra các tỉnh từ miền trung, khu vực miền tây nam bộ, vùng trung du miền núi phía bắc. Đây là giống heo dễ nuôi, ít bệnh tật, thức ăn dễ kiếm và rẻ tiền, chúng mau lớn trong điều kiện nuôi nhốt như cách nuôi heo nhà hoặc nuôi thả tự nhiên. Vì chất lượng thịt tốt (ít mỡ và có tỷ lệ nạc cao), phẩm chất thịt thơm ngon nên thịt heo rừng được thị trường ưa chuộng. Tại các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí minh và các trung tâm thành phố nơi quy tụ nhiều quán ăn, nhà hàng… thì thịt heo rừng, thịt heo rừng lai được tiêu thụ mạnh, và thực tế cho thấy nhu cầu của người tiêu dùng về sản phẩm này còn rất cao.
Như vây, có thể nói rằng, việc nuôi heo rừng lai đã trở thành một nghề chăn nuôi đem lại hiệu quả kinh tế cao, có khả năng nhân rộng ra nhiều vùng trong cả nước. Đặc điểm sinh học heo rừng 3. Heo rừng Việt Nam 3. Đặc điểm ngoại hình Trang 8 Hình 1.
Heo rừng Việt Nam * Đặc điểm chung Khi ra khỏi cơ thể mẹ, heo con đã có phản xạ đứng dậy ngay. Trong thời gian 2 - 4 phút heo con tự tìm đến vú mẹ và có phản xạ bú ngay: động tác bú mẹ là vừa bú vừa thúc vú. Trong quá trình tìm vú và tranh bú thường những con có khối lượng lớn (khỏe) sẽ tranh bú ở những vú phía trước, còn con nhỏ thường phải bú vú sau cùng. Con sinh ra đầu tiên thường là những con có khối lượng sơ sinh nhỏ nhất trong đàn.
Sau khi bú sữa đầu, heo con thường tìm chỗ kín và ấm để nằm và thường nằm chung, tụm vào một nơi. Về mùa lạnh heo thường chui vào rác hoặc vật khác miễn là phủ kín mình và nằm thành “đống”. Khi có tiếng động hoặc tiếng khua mạnh thì heo con phản xạ rất nhanh phát ra tiếng kêu đồng thanh, chạy nhanh về phía mẹ và tập trung thành cụm. Đặc biệt khi thấy con vật lạ thì heo con thường quay đầu ra phía trước để quan sát và phòng thủ tự vệ “tập thể”.
Màu lông: Heo rừng có màu lông không đồng nhất trên cơ thể, nó được phân chia theo từng vùng khác nhau và thay đổi theo tháng tuổi, đặc biệt giai đoạn nhỏ khác hoàn toàn với giai đoạn trưởng thành. Giai đoạn nhỏ: toàn thân có nhiều màu vàng thâm, đen, bạc, hung như màu lá rụng (lá vàng,đen, khô, thâm). + Màu lông sơ sinh: Hai bên mình cách dọc sống lưng 1 - 1,5cm là sọc đầu tiên chạy liên tục từ phía sau mông cho tới sau hốc tai. Mỗi bên bao gồm 6 sọc: 3 sọc đậm thường là màu vàng sọc dưa bở và 3 sọc màu nâu đen.
Hai bên đối xứng nhau, riêng 2 sọc đối xứng gần sống lưng là sọc liên tục còn lại là sọc ngắt quãng làm 2 hoặc 4 đoạn có xen kẽ. Phần dưới bụng là màu trắng bạc. Các sọc này đậm nét từ ngày thứ 10 đến ngày thứ 60, từ ngày 61 trở đi bắt đầu chuyển màu nhạt dần cho tới khi được 4 tháng và trở thành màu hung bạc hoặc nâu đen từ tháng thứ 6 - 7. Heo rừng sơ sinh, trưởng thành + Màu lông giai đoạn trưởng thành: Hai bên má màu bạc, vùng bụng màu trắng đục, còn lại toàn thân màu nâu hung hoặc đen hung.
Lông dựng đứng, chĩa ra và cứng (Trong trường hợp màu nâu hung hoặc màu vàng cháy lông dày, mượt là heo mọi hoặc heo Ba Xuyên Việt Nam hoặc heo mọi của đồng bào dân tộc Mèo, Thái Lan nuôi ở phía Bắc, loại heo này cũng có lông chụm 3 ở phía lưng, có khác nhau giữa heo rừng Việt Nam và heo Rừng Thái Lan. Khi trưởng thành toàn thân heo được chia làm 3 loại màu đặc trưng đó là loại nâu hung, loại đen và loại xám đen ở cả hai giống Việt và Thái. Heo rừng trưởng thành Cách bố trí và phân vùng lông: Lông được bố trí thành cụm chụm 3 lông thành cụm hình tam giác đều: Vùng gáy và chạy dọc sống lưng tới nửa lưng là lông cứng, Trang 10 chân lông to và tốt tạo thành dọc lông Bờm. Vùng lông này thường dựng đứng khi có phản xạ tự vệ hoặc khi thực hiện phản xạ giao phối.
Còn lại là lông nhỏ và mịn hơn đối với các vùng gần bụng (giao đoạn nhỏ). Càng lớn lên thì lông càng phát triển hoặc màu vàng cháy lông dày, mượt là heo mọi hoặc heo Ba Xuyên Việt Nam hoặc heo mọi của đồng bào dân tộc Mèo, Thái Lan nuôi ở phía Bắc, loại heo này cũng có lông chụm 3 ở phía lưng, có khác nhau giữa heo rừng Việt Nam và heo Rừng Thái Lan. Khi trưởng thành toàn thân heo được chia làm 3 loại màu đặc trưng đó là loại nâu hung, loại đen và loại xám đen ở cả hai giống Việt và Thái. Mật độ lông: Heo rừng Việt Nam có bộ lông dài, rậm hơn và cứng, đối với màu sắc thì heo rừng Việt Nam màu sắc đậm và rõ nét.
Khi trưởng thành toàn thân heo được chia làm 3 loại màu đặc trưng đó là loại nâu hung, loại đen và loại xám đen. Phần đầu: Đầu dài, thon, mõm dài hơn heo nhà (đối với heo đưa từ rừng về thường là mõm dài). Má gọn, không phệ. Đặc biệt màu lông phần đầu đều là 23 một màu bạc hoặc màu đen sáng, hai bên má là hoàn toàn màu bạc má (chiếm 86% - 88% trong tổng số lông má).
Heo rừng Việt Nam đầu dài, mõm dài, thon, gọn. Răng: Hàm răng dưới bố trí 4: 4: 4 (bốn răng cửa, 4 răng nanh và 4 răng hàm). Răng hàm trên: 2: 4: 4 (hai răng cửa, 4 răng nanh và 4 răng hàm) Răng nanh hàm trên phát triển hơn 2 răng nanh hàm dưới và chìa ra ngoài, 4 răng cửa trước dưới và 2 răng cửa trước trên chụm thành hình máng nhọn chìa ra phía trước như hình mũi tên. Tai: Tai nhỏ, mỏng, đứng, hướng về phía trước, không cụp như heo nhà, phù hợp với phát hiện tiếng động từ xa.
Đối với heo rừng Việt Nam tai nhỏ đứng. Mắt: có 2 mắt tròn, màu nâu, hàng mi trên phát triển hơn hàng mi dưới, tuyến lệ phát triển bình thường, phản xạ mắt ban đêm nhanh hơn ban ngày. Phần mình: Mình thon hình trụ, bụng gọn đặc biệt là heo đực. Ở con lai hoặc heo địa phương thì bụng xổ, da dày tích mỡ.
Trang 11 Chân: Heo rừng 4 chân cao, 2 chân sau dài hơn 2 chân trước tạo thành thế lao người về phía trước, phù hợp với điều kiện phòng vệ bỏ chạy trốn khi nghe, hoặc phát hiện ra một động thái nào cho dù đó là âm thanh hay tiếng động đó là lành hay dữ. Bốn móng bao gồm 2 móng treo trên thường kém phát triển, 2 móng tiếp giáp đất chụm, nhọn, màu đen chắc: Tạo bước đi nhẹ nhàng, tránh tiếng động và tiếp giáp chắc vào mặt đất, màu lông chân đen hung (một số con có móng và lông lang đen đó là con có máu lai với heo nhà). Đối với heo rừng Việt Nam: chân nhỏ, móng chụm và đen thẫm.