Chương 1. Năng suất quả khá (trung bình 7 - 9 tấn/ha), chín vào dịp Tết Nguyên Đán, khi chín vỏ quả màu vàng đỏ, vỏ quả sần, có tinh dầu, ăn có hương thơm, ngon, vị chua ngọt. d) Cam Soàn Là giống cam nổi tiếng, đặc sản của Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp. Cây dễ trồng và dễ chăm bón, sinh trưởng phát triển mạnh.
Cam Soàn thích hợp với những vùng đất khô ráo, thoát nước tốt, ưa sạch. Quả cam Soàn to, khối lượng quả > 250 g, có ruột vàng, vỏ mỏng ăn vị ngọt thanh và rất ít hạt. Cây ra quả quanh năm, quả càng nhỏ thì càng ngọt, mùi thơm nhẹ. e) Cam Sông Con Giống cam nhập nội do một chủ đồn điền người Pháp đưa về trồng trên đất Đội sản xuất Đào Nguyên (Nông trường Sông Con ngày nay) nên có tên là “cam Sông Con” ở vùng Nghệ An, Hà Tĩnh.
Ưu điểm: có khả năng chịu hạn và chống sâu bệnh tốt, ngọt thanh, thơm dịu, ít hạt, ít bã. Cây cao 3 - 4 m, tán lá đường kính từ 2 - 3 m, hình nơm ngược (do góc độ phân cành nhỏ hơn các giống khác). Lá dày, hơi bầu, cong lòng máng, màu xanh đậm, cành không có gai. Quả trung bình 200 - 250 g/quả, đường kính quả ± 7,7 cm, chiều cao quả gần 7,3 cm, tép mịn màu mỡ gà, ít hạt, vỏ quả màu vàng sáng rất đẹp.
f) Cam Vân Du (cam Sunkist) Là giống nhập nội vào Trại cam Vân Du năm 1947, qua quá trình chọn lựa đã cho ra những dòng tốt. Từ đây nhân giống đi các nơi và mang tên “cam Vân Du”, vùng trồng chính là Nghệ An, Hà Tĩnh. Đây là giống chín trung bình, cây nhiều gai, tán rậm rạp, cây cao từ 4 - 5 m, đường kính tán từ 4 - 5 m, tán hình tháp hay hình mâm xôi, quả hình trống, khối lượng quả 170 - 180 g/quả, vỏ mỏng, trơn bóng, túi tinh dầu nhỏ và phân bố đều trên quả, khi chín vỏ màu đỏ vàng (da gấc). Có 11 - 12 múi, tép mịn, màu vàng tươi.
Vị ngọt thanh, thơm. Chín vào tháng 11, năng suất cao (Một cây cam 7 - 10 tuổi cho 2 - 3 tạ quả). Nhược điểm: Quả không thu hái kịp, để trên cây dễ bị xốp, rụng. g) Cam Sành không hạt LĐ6 Được chọn tạo qua xử lý đột biến bằng tia gamma và được Bộ NN&PTNT công nhận cho sản xuất thử (theo Quyết định số 242/QĐ-TT-CCN, ngày 19/5/2011).
Giống cam Sành không hạt LĐ6 đã được Cục Trồng trọt - Bộ NN&PTNT cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng (Quyết định số 263/QĐ-TT-VPBH ngày 19/9/2019). Đặc tính nổi trội của giống: Tỷ lệ hạt phấn bất dục cao (70%), số hạt/quả thấp <2 hạt/quả ổn định trong tất cả các quả ở tất cả các cây, thịt quả màu vàng cam, con tép bóng và đẹp, khối lượng quả trung bình 237g, nước quả nhiều (>40%), vị ngọt chua, mùi thơm đặc trưng giống như cam Sành thương phẩm. Đặc tính để nhận biết giống cam Sành không hạt 24 GIÁO TRÌNH CÂY ĂN QUẢ CHUYÊN KHOA LĐ6 so với giống cam Sành thương phẩm bằng hình thái: Lá bé hơn, vỏ quả ít sần và bóng hơn so với giống cam Sành trong sản xuất, đỉnh quả có vòng tròn (đồng tiền) và rất dễ bóc vỏ. Giống cam Sành không hạt LĐ6 đã được đưa ra trồng khảo nghiệm tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang và huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái cho kết quả tốt và có đặc điểm vượt trội là khi quả chín cũng có màu quả vàng cam (Khác với cam LĐ6 trồng ở miền Nam có vỏ quả màu xanh).
h) Cam V2 Giống cam được Viện Di truyền Nông nghiệp tuyển chọn; được Bộ NN&PTNT công nhận chính thức theo Quyết định số 2459 QĐ/BNN-TT ngày 24/8/2006. Giống cam V2 có nhiều đặc điểm ưu việt hơn hẳn một số giống cam hiện đang được trồng phổ biến trong nước như: Cây khỏe, chống chịu sâu bệnh, có khả năng thích ứng rộng đối với các vùng sinh thái khác nhau. Năng suất và chất lượng quả cao, rất ít hạt, chín muộn (đây là giống chín muộn nhất trong các giống cam hiện nay của Việt Nam). Quả có thể bảo quản lâu trên cây và sau thu hoạch, dễ dàng trong bảo quản và vận chuyển.
Ngoài ra trong các năm gần đây, các cơ quan nghiên cứu cũng đã chọn tạo ra nhiều giống cam có chất lượng tốt, cung cấp giống trồng cho các vùng trồng cam: giống cam CS1, cam CT36, cam CT9, cam sành ít hạt HG1, cam Tề, cam NV03. ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT HỌC 1. Đặc điểm thực vật học 1. Rễ Rễ cây có múi nói chung và rễ bưởi, cam nói riêng gồm rễ cọc và rễ chùm.
Rễ cọc thời gian đầu cắm sâu xuống đất và giữ cho cây được thẳng đứng, còn rễ chùm chủ yếu phát triển trên mặt đất từ độ sâu 50 cm trở lên và là rễ chủ yếu hút dinh dưỡng cho cây, do đó phải xới nông và tạo điều kiện cho đất được tơi xốp, nhiều oxy. Theo Girton quan sát thấy, nếu tỷ lệ oxy trong đất từ 1,2 - 1,5% thì rễ ngừng phát triển, vì vậy không nên chọn mực nước ngầm quá nông để trồng bưởi (Ngô Xuân Bình, 2010). Sự phân bố của rễ: mức độ phát triển theo bề rộng và bề sâu của bộ rễ cam phụ thuộc vào các yếu tố đặc tính giống, cách nhân giống (cây gieo hạt, chiết hay ghép), mực nước ngầm tầng đất canh tác và chế độ chăm bón. Cam Xã Đoài trồng trên đất Xã Đoài (tầng canh tác mỏng) thì rễ chỉ tập trung ở tầng 0 - 25 cm, rễ cái thường ăn ngang.
Cùng giống này trồng trên đất bồi tụ của nông trường Sông Con thì rễ có thể ăn sâu tới 2 m. Cam Bố Hạ trồng trên đất phù sa sông Thương với cách nhân giống khác nhau, cho ta kết quả khác nhau về sự phân bố rễ (cây con cùng lứa tuổi, cùng chế độ chăm sóc). Sự phân bố rễ cam Bố Hạ của cây gieo hạt và cây trồng từ cành chiết (%) Tầng đất (cm) Cành chiết Cây gieo hạt 0 - 10 47,40 17,95 10 - 20 28,39 24,60 20 - 30 15,20 41,10 30 - 40 9,02 24,79 (Dẫn theo Trần Như Ý và cs. Thân, cành Tán cây do thân chính, cành chính và các loại cành con cấu tạo thành.
Thân cây cam, bưởi thuộc dạng thân gỗ, cây trưởng thành có thể có từ 4 - 6 cành chính. Tuỳ theo tuổi cây, điều kiện sống và phương pháp nhân giống mà cây bưởi hay cây ăn quả có múi có chiều cao và hình thái khác nhau. Cành trên có thể có gai hoặc không có gai, có gai khi còn non nhưng gai sẽ rụng khi cây đã trưởng thành. Một số giống cây cam, bưởi không có gai nhưng khi nhân giống bằng hạt lại xuất hiện nhiều gai trên thân cành nhưng những cành ở phía trên gai ngắn hơn (Trần Thế Tục và cs.
Cành cây cam, bưởi sau khi mọc một thời gian, khi đã đạt đến độ thuần thục, tại các đỉnh sinh trưởng có hiện tượng giảm auxin đột ngột làm cho các tế bào đỉnh sinh trưởng ngừng phân chia, phần mô ở đỉnh sinh trưởng bị chết. Ðây chính là nguyên nhân của hiện tượng rụng ngọn, nghĩa là cành sinh trưởng một thời gian thì dừng lại và thuần thục, sau đó các mầm từ nách lá lại mọc ra phát triển thành đợt lộc mới. Vì vậy, cam quýt nói chung và bưởi, cam nói riêng không có thân chính rõ rệt, cành lá xum xuê, rậm rạp (Trần Thế Tục và cs. Căn cứ vào đặc điểm và chức năng có thể phân chia thành 3 loại: - Cành mẹ: là cành sinh ra cành quả.
Nó có thể là cành xuân, cành hè hoặc cành thu năm trước. Qua theo dõi cho thấy tùy theo giống, thường cành thu hoặc cành hè làm cành mẹ thì số cành quả nhiều và tỷ lệ đậu quả cũng cao. Có thể chủ động bồi dưỡng cành mẹ để tạo cơ sở cho vụ quả sau. Đây là một biện pháp quan trọng để hạn chế hiện tượng ra quả cách năm.
- Cành dinh dưỡng: Cành không ra hoa, quả, chỉ có lá xanh, có nhiệm vụ chính là quang hợp, thực ra giữa cành mẹ và cành dinh dưỡng không có giới hạn rõ, năm nay là cành dinh dưỡng, sang năm có thể là cành mẹ. Thuộc loại cành dinh dưỡng còn có một loại cành đặc biệt thường mọc vào mùa hè, đó là “cành vượt”. Cành này mọc từ trong thân chính đâm thẳng ra, dài từ 30 cm, đến 1,5 m, cành có gai dài và to, đốt lá dài, lá to, màu 26 GIÁO TRÌNH CÂY ĂN QUẢ CHUYÊN KHOA xanh nhạt. Khi cây còn nhỏ có thể lợi dụng loại cành này để tạo tán hoặc khi cây già yếu, cần phục tráng cho cây thì mới giữ loại cành này.
Còn đối với cam kinh doanh, phải cắt bỏ (để tránh cho cây khỏi rụng quả và bớt sâu bệnh). - Cành quả: tùy giống cam mà cành quả có độ dài từ 3,0 - 25 cm, thông thường từ 3 - 9 cm. Cành quả có lá thường đậu quả tốt hơn cành quả không có lá. Cành quả phần lớn đều ra trong mùa xuân.
Cành quả ở ngọn cành mẹ sẽ cho quả nhiều và phẩm chất tốt. Vì phải tập trung dinh dưỡng cho quả nên trong năm những cành quả không nảy lộc. Sau khi thu quả, phải qua một thời gian nhất định tích luỹ dinh dưỡng nó mới có thể trở thành cành mẹ. Lá Lá cây cam, bưởi thuộc loại lá đơn mọc cách, dạng phiến, hình bầu dục hơi nhọn đầu, có eo lá rõ rệt.
Lá to dài xanh đậm, mép lá có răng cưa nhỏ. Số lượng lá trên cây quyết định đến năng suất chất lượng bưởi. Cây trưởng thành có từ 150.000 lá, tổng diện tích lá khoảng 200 m2/cây. Tuổi thọ của lá tùy thuộc từng vùng sinh thái, vị trí, tình trạng sức khỏe của cây và cành mang lá.
Tuổi thọ của lá bưởi từ 17 - 24 tháng, tùy theo vùng sinh thái, vị trí, tình trạng sinh trưởng của cây, cành mang lá, vị trí của cấp cành, những lá hết thời gian sinh trưởng thường rụng nhiều vào mùa thu và mùa đông. Lá có quan hệ chặt chẽ với sản lượng, nhất là với khối lượng quả. Theo nghiên cứu trên cam Washington Navel (Mỹ) thấy: nếu có 10 lá/quả → quả nặng 70 g; nếu có 35 lá/ quả → quả nặng 120 g; nếu có 50 lá/quả → quả nặng 180 g. Theo Takahashi (Nhật Bản) nghiên cứu với giống cam Mật Ôn Châu thấy nếu số lá/quả đạt từ 20 - 25 thì sản lượng đảm bảo, không có hiện tượng ra quả cách năm.
Vì vậy cần chú ý bảo vệ bộ lá, giữ tán lá xanh đen và cần rút ngắn giai đoạn chuyển lục của các đợt lá mới (chuyển từ xanh vàng sang xanh đậm).