UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BỆNH TRUYỀN NHIỄM NGÀNH, NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Đây là giáo trình nội bộ của Trường TRUNG CẤP Cộng Đồng Đồng Tháp nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Nội dung của giáo trình đã được xây dựng trên cơ sở thừa kế những nội dung bài giảng đang giảng dạy ở nhà trường, kết hợp với những nội dung mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo phục vụ cho đội ngũ giáo viên và học sinh – sinh viên trong nhà trường. Mọi mục đích lệch lạc hoặc sử dụng với ý đồ kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Để nâng cao nhu cầu đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, việc biên soạn giáo trình cho các môn học là một yêu cầu cấp thiết.
Trên cơ sở chương trình khung của Bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội đã ban hành và những kinh nghiệm đã rút ra từ thực tế đào tạo, Trường TRUNG CẤP Cộng Đồng Đồng Tháp tổ chức biên soạn chương trình, giáo trình một cách khoa học, hệ thống và cập nhập những kiến thức thực tiễn phù với đối tượng ngành nghề đào tạo. Giáo trình “Bệnh truyền nhiễm” được biên soạn nhằm mục đích giới thiệu cho sinh viên thú y các kiến thức về đặc điểm, nguyên nhân, triệu chứng bệnh tích và phòng trị các bệnh truyền nhiễm trên gia súc gia cầm. Môn học cũng mang lại cho sinh viên khả năng về chẩn đoán, nhận định, phòng và điều trị bệnh. Có rất nhiều bệnh truyền nhiễm, trong khuôn khổ giới hạn chương trình, chỉ trình bày những bệnh truyền nhiễm thường xảy ra trong chăn nuôi tại Việt Nam.
Giáo trình biên soạn gồm có 5 bài 1. Truyền nhiễm học đại cương 2. Bệnh truyền nhiễm chung 3. Bệnh truyền nhiễm heo 4.
Bệnh truyền nhiễm trâu, bò 5. Bệnh truyền nhiễm gia cầm Trong quá trình biên soạn, tác giả đã cố gắng tham khảo nhiều tài liệu của các trường đại học và tài liệu trên mạng internet. Bài giảng này không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn những tác giả (phần tài liệu tham khảo) đã có những công trình nghiên cứu, biên soạn những giáo trình, sách, bài báo và tài liệu quý giá về lĩnh bệnh truyền nhiễm trên động vật.
Cảm ơn Sở Lao Động - Thương Binh và Xã Hội, Trường CĐCĐ Đồng Tháp cùng khoa Nông Nghiệp Thủy Sản, Bộ môn CNTY đã hướng dẫn, giúp đỡ để chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ. Chủ biên: Ngô Phú Cường 2. Tham gia biên soạn: Nguyễn Thị Mỹ Linh ii MỤC LỤC Contents LỜI GIỚI THIỆU. ii MỤC LỤC.
iii BÀI 1: TRUYỀN NHIỄM HỌC ĐẠI CƯƠNG. Đặc điểm của bệnh truyền nhiễm. Hiện tượng nhiễm trùng & miễn dịch. Quá trình sinh dịch và các yếu tố ảnh hưởng.
Quá trình sinh dịch. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh dịch. Các thời kỳ của bệnh. Các thể bệnh truyền nhiễm.
Phòng, chống các bệnh truyền nhiễm. Đối với nguồn bệnh. Đối với các nhân tố trung gian. Đối với động vật cảm thụ.
Thảo luận: Các phương pháp quản lý dịch bệnh truyền nhiễm. 12 BÀI 2: BỆNH TRUYỀN NHIỄM CHUNG. Bệnh do xoắn khuẩn leptospira (Leptospirosis). 20 BÀI 3: BỆNH TRUYỀN NHIỄM HEO.
Bệnh dịch tả heo cổ điển (Hog Cholera). Dịch tả heo châu phi (ASF). Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở heo (Porcine Reproductive And Respiratory Syndrome). Bệnh porcine circovirus (Porcine Circovirus Disease).
Bệnh thương hàn heo (Salmonellose Of Swine). Bệnh tụ huyết trùng heo (Pasteurellosis Suum). Bệnh viêm phổi địa phương (Suyễn heo). Bệnh Colibacillosis ở heo (Escherichia Coli).
62 BÀI 4: BỆNH TRUYỀN NHIỄM TRÂU BÒ. Bệnh tụ huyết trùng trâu bò (Pasteurellosis Bovum). Bệnh tiêu chảy ở bò do virus. Bệnh lở mồm long móng trâu bò (FMD: Foot And Mouth Disease).
73 BÀI 5: BỆNH TRUYỀN NHIỄM GIA CẦM. Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (Infectious Bronchitis – IB). Bệnh cúm gia cầm. Bệnh dịch tả vịt (Dusk Virus Enteritis: DVE).
Bệnh viêm gan do virus ở vịt. Bệnh tụ huyết trùng gia cầm (Fowl Cholera: FC ). Bệnh thương hàn gia cầm (Salmonellosis). 112 PHẦN THỰC HÀNH.
118 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 iv GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Bệnh truyền nhiễm Mã môn học: TNN430 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học - Vị trí: Môn học bệnh truyền nhiễm cung cấp kiến thức về các bệnh truyền nhiễm quan trọng trên gia súc gia cầm gây ra do các nguyên nhân truyền nhiễm như vi-rút, vi khuẩn và kí sinh trùng. Môn học tập trung vào các vấn đề chính yếu của bệnh truyền nhiễm như: tầm quan trọng, nguyên nhân, dịch tễ, cơ chế gây bệnh, dấu hiệu lâm sàng, bệnh tích (đại thể và vi thể), chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa và kiểm soát. - Tính chất: Đây là một trong những môn học kỹ năng quan trọng của ngành dịch vụ thú y.
Yêu cầu sinh viên cần phải đảm bảo đủ số giờ lý thuyết và thực hành. - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Giáo trình rất có ý nghĩa trong giảng dạy và học tập. Cung cấp cho sinh viên những kiến thức về chẩn đoán, phòng và trị bệnh truyền nhiễm trên gia súc, gia cầm. Góp phần quan trọng trong chương trình ngành nghề đào tạo.
Mục tiêu môn học: - Kiến thức: + Có kiến thức về các nguyên nhân truyền nhiễm gây bệnh trên động vật, cơ chế lây bệnh, sự phát sinh dịch bệnh. Nguyên tắc và biện pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm + Nắm được đặc điểm truyền nhiễm học, động vật truyền bệnh, loài mắc bệnh + Có kiến thức về đặc điểm triệu chứng, bệnh tích, chẩn đoán phân biệt từng bệnh truyền nhiễm trên gia súc gia cầm + Chẩn đoán phân biệt được giữa các bệnh truyền nhiễm + Nắm được các biện pháp phòng trị bệnh cho gia súc gia cầm - Kỹ năng: + Có kỹ năng vận dụng các kiến thức của bệnh truyền nhiễm vào việc phòng trị bệnh động vật + Phân biệt được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây cho người và vật nuôi v + Thực hiện được phương pháp chẩn đoán triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và phòng trị cho từng bệnh cụ thể. + Có khả năng sử dụng phát đồ điều trị bệnh tốt nhất cho từng đối tượng vật nuôi bệnh. Ngoài ra có thể thực hiện điều trị các bệnh quan trọng bệnh trên gia súc gia cầm.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Sau khi kết thúc học phần sẽ có đủ trình độ tự giải quyết các vấn đề có liên quan đến bệnh truyền nhiễm. + Tích cực học tập với vai trò là một bác sỹ thú y tương lai có trách nhiệm với nghề, chuyên cần và chăm chỉ; sáng tạo trong học tập. Nội dung của môn học Thời gian (giờ) Thực hành, Số TT Tên bài, mục Tổng Lý Kiểm tra thínghiệm, số thuyết thảo luận, bài tập 1 Bài 1: Truyền nhiễm học đại cương 6 2 4 2 Bài 2: Bệnh truyền nhiễm chung 12 2 10 3 Bài 3: Bệnh truyền nhiễm heo 26 5 20 1 4 Bài 4: Bệnh truyền nhiễm trâu bò 5 1 4 5 Bài 5: Bệnh truyền nhiễm gia cầm 25 4 20 1 Thi/kiểm tra kết thúc học phần 1 1 Cộng 75 14 58 3 vi BÀI 1 TRUYỀN NHIỄM HỌC ĐẠI CƯƠNG MĐ20-01 Giới thiệu: Trình bày các đặc điểm của bệnh truyền nhiễm, các hiện tượng nhiễm trùng và miễn dịch. Hiểu rõ quá trình sinh dịch bệnh, các yếu tố ảnh hưởng.
Từ đó, sinh viên biết vận dụng các kiến thức về bệnh truyền nhiễm để xây dựng biện pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm tốt và hiệu quả. Mục tiêu: - Kiến thức: Có kiến thức về các nguyên nhân truyền nhiễm gây bệnh trên động vật, cơ chế lây bệnh, sự phát sinh dịch bệnh. Nguyên tắc và biện pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm - Kỹ năng: Có kỹ năng vận dụng các kiến thức của bệnh truyền nhiễm vào việc phòng trị bệnh động vật - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tự tin, có trách nhiệm với công việc, thái độ học tập đúng đắn; có ý thức tự học hỏi nâng cao trình độ. Đặc điểm của bệnh truyền nhiễm Bệnh truyền nhiễm là một loại bệnh do các mầm bệnh sống (các vi sinh vật) gây nên.
Bệnh lây lan từ con vật này sang con vật khác, từ địa phương này sang địa phương khác. Nhiều bệnh truyền nhiễm của con vật cũng lây truyền & gây bệnh cho con người. Mầm bệnh (pathogen) Bệnh truyền nhiễm có tính chất lây lan và do các vi sinh vật gây nên. Có nhiều loại mầm bệnh, mỗi loại mầm bệnh gây nên một bệnh với biểu hiện bệnh lý đặc trưng.
Nhưng cũng có trường hợp nhiều loại mầm bệnh cùng tác động & cùng gây bệnh đó là hiện tượng bệnh ghép. Người ta chia mầm bệnh thành các nhóm mầm bệnh sau: 1. Mầm bệnh do vi khuẩn (bacterium) Dựa vào đặc tính bắt màu các thuốc nhuộm, chúng ta có vi khuẩn gram dương và gram âm. Việc phân loại này có nhiều ý nghĩa trong chẩn đoán lâm sàng.
Vi khuẩn gây được bệnh là do các nội hoặc ngoại độc tố của chúng (cũng có thể do các cơ chế lý hoá khác). Do một số đặc thù riêng về cấu tạo, về các lây truyền và về dấu hiệu bệnh lý. Mầm bệnh do vi nấm (fungus) Thường là các vi nấm hoại sinh trong môi trường tự nhiên. Chúng thường gây các bệnh ở thể mãn tính, miễn dịch không vững chắc.
Mầm bệnh do virus Bệnh do virus gây nên thường lây lan rất mạnh, có miễn dịch cao và bền lâu ở những con vật đã khỏi bệnh hoặc những con vật đã được tiêm phòng đúng và đủ. Bệnh thường hướng vào một vài khí quan nhất định (tiêu hoá, hô hấp…) Tại đây dễ dàng nhận biết các dấu hiệu bệnh lý đặc trưng do mỗi loại virus gây nên. Trong thực tế các bệnh do virus thường ghép với các bệnh vi khuẩn và làm cho bệnh ngày càng phức tạp hơn. Ví dụ: ở tất cả các loài động vật, virus dại hướng về tổ chức thần kinh trung ương; virus lở mồng long móng hướng về tổ chức thượng bì.
Mầm bệnh do nguyên trùng (Protozoa) Có tác giả xếp một số loài nguyên sinh động vật gây bệnh vào nhóm bệnh truyền nhiễm, nhiều tác giả khác lại xếp nó vào trong nhóm bệnh kí sinh trùng đường máu (thông qua các côn trùng hút máu truyền nhiễm).