Chương 1 TỔNG QUAN VỀ MÔI TRƯỜNG 1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1.1 KHÁI NIỆM MÔI TRƯỜNG Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo, có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Bảo vệ môi trường là các hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường. Khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.
THÀNH PHẦN MÔI TRƯỜNG Là các yếu tố tạo thành môi trường: Không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, núi, rừng, sông, biển, hồ, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác. CHẤT THẢI Là chất thải được loại ra trong sinh hoạt, sản xuất hoặc trong các hoạt động khác. Chất thải có thể tồn tại ở dạng rắn, lỏng, khí hoặc các dạng khác. CHẤT THẢI NGUY HẠI Chất thải nguy hại là những chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp (Dễ cháy, dễ nổ, làm ngộ độc, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm và có các đặc tính gây nguy hại tới môi trường và sức khoẻ con người).
Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Là sự làm thay đổi các tính chất, đặc tính của môi trường vi phạm tiêu chuẩn môi trường. CÔNG NGHỆ SẠCH Công nghệ sạch là quy định công nghệ hoặc giải pháp không gây ô nhiễm môi trường, thải hoặc phát ra mức thấp nhất chất gây ô nhiễm môi trường. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG Là quá trình phân tích, đánh giá, dự báo ảnh hưởng đến môi trường của các dự án quy hoạch, phát triển kinh tế-xã hội của các cơ sở sản xuất kinh doanh, công trình kinh tế khoa học-kỹ thuật, y tế, văn hoá-xã hội, an ninh, quốc phòng và các công trình khác. Đề xuất phương án giải quyết thích hợp về bảo vệ môi trường.
CHỨC NĂNG MÔI TRƯỜNG HHH 2 BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG BIỂN 1. MÔI TRƯỜNG LÀ KHÔNG GIAN SỐNG CỦA CON NGƯỜI VÀ SINH VẬT Nhu cầu về cuộc sống như: Nhà ở, đất dùng để sản xuất lương thực, thực phẩm, tái tạo không gian sống.(Theo tính toán: 1 người cần 4 m3 không khí sạch để thở, 2,5 lít nước uống, 2000-2500 Kcal) Tất cả những nhu cầu về cuộc sống của con người nói riêng và các sinh vật nói chung đều do môi trường cung cấp. Tuy nhiên diện tích này đang dần bị thu hẹp mặc dù yêu cầu về không gian sống thay đổi theo trình độ kỹ thuật, công nghệ sản xuất. Song con người luôn phải có 1 khoảng không gian để tái tạo cuộc sống.
Việc khai thác quá mức không gian sống có thể dẫn đến suy thoái chất lượng cuộc sống. Môi trường cung cấp mặt bằng, nền móng cho xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông vận tải, vui chơi giải trí và mặt bằng sản xuất cho con người. MÔI TRƯỜNG LÀ NƠI LƯU TRỮ VÀ CUNG CẤP TÀI NGUYÊN Môi trường là nơi con người khai thác vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sản xuất và cuộc sống: Đất, nước, không khí, khoáng sản, các dạng năng lượng. Mọi sản phẩm được sử dụng hiện nay của con người đều có nguồn gốc từ môi trường.
Nguồn tài nguyên được phân loại thành 2 dạng: - Tài nguyên tái tạo: Sau mỗi lần sử dụng lại quay trở lại dạng ban đầu. - Tài nguyên không tái tạo: Biến đổi, suy thoái không trở lại như ban đầu. Với sự phát triển KHKT, con người đã và đang đẩy mạnh khai thác các nguồn tài nguyên và gia tăng số lượng vấn đề này tác động mạnh tới các nguồn tài nguyên cạn kiệt tài nguyên không tái tạo, suy thoái tài nguyên tái tạo. MÔI TRƯỜNG LÀ NƠI CHỨA ĐỰNG CHẤT THẢI Chất thải là những chất do con người tạo ra từ quá trình sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động khác.
Các chất này được đưa trở lại môi trường. Trong môi trường hoạt động phân huỷ của vi sinh vật sẽ chuyển phế thải thành các dạng ban đầu trong một chu trình sinh địa hoá phức tạp. Tuy nhiên khả năng tiếp nhận và phân huỷ chất thải của môi trường có thời hạn (hay khả năng nền của môi trường). Khi lượng chất thải vượt quá khả năng nền của môi trường thì quá trình phân hủy sẽ không diễn ra bình thường Môi trường bị ô nhiễm Chất lượng môi trường bị suy thoái.
Chức năng chứa đựng và phân hủy chất thải của môi trường được phân loại một cách chi tiết: - Chức năng biến đổi lý hoá: Pha loãng, phân hủy hoá học, tách chiết các độc tố của thành phần môi trường. - Chức năng biến đổi sinh hoá: Hấp thụ các chất dư thừa, tuần hoàn của các chất, phân hủy nhờ vi sinh vật. - Chức năng biến đổi sinh học: Khoáng hoá chất thải hữu cơ, mùn hoá,.MÔI TRƯỜNG LÀ NƠI LƯU TRỮ VÀ CUNG CẤP THÔNG TIN CHO CON NGƯỜI - Cung cấp sự ghi chép và lưu trữ lịch sử địa chất, lịch sử tiến hoá của vật chất và sinh vật, lịch sử xuất hiện và phát triển văn hoá của loài người. - Cung cấp các chỉ thị không gian và tạm thời mang tính chất tín hiệu và báo động sớm các hiểm hoạ của con người và sinh vật sống trên trái đất như phản ứng sinh lý của cơ HHH 3 BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG BIỂN thể sống trước khi xảy ra các tai biến tự nhiên và các hiện tượng tai biến tự nhiên, đặc biệt như bão, động đất, núi lửa,.
- Lưu trữ và cung cấp cho con người sự đa dạng các nguồn gen, các loại động thực vật, các hệ sinh thái tự nhiên và nhân tạo, các vẻ đẹp, cảnh quan có giá trị thẩm mỹ để thưởng ngoạn, tôn giáo và văn hoá khác. MÔI TRƯỜNG LÀ NƠI GIẢM NHẸ CÁC TÁC ĐỘNG CÓ HẠI CỦA THIÊN NHIÊN TỚI CON NGƯỜI VÀ SINH VẬT Chức năng này mang tính tổng hợp. Sự hoạt động đồng thời cũng như kết hợp các chức năng của các quyển: Thạch quyển, khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển tạo ra một môi trường tương đối thuận lợi cho sự phát triển của sinh vật. Nhiệt độ không quá cao, cân bằng nước, tuần hoàn của khí hậu, ngăn chặn bức xạ cực tím,.
Tạo ra môi trường đặc biệt thích hợp cho quá trình phát triển của sự sống trên trái đất Chương 2 Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ VÀ CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT 2. ĐẠI CƯƠNG VỀ KHÍ QUYỂN VÀ Ô NHIỄM KHÍ QUYỂN 2. ĐỊNH NGHĨA VỀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ " Ô nhiễm không khí là sự có mặt của chất lạ hoặc biến đổi quan trọng thành phần không khí, làm cho nó không sạch bụi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn. gây ảnh hưởng tới hệ sinh thái, con người và sinh vật".
CÁC NGUỒN GÂY Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ Nguồn ô nhiễm không khí có thể phân thành hai loại: nguồn ô nhiễm tự nhiên và nguồn ô nhiễm nhân tạo a. Nguồn ô nhiễm tự nhiên - Nguồn tự nhiên gây ô nhiễm môi trường không khí có thể được liệt kê như sau: ô nhiễm không khí do hoạt động của núi lửa, cháy rừng, bão cát, đại dương mang theo bụi muối, thực vật (sản sinh các chất hữu cơ dễ bay hơi, phấn hoa, các bào tử, …), vi khuẩn – vi sinh vật, các chất phóng xạ, … - Đặc điểm: Tổng lượng lớn, tuy nhiên do phân bố đồng đều nên tạo ra sự thích nghi của người và sinh vật b. Nguồn ô nhiễm nhân tạo - Nguồn ô nhiễm nhân tạo gồm các nguồn chủ yếu sau: do hoạt động công nghiệp, hoạt động giao thông vận tải, hoạt động xây dựng, hoạt động sinh hoạt. - Đặc điểm: Tổng lượng rất lớn, phân bố rộng khắp và là nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm không khí.
Nguồn này phát sinh ra rất nhiều các khí độc hại gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe con người, là nguyên nhân gây nên các hiện tượng toàn cầu. TÁC NHÂN GÂY Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ HHH 4 BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG BIỂN Các tác nhân gây ô nhiễm không khí bao gồm: - Các loại Oxyt: NOx; COx; H2S; các khí Halogen. - Các phân tử như bụi rắn, bụi lỏng, bụi vi sinh vật, bụi muối, khói, sương mù. - Các khí quang hoá: O3; PAN (peroxy acetyl nitrat: C2H3O5N); NOx.
- Các khí thải có tính phóng xạ. Các tác nhân trên đều có nguồn gốc chủ yếu từ sản xuất, hoạt động công nghiệp, …tồn tại ở dạng khí, đều độc hại tới con người và môi trường. SỰ LAN TRUYỀN CÁC CHẤT Ô NHIỄM TRONG KHÍ QUYỀN Ảnh hưởng của gió Gió hình thành các dòng chuyển động “rối” của không khí trên bề mặt đất, đóng vai trò chính trong sự phát tán chất ô nhiễm Ảnh hưởng nhiệt độ không khí - Thông thường càng lên cao nhiệt độ không khí càng giảm nhưng trong một số trường hợp có hiện tượng ngược lại (trong tầm cao nhất định H < 80m) càng lên cao nhiệt đô không khí càng tăng, được gọi là hiện tượng nghịch nhiệt. - Hậu quả của nó là làm cản trở sự phát tán chất ô nhiễm, gây nồng độ đậm đặc ở nơi gần mặt đất, gây ô nhiễm cục bộ và ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của con người và sinh vật.
Địa hình mặt đất - Ảnh hưởng đến trường gió trong khu vực và do đó ảnh hưởng đến việc phát tán chất thải. Chiều cao ống khói 2.2 CÁC CHẤT Ô NHIỄM ĐIỂN HÌNH 2. Đặc điểm và nguồn phát sinh: - Không màu, mùi hăng cay khi nồng độ trong khí quyển >1ppm. - Là sản phẩm chủ yếu của quá trình đốt nhiên liệu có chứa lưu huỳnh.
Ngoài ra còn từ quá trình giao thông vận tải, tinh chế dầu mỏ, luyện kim, sản xuất H 2SO4, sản xuất xi măng. Tác hại của SO2: Đối với con người - SO2 là loại khí dễ hòa tan trong nước và được hấp thụ hoàn toàn rất nhanh khi hít thở ở đoạn trên của đường hô hấp. HHH 5 BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG BIỂN - Khí SO2 xâm nhập vào trong cơ thể qua đường hô hấp hoặc hòa tan với nước bọt, từ đó qua đường tiêu hóa để ngấm vào máu. SO2 có thể kết hợp với các hạt nước nhỏ hoặc các bụi ẩm để tạo thành các axit H2SO4 nhỏ li ti, xâm nhập qua phổi vào hệ thống bạch cầu.