TRƯỜNG TRUNG CẤP QUỐC TẾ MEKONG GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BẢO QUẢN THUỐC NGÀNH: DƯỢC TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số /2022/QĐ-TCQTMK ngày … tháng … năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Trung cấp Quốc tế Mekong Thành phố Cần Thơ, năm 2022 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Chất lượng thuốc là một vấn đề hết sức quan trọng trong quá trình sử dụng. Việc bảo quản không đúng cách có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng thuốc và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác điều trị, cũng như sức khỏe bệnh nhân.
Để cung cấp kiến thức về công tác bảo quản thuốc cho sinh viên Dược, nằm trong mục tiêu quan trọng trong quá trình đào tạo nhân lực Dược, giáo trình được biên soạn với mục đích trang bị kiến thức phục vụ cho công tác bảo quản dược phẩm cũng như nguyên liệu trong ngành dược. Nội dung giáo trình có những nội dung chính như sau - Tầm quan trọng của công tác bảo quản - Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bảo quản - Cách bảo quản các dạng chế phẩm và dụng cụ dùng trong ngành Dược Giáo trình biên soạn với sự đầu tư và chỉnh chu hết mức có thể, nhưng vẫn khó tránh khỏi những sai sót trong quá trình biên soạn. Nhóm tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các chuyên gia, các đồng nghiệp, các độc giả để giáo trình hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau. Cần Thơ, ngày ….
năm 2022 Tham gia biên soạn 1. ii MỤC LỤC BÀI 1: ……………………….51 TÀI LIỆU THAM KHẢO.57 iii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: BẢO QUẢN THUỐC VÀ THIẾT BỊ Y TẾ Mã môn học: MH13 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học Vị trí: Thuộc một phần nội dung chuyên ngành dược, được xếp giảng dạy sau khi xong cơ sở ngành Tính chất: Là môn học bắt buộc Ý nghĩa và vai trò của môn học: là môn chuyên ngành trong chương trình đào tạo. Mục tiêu của môn học Về kiến thức: Trình bày được một số khái niệm cơ bản trong công tác bảo quản; Trình bày được nội dung phương pháp bảo quản thuốc, hoá chất, dụng cụ y tế, vật tư y tế tiêu hao. Về kỹ năng: Vận dung được khi tham gia vào quá trình bảo quản tại kho của Khoa dược, nhà máy, nhà thuốc.Về năng lực tự chủ và trách nhiệm - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Biết được vai trò, vị trí mức độ ảnh hưởng của công tác bảo quản Nội dung của môn học Thời gian (giờ) Số Tên chương, mục Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra 1 Bài 1: Đại cương về công tác bảo quản 4 4 Bài 2: Những yếu tố ảnh hưởng đến công 2 6 6 tác bảo quản.
Bài 3: Phương pháp bảo quản trong 3 6 6 ngành dược Bài 4: Xây dựng sắp xếp hàng hoá trong 4 kho dược và công tác phòng chống cháy 5 4 1 nổ. Bài 5: Bảo quản dụng cụ thuỷ tinh, dụng 5 6 6 cụ kim loại. Bài 6: Kỹ thuật bảo quản bông, băng gạc, 6 3 2 1 chỉ khâu phẩu thuật, bao bì thuốc. Cộng 30 28 0 2 1 BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNG TÁC BẢO QUẢN Giới thiệu: Bài học cung cấp kiến thức đại cương về công tác bảo quản giúp sinh viên có những khái niệm cơ bản và hiểu được tầm quan trọng của công tác bảo quản.
Mục tiêu: - Kể được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của thuốc trong quá trình bảo quản. - Trình bày cách bảo quản các dạng thuốc tại kho dược. - Hiểu và áp dụng được nội dung công tác 5 chống trong bảo quản thuốc. Nội dung chính: 1.
MỤC ĐÍCH Ý NGHĨA CÔNG TÁC BẢO QUẢN VÀ CÁC THUẬT NGỮ DÙNG TRONG BẢO QUẢN 1. Mục đích Nhằm thống nhất công tác bảo quản trong các kho thuốc – hóa chất – dụng cụ y tế, đảm bảo chất lượng, chống nhầm lẫn, phục vụ tốt cho nhu cầu phòng bệnh, chữa bệnh, giảm tỉ lệ hư hao trong tồn trữ. Đối với dụng cụ y tế, bảo quản là nhằm chống rỉ sét máy móc – dụng cụ bằng bằng kim loại, tăng độ bền và hệ số sử dụng đối với dụng cụ làm bằng thủy tinh – cao su – chất dẻo. Nhằm bảo vệ sức khỏe cho cán bộ làm công tác bảo quản, bảo vệ môi trường.
Ý nghĩa Thuốc – y cụ nói riêng, dược phẩm nói chung (thuốc, hóa chất, bông băng, dược liệu, y cụ) là cơ sở vật chất của ngành y tế dùng để phòng bệnh và chữa bệnh. Có thể là sở hữu của nhà nước, tập thể hoặc tư nhân. Là những tài sản lớn và quý, được ngành y tế giao cho ngành dược nói chung và Dược sĩ nói riêng quản lý (số lượng, chất lượng, hiệu quả sử dụng) để phục vụ cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Do đó ngành Dược mà trực tiếp là dược sĩ có trách nhiệm tổ chức quản lý cho thật tốt để đạt được hiệu quả sử dụng cao nhất.
Thuốc khi được bảo quản đúng không những có tác dụng tốt trong phòng bệnh và chữa bệnh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế cho nhà nước và nhân dân. Đồng thời góp phần nâng cao uy tín của ngành Dược và của cán bộ y tế (bác sĩ, dược sĩ). Các thuật ngữ dùng trong bảo quản (theo nguyên tắc “thực hành tốt bảo quản thuốc – GSP”) 1. Bảo quản thuốc: là việc cất giữ an toàn các thuốc, nguyên liệu, bao gồm cả việc đưa vào sử dụng và duy trì đầy đủ các hệ thống hồ sơ, tài liệu phù hợp, kể cả các giấy biên nhận và phiếu xuất.
Thuốc: là những sản phẩm có nguồn gốc từ động vật, thực vật, khóang vật, hóa dược hay sinh học được bào chế dùng cho người nhằm: - Phòng bệnh, chữa bệnh. - Phục hồi, điều chỉnh chức năng cơ thể. - Làm giảm triệu chứng bệnh. - Phục hồi hoặc nâng cao sức khỏe.
- Làm mất cảm giác một bộ phận hay toàn thân. - Làm ảnh hưởng quá trình sinh sản. - Làm thay đổi hình dáng cơ thể. Nguyên liệu: là các chất có hoạt tính hay không có hoạt tính, có biến đổi hay không bị biến đổi được sử dụng trong quá trình sản xuất thuốc.
Bao gồm hoạt chất, tá dược, thuốc thử, dung môi, sản phẩm trung gian, bao bì đóng gói và nhãn thuốc. Hoạt chất: là một chất hoặc hỗn hợp các chất có hoạt tính dược học được sử dụng trong sản xuất thuốc. Tá dược: là các chất, không phải là hoạt chất, đã được đánh giá đầy đủ về độ an toàn và được đưa vào hệ thống phân bố thuốc. Bao bì đóng gói: là mọi vật liệu được sử dụng trong việc đóng gói sản phẩm, loại trừ con-te-nơ được sử dụng để đựng sản phẩm, chuyên chở bằng các loại phương tiện vận tải khác nhau mà không phải xếp dỡ hàng hóa bên trong trước khi đến nơi nhận.Bán thành phẩm: là nguyên liệu đã được xử lý một phần, và phải trải qua các xử lý tiếp theo trước khi trở thành thành phẩm.Thành phẩm: là thuốc đã trải qua tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, bao gồm cả giai đoạn đóng gói.Ngày kiểm tra lại: là ngày mà thuốc, nguyên liệu cần phải được kiểm tra, đánh giá lại xem có đạt tiêu chuẩn chất lượng theo qui định không.
Nhãn: là bản in, hình vẽ, hình ảnh, dấu hiệu được in chìm, in nổi trực tiếp trên bao bì thương phẩm hoặc được dán, gắn chắc chắn trên bao bì thương phẩm của thuốc để thể hiện các thông tin cần thiết và chủ yếu về thuốc đó, giúp người dùng lựa chọn và sử dụng đúng thuốc, và làm căn cứ để các cơ quan chức năng thực hiện kiểm tra, giám sát, quản lý. Nhãn bao gồm tất cả các nhãn và các phần in, viết hoặc hình họa trên bao bì trung gian của sản phẩm hoặc trên bao bì, vỏ hộp chứa đựng sản phẩm đó, loại trừ con-te-nơ. Biệt trữ: là tình trạng thuốc, nguyên liệu được để riêng biệt, trong một khu vực cách ly hoặc bằng biện pháp hành chánh để chờ quyết định xử lý hủy bỏ hoặc cho phép nhập kho hoặc xuất kho cho bào chế, đóng gói hoặc phân phối. FIFO (First In / First Out): nghĩa là nhập trước – xuất trước.
FEFO (First Expired / First Out): nghĩa là hết hạn dùng trước – xuất trước. Tạp nhiễm: là việc xuất hiện một cách không mong muốn các tạp chất có bản chất hóa học hoặc vi sinh vật, hoặc các vật ngoại lai vào trong nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm thuốc trong quá trình sản xuất, lấy mẫu, đóng gói, đóng gói lại, bảo quản và vận chuyển. Nhiễm chéo: là việc tạp nhiễm của nguyên liệu, sản phẩm trung gian hoặc thành phẩm thuốc với nguyên liệu hoặc các thuốc khác trong quá trình sản xuất, bảo quản và vận chuyển. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC BẢO QUẢN THUỐC – HÓA CHẤT – DỤNG CỤ Y TẾ.
Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt khác với bất cứ loại hàng hóa nào khác, do đó đòi hỏi phải có yêu cầu bảo quản đặc biệt. Là loại hàng hóa có tuổi thọ (hạn sử dụng) và đòi hỏi cán bộ bảo quản cũng như người sử dụng phải có trình độ chuyên môn nhất định. Mỗi thành phần trong một thành phẩm thuốc đều có những tính chất lý hóa khác nhau và rất phức tạp. Thí dụ: Có chất dễ bay hơi, kết tủa, biến màu, biến mùi, dễ hút nước… Dụng cụ được làm bằng nhiều loại nguyên liệu khác nhau như: + Thủy tinh (dễ bị carbonat hóa), 4 + Chất dẻo (trong quá trình bảo quản có thể dễ bị lão hóa), + Kim loại (dễ bị gỉ sét khi bị tác nhân môi trường tác động)… → Do đó không thể giữ lâu dài được vì rất dễ bị hư hỏng do nhiều yếu tố như: điều kiện môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, hơi nước) hay thành phần cấu tạo của thuốc hoặc ngay chính bản thân cán bộ được giao bảo quản gây nên.
Đặc đểm của thời tiết, khí hậu Việt Nam tác động đến chất lượng của thuốc-y cụ : Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm quanh năm. Lượng mưa trung bình trên 1500mm/năm, riêng Kontum 4000-5000mm/năm. Thời gian thời tiết nóng dài, mưa nhiều, bức xạ mặt trời lớn. Nhiệt độ trung bình tại TPHCM là 26,9oC-32oC, độ ẩm tương đối > 80%.