Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng hiện nay trên báo chí Chương 2: Thực trạng thông tin giáo dục sức khỏe cộng đồng hiện nay trên các báo được chọn khảo sát Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp, khuyến nghị nâng cao chất lượng thông tin giáo dục sức khỏe cộng đồng hiện nay trên báo chí 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG HIỆN NAY TRÊN BÁO CHÍ 1. Hệ thống khái niệm liên quan đến đề tài 1. Báo chí Theo tác giả Nguyễn Văn Dững trong cuốn Cơ sở lí luận báo chí, Nxb Lao động, năm 2012 có định nghĩa “Báo chí là hiện tượng xã hội phổ biến phát triển theo từng ngày và có tác động chi phối đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nhưng đến nay, chưa có sự thống nhất ở mức độ tương đối về khái niệm này, thậm chí trong các sách, giáo trình chính thức bằng tiếng Việt, kể cả tiếng nước ngoài cũng chưa thấy đưa ra khái niệm báo chí là gì, báo chí và thông tin báo chí có những đặc điểm cơ bản nào để có thể nhận diện rõ hơn về bản chất và cơ chế hoạt động” [18, tr.
Tuy nhiên, quan niệm về báo chí có nhiều quan điểm khác nhau: Báo chí trong quan niệm của dân gian: Trong xã hội Việt Nam ngày trước, báo chí nhiều khi được ví, được coi như “thằng mõ”; là người mách lẻo, thóc mách, đưa chuyện, là người hóng hớt. “thằng mõ” trong xã hội Việt Nam trước đây là người đưa tin có tính chất công báo, làm nhiệm vụ loan báo cho dân làng biết những gì đã, đang và sắp xảy ra [18, tr. Dưới góc độ báo chí - truyền thông Việt Nam thì “thằng mõ” được xem là một trong những dạng thức “người đưa tin” cổ xưa và sơ khai” [18, tr. Ở khía cạnh khác, báo chí được hiểu là phương tiện thông báo, thông tin về những việc mới diễn ra hàng ngày cho nhiều người biết.
Báo chí là phương tiện thông tin thời sự, phương tiện giao tiếp xã hội; là diễn đàn cung cấp, trao đổi, chia sẻ thông tin công khai. Ở góc độ tiếp cận từ lí thuyết, báo chí được coi là “những tư liệu sinh hoạt tinh thần nhằm thông tin và nói rõ về những sự kiện thời sự đã và đang 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com diễn ra cho một nhóm đối tượng nhất định, nhằm mục đích nhất định, xuất bản định kì, đều đặn” [18, tr. Theo nghĩa hẹp, báo chí được hiểu bao gồm báo và tạp chí; theo nghĩa rộng bao gồm các loại hình báo chí: báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử. Báo chí chính là một bộ máy để tìm hiểu thông tin, phổ biến và phân tích tin tức, là những cơ quan ngôn luận, cung cấp thông tin và ý kiến về mọi vấn đề.
Báo chí là tên gọi chung của các thể loại thông tin đại chúng. Có những loại hình báo chí sau: - Báo in Báo in là những ấn phẩm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội. Trong trường hợp này, thuật ngữ báo in được dùng để chỉ hai bộ phận: báo và tạp chí. Toàn bộ thông tin của báo in đồng thời xuất hiện trước mắt người đọc hầu như trên một trang báo.
Sự đồng hiện thông tin của báo in được thể bằng những thông tin xuất hiện cùng lúc trên trang báo, thông qua việc trình bày, tổ chức trang báo như: chuyên trang, chuyên mục, tiêu đề, tít chính, tít phụ, sapô, nội dung, hình vẽ, biểu đồ, sơ đồ. Phương thức truyền tải thông tin này là một ưu thế nhất định của báo in với công chúng đọc báo in có thể thấy tít hoặc sapô hấp dẫn hay cũng có thể tranh ảnh, biểu đồ minh họa gây chú ý mà thu hút họ mua báo và đọc. Luật Báo chí 2016 định nghĩa “báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in” [34, tr. Một cách hiểu khác: báo in là sản phẩm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự được nhân bản bằng máy in và phát hành rộng rãi trong xã hội.
Báo in có tính định kỳ. Tính định kỳ này được mặc định giữa tòa soạn báo chí với công chúng bằng sự xuất hiện theo chu kỳ đều đặn và cố định. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sản phẩm báo in có thể ra hàng ngày hoặc hàng tuần. nhưng nếu tính định kỳ bị phá vỡ sẽ làm báo xáo trộn thói quen theo dõi, mua báo và đọc báo của công chúng và họ sẽ tự kiếm những phương tiện, hình thức khác để tiếp cận thông tin.
Sản phẩm của báo in được phát hành rộng rãi trong xã hội. Nhưng mỗi loại báo in có đối tượng công chúng đặc thù như: báo Thanh niên, báo Tiền phong, báo Tuổi trẻ dành cho lứa tuổi đoàn viên, thanh niên; báo Nhi đồng dành cho lứa tuổi nhi đồng; báo Người cao tuổi dành cho những người cao tuổi; báo Phụ nữ dành cho phụ nữ. Với mỗi đối tượng công chúng lại mang đặc điểm tâm sinh lý khác nhau nên cách thức tiếp cận thông tin cũng không giống nhau. Do đó, mỗi cơ quan báo in cần có cách thức thông tin phù hợp với đối tượng công chúng của mình.
Công chúng của báo in tiếp nhận thông tin bằng thị giác nên hoàn toàn có thể chủ động về không gian, thời gian, địa điểm tiếp nhận thông tin khi thấy phù hợp. Chính nhờ sự chủ động của công chúng khi đọc báo in nên việc ghi nhớ thông tin cũng lâu hơn, chi tiết hơn giúp cho việc nhận thức các mặt của một sự kiện phức tạp hay vấn đề cũng đầy đủ, đúng đắn hơn. - Phát thanh Phát thanh là một loại hình báo chí ra đời vào những năm 50 của thế kỷ XX trên cơ sở của việc phát hiện ra sóng điện tử. Đó là phát minh quan trọng trong lĩnh vực vật lí, gắn liền với tên tuổi của các nhà khoa học nổi tiếng thế giới lúc bấy giờ như: Ambrose Fleming, Faraday, Clerk Maxwell, Rudolf Hext.TS Nguyễn Đức Dũng: “Phát thanh là một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản của nó sử dụng ngôn ngữ âm thanh tổng hợp, sinh động bao gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc để chuyển tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện tử và hệ thống truyền thanh tác động trực tiếp vào thính giác của người nghe” [13.
21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luật Báo chí 2016 có định nghĩa “báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau” [34, tr. Hiện nay, phát thanh vẫn được coi là truyền hình truyền thông có khả năng thu hút một lượng thính giả rộng rãi và có sức ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội. Một trong những thế mạnh của báo nói được thính giả đánh giá cao là những người làm báo nói biết cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh, hiệu quả đến công chúng. Nói cách khác, sức hấp dẫn của phát thanh chính là ở sự thân mật, gần gũi với công chúng thính giả giống như “nói với một người bạn”.
Phát thanh là một loại hình báo chí có thể di động được (đi đâu cũng có thể nghe được); có thể tương tác được (giống như comment trên mạng xã hội); và công chúng có thể làm báo cùng phát thanh và hơn thế họ có cơ hội trình bày thông tin trên radio bằng giọng nói của mình nên dễ dàng thể hiện được cảm xúc cá nhân. Một ưu thế nữa, mà không loại hình báo chí nào (kể cả Internet) có được đó là do tiếp cận thông tin qua thính giác, công chúng có thể tiếp nhận thông tin qua đài phát thanh trong khi đang làm bất cứ việc gì. - Truyền hình Truyền hình là một loại hình truyền thông đại chúng chuyển tải tin bằng hình ảnh động và nhờ các phương tiện kỹ thuật. Sự xuất hiện của truyền hình như một điều kỳ diệu trong sáng tạo của con người.
Truyền hình mang lại cho con người cảm giác về một cuộc sống rất thật đang diễn ra trước mắt. Ngày nay truyền hình là phương tiện thiết yếu cho mỗi gia đình, mỗi quốc gia, dân tộc. Sự ra đời của truyền hình đã góp phần làm cho các hệ thống truyền thông đại chúng ngày thêm hùng mạnh, không chỉ tăng về số lượng mà còn tăng về chất lượng. Công chúng của truyền hình ngày càng đông đảo trên khắp hành tinh.
22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Nguyễn Văn Dững đưa ra quan niệm: “Truyền hình là kênh truyền thông đại chúng ra đời sau, kế thừa các thế mạnh của kênh trước đó như điện ảnh, báo in, phát thanh. và ngày nay đang tận hưởng tối đa môi trường truyền thông số trên mạng internet. Truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều màu sắc vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động. Nhờ thế, truyền hình đem lại cho công chúng bức tranh sống động với cảm giác như đang trực tiếp tiếp xúc và cảm thụ.
Đó là bức tranh về cuộc sống thật nhưng được thu nhỏ, được “rút gọn”, được làm giàu thêm về ý nghĩa, làm sáng rõ hơn về hình thức” [17, tr. Luật Báo chí 2016 định nghĩa: “Báo hình là loại hình báo chí sử dụng hình ảnh là chủ yếu, kết hợp tiếng nói, âm thanh, chữ viết, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau” [34, tr.1] Kế thừa quan điểm chung về truyền hình của các nhà nghiên cứu, tác giả quan niệm: “Truyền hình là một kênh chuyển tải thông tin một cách rõ ràng, trung thực và hiệu quả đến công chúng qua sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh”. - Báo điện tử Báo điện tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng internet. Báo điện tử được xuất bản bởi tòa soạn điện tử, còn người đọc báo dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng.
có kết nối internet. Luật Báo chí 2016 định nghĩa: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” [34, tr.