GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Nghiên cứu giáo dục quyền con người cho sinh viên không chuyên luật tại Việt Nam. Phân tích thực trạng, giải pháp nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hằng
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Giáo Dục Quyền Con Người Cho Sinh Viên Các Trường Không Chuyên Luật Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 0.1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.1.1.1. Các công trình nghiên cứu về quyền con người
• 0.1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giáo dục quyền con người
• 0.1.2. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 0.1.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 0.1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của quyền con người
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Đặc điểm quyền con người
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm giáo dục quyền con người cho sinh viên
• 1.2.2. Đặc điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam
• 1.3. Sự cần thiết phải giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam
• 1.4. Các thành tố giáo dục quyền con người cho sinh viên tại các trường đại không chuyên luật ở Việt Nam
• 1.4.1. Mục tiêu giáo dục quyền con người
• 1.4.2. Nguyên tắc giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường không chuyên luật
• 1.4.3. Chủ thể giáo dục quyền con người
• 1.4.4. Đối tượng của giáo dục quyền con người cho sinh viên
• 1.4.5. Nội dung giáo dục quyền con người
• 1.4.6. Hình thức và phương pháp giáo dục quyền con người
• 1.4.7. Phương tiện giáo dục quyền con người
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học tại Việt Nam
• 1.5.1. Kế hoạch hành động quốc gia về quyền con người
• 1.5.2. Các giá trị lịch sử và tư tưởng văn hóa phương Đông
• 1.5.3. Hành động của cộng đồng quốc tế
• 1.5.4. Yếu tố khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng nhận thức về giáo dục quyền con người
• 2.1.1. Thực trạng nhận thức của giảng viên
• 2.1.2. Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục
• 2.1.3. Thực trạng nhận thức của sinh viên
• 2.2. Thực trạng về chủ thể làm công tác giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật
• 2.3. Thực trạng về hình thức và phương pháp giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật
• 2.4. Thực trạng về nội dung giáo dục quyền con người trong trong các trường đại học không chuyên luật
• 2.5. Thực trạng về giáo trình, học liệu và phương tiện giáo dục quyền con người khác cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật
• 2.6. Nguyên nhân của các vấn đề còn tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHÔNG CHUYÊN LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam
• 3.1.1. Giáo dục quyền con người nhằm trang bị sinh viên hiểu biết pháp luật và kỹ năng bảo vệ quyền
• 3.1.2. Bám sát mục tiêu, định hướng đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo
• 3.1.3. Bảo đảm tính tư tưởng, khoa học, liên thông, phù hợp và thực tiễn của việc đưa nội dung quyền con người
• 3.1.4. Giáo dục quyền con người là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm giáo dục quyền con người trong các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng giáo dục con người cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên và và sinh viên
• 3.2.2. Chuẩn hóa đội ngũ giảng viên giảng dạy về quyền con người
• 3.2.3. Đổi mới chương trình, giáo trình, tài liệu tham khảo và phương pháp giảng dạy về quyền con người
• 3.2.4. Đẩy mạnh nghiên cứu về quyền con người
• 3.2.5. Tăng cường hợp tác quốc tế về giáo dục quyền con người
• 3.2.6. Thiết lập và sử dụng có hiệu quả cơ chế tài chính cho hoạt động giáo dục quyền con người
• 3.2.7. Các giải pháp khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giáo Dục Quyền Con Người Tổng Quan Cho Sinh Viên Việt Nam

Giáo dục quyền con người là nền tảng cho sự phát triển bền vững và pháp quyền ở Việt Nam. Nó không chỉ là một phần của giáo dục công dân mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng một xã hội tôn trọng nhân quyền. Việc trang bị kiến thức về quyền con người cho sinh viên, đặc biệt là sinh viên không chuyên luật, là vô cùng quan trọng. Điều này giúp họ nhận thức rõ hơn về quyền và nghĩa vụ công dân, từ đó đóng góp vào sự tiến bộ của đất nước.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Quyền Con Người

Giáo dục quyền con người trang bị cho sinh viên kiến thức để tự bảo vệ bản thân và tôn trọng quyền của người khác. Như Jose Ayala Lasso, Cao ủy đầu tiên về quyền con người của Liên hợp quốc, nhấn mạnh, xây dựng một nền văn hóa nhân quyền là đóng góp quan trọng nhất cho các thế hệ tương lai. Nền văn hóa này biến quyền con người thành trách nhiệm của mỗi cá nhân, không chỉ là công việc của người khác.Tri thức về quyền con người là tiền đề cho hòa bình và thịnh vượng của toàn nhân loại.Hiểu biết về quyền con người mang lại cho mỗi người tự do và hạnh phúc.

1.2. Giáo Dục Quyền Con Người Trong Bối Cảnh Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam xây dựng nhà nước pháp quyền, quyền con người đóng vai trò then chốt. Nghị quyết 27-NQ/TW nhấn mạnh việc bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Việc giáo dục quyền con người cũng giúp đối phó với những luận điệu xuyên tạc về nhân quyền tại Việt Nam.Giáo dục quyền con người là bộ phận quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

1.3. Vai Trò Của Giáo Dục Quyền Con Người Với Sinh Viên Không Chuyên Luật

Giáo dục quyền con người cho sinh viên không chuyên luật là vô cùng quan trọng. Sinh viên không chuyên luật là lực lượng trí thức trẻ trong tương lai, sẽ hoạt động trong nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội. Nếu được giáo dục quyền con người, lực lượng này sẽ có đủ khả năng nhận thức về quyền con người, có thể tôn trọng và bảo vệ quyền con người của bản thân và người khác. Đây là cơ sở để mỗi công dân hiểu, biết, tự bảo vệ quyền của mình và tôn trọng quyền của người khác.

II. Thách Thức Giáo Dục Quyền Con Người Cho Sinh Viên Hiện Nay

Mặc dù tầm quan trọng của giáo dục quyền con người đã được công nhận, vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai hiệu quả. Một số giảng viên và sinh viên có thể chưa nhận thức đầy đủ về quyền con người, hoặc chịu ảnh hưởng bởi những quan điểm sai lệch. Hơn nữa, việc thiếu hụt giáo trình, tài liệu tham khảo phù hợp cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Nhận Thức Về Quyền Con Người Của Giảng Viên và Sinh Viên

Thực tế cho thấy, một bộ phận giảng viên và sinh viên vẫn còn hạn chế về kiến thức và nhận thức về quyền con người. Điều này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm sự thiếu hụt thông tin chính thống và sự lan truyền của các quan điểm lệch lạc. Do vậy, công tác nâng cao nhận thức về quyền con người cần được ưu tiên hàng đầu.

2.2. Thiếu Hụt Giáo Trình Và Tài Liệu Về Quyền Con Người

Việc thiếu hụt giáo trình, tài liệu tham khảo phù hợp, cập nhật là một trở ngại lớn trong giáo dục quyền con người. Nhiều tài liệu hiện có có thể quá nặng về lý thuyết, hoặc không phù hợp với đặc thù của sinh viên không chuyên luật. Điều này đòi hỏi cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc biên soạn, xuất bản các giáo trình quyền con người chất lượng.

2.3. Ảnh Hưởng Của Thông Tin Sai Lệch Về Quyền Con Người

Một bộ phận giảng viên, sinh viên còn chịu tác động của các quan điểm sai trái về quyền con người, quyền con người của sinh viên còn bị vi phạm. Các thông tin sai lệch, xuyên tạc về quyền con người có thể gây ra những hiểu lầm, thậm chí là thái độ tiêu cực đối với vấn đề này. Do đó, cần có các biện pháp để kiểm soát, phản bác những thông tin sai lệch.

III. Phương Pháp Giáo Dục Quyền Con Người Hiệu Quả Cho Sinh Viên

Để giáo dục quyền con người hiệu quả cho sinh viên, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy đa dạng, sáng tạo. Bên cạnh các bài giảng lý thuyết, cần chú trọng đến các hoạt động thực hành, thảo luận nhóm, và các tình huống giả định. Việc lồng ghép nội dung quyền con người vào các môn học khác cũng là một cách tiếp cận hiệu quả.

3.1. Kết Hợp Lý Thuyết Với Thực Hành Về Quyền Con Người

Chỉ học lý thuyết suông sẽ khó giúp sinh viên hiểu sâu sắc về quyền con người. Cần kết hợp lý thuyết với các hoạt động thực hành, như phân tích các vụ việc vi phạm quyền con người, hoặc tham gia các phiên tòa giả định. Điều này giúp sinh viên có cái nhìn trực quan, sinh động hơn về vấn đề.

3.2. Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Về Nhân Quyền

Các phương pháp dạy học tích cực, như thảo luận nhóm, đóng vai, nghiên cứu tình huống, khuyến khích sinh viên chủ động tham gia vào quá trình học tập. Điều này giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, và kỹ năng làm việc nhóm, những kỹ năng cần thiết để bảo vệ quyền con người.

3.3. Lồng Ghép Nội Dung Quyền Con Người Vào Các Môn Học

Để tăng cường tính hiệu quả, nội dung quyền con người nên được lồng ghép vào các môn học khác nhau, không chỉ giới hạn trong các môn học về luật. Ví dụ, trong môn lịch sử có thể đề cập đến các cuộc đấu tranh cho quyền tự do, trong môn văn học có thể phân tích các tác phẩm viết về quyền con người.

IV. Đổi Mới Giáo Trình Và Tài Liệu Giáo Dục Quyền Con Người Hiện Nay

Giáo trình và tài liệu giáo dục quyền con người cần được đổi mới để phù hợp với trình độ và nhu cầu của sinh viên không chuyên luật. Nội dung cần được trình bày một cách dễ hiểu, gần gũi, và có tính ứng dụng cao. Cần bổ sung các ví dụ thực tế, các tình huống giả định, và các bài tập thực hành để giúp sinh viên hiểu sâu sắc hơn về quyền con người.

4.1. Xây Dựng Giáo Trình Quyền Con Người Thiết Thực

Cần xây dựng giáo trình quyền con người thiết thực, tập trung vào các vấn đề quyền con người mà sinh viên thường gặp phải trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, quyền được bảo vệ khỏi phân biệt đối xử, quyền được tự do ngôn luận, quyền được tiếp cận thông tin. Những vấn đề này cần được phân tích một cách cụ thể, dễ hiểu.

4.2. Cập Nhật Thông Tin Về Luật Nhân Quyền

Thông tin về luật nhân quyền cần được cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính chính xác và phù hợp. Cần bổ sung các điều ước quốc tế mới về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia, cũng như các quy định pháp luật mới của Việt Nam về quyền con người.

4.3. Bổ Sung Ví Dụ Thực Tế Về Vi Phạm Quyền Con Người

Việc bổ sung các ví dụ thực tế về vi phạm quyền con người giúp sinh viên hiểu rõ hơn về hậu quả của việc vi phạm quyền con người. Những ví dụ này cần được lựa chọn từ nhiều lĩnh vực khác nhau, và cần được phân tích một cách khách quan, trung thực.

V. Ứng Dụng Giáo Dục Quyền Con Người Kết Quả Nghiên Cứu Tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng giáo dục quyền con người có tác động tích cực đến nhận thức và hành vi của sinh viên. Sinh viên được giáo dục quyền con người thường có ý thức hơn về quyền và nghĩa vụ công dân, và sẵn sàng lên tiếng bảo vệ quyền con người của bản thân và người khác. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều việc phải làm để nâng cao hiệu quả của giáo dục quyền con người.

5.1. Tác Động Của Giáo Dục Quyền Con Người Đến Nhận Thức

Nghiên cứu cho thấy giáo dục quyền con người giúp sinh viên hiểu rõ hơn về khái niệm quyền con người, các nguyên tắc cơ bản của quyền con người, và các văn bản pháp luật quốc tế và quốc gia về quyền con người. Điều này giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề.

5.2. Ảnh Hưởng Của Giáo Dục Quyền Con Người Đến Hành Vi

Ngoài việc nâng cao nhận thức, giáo dục quyền con người còn có tác động tích cực đến hành vi của sinh viên. Sinh viên được giáo dục quyền con người thường có thái độ tôn trọng hơn đối với quyền của người khác, và sẵn sàng lên tiếng bảo vệ quyền của bản thân và người khác khi bị vi phạm.

5.3. Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Giáo Dục Quyền Con Người

Để nâng cao hiệu quả giáo dục quyền con người, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, và các trường đại học. Cần tăng cường đầu tư vào việc đào tạo giảng viên, biên soạn giáo trình, và tổ chức các hoạt động ngoại khóa về quyền con người.

VI. Giáo Dục Quyền Con Người Kết Luận Và Hướng Phát Triển Tại VN

Giáo dục quyền con người là một quá trình lâu dài, liên tục, và đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có sự đổi mới về nội dung, phương pháp, và hình thức giáo dục. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế, và xây dựng một môi trường xã hội tôn trọng quyền con người.

6.1. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Giáo Dục Quyền Con Người

Hợp tác quốc tế giúp Việt Nam tiếp cận với các kinh nghiệm tốt, các phương pháp giảng dạy tiên tiến, và các nguồn lực tài chính để phát triển giáo dục quyền con người. Cần tăng cường trao đổi sinh viên, giảng viên, và các chuyên gia về quyền con người với các nước trên thế giới.

6.2. Xây Dựng Môi Trường Tôn Trọng Quyền Con Người

Giáo dục quyền con người chỉ có thể đạt được hiệu quả cao nhất khi được thực hiện trong một môi trường xã hội tôn trọng quyền con người. Cần có các chính sách, pháp luật để bảo vệ quyền con người, và cần có các cơ chế để xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm quyền con người.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Thực Thi Quyền Con Người

Giáo dục quyền con người nhằm trang bị cho sinh viên hiểu biết pháp luật và kỹ năng bảo vệ quyền. Giáo dục quyền con người là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường không chuyên luật ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Nguyễn Thu Hằng, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Hoàng Thị Kim Quế tại Trường Đại học Luật Hà Nội (chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, mã số 9 38 01 06, bảo vệ năm 2024), là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện và hệ thống hóa hoạt động giáo dục quyền con người (Human Rights Education - HRE) dành riêng cho khối người học ngoài ngành luật. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW (2022) và thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, việc trang bị tri thức và kỹ năng bảo vệ quyền cho lực lượng trí thức tương lai trở thành nhiệm vụ chiến lược.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ rệt: hầu hết các công trình tiền nhiệm chỉ tập trung vào nhóm đối tượng chuyên ngành luật (Nguyễn Hữu Chí, 2009; Lê Thị Châu, 2022; Vũ Thị Phượng, 2021) hoặc học sinh phổ thông (Ngô Văn Nam, 2018), trong khi bỏ ngỏ khối sinh viên không chuyên luật—lực lượng chiếm tuyệt đại đa số trong 264 trường đại học trên toàn quốc (với 98 trường có đào tạo luật theo số liệu Dự thảo Đề án của Chính phủ năm 2022). Câu hỏi nghiên cứu then chốt được đặt ra gồm: (1) Giáo dục quyền con người cho sinh viên không chuyên luật có bản chất, đặc điểm, mục tiêu và yêu cầu đặc thù nào? (2) Thực trạng thực hiện các mục tiêu này từ khi triển khai Quyết định số 1309/QĐ-TTg năm 2017 đến nay đạt được những thành tựu và bộc lộ những điểm nghẽn gì? (3) Hệ thống giải pháp đồng bộ nào bảo đảm tối ưu hóa hiệu quả giáo dục quyền con người trong giai đoạn mới?

Giả thuyết nghiên cứu khẳng định: Việc triển khai giáo dục quyền con người cho sinh viên không chuyên luật tại Việt Nam từ năm 2017 đến nay vẫn chưa đạt đầy đủ các mục tiêu đề ra do thiếu khung chương trình chuẩn hóa, đội ngũ giảng viên chưa được đào tạo chuyên sâu và phương pháp tiếp cận còn nặng tính truyền thụ một chiều; do đó, việc xác lập mô hình giáo dục cơ bản tích hợp liên ngành là tất yếu khách quan. Luận án đặt trên nền tảng khung lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền (Human Rights-Based Approach - HRBA), thuyết văn hóa pháp lý và mô hình ba chiều của Felisa Tibbitts (2002, 2017). Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian đa vùng miền (Bắc, Trung, Nam), khảo sát đa ngành (sư phạm, y dược, kinh tế, kỹ thuật, nông-lâm nghiệp) tại các cơ sở công lập và ngoài công lập trong khung thời gian 2017–2024.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn cho thấy hai dòng nghiên cứu chủ lưu định hình bức tranh học thuật về quyền con người và giáo dục quyền con người. Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào phương diện lý luận và chuẩn mực nhân quyền quốc tế cũng như thể chế hóa tại Việt Nam. Các học giả như Võ Khánh Vinh (2010, 2012), Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng (2009, 2023) đã hệ thống hóa các thế hệ quyền, giá trị phổ quát và các cơ chế bảo đảm theo chuẩn mực của Liên hợp quốc. Dòng nghiên cứu thứ hai đi sâu vào hoạt động giáo dục nhân quyền thực nghiệm. Ở bình diện quốc tế, Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc (OHCHR, 2012, 2017) qua "World Programme for Human Rights Education" và Wolfgang Benedek (2008) cung cấp các hướng dẫn phương pháp luận sư phạm tương tác. Jayantibhai V. Patel (2007) phân tích 5 trụ cột giáo dục nhân quyền gắn với tự do học thuật tại Ấn Độ. Tại Việt Nam, Hoàng Thị Kim Quế (2006) đặt nền móng lý luận khi khẳng định giáo dục quyền con người là bộ phận hữu cơ của giáo dục pháp luật; Ngô Huy Cương (2006), Tường Duy Kiên (2017) và Võ Khánh Minh (2015, 2021) nhấn mạnh sự cần thiết phải lồng ghép nội dung quyền con người vào chương trình đại học.

Tuy nhiên, y văn tồn tại xung đột học thuật sâu sắc giữa hai trường phái: (1) Trường phái "phổ quát hóa tuyệt đối" (Universalism) coi quyền con người là chuẩn mực bất biến của phương Tây cần áp đặt nguyên bản vào chương trình giảng dạy; đối lập với (2) Trường phái "đặc thù văn hóa - tương đối luận" (Cultural Relativism) nhấn mạnh các giá trị truyền thống Á Đông, thứ bậc cộng đồng và tính đặc thù thể chế chính trị. Luận án định vị chính xác ở điểm giao thoa biện chứng giữa hai luồng quan điểm: tiếp thu giá trị phổ quát nhân loại nhưng gắn chặt với điều kiện chính trị - xã hội và văn hóa truyền thống Việt Nam thông qua quá trình địa phương hóa chuẩn mực (Localization of Norms).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế như mô hình tích hợp nhân quyền của Hội đồng Châu Âu (Charter on Education for Democratic Citizenship and Human Rights Education, 2010) và hướng dẫn đánh giá của OHCHR Montreal (2011), nghiên cứu này tạo bước tiến đột phá khi giải quyết bài toán "phi chuyên ngành" (non-law context) – biến các quy phạm luật học trừu tượng thành khung năng lực hành vi và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp phù hợp với kỹ sư, bác sĩ, nhà giáo tương lai.

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |           TIẾP CẬN Y VĂN VỀ GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI        |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                   |                                                           |
                   v                                                           v
+------------------------------------+                    +------------------------------------+
|  TRƯỜNG PHÁI PHỔ QUÁT TUYỆT ĐỐI    |                    |     TRƯỜNG PHÁI ĐẶC THÙ VĂN HÓA    |
| - Tiêu chuẩn quốc tế bất biến      |                    | - Ưu tiên giá trị cộng đồng        |
| - Áp đặt nguyên bản phương Tây     |                    | - Nhấn mạnh bối cảnh quốc gia      |
+------------------------------------+                    +------------------------------------+
                   |                                                           |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                                                 |
                                                 v
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |         ĐỊNH VỊ CỦA LUẬN ÁN (NGUYỄN THU HẰNG, 2024)         |
                  |  - Tiếp biến biện chứng: Phổ quát + Bản địa hóa văn hóa     |
                  |  - Mô hình giáo dục cơ bản: Tích hợp đa ngành cho Non-Law   |
                  +-------------------------------------------------------------+

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển học thuyết quyền tự nhiên (Natural Rights Theory của John Locke, Thomas Paine) và lý thuyết văn hóa pháp lý (Legal Culture Theory của Susan Silbey và Hoàng Thị Kim Quế). Tác giả đã bổ khuyết và hoàn thiện định nghĩa khoa học: Giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, nhằm hình thành ở người học tri thức nền tảng về quyền con người, thái độ tôn trọng nhân phẩm và kỹ năng tự bảo vệ quyền hợp pháp phù hợp với ngành nghề chuyên môn được đào tạo, đáp ứng chuẩn mực pháp luật quốc gia và giá trị văn hóa bản địa.

Mô hình lý thuyết xác lập 4 mệnh đề cốt lõi:

• Mệnh đề P1: Mức độ nhận thức quyền con người của sinh viên không chuyên luật tỷ lệ thuận với khả năng tự bảo vệ quyền và sự tôn trọng tính đa dạng văn hóa;
• Mệnh đề P2: Hiệu quả giáo dục quyền con người phụ thuộc vào mức độ tích hợp liên môn (curriculum infusion) hơn là việc gia tăng thời lượng lý thuyết thuần túy;
• Mệnh đề P3: Năng lực của đội ngũ giảng viên và nguồn học liệu chuẩn hóa đóng vai trò điều tiết (moderating role) then chốt trong quá trình chuyển hóa tri thức thành hành vi;
• Mệnh đề P4: Văn hóa nhân quyền trong môi trường học đường thúc đẩy mạnh mẽ ý thức tuân thủ pháp luật và ngăn chặn bạo lực, phân biệt đối xử.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa tầng giữa: (1) Thuyết tiếp cận dựa trên quyền (HRBA); (2) Thuyết kiến tạo xã hội trong giáo dục (Lev Vygotsky) kết hợp Sư phạm phản biện (Paulo Freire); (3) Mô hình 3 chiều HRE của Felisa Tibbitts bao gồm: Giáo dục VỀ quyền con người (truyền tải tri thức pháp lý), Giáo dục QUA quyền con người (môi trường học đường dân chủ, bình đẳng) và Giáo dục VÌ quyền con người (trao quyền để hành động bảo vệ công lý). Khung phân tích xác lập rõ các điều kiện biên (boundary conditions): áp dụng cho hệ thống giáo dục đại học chính quy tại các trường phi chuyên luật trong bối cảnh quá độ xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

       +-------------------------------------------------------------------------------+
       |             KHUNG PHÂN TÍCH ĐA TẦNG GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI (HRE)            |
       +-------------------------------------------------------------------------------+
                                               |
         +-------------------------------------+-------------------------------------+
         |                                     |                                     |
         v                                     v                                     v
+-------------------------------+ +-------------------------------+ +-------------------------------+
|     GIÁO DỤC VỀ QUYỀN         | |     GIÁO DỤC QUA QUYỀN        | |     GIÁO DỤC VÌ QUYỀN         |
| (Education ABOUT Human Rights)| | (Education THROUGH Human R.)  | |  (Education FOR Human Rights) |
| - Kiến thức cơ bản, Hiến pháp | | - Không gian lớp học dân chủ  | | - Kỹ năng tự bảo vệ quyền     |
| - Điều ước quốc tế (UDHR,...) | | - Tôn trọng sự khác biệt      | | - Đấu tranh chống vi phạm     |
| - Quan điểm, chỉ thị của Đảng | | - Bình đẳng giới, không kỳ thị| | - Thực hành đạo đức nghề nghiệp|
+-------------------------------+ +-------------------------------+ +-------------------------------+
         |                                     |                                     |
         +-------------------------------------+-------------------------------------+
                                               |
                                               v
       +-------------------------------------------------------------------------------+
       |       CHUẨN ĐẦU RA: VĂN HÓA NHÂN QUYỀN & NĂNG LỰC CÔNG DÂN TRÁCH NHIỆM        |
       +-------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin kết hợp lập trường thực chứng diễn giải (Interpretivist - Pragmatic Stance). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng (Mixed-Methods Explanatory Design) được triển khai bài bản qua hai giai đoạn tương hỗ. Khảo sát thực hiện đa tầng trên mẫu đại diện gồm giảng viên giảng dạy môn Pháp luật đại cương/khoa học xã hội, cán bộ quản lý giáo dục và sinh viên đại học chính quy tại các trường khối Kinh tế, Y - Dược, Sư phạm, Kỹ thuật - Công nghệ, Nông - Lâm nghiệp trên cả ba miền Bắc, Trung, Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu đảm bảo tính tam giác hóa (Methodological & Data Triangulation). Công cụ nghiên cứu gồm bảng hỏi cấu trúc (phát trực tiếp và qua Google Forms) và phỏng vấn sâu chuyên gia. Tiêu chí chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) loại trừ sinh viên chuyên ngành cử nhân luật để đảm bảo tính thuần nhất của biến quan sát.

Độ giá trị cấu trúc (Construct Validity) được kiểm định qua lấy ý kiến hội đồng chuyên gia lý luận pháp luật; độ tin cậy của thang đo thái độ và nhận thức đạt hệ số Cronbach's Alpha vượt chuẩn ($\alpha > 0.82$). Dữ liệu được thu thập qua 2 đợt đo lường đối sánh (2023 và 2024) nhằm đánh giá biến thiên nhận thức sau khi triển khai Chỉ thị số 34/CT-TTg (2021).

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng từ khảo sát thực tế được xử lý và phân tích qua các biểu đồ thống kê chuyên sâu:

• Đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật về nhân quyền của giảng viên (Biểu đồ 2.1);
• Đo lường mức độ nhận biết các nhóm quyền nhân thân, quyền kinh tế, văn hóa của sinh viên (Biểu đồ 2.2);
• Đánh giá năng lực nhận diện hành vi xâm phạm quyền (Biểu đồ 2.3);
• Kiểm tra hiểu biết về chủ trương của Đảng và Đề án 1309 (Biểu đồ 2.4, 2.7, 2.8);
• Thống kê hành vi xử sự thực tế của sinh viên khi quyền bị xâm phạm (Biểu đồ 2.6);
• Khảo sát mức độ phong phú và thực trạng học liệu, giáo trình nhân quyền trong thư viện đại học (Biểu đồ 2.10).

+-------------------------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP QUY TRÌNH THỰC TRÍCH VÀ PHÂN TÍCH PHƯƠNG PHÁP                 |
+----------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Hạng mục             | Mô tả chi tiết thực chứng trong luận án                             |
+----------------------+--------------------------------------------------------------------+
| Triết học nghiên cứu | Duy vật biện chứng, duy vật lịch sử & Thực chứng diễn giải          |
| Phương pháp phối hợp | Mixed-methods (Định lượng khảo sát diện rộng + Định tính chuyên sâu)|
| Khách thể khảo sát   | Giảng viên, Cán bộ quản lý giáo dục, Sinh viên không chuyên luật   |
| Phạm vi địa bàn      | Trường ĐH tại miền Bắc, miền Trung, miền Nam (Công lập & Dân lập)  |
| Khối ngành khảo sát  | Sư phạm, Y Dược, Kỹ thuật - Công nghệ, Kinh tế, Nông - Lâm nghiệp  |
| Công cụ & Kỹ thuật   | Khảo sát Google Forms, Phiếu hỏi trực tiếp, Phỏng vấn bán cấu trúc |
| Chỉ báo kiểm định    | Thống kê mô tả đối sánh (2023 vs 2024), Hệ số tin cậy Alpha > 0.80  |
+----------------------+--------------------------------------------------------------------+

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tồn tại độ trễ và sự mất cân đối nghiêm trọng giữa nhận thức lý thuyết và năng lực hành động thực tế của sinh viên. Mặc dù đa số sinh viên khẳng định giáo dục quyền con người có tầm quan trọng đặc biệt (Biểu đồ 2.5), song khi đối mặt với các hành vi xâm phạm quyền trong môi trường học đường hoặc nơi làm việc, tỷ lệ sinh viên chủ động sử dụng các cơ chế pháp lý để tự bảo vệ còn rất thấp (Biểu đồ 2.6), phần lớn chọn giải pháp im lặng hoặc phản ứng tiêu cực trên mạng xã hội do thiếu hụt kỹ năng pháp lý thực hành.

Thứ hai, nhận thức về Đề án 1309/QĐ-TTg của giảng viên có chuyển biến nhưng chưa đồng đều. Dữ liệu đối sánh giữa năm 2023 (Biểu đồ 2.7) và năm 2024 (Biểu đồ 2.8) cho thấy sự gia tăng rõ rệt về tỷ lệ giảng viên biết đến chủ trương đưa nội dung quyền con người vào hệ thống giáo dục quốc dân sau Chỉ thị 34/CT-TTg, song tỷ lệ hiểu sâu và có khả năng tự thiết kế bài giảng tích hợp chuyên môn vẫn còn hạn chế.

Thứ ba, sự thiếu hụt mang tính hệ thống về giáo trình chuẩn và học liệu chuyên biệt. Biểu đồ 2.10 phản ánh tình trạng khan hiếm tài liệu tham khảo HRE dành riêng cho khối phi luật; phần lớn thư viện chỉ lưu trữ sách luật học chuyên sâu thuần lý thuyết hoặc tài liệu dịch thuật quốc tế khó tiếp cận đối với sinh viên kỹ thuật, y dược.

Thứ tư, phương pháp giáo dục còn đơn điệu, chủ yếu là lồng ghép hình thức. Biểu đồ 2.9 chỉ ra rằng hình thức giảng dạy chính vẫn là thuyết giảng một chiều trong môn Pháp luật đại cương, thiếu vắng các phương pháp tương tác hiện đại như đóng vai (role-play), tòa án giả định (moot court) hay nghiên cứu tình huống điển hình (case studies) gắn với đạo đức nghề nghiệp.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung luận cứ khoa học hoàn thiện lý thuyết văn hóa pháp lý và lý luận quyền con người tại Việt Nam, khẳng định vai trò cầu nối của HRE trong chuyển hóa quy phạm pháp luật thành ý thức xã hội.
• Về mặt phương pháp: Đóng góp bộ công cụ khảo sát và khung đánh giá mức độ tiếp thu quyền con người chuyên biệt cho môi trường đại học đa ngành.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng trực tiếp cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp và Ban Quản lý Đề án 1309 trong việc xây dựng khung chương trình chuẩn 15–30 tiết lồng ghép linh hoạt; chuẩn hóa tiêu chuẩn bồi dưỡng giảng viên; và phân bổ ngân sách đào tạo hiệu quả.

       +-------------------------------------------------------------------------------+
       |                      HỆ THỐNG PHÁT HIỆN THỰC CHỨNG TỪ DỮ LIỆU                 |
       +-------------------------------------------------------------------------------+
                                               |
         +-------------------------------------+-------------------------------------+
         |                                     |                                     |
         v                                     v                                     v
+-------------------------------+ +-------------------------------+ +-------------------------------+
|     KHOẢNG CÁCH NHẬN THỨC     | |     CHUYỂN BIẾN ĐỀ ÁN 1309    | |     ĐIỂM NGHẼN HỌC LIỆU       |
| - Đánh giá cao tầm quan trọng | | - Nhận thức tăng (2023->2024) | | - Thiếu giáo trình Non-law    |
| - Hành động thực tế thấp      | | - Năng lực lồng ghép còn yếu  | | - Phương pháp truyền thụ cũ   |
| (Biểu đồ 2.5 vs Biểu đồ 2.6)  | | (Biểu đồ 2.7 vs Biểu đồ 2.8)  | | (Biểu đồ 2.9 & Biểu đồ 2.10)  |
+-------------------------------+ +-------------------------------+ +-------------------------------+

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu: (1) Mặc dù đã khảo sát đại diện 3 miền, dung lượng mẫu ở một số trường ngoài công lập khối kỹ thuật chuyên sâu chưa thực sự lớn; (2) Chưa triển khai được nghiên cứu can thiệp dọc (longitudinal study) để đo lường sự thay đổi hành vi của sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường 3–5 năm; (3) Tác động của chuyển đổi số và công nghệ AI đối với nhận thức quyền riêng tư dữ liệu cá nhân của sinh viên mới chỉ được tiếp cận ở mức độ khái quát.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng đi:

• Hướng 1: Đo lường tác động dài hạn của HRE đối với hành vi tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp của cựu sinh viên tại doanh nghiệp;
• Hướng 2: Thiết kế mô hình học tập nhân quyền số hóa (Digital HRE & E-learning Gamification);
• Hướng 3: Nghiên cứu chuyên biệt về quyền con người trong kỷ nguyên số (quyền riêng tư dữ liệu, tự do biểu đạt trên không gian mạng và bảo vệ người học trước bạo lực mạng);
• Hướng 4: Khảo sát đối sánh định lượng quốc tế giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN về hiệu quả thực thi Đề án giáo dục nhân quyền quốc gia.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình dự kiến tạo ra các tác động học thuật và xã hội sâu rộng:

• Ảnh hưởng học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo lý luận và thực chứng quan trọng, dự kiến thu hút trích dẫn cao trong các nghiên cứu về giáo dục học, luật học so sánh và xã hội học pháp luật tại Việt Nam.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ vững chắc phục vụ việc đánh giá sơ kết, tổng kết Đề án 1309/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và triển khai Chỉ thị 34/CT-TTg; hỗ trợ hoạch định chương trình giáo dục đại học chuẩn hóa.
• Lợi ích xã hội: Góp phần định hình chuẩn mực ứng xử nhân văn, giảm thiểu xung đột, bạo lực học đường, xây dựng môi trường đại học dân chủ, khoan dung; trang bị cho thanh niên năng lực miễn dịch trước các luận điệu xuyên tạc, lợi dụng vấn đề dân chủ - nhân quyền để chống phá Nhà nước.
• Ý nghĩa quốc tế: Chứng minh cam kết mạnh mẽ và thực chất của Việt Nam trong việc thực thi Điều 26 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (UDHR), Công ước ICESCR, ICCPR và các khuyến nghị của Cơ chế Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR) của Liên hợp quốc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên cao học: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực chứng tin cậy, phương pháp luận nghiên cứu liên ngành Luật học - Giáo dục học và các khoảng trống nghiên cứu tiềm năng.
• Giảng viên các trường đại học: Sử dụng khung phân tích và ma trận phương pháp giảng dạy tích hợp để đổi mới bài giảng môn Pháp luật đại cương và các môn khoa học xã hội.
• Cán bộ quản lý giáo dục & Lãnh đạo trường đại học: Nắm bắt thực trạng để quy hoạch tài chính, đầu tư thư viện học liệu và tổ chức các khóa tập huấn chuẩn hóa năng lực nhân quyền cho giảng viên.
• Nhà hoạch định chính sách (Bộ GD&ĐT, Bộ Tư pháp): Có căn cứ khoa học hoàn thiện chính sách giáo dục quốc gia và biên soạn bộ giáo trình chuẩn dùng chung cho khối đại học phi luật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng thuyết văn hóa pháp lý và mô hình HRE của Felisa Tibbitts vào điều kiện đặc thù của thể chế chính trị - xã hội Việt Nam; xây dựng thành công khái niệm khoa học chuẩn xác về giáo dục quyền con người cho sinh viên không chuyên luật và xác lập mô hình giáo dục 3 chiều "Về - Qua - Vì quyền con người" tích hợp liên môn.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
Khác với công trình của Võ Khánh Minh (2015) chỉ phân tích định tính chung hoặc Lê Thị Châu (2022), Vũ Thị Phượng (2021) chỉ khảo sát đơn lẻ tại một khoa luật, luận án triển khai thiết kế hỗn hợp quy mô đa tầng, đối sánh định lượng 2 đợt (2023–2024) trên đa khối ngành và đa vùng miền trên cả nước.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng?
Mặc dù mức độ quan tâm của sinh viên đối với quyền con người rất cao (trên 85% đánh giá quan trọng), nhưng khả năng nhận diện các hành vi xâm phạm quyền tinh vi (như phân biệt đối xử gián tiếp, vi phạm quyền riêng tư số) và kỹ năng sử dụng kênh pháp lý bảo vệ bản thân lại ở mức thấp đáng báo động (chỉ dưới 30% biết xử lý đúng trình tự pháp luật).

4. Khả năng nhân rộng và tái lập quy trình nghiên cứu (Replication)?
Nghiên cứu cung cấp chi tiết bộ công cụ phiếu hỏi, ma trận biến số và quy trình chọn mẫu phân tầng, cho phép các nhà nghiên cứu khác dễ dàng tái lập để khảo sát trên các nhóm đối tượng đặc thù khác như sinh viên trường nghề hoặc học viên lực lượng vũ trang.

5. Tầm nhìn chương trình nghiên cứu 10 năm tới?
Thiết lập hệ thống chỉ số đo lường văn hóa nhân quyền học đường (Campus Human Rights Index) và đánh giá chuyển đổi số trong giáo dục quyền con người tại khu vực Đông Nam Á.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về giáo dục quyền con người cho nhóm đối tượng đặc thù là sinh viên các trường đại học không chuyên luật tại Việt Nam.
2. Xác lập định nghĩa khoa học chuẩn xác và bộ tiêu chí nhận diện đặc điểm, mục tiêu, nguyên tắc và các yếu tố cấu thành hoạt động HRE phi chuyên luật.
3. Đánh giá khách quan, toàn diện bức tranh thực trạng thực thi Đề án 1309/QĐ-TTg giai đoạn 2017–2024 qua hệ thống dữ liệu thực chứng đa tầng, chỉ rõ các điểm nghẽn về học liệu, nhận thức và phương pháp.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đột phá và khả thi cao: chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, biên soạn khung giáo trình dùng chung, đổi mới phương pháp giảng dạy tương tác và thiết lập cơ chế tài chính bền vững.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới về văn hóa nhân quyền, đạo đức nghề nghiệp và quyền con người trong kỷ nguyên số.
6. Khẳng định giá trị thực tiễn và cam kết quốc tế của Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập toàn cầu bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam. Chương 2: Thực trạng giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm giáo dục quyền con người cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam hiện nay. 11 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.

Tình hình nghiên cứu đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về quyền con người Ngày nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới phát triển mạnh mẽ, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế trên tất cả các lĩnh vực: Kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, giáo dục. Con người sống trong xã hội với nhiều mối quan hệ đa dạng và phức tạp, chính vì vậy, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con người trong các mối quan hệ quốc tế đó đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là cơ sở pháp lý để phát triển năng lực, phẩm chất và nhân cách của con người trong thời đại mới. Quyền con người, giáo dục quyền con người cho thế hệ trẻ là những chủ đề được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con người trước xu thế phát triển của thời đại mới.

Các ghi nhận về quyền con người cổ nhất đã được tìm thấy trong nhiều văn kiện của loài người kể từ lịch sử cổ đại. Các ý tưởng về quyền con người tiếp tục được hình thành và phát triển trong suốt tiến trình lịch sử của loài người ở nhiều nền văn minh. Nhưng tiêu biểu và rõ nét nhất ở nền văn minh phương Tây trong giai đoạn lịch sử cận và hiện đại. Ngày nay, thế giới đang chứng kiến sự thâm nhập và giao thoa mạnh mẽ giữa các ý tưởng về quyền con người, thúc đẩy các hoạt động tuyên truyền và giáo dục quyền con người ở nhiều quốc gia.

Quyền con người và giáo dục quyền con người cũng vì thế trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều học giả trong và ngoài nước được luận án đánh giá tổng quan tại nội dung dưới đây: Bộ tài liệu “World programme for human rights education” của Văn phòng Cao ủy của Liên hiệp quốc về quyền con người, xuất bản tại New York and Geneva, tập 2 (2012) và tập 3 (2017). Bộ sách là những tài liệu hướng dẫn hữu ích cho các hoạt động giáo dục quyền con người ở cấp độ quốc gia. 12 Trong đó, các mục tiêu và nguyên tắc giáo dục quyền con người là các kiến thức nền tảng được cung cấp và trên cơ sở đó, các chương trình hành động được hướng dẫn để thiết kế phù hợp, áp dụng tại từng quốc gia. Đối với từng cấp học, sách giới thiệu những mục tiêu cụ thể riêng biệt, các hành động được khuyến nghị thực hiện, trình tự tiến hành và các hỗ trợ quốc tế sẵn có dành cho các quốc gia.

Công trình “Human rights Education, in UGC Sponsored National seminar on Human Rights and Values in Education” của tác giả Jayantibhai V. Patel về giáo dục quyền con người xuất bản tháng 03/2007 tại Trường H. Shah College of Commerce, Modasa, Gujarat, nghiên cứu của tác giả đã nhấn mạnh đến sự phát triển bền vững của giáo dục cần thúc đẩy quyền con người, khái niệm Nhân quyền được bắt rễ sâu trong tự do học thuật và nâng cao giá trị của con người. Trong nghiên cứu này, sự kết hợp giữa nhân quyền và giáo dục đã được thảo luận trong năm lĩnh vực thực hành và nghiên cứu là: Giảng dạy và nhân quyền, giáo dục quyền con người, giáo dục và đào tạo giáo viên với các vấn đề nhân quyền và chương trình giáo dục về quyền con người.

Sách “Tìm hiểu về quyền con người”, của tác giả Wolfgang Benedek của Nhà xuất bản Tư pháp năm 2008. Cuốn sách là tài liệu của mạng lưới an ninh con người dựa trên sáng kiến của Bộ Ngoại giao Áo, được quỹ hợp tác và phát triển Áo và liên Bộ giáo dục, khoa học và văn hóa Áo tài trợ xuất bản. Được phân loại là một tài liệu hướng dẫn về giáo dục quyền con người, tác phẩm này giới thiệu những vấn đề cơ bản nhất về quyền con người như lịch sử hình thành, phát triển của quyền con người, cơ chế bảo đảm quyền con người ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Đặc biệt, các nội dung về kinh nghiệm giảng dạy, quan điểm văn hóa, hoạt động chọn lọc, thông tin tham khảo và câu hỏi thảo luật rất phong phú trong toàn bộ cuốn sách là thông tin hướng dẫn rất hữu ích đối với người sử dụng cho mục đích dạy học.

Các nội dung chuyên sâu đa dạng, do không gắn với các yếu tố riêng của Việt Nam 13 nên việc sử dụng đòi hỏi người đọc cần có quan điểm vững vàng và nhận thức sâu sắc. Tuy nhiên, cuốn sách biên soạn theo phương pháp giáo dục tiên tiến và đã góp phần vào nghiên cứu và phát triển quyền con người ở nước ta hiện nay. Sách “Evaluating Human Rights Training Activities - A Handbook for Human Rights Educators”, của Văn phòng Cao ủy của Liên hợp quốc về quyền con người là một cuốn sổ tay dành cho nhà giáo dục về quyền con người, xuất bản tại Montreal năm 2011. Các phần của cuốn sách là một hướng dẫn hoàn chỉnh cho việc thực hiện các hoạt động giáo dục quyền con người, bao gồm: (i) Các nhận thức cơ bản về quyền con người (khái niệm quyền con người, kết quả giáo dục quyền con người, hệ thống giáo dục quyền con người.); (ii) Xây dựng kế hoạch giáo dục quyền con người; (iii) Đánh giá kết quả giáo dục quyền con người; (iv) Công cụ và kỹ thuật đánh giá giáo dục quyền con người: (v) Các nguồn tham khảo hữu ích trong hoạt động giáo dục quyền con người.

Trên thực tế, có rất nhiều tài liệu tham khảo khác đến từ các tác giả nước ngoài, tuy nhiên, nghiên cứu sinh lựa chọn nghiên cứu và giới thiệu tổng quan các tài liệu nghiên cứu kể trên xuất phát từ các lý do: (i) đa phần các tài liệu nước ngoài lấy các học thuyết về quyền con người làm tiêu chuẩn nhưng ít quan tâm tới việc hài hòa với các giá trị riêng của Việt Nam; (ii) nhiều nội dung nghiên cứu đều dựa trên các chương trình hành động quốc tế của Liên hợp quốc; (iii) nhiều nghiên cứu thực tiễn được thực hiện ở các quốc gia có bối cảnh ít tương đồng với Việt Nam. Tại Việt Nam, một số công trình nghiên cứu về quyền con người được biết đến nhiều nhất có thể kể tên là: Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, của tác giả Nguyễn Đăng Dung, sách do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2006, được tái bản và hiệu chỉnh qua các năm. Giáo trình đã phân tích được những điểm mới về quyền con người của Hiến pháp Việt Nam sửa đổi năm 1999 so với Hiến pháp năm 1992 như quyền và nghĩa vụ cơ bản 14 của công dân, các nguyên tắc và việc xây dựng con người Việt Nam mới ngày nay, được cập nhật qua các giai đoạn, phù hợp với Hiến pháp tại từng thời kỳ. Do là một nội dung của môn học Luật Hiến pháp, các khía cạnh của quyền con người được đưa vào giáo trình xung quanh mối quan hệ giữa quyền con người và các quyền này đặt trong mối quan hệ giữa công dân và nhà nước.

Các khía cạnh cụ thể hơn về các quyền phụ nữ, quyền trẻ em,. không phải đối tượng nghiên cứu của giáo trình và môn học. Cuốn “57 câu hỏi đáp về quyền con người”, của Trung tâm nghiên cứu quyền con người, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012; Trong cuốn sách này các tác giả đã khái quát và nêu ra những câu hỏi liên quan đến quyền con người, về quyền con người và khái quát về chính sách của Việt Nam về quyền con người. Qua cuốn giáo trình này, nhóm tác giả đã hệ thống hóa những nội dung quan trọng liên quan đến nhân quyền quốc tế, từ đó, đề xuất quy định về quyền con người ở Việt Nam phù hợp với quy định quốc tế.

Giáo trình là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên và học viên nghiên cứu về quyền con người. Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người, của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội của các đồng chủ biên Nguyễn Đăng Dung, Lã Khánh Tùng, Vũ Công Giao, cuốn sách được xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2009. Là giáo trình trong chương trình giảng dạy chính thức của Khoa Luật (nay là Trường Đại học Luật - thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội), giáo trình là một tài liệu có hệ thống về giáo dục quyền con người với đầy đủ các kiến thức cần thiết để người học nắm được những hiểu biết cơ bản nhất về quyền con người, từ khái niệm, nguyên tắc đến các quyền con người được ghi nhận theo nhóm quyền trong các văn kiện quốc tế và các cơ chế bảo đảm quyền con người. Tuy nhiên, các nội dung mang tính chất giới thiệu nhiều ý tưởng quyền con người trên thế giới một cách cô đọng nhất.

Người đọc vì thế cần có một ý thức tự học, tự nghiên cứu cao, 15 phù hợp với các sinh viên chuyên ngành luật được đào tạo hơn là các sinh viên thuộc các ngành học khác. Sách “Một số kiến thức pháp luật về quyền con người”, của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật - Bộ Tư pháp - Tài liệu chuyên khảo xuất bản năm 2012. Với mục đích cung cấp một số kiến thức pháp luật cơ bản về quyền con người cho giáo viên dạy môn Giáo dục công dân, môn Pháp luật, nhằm hỗ trợ các giáo viên trong giảng dạy nội dung này ở nhà trường, sách được biên soạn một cách ngắn gọn nhưng hệ thống hóa được lịch sử phát triển của vấn đề quyền con người trên thế giới và khái lược lịch sử tư tưởng về quyền con người trong lịch sử, văn hóa, chính sách, pháp luật Việt Nam, đặc biệt chú trọng quan điểm, chính sách cơ bản của Đảng và Nhà nước Việt Nam về quyền con người. Một số nội dung khác được trình bày dưới hình thức nghiên cứu chuyên sâu trong cuốn sách bao gồm: Quyền sống và được bảo đảm an ninh cá nhân; Quyền tự do cá nhân; Quyền tham gia vào đời sống chính trị; Quyền bình đẳng trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ một cách bình đẳng.

Cuốn “Quyền con người: tiếp cận đa ngành và liên ngành Luật học” gồm 2 tập do Giaó sư.