Tài Liệu Học Tập Môn Giáo Dục Quốc Phòng - An Ninh (Trường Sĩ Quan Kỹ Thuật Quân Sự, 2020)

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập môn Giáo dục Quốc phòng - An Ninh do Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự biên soạn và lưu hành nội bộ năm 2020 tại Thành phố Hồ Chí Minh, phục vụ giảng dạy cho sinh viên theo chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Môn học Giáo dục Quốc phòng và An ninh là môn học chính khóa thuộc khối kiến thức chung bắt buộc trong chương trình đào tạo trình độ đại học và cao đẳng, được quy định cụ thể tại Quyết định số 81/2007/QĐ-BGDĐT.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống nhận thức toàn diện về đường lối quân sự, quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam; nâng cao ý thức trách nhiệm công dân đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong chính quy. Đồng thời, tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng về nghệ thuật quân sự và các kỹ năng thao tác quân sự căn bản.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu được tổ chức thành 4 học phần độc lập nhưng có tính kế thừa và liên thông chặt chẽ:

  • Học phần I: Đường lối quốc phòng và an ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam (thời lượng 30 tiết).
  • Học phần II: Công tác quốc phòng và an ninh (thời lượng 30 tiết).
  • Học phần III: Quân sự chung, chiến thuật, kỹ thuật bắn súng ngắn và sử dụng lựu đạn (thời lượng 85 tiết).
  • Học phần IV: Hiểu biết chung về quân, binh chủng (thời lượng 20 tiết).

Nội dung lý thuyết chiếm trên 70% tổng thời lượng chương trình, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích cơ sở lý luận chính trị, nghiên cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn thực hành kỹ chiến thuật trên giảng đường, bãi tập.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu được xây dựng theo tiến trình từ cơ sở lý luận, đường lối chiến lược đến kỹ năng tác chiến thực tế:

  • Bài 1: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu môn học: Xác định phạm vi nghiên cứu bao gồm đường lối quân sự của Đảng, công tác quốc phòng - an ninh và kỹ năng quân sự phổ thông. Thiết lập hệ thống phương pháp luận dựa trên quan điểm hệ thống, quan điểm lịch sử - logic và quan điểm thực tiễn.
  • Bài 2: Quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh, quân đội và bảo vệ Tổ quốc: Phân tích nguồn gốc kinh tế - xã hội của chiến tranh từ chế độ tư hữu và đối kháng giai cấp; bản chất của chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị bằng bạo lực; các quy luật tổ chức quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản và tính tất yếu khách quan của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
  • Nội dung về Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc: Trình bày mục đích, tính chất chính nghĩa, đặc điểm chiến tranh hiện đại; xác định quan điểm tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện, kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa và tư tưởng; tổ chức thế trận và lực lượng phòng thủ khu vực.
  • Bài 5: Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam: Phân tích đặc điểm, các nguyên tắc tổ chức lực lượng vũ trang 3 thứ quân (Bộ đội chủ lực, Bộ đội địa phương, Dân quân tự vệ); phương hướng xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; các biện pháp chấn chỉnh biên chế, đổi mới huấn luyện và bảo đảm vũ khí trang bị kỹ thuật.
  • Chủ đề về Công tác quốc phòng và an ninh: Nghiên cứu nhiệm vụ phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ; quản lý và bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo; xử lý vấn đề dân tộc, tôn giáo và đấu tranh chống các mối đe dọa an ninh phi truyền thống.
  • Chủ đề Kỹ thuật, chiến thuật quân sự và quân binh chủng: Cung cấp lý thuyết và kỹ năng sử dụng bản đồ địa hình quân sự, kỹ thuật bắn súng ngắn, thực hành sử dụng lựu đạn Việt Nam, chiến thuật trung đội bộ binh tiến công/phòng ngự và cơ cấu tổ chức của các quân binh chủng quân đội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết chặt chẽ qua các nguyên lý khoa học:

  • Học thuyết Mác - Lênin: Trích dẫn các luận điểm kinh điển của Ph. Ăngghen (Tuyển tập Luận văn quân sự), V.I. Lênin (Toàn tập) và lý thuyết của Carl von Clausewitz (Bàn về chiến tranh) để chứng minh chiến tranh là hiện tượng chính trị - xã hội có tính lịch sử, phản bác các quan điểm duy tâm tôn giáo (Augustin), thuyết Darwin xã hội và thuyết nhân khẩu của Thomas Malthus.
  • Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh: Khẳng định bản chất giai cấp công nhân gắn liền với tính nhân dân và tính dân tộc của Quân đội nhân dân Việt Nam; nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt; ba chức năng cơ bản của quân đội (đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất); nghệ thuật lấy nhỏ đánh lớn, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân.
  • Đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam: Cập nhật các nghị quyết trung ương và Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII (2016) về nhiệm vụ quốc phòng - an ninh, xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích và nhận định chính trị: Khả năng nhận diện âm mưu, thủ đoạn của chiến lược "Diễn biến hòa bình", các thủ đoạn phi chính trị hóa quân đội và các thách thức an ninh phi truyền thống (chiến tranh mạng, khủng bố, can thiệp lật đổ).
  • Kỹ năng quân sự kỹ chiến thuật cơ bản: Thao tác sử dụng súng ngắn, ném lựu đạn đúng quy tắc an toàn; đọc và sử dụng bản đồ địa hình quân sự trong định vị và chỉ huy phân đội nhỏ; thực hiện điều lệnh đội ngũ trung đội.
  • Kỹ năng ứng phó tác chiến và phòng vệ: Phương pháp phòng tránh và đánh trả các đòn tiến công hỏa lực bằng vũ khí công nghệ cao; kỹ năng xử lý các tình huống an ninh trật tự tại cơ sở theo quy định của pháp luật.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cách tiếp cận sư phạm

Tài liệu định hướng phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết trình lý luận và nghiên cứu thực tế. Quá trình đào tạo yêu cầu áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như:

  • Tạo tình huống và nêu vấn đề để người học đối thoại, tranh luận.
  • Nghiên cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước liên quan đến nghĩa vụ quân sự, dân quân tự vệ và quốc phòng.
  • Khảo sát thực tế, viết bài thu hoạch và tiểu luận chuyên đề.

Thực hành và thao trường

Đối với các nội dung quân sự chung và kỹ chiến thuật, quá trình học tập bắt buộc phải diễn ra tại hệ thống sân tập, bãi tập và thao trường đạt tiêu chuẩn kỹ thuật do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Người học thực hành trực tiếp các thao tác kỹ thuật bắn súng, sử dụng lựu đạn, đội ngũ đơn vị và bài tập chiến thuật trung đội bộ binh trong điều kiện sát thực tế chiến đấu.

Quy chế tổ chức dạy học và đánh giá

Việc tổ chức học tập và đánh giá kết quả được thực hiện theo Thông tư liên tịch số 18/2015/TTLT-BGDĐT-BLĐTBXH:

  • Điều kiện dự thi: Sinh viên phải tham gia tối thiểu 80% thời gian học tập trên lớp/thao trường và đạt điểm kiểm tra định kỳ từ 5,0 trở lên cho mỗi học phần.
  • Quy định kiểm tra: Học phần từ 2 đến 3 đơn vị học trình kiểm tra tối thiểu 1 lần; học phần từ 4 đơn vị học trình trở lên kiểm tra tối thiểu 2 lần.
  • Cấp chứng chỉ: Sinh viên có điểm trung bình chung môn học từ 5,0 trở lên và không bị kỷ luật từ mức cảnh cáo trở lên được cấp Chứng chỉ Giáo dục Quốc phòng và An ninh – điều kiện bắt buộc để xét công nhận tốt nghiệp đại học, cao đẳng.

Điểm nổi bật và cập nhật

Cập nhật quan điểm Đại hội XII của Đảng

Tài liệu cập nhật trực tiếp nhận định của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII (2016) về tình hình an ninh thế giới và khu vực: các diễn biến phức tạp của tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, tài nguyên, xung đột sắc tộc, tôn giáo, chiến tranh cục bộ và chiến tranh không gian mạng; tình hình tranh chấp biển, đảo tại khu vực Biển Đông; cơ hội và thách thức của Cộng đồng ASEAN.

Tích hợp lý thuyết an ninh phi truyền thống

Bên cạnh các vấn đề quốc phòng truyền thống (bảo vệ lãnh thổ, vùng trời, vùng biển), giáo trình bổ sung hệ thống lý luận về đấu tranh phòng chống các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, ứng phó chiến tranh công nghệ cao, phòng chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ an ninh trật tự xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Thể chế hóa văn bản quy phạm pháp luật

Nội dung tài liệu chuẩn hóa theo các đạo luật và nghị định hiện hành: Luật Giáo dục (2005), Luật Dân quân tự vệ (2009), các nghị định của Chính phủ về biệt phái sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam và quy chế tổ chức trung tâm giáo dục quốc phòng sinh viên.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học, cao đẳng: Tài liệu là giáo trình học tập bắt buộc cho sinh viên thuộc mọi chuyên ngành đào tạo (kỹ thuật, kinh tế, xã hội, sư phạm) trong hệ thống giáo dục đại học để hoàn thành học phần điều kiện tốt nghiệp.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý: Đội ngũ sĩ quan biệt phái từ các quân khu, học viện, nhà trường quân đội và giảng viên cơ hữu môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh sử dụng làm căn cứ biên soạn giáo án, kế hoạch bài giảng và tổ chức diễn tập thao trường.
  • Học viên tự học và tra cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo cho cán bộ phụ trách công tác quân sự địa phương, ban chỉ huy quân sự cơ quan/doanh nghiệp để nghiên cứu các quy định về lực lượng dự bị động viên và dân quân tự vệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên đang theo học trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp tại các cơ sở giáo dục đại học hoặc trung tâm giáo dục quốc phòng trên cả nước, đồng thời là tài liệu giảng dạy của giảng viên bộ môn.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm được kiến thức lý luận chính trị cơ bản (Triết học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh), kiến thức lịch sử Việt Nam và kiến thức giáo dục công dân phổ thông để tiếp thu phần đường lối và công tác quốc phòng - an ninh.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với tài liệu huấn luyện quân sự đơn thuần?

Tài liệu tích hợp cân đối giữa 3 khối kiến thức: khoa học xã hội nhân văn (đường lối, quan điểm của Đảng), khoa học pháp lý (luật và văn bản quản lý nhà nước về an ninh - quốc phòng) và kỹ năng quân sự thực hành, trong đó lý thuyết chiếm trên 70% thời lượng.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp đọc hiểu lý luận trong tài liệu với việc nghiên cứu các văn kiện Đảng, văn bản luật liên quan; hoàn thành các câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu sau mỗi bài học; đồng thời nghiêm túc chấp hành quy tắc an toàn và kỷ luật thao trường trong các học phần thực hành.

5. Những trường hợp nào được xét miễn, giảm hoặc tạm hoãn môn học?

  • Miễn môn học: Sinh viên có giấy chứng nhận sĩ quan dự bị, sinh viên đã có chứng chỉ Giáo dục Quốc phòng - An ninh, sinh viên là người nước ngoài.
  • Miễn học phần thực hành: Sinh viên là người khuyết tật, sinh viên không đủ sức khỏe (từ 81% trở lên), sinh viên đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ công an.
  • Tạm hoãn học: Sinh viên có vấn đề sức khỏe điều trị dài ngày (có xác nhận y tế), sinh viên là phụ nữ đang mang thai hoặc trong thời gian nghỉ thai sản.

Kết luận

Tài liệu học tập môn Giáo dục Quốc phòng - An Ninh (2020) của Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cấu trúc hóa đầy đủ 4 học phần theo khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bản tài liệu kết hợp giữa phân tích lý luận chính trị - quân sự kinh điển và hệ thống hóa văn bản pháp luật, trang bị năng lực nhận thức và kỹ năng thực hành cho sinh viên. Quá trình học tập cần tuân thủ lộ trình từ nghiên cứu lý luận đường lối (Học phần I, II) đến rèn luyện kỹ chiến thuật bộ binh và quân binh chủng (Học phần III, IV) trên cơ sở đối chiếu thường xuyên với các văn kiện Đảng và văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.