Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Đường lối Quốc phòng và An ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam do tập thể giảng viên Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Trường Đại học Vinh biên soạn (gồm các tác giả: Trần Văn Thông, Nguyễn Đình Lưu, Lê Duy Hiếu, Bùi Đức Công, Trần Văn Phú, Nguyễn Phong Quang, Trần Văn Long, Nguyễn Minh Quyết), xuất bản dưới dạng tài liệu lưu hành nội bộ tại Nghệ An năm 2020.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, tài liệu này trực tiếp phục vụ giảng dạy Học phần I (thời lượng 2 tín chỉ) trong kết cấu 4 học phần của môn học Giáo dục Quốc phòng - An ninh (GDQP-AN) cấp đại học, cao đẳng theo Thông tư số 05/2020/TT-BGDĐT ngày 18/03/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây là môn học luật định thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương, được thể chế hóa qua các văn bản quy phạm pháp luật như Chỉ thị số 12-CT/TW của Bộ Chính trị và Nghị định số 116/2007/NĐ-CP của Chính phủ.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho sinh viên hệ thống quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về quốc phòng, an ninh; từ đó xây dựng thế giới quan khoa học, bản lĩnh chính trị và xác định nghĩa vụ, trách nhiệm công dân đối với hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo tiến trình khoa học: xác lập đối tượng, phương pháp luận nghiên cứu; phân tích các cơ sở lý luận kinh điển; luận giải hệ thống quan điểm chiến lược của Đảng; và hướng dẫn các nội dung bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua các chuyên đề trọng tâm:

  1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu GDQP-AN: Xác định đối tượng nghiên cứu là quy luật hoạt động GDQP-AN, mối quan hệ giữa các thành tố dạy học và thực tiễn chính trị - xã hội; xác lập cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và 7 phương pháp nghiên cứu chuyên ngành.
  2. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh, quân đội và bảo vệ Tổ quốc XHCN: Luận giải nguồn gốc kinh tế (chế độ tư hữu) và nguồn gốc xã hội (đối kháng giai cấp) của chiến tranh; phân tích bản chất chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị; xác định bản chất giai cấp công nhân và 3 chức năng cơ bản của Quân đội nhân dân Việt Nam (đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân sản xuất).
  3. Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân: Trình bày định nghĩa, 5 đặc trưng bản chất của nền quốc phòng toàn dân - an ninh nhân dân; xác định mục đích, nhiệm vụ và nội dung xây dựng 4 tiềm lực cốt lõi (chính trị - tinh thần, kinh tế, khoa học - công nghệ, quân sự - an ninh).
  4. Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN: Khái quát tính chất, đặc điểm, đối tượng tác chiến, điểm mạnh - yếu của địch; hệ thống 5 quan điểm của Đảng về tiến hành chiến tranh nhân dân, thế trận toàn dân và tổ chức lực lượng vũ trang ba thứ quân.
  5. Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam: Phân tích các nguyên tắc cơ bản (Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt; tự lực cánh sinh; lấy chất lượng làm chính, lấy xây dựng chính trị làm cơ sở) và phương hướng xây dựng Quân đội, Công an cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
  6. Các chuyên đề đường lối và công tác an ninh: Bao gồm kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố QP-AN; nghệ thuật quân sự Việt Nam qua các thời kỳ; xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên, động viên công nghiệp; xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc và công tác giữ gìn an ninh trật tự xã hội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Lý luận kinh điển: Tác phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước" (Ph. Ăngghen), luận điểm của V.I. Lênin về bảo vệ Tổ quốc XHCN và phê phán quan niệm của C. Clausewitz về bản chất bạo lực trong chiến tranh; Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính chất chính nghĩa của chiến tranh giải phóng và bản chất "từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu".
  • Nguyên tắc tổ chức: Sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với lực lượng vũ trang; xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) vững chắc; kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa và tư tưởng.
  • Khung cấu trúc quốc phòng: Mô hình kết hợp 4 tiềm lực quốc phòng gắn liền với thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân trên từng địa bàn chiến lược.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng nhận thức và phân tích: Đánh giá các hiện tượng chính trị - quân sự; nhận diện bản chất, âm mưu, thủ đoạn của chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ và luận điểm "phi chính trị hóa quân đội".
  • Kỹ năng phương pháp luận: Vận dụng phương pháp tư duy biện chứng và lịch sử vào việc phân tích các sự kiện an ninh, trật tự xã hội và các bài học kinh nghiệm từ nghệ thuật quân sự truyền thống.
  • Kỹ năng thực hành trách nhiệm: Thực hiện nghĩa vụ quân sự, tham gia các phong trào tự quản, giữ gìn trật tự an ninh tại cơ sở, cơ quan công tác và địa bàn cư trú.

Phương pháp giảng dạy và học tập

  • Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Giáo trình yêu cầu kết hợp giảng dạy lý thuyết với phân tích thực tiễn đường lối chính trị; quán triệt phương pháp luận duy vật biện chứng, gắn quá trình truyền đạt kiến thức với giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong công dân.
  • Phương pháp nghiên cứu tích hợp: Vận dụng đồng bộ các phương pháp quan sát, tọa đàm - phỏng vấn, nghiên cứu tài liệu, điều tra bằng phiếu hỏi, nghiên cứu sản phẩm hoạt động, thực nghiệm sư phạm và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn.
  • Hệ thống câu hỏi và bài tập: Cuối mỗi chương đều bố trí hệ thống câu hỏi tự luận yêu cầu đối chiếu lý luận và thực tiễn (ví dụ: so sánh quan niệm của C. Clausewitz và V.I. Lênin về bản chất chiến tranh; phân tích tính tất yếu của việc bảo vệ Tổ quốc XHCN; làm rõ vị trí của tiềm lực chính trị - tinh thần trong nền quốc phòng toàn dân).
  • Phương pháp đánh giá (Assessment): Kiểm tra định kỳ và thi kết thúc học phần theo quy chế đào tạo tín chỉ, tập trung vào khả năng ghi nhớ khái niệm chuẩn xác, hiểu đúng quan điểm của Đảng và năng lực liên hệ trách nhiệm bản thân.
  • Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước đề cương bài giảng, đối chiếu nội dung giáo trình với các văn kiện Đại hội Đảng, văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành và nghiên cứu các tài liệu tham khảo được chỉ định.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật khung pháp lý mới: Nội dung giáo trình được biên soạn chuẩn hóa theo chương trình môn học ban hành kèm Thông tư số 05/2020/TT-BGDĐT ngày 18/03/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, bảo đảm tính liên thông giữa các bậc học.
  • Tích hợp các văn kiện và nghị quyết chiến lược: Tài liệu cập nhật các quan điểm của Đảng từ Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, khóa XI về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới".
  • Phân tích bối cảnh an ninh hiện đại: Bổ sung luận giải về các diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế sau khi trật tự thế giới hai cực thay đổi; phân tích các nguy cơ chiến tranh cục bộ, xung đột sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp tài nguyên, biên giới - biển đảo và các phương thức tác chiến công nghệ cao.
  • Nhận diện thách thức nội tại: Giáo trình trực diện chỉ ra các nguy cơ tụt hậu kinh tế, suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, tệ quan liêu tham nhũng và mâu thuẫn giữa nhu cầu đầu tư hiện đại hóa lực lượng vũ trang với khả năng ngân sách quốc gia.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học, cao đẳng: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên tất cả các khối ngành (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, kỹ thuật, kinh tế, công nghệ...) trong giai đoạn tích lũy khối kiến thức chung bắt buộc (thường ở năm thứ nhất hoặc năm thứ hai).
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng từ các môn lý luận chính trị: Triết học Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý: Làm tài liệu chuẩn để soạn thảo giáo án, bài giảng, xây dựng ngân hàng đề thi và tổ chức hoạt động giảng dạy môn GDQP-AN tại các trung tâm giáo dục quốc phòng và khoa chuyên trách.
  • Công tác nghiên cứu và tham khảo: Phù hợp cho cán bộ phụ trách công tác quân sự địa phương, đoàn thể chính trị - xã hội và người học cần tra cứu hệ thống quan điểm đường lối quân sự của Đảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Tài liệu được biên soạn phục vụ giảng dạy cho sinh viên đang theo học chương trình đại học, cao đẳng tại các cơ sở giáo dục đại học theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học giáo trình?
Người học cần nắm được các nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước, giai cấp, hình thái kinh tế - xã hội và các kiến thức lịch sử chính trị Việt Nam cận - hiện đại.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt về mặt cấu trúc?
Giáo trình phân lập độc lập Học phần I (Đường lối quốc phòng và an ninh, 2 tín chỉ), tập trung chuyên sâu vào cơ sở lý luận, đường lối, quan điểm chiến lược, tách biệt với các học phần kỹ thuật, chiến thuật và quân sự chung.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?
Người học cần bám sát cây mục lục, nắm vững các khái niệm cơ bản (nguồn gốc chiến tranh, bản chất quân đội, 4 tiềm lực, 3 thứ quân), trả lời toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương và đối chiếu với các điều luật hiện hành.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Giáo trình gắn liền với các tài liệu tham khảo chính thức gồm: Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, Luật Quốc phòng, Luật Công an nhân dân, Luật Dân quân tự vệ, Luật An ninh quốc gia và các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, Hồ Chí Minh.


Kết luận

Giáo trình Đường lối Quốc phòng và An ninh của Đảng Cộng sản Việt Nam cung cấp hệ thống tri thức lý luận và thực tiễn có tính chuẩn mực về công tác quốc phòng, an ninh quốc gia. Việc hoàn thành nội dung học phần là điều kiện tiên quyết để sinh viên tiếp thu các học phần tiếp theo trong chương trình GDQP-AN (Học phần II: Công tác quốc phòng và an ninh; Học phần III: Quân sự chung; Học phần IV: Kỹ thuật chiến đấu bộ binh và chiến thuật), đồng thời trang bị cơ sở nhận thức chính trị vững chắc cho quá trình công tác chuyên môn sau khi tốt nghiệp.