Chương 1 GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT 1. Khái niệm về giáo dục pháp luật Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm giáo dục pháp luật. Có quan điểm cho rằng không cần phải đặt ra vấn đề giáo dục pháp luật vì những người có quan điểm này cho rằng pháp luật là những quy tắc bắt buộc chung do đó không cần đặt ra vấn đề giáo dục pháp luật.
Lại có quan điểm cho rằng giáo dục pháp luật chỉ là một bộ phận của giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức vì thế mà họ cho rằng chỉ cần tiến hành giáo dục chính trị, tư tưởng hay đạo đức thì tự khắc trên thực tế sẽ có được "sản phẩm phụ" là một công dân với ý thức pháp luật cao. Chính vì vậy đã dẫn đến việc chậm chạp trong việc đưa môn giáo dục pháp luật vào giảng dạy trong trường học. Một quan điểm khác lại đồng nhất giáo dục pháp luật với tuyên truyền, phổ biến, giới thiệu các văn bản pháp luật. Theo quan điểm này thì việc giáo dục pháp luật chẳng qua chỉ là các đợt tuyên truyền, giới thiệu các văn bản pháp luật mới hoặc khi cần thiết [48, tr.
Tất cả những quan niệm trên đều đánh giá thấp vai trò của giáo dục pháp luật, chưa thấy được vai trò của giáo dục pháp luật trong đời sống xã hội, trong công cuộc xây dựng, hội nhập và phát triển hiện nay. Để xây dựng khái niệm giáo dục pháp luật trước hết chúng ta phải đi từ khái niệm giáo dục. Theo Từ điển tiếng Việt thì "giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chất năng lực như yêu cầu đặt ra" [51, tr. Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống qui phạm pháp luật thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng, thể hiện ý chí của nhân dân, được Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện trên cơ sở giáo dục, thuyết phục, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Để pháp luật điều chỉnh được các quan hệ xã hội theo ý chí của giai cấp công nhân và đường lối của Đảng thì ngoài việc phải ban hành được một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, chúng ta cũng phải không ngừng tăng cường tuyên truyền, giáo dục để pháp luật đi vào cuộc sống. Tuyên truyền giáo dục pháp luật chính là cầu nối để đưa pháp luật vào đời sống nhân dân, làm cho nhân dân hiểu được nội dung, ý nghĩa, mục đích của những qui phạm pháp luật hiện hành, từ đó hình thành tình cảm, niềm tin và thói quen tự giác thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật. Giáo dục pháp luật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là một khâu không thể thiếu trong quá trình tổ chức và thực hiện pháp luật. Vậy giáo dục pháp luật là gì ? Khái niệm giáo dục pháp luật thường được hiểu ở hai cấp độ khác nhau: "Theo nghĩa rộng, Giáo dục pháp luật là quá trình hình thành ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý của các thành viên xã hội, quá trình đó chịu sự tác động của những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan, trong đó điều kiện khách quan (chế độ chính trị, điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội, môi trường sống…) là nhân tố ảnh hưởng, nó có thể tác động tự phát theo chiều tích cực hoặc tiêu cực, còn nhân tố chủ quan bao giờ cũng là sự tác động tự giác, tích cực, có ý thức, có chủ định theo chiều hướng xác định nhằm đạt được mục đích của chủ thể tác động.
Theo nghĩa hẹp, giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của cơ quan, tổ chức và cá nhân (chủ thể giáo dục) tác động lên đối tượng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục nhằm cung cấp tri thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm pháp luật và thói quen tuân thủ pháp luật [27, tr. Theo tôi, khái niệm giáo dục nên được hiểu theo nghĩa hẹp, bởi vì: Thứ nhất, hiểu Giáo dục pháp luật như vậy phù hợp với khái niệm giáo dục thường được sử dụng trong khoa học sư phạm: Giáo dục là quá trình tác động có định hướng của nhân tố chủ quan (con người) lên đối tượng giáo dục nhằm đạt được mục đích nhất định. Theo Từ điển Tiếng Việt: "Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra" [51, tr. Thứ hai, hiểu giáo dục pháp luật như vậy để phân biệt với quá trình hình thành ý thức pháp luật.
Quá trình hình thành ý thức pháp luật là quá trình chịu sự tác động của cả nhân tố khách quan và chủ quan, còn giáo dục pháp luật là sự tác động tự giác, có chủ định, có mục đích của chủ thể giáo dục lên đối tượng giáo dục (nhân tố chủ quan) nhằm hình thành ở họ những phẩm chất nhất định. Như vậy, giáo dục pháp luật có nội hàm hẹp hơn so với sự hình thành ý thức pháp luật và nó chỉ là một bộ phận của quá trình hình thành ý thức pháp luật. Thứ ba, hiểu giáo dục pháp luật như vậy là để phân biệt với khái niệm giáo dục nói chung. Giáo dục pháp luật là hình thức giáo dục cụ thể, là cái riêng, cái đặc thù trong mối quan hệ với giáo dục nói chung, là cái chung, cái phổ biến.
Vì vậy, giáo dục pháp luật có những nét đặc thù khác một cách tương đối với các dạng giáo dục khác, cụ thể như: - Giáo dục pháp luật có mục đích riêng của mình là nhằm cung cấp cho đối tượng giáo dục tri thức pháp luật, tình cảm pháp luật và thói quen xử sự hợp pháp, làm cho công dân tự giác chấp hành pháp luật, duy trì trật tự xã hội phù hợp với ý chí của nhà nước và lợi ích của nhân dân. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Giáo dục pháp luật có nội dung riêng, đó là sự chuyền tải những tri thức của hai hiện tượng nhà nước và pháp luật, trong đó những qui định của hệ thống pháp luật hiện hành của nhà nước là nội dung cơ bản. - Xét trên các yếu tố chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức, phương pháp của giáo dục pháp luật cũng có những nét riêng, như xét về đối tượng giáo dục pháp luật là tất cả quần chúng nhân dân (mọi công dân), còn hình thức giáo dục khác sẽ chỉ là một đối tượng cụ thể nào đó. Từ những phân tích trên ta có thể đưa ra khái niệm giáo dục pháp luật như sau: Giáo dục pháp luật là hoạt động có chủ định, có định hướng, có tổ chức của cơ quan, tổ chức và cá nhân để cung cấp tri thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm cho đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở họ ý thức pháp luật, niềm tin pháp luật, thói quen chấp hành và sử dụng pháp luật một cách tự giác, tích cực, chủ động.
Vậy là, giáo dục pháp luật có mục đích là hoạt động nhằm hình thành tri thức, tình cảm và thói quen xử sự phù hợp với quy định của pháp luật, tạo cho công dân tự giác tuân thủ thi hành pháp luật, có ý thức pháp luật cao, góp phần tăng cường hiệu quả của pháp luật. Mục đích của giáo dục pháp luật là yếu tố hàng đầu tiên và quan trọng nhất để phân biệt giáo dục pháp luật với các dạng hoạt động khác. Giáo dục pháp luật góp phần hình thành và nâng cao văn hóa pháp lý của từng cá nhân và toàn xã hội.Mặt khác giáo dục pháp luật nhằm hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức pháp luật (mục đích nhận); hình thành tình cảm và lòng tin với pháp luật (mục đích cảm xúc); hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự hợp pháp, tích cực cho công dân(mục đích hành vi). Giáo dục pháp luật có chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức và phương pháp giáo dục với những đặc điểm mang tính khác biệt.
Đối tượng giáo dục pháp luật có vai trò chính trong quá trình tác động qua lại giữa chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục.So với các đối tượng giáo dục khác thì 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục pháp luật là quá trình tác động thường xuyên, liên tục, lâu dài hơn chứ không phải là sự tác động một lần của chủ thể lên đối tượng giáo dục. Giáo dục pháp luật với ý nghĩa là một dạng giáo dục đặc thù, có vị trí độc lập tương đối, được hiểu là hoạt động cung cấp tri thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm, thái độ đúng đắn với pháp luật một cách có định hướng, có tình cảm, có chủ định lên mỗi thành viên của xã hội, nhằm hình thành một cách bền vững ý thức pháp luật luật và những thói quen tích cực trong mọi hành vi xử thế của công dân trong đời sống xã hội. Giáo dục pháp luật trong quân đội là hoạt động mà khái niệm của nó không nằm ngoài khái niệm giáo dục pháp luật nói chung.Vậy nên nó cũng tuân thủ những đặc điểm chung của giáo dục pháp luật mà tôi xin trình bày sau đây. Đặc điểm giáo dục pháp luật Giáo dục pháp luật là một dạng đặc biệt trong hoạt động giáo dục, là "cái riêng", " cái đặc thù" trong mối quan hệ với cái chung", "cái phổ biến".
Vì vậy mà giáo dục pháp luật vừa có những nét chung của quá trình giáo dục, sử dụng các hình thức, phương pháp của giáo dục nói chung, lại vừa có những nét đặc thù. Đặc điểm của giáo dục pháp luật được thể hiện cụ thể trên các mặt sau: 1. Mục đích của giáo dục pháp luật - Mục đích cung cấp, từng bước làm sâu sắc và mở rộng hệ thống tri thức pháp luật của công dân (mục đích nhận thức). Đây là mục đích quan trọng hàng đầu của giáo dục pháp luật.
Bởi vì sự hiểu biết có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển ý thức pháp luật, tư duy pháp lý và hình thành hành vi pháp luật tích cực ở con người.