Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VỀ QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO SINH VIÊN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của giáo dục pháp luật về Quốc phòng và An ninh cho sinh viên 1. Giáo dục quốc phòng và an ninh Giáo dục quốc phòng và an ninh là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, việc phổ cập và tăng cường giáo dục QP&AN là nhiệm vụ chung của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, được chỉ đạo, tổ chức thực hiện chặt chẽ, thống nhất từ trung ương đến địa phương bằng các hình thức phù hợp với từng đối tượng. Giáo dục QP&AN đối với học sinh, sinh viên ở các loại hình đào tạo được triển khai trong chương trình đào tạo chính khóa, thông qua giáo dục QP&AN đã tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và trách nhiệm của học sinh, sinh viên đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN trong tình hình mới.
Nghị định số 116/2007/NĐ-CP ngày 10 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ về Giáo dục quốc phòng – an ninh đã xác định: “Giáo dục quốc phòng – an ninh là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục, đào tạo trung học phổ thông đến đại học và các trường chính trị, hành chính, đoàn thể”. Có thể nói việc giáo dục quốc phòng và an ninh là quyền lợi và nghĩa vụ của toàn dân; trong đó, việc dạy và học môn giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên được xác định là một bộ phận, một nội dung quan trọng trong chương trình học của hệ thống giáo dục quốc dân. Vì vậy, để đảm bảo chất lượng môn học, cần phải nắm vững và tuân theo những quy luật, nguyên tắc sư phạm chung mà khoa học giáo dục đã chỉ ra, đồng thời phải tính đến những đặc điểm riêng của môn học Giáo dục QP&AN để vận dụng những luận điểm sư phạm chung một cách sáng tạo, linh hoạt có hiệu quả. 9 Luan van Môn học giáo dục quốc phòng và an ninh nhằm trang bị cho học sinh, sinh viên về kiến thức QP&AN để phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống dựng nước và giữ nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, ý thức sống và làm việc theo pháp luật nâng cao ý thức, trách nhiệm, tự giác thực hiện nhiệm vụ quốc phòng và an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Từ những phân tích trên có thể hiểu: Giáo dục quốc phòng và an ninh là hoạt động có tổ chức, nhằm tác động có hệ thống đến ý thức, trách nhiệm của công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bằng các biện pháp phù hợp với từng đối tượng, do toàn bộ hệ thống chính trị nước ta thực hiện. Qua khái niệm nêu trên, ta cần làm rõ chủ thể giáo dục, đối tượng giáo dục gồm những cá nhân, tổ chức nào? Nội dung giáo dục là gì ? Hình thức giáo dục ra sao ? 1. Chủ thể và đối tượng giáo dục quốc phòng và an ninh Giáo dục quốc phòng và an ninh là trách nhiệm của hệ thống chính trị và toàn dân, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Chủ thể giáo dục QP&AN được xác định trước tiên là Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về giáo dục QP&AN trong phạm vi cả nước; Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo giúp chính phủ thực hiện quản lý về giáo dục QP&AN; Bộ, cơ quan ngang bộ phối hợp với Bộ Quốc phòng thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục QP&AN theo thẩm quyền; UBND các cấp trong phạm vi nhiệm vụ quyền hạn của mình thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục QP&AN tại địa phương.
Ngoài ra, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, có trách nhiệm phối hợp tổ chức phổ biến kiến thức QP&AN cho đoàn viên, hội viên của mình; Hội đồng giáo dục QP&AN các cấp được thành lập ở trung ương, quân khu, cấp tỉnh, huyện, xã có chức năng phối hợp liên ngành làm tham mưu, tư vấn cho Đảng, chính quyền các cấp về công tác giáo dục QP&AN. Mặt khác người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra, tổ chức thuộc quyền thực hiện quy định của pháp luật về giáo dục QP&AN. 10 Luan van Đối tượng giáo dục quốc phòng và an ninh được áp dụng tại nước ta hiện nay rất rộng, bao gồm cả cá nhân và tập thể, cả công nhân Việt Nam và người nước ngoài, như áp dụng cho các đối tượng là cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam và tổ chức, cá nhân người nước ngoài cư trú, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có trách nhiệm tuân theo quy định của Luật giáo dục quốc phòng và an ninh và pháp luật có liên quan về quốc phòng và an ninh. Nội dung và hình thức Để công tác giáo dục quốc phòng và an ninh đi vào chiều sâu, góp phần làm chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân; nội dung và hình thức giáo dục quốc phòng và an ninh phải phù hợp với từng đối tượng, thường xuyên được cập nhật, đổi mới đáp ứng kịp thời tình hình thực tiễn, nên nội dung và hình thức giáo dục pháp luật về QP&AN cũng rất đa dạng, linh hoạt, phù hợp với điều kiện học tập, sinh sống của các đối tượng, các địa bàn, lĩnh vực hoạt động như giáo dục pháp luật về QP&AN trong nhà trường, bồi dưỡng kiến thức QP&AN cho các đối tượng, phổ biến kiến thức quốc phòng và an ninh.
Vì vậy, công tác giáo dục quốc phòng và an ninh trong hệ thống giáo dục quốc dân được quy định cụ thể trong từng cấp học và loại hình đào tạo như giáo dục QP&AN đối với trường tiểu học, trung học cơ sở được thực hiện lồng ghép thông qua nội dung các môn học trong chương trình, kết hợp với hoạt động ngoại khóa phù hợp với lứa tuổi, với nội dung là những hiểu biết ban đầu về truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc, lực lượng vũ trang nhân dân, ý thức kỷ luật, tinh thần đoàn kết, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; đối với trường trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề thì giáo dục QP&AN là môn học chính khóa, tổ chức dạy và học theo phân phối chương trình, trong năm học, căn cứ vào điều kiện cụ thể, phối hợp với cơ quan, tổ chức, đơn vị liên quan tổ chức cho học sinh học tập ngoại khóa với nội dung và hình thức thích hợp với nội dung là những hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, về truyền thống 11 Luan van chống giặc ngoại xâm của dân tộc, về lực lượng vũ trang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; kiến thức cơ bản về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc; đối với trường cao đẳng nghề, cơ sở giáo dục đại học cũng xác định là môn học chính khóa, được tổ chức dạy và học tập trong tại các trung tâm giáo dục QP&AN hoặc trường cao đẳng nghề, cơ sở giáo dục đại học; trong chương trình đào tạo, căn cứ vào điều kiện cụ thể phối hợp với cơ quan, tổ chức, đơn vị liên quan tổ chức cho người học nghiên cứu, học tập ngoại khóa với nội dung và hình thức phù hợp; với nội dung là những kiến thức cơ bản về quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lương vũ trang nhân dân, bổ sung kiến thức về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc; đối với các trường của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội cũng xác định giáo dục QP&AN là môn học chính khóa, căn cứ chương trình khung của Bộ Quốc phòng và quy định của cơ quan có thẩm quyền mà trường của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội xây dựng và thực hiện chương trình, nội dung giáo dục QP&AN đối với người học trong trường; với nội dung học là quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh, nghệ thuật quân sự Việt Nam, tình hình nhiệm vụ QP&AN, khu vực phòng thủ, phòng thủ dân sự, kết hợp kinh tế với QP&AN, kết hợp QP&AN với đối ngoại. Ngoài việc giáo dục QP&AN trong nhà trường thì công tác bồi dưỡng kiến thức QP&AN cho các đối tượng khác cũng được Đảng, Chính phủ, và chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm, chương trình nội dung, hình thức, thời gian bồi dưỡng kiến thức QP&AN cho các đối tượng được quy định cụ thể như sau: Bồi dưỡng kiến thức QP&AN đối với đối tượng trong cơ quan, tổ chức của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội được thực hiện trong phạm vi cả nước, hình thức, nội dung bồi dưỡng phù hợp với tiêu chuẩn chức danh, chức vụ lãnh 12 Luan van đạo, quản lý và yêu cầu nhiệm vụ, nội dung bồi dưỡng kiến thức QP&AN tập trung vào chính sách, pháp luật của Nhà nước về QP&AN; đối với người quản lý doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, đơn vị sự nghiệp ngoài công lập phải tham gia bồi dưỡng kiến thức QP&AN, riêng đối với người nước ngoài thì không áp dụng bồi dưỡng kiến thức QP&AN theo Khoản 4, Điều 15, Luật giáo dục QP&AN năm 2013; đối với cá nhân tiêu biểu, người có uy tín trong cộng đồng dân cư thì căn cứ chương trình khung của Bộ Quốc phòng, hướng dẫn của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền, nhiệm vụ quốc phòng – an ninh của địa phương, UBND cấp tỉnh xây dựng và thực hiện chương trình, nội dung bồi dưỡng kiến thức QP&AN phù hợp với cá nhân tiêu biểu, người có uy tín trong cộng đồng dân cư như chức sắc, chức việc tôn giáo, già làng, trưởng họ tộc, nhà hoạt động văn hóa, xã hội, khoa học, nghệ thuật.