GIÁO ÁN TỔNG HỢP Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tiếng Việt Lớp 4 - 5 *NỘI DUNG : Trang: Phần I : Luyện từ và câu : 1) Cấu tạo từ.4 2) Cấu tạo từ phức.1-Danh từ, động từ, tính từ.2- Đại từ, đại từ xưng hô.3- Quan hệ từ.1- Từ đồng nghĩa.2- Từ trái nghĩa.3- Từ đồng âm.4- Từ nhiều nghĩa.29 5) Khái niệm câu.32 6)Các thành phần của câu (cấu tạo ngữ pháp của câu).44 8) Phân loại câu theo cấu tạo.45 9) Nối các vế câu ghép bằng quan hệ từ.48 10) Nối các vế câu ghép bằng cặp từ hô ứng.52 12) Liên kết câu.54 Phần II: Tập làm văn: 1) Bài tập về phép viết câu.55 2) Bài tập về phép viết đoạn.61 3) Luyện viết phần mở bài.64 4) Luyện viết phần kết bài.66 5) Luyện tìm ý cho phần thân bài.68 6) Phương pháp chung khi làm bài Tập làm văn.71 7) Làm thế nào để viết được một bài văn hay.72 8) Nội dung và phương pháp làm bài: 8.1- Thể loại miêu tả.Tả cây cối.Tả loài vật.Tả người.79 Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 2 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam 5.2- Thể loại kể chuyện.3- Thể loại viết thư.87 Phần III: Cảm thụ văn học: A-Khái niệm.88 B-Một số biện pháp tu từ thường gặp.88 C-Kỹ năng viết một đoạn văn về C.88 D-Hệ thống bài tập về C.89 Phần IV:Chính tả (Phù hợp với khu vực Miền Bắc) 1)Chính tả phân biệt l / n.97 2)Chính tả phân biệt ch / tr.98 3)Chính tả phân biệt x / s.100 4)Chính tả phân biệt gi / r / d.101 5)Quy tắc viết phụ âm đầu “cờ” (c /k /q ).102 6)Quy tắc viết phụ âm đầu “ngờ” (ng /ngh ).103 7)Quy tắc viết nguyên âm i (i / y ).103 8)Quy tắc viết hoa.104 9)Quy tắc đánh dấu thanh.106 10)Cấu tạo tiếng - Cấu tạo vần.106 11)Cấu tạo từ Hán-Việt.107 Phần V: Hệ thống bài tập Tiếng Việt cuối bậc tiểu học: 1)Bài tập chính tả.109 2)Bài tập luyện từ và câu.120 4)Bài tập làm văn.124 Phần VI: Các đề luyện thi cuối bậc tiểu học. Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 3 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam PHẦN I : LUYỆN TỪ VÀ CÂU I/Cấu tạo từ: (Tuần 3 - lớp4 ) 1.Ghi nhớ : *Cấu tạo từ: Từ phức Từ láy (Từ tượng thanh, tượng hình) Từ đơn Từ ghép T.H Láy vần Láy âm và vần Láy tiếng a) Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ. Tiếng có thể có nghĩa rõ ràng hoặc có nghĩa không rõ ràng.D : Đất đai ( Tiếng đai đã mờ nghĩa ) Sạch sành sanh ( Tiếng sành, sanh trong không có nghĩa ) b) Từ là đơn vị nhỏ nhất dùng có nghĩa dùng để đặt câu. Từ có 2 loại : -Từ do 1 tiếng có nghĩa tạo thành gọi là từ đơn.
- Từ do 2 hoặc nhiều tiếng ghép lại tạo thành nghĩa chung gọi là từ phức. Mỗi tiếng trong từ phức có thể có nghĩa rõ ràng hoặc không rõ ràng. c)Cách phân định ranh giới từ: Để tách câu thành từng từ, ta phải chia câu thành từng phần có nghĩa sao cho được nhiều phần nhất ( chia cho đến phần nhỏ nhất ).Vì nếu chia câu thành từng phần có nghĩa nhưng chưa phải là nhỏ nhất thì phần đó có thể là 1 cụm từ chứ chưa phải là 1 từ. Dựa vào tính hoàn chỉnh về cấu tạo và về nghĩa của từ, ta có thể xác định được 1 tổ hợp nào đó là 1 từ ( từ phức) hay 2 từ đơn bằng cách xem xét tổ hợp ấy về 2 mặt : kết cấu và nghĩa -Cách 1 : Dùng thao tác chêm, xen: Nếu quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà lỏng lẻo, dễ tách rời, có thể chêm, xen 1 tiếng khác từ bên ngoài vào mà nghĩa của tổ hợp về cơ bản vẫn không thay đổi thì tổ hợp ấy là 2 từ đơn.D: tung cánh Tung đôi cánh lướt nhanh Lướt rất nhanh Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 4 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam (Hai tổ hợp trên đã chêm thêm tiếng đôi , rất nhưng nghĩa các từ này về cơ bản không thay đổi, do đó tung cánh và lướt nhanh là kết hợp 2 từ đơn) Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà chặt chẽ, khó có thể tách rời và đã tạo thành một khối vững chắc, mang tính cố định ( không thể chêm , xen ) thì tổ hợp ấy là 1 từ phức.D: chuồn chuồn nước chuồn chuồn sống ở nước mặt hồ mặt của hồ (Khi ta chêm thêm tiếng sống và của vào, cấu trúc và nghĩa của 2 tổ hợp trên đã bị phá vỡ ,do đó chuồn chuồn nước và mặt hồ là kết hợp 1 từ phức) - Cách 2 : Xét xem trong kết hợp có yếu tố nào đã chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc hay không.D : bánh dày (tên 1 loại bánh); áo dài ( tên 1 loại áo ) đều là các kết hợp của 1 từ đơn vì các yếu tố dày, dài đã mờ nghĩa, chỉ còn là tên gọi của 1 loại bánh, 1 loại áo, chúng kết hợp chặt chẽ với các tiếng đứng trước nó để tạo thành 1 từ - Cách 3 : Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn.D : có xoè ra chứ không có xoè vào có rủ xuống chứ không có rủ lên xoè ra, rủ xuống là 1 từ phức ngược với chạy đi là chạy lại ngược với bò vào là bò ra chạy đi, bò ra là những kết hợp của 2 từ đơn * Chú ý : + Khả năng dùng 1 yếu tố thay cho cả tổ hợp cũng là cách để chúng ta xác định tư cách từ.
Trong trường hợp này ,tuỳ từng trường hợp cụ thể mà ta có kết luận nó thuộc loại nào. Bài tập thực hành : Bài 1: Tìm từ trong các câu sau : - Nụ hoa xanh màu ngọc bích. - Đồng lúa rộng mênh mông. - Tổ quốc ta vô cùng tươi đẹp.
*Đáp án : Từ 2 tiếng : ngọc bích, đồng lúa, mênh mông , Tổ quốc, vô cùng, tươi đẹp. Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 5 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam Bài 2 : Tìm các từ phức trong các kết hợp được in đậm dưới đây: Vườn nhà em có rất nhiều loài hoa : hoa hồng , hoa cúc, hoa nhài,.Màu sắc của hoa cũng thật phong phú : hoa hồng, hoa vàng , hoa trắng ,. Bài 3 : Chép lại đoạn thơ sau rồi gạch 1 gạch dưới các từ phức: Em mơ làm mây trắng Bay khắp nẻo trời cao Nhìn non sông gấm vóc Quê mình đẹp biết bao. *Đáp án : Từ phức : non sông , gấm vóc ,biết bao.
Bài 4 : Chỉ ra từng từ đơn, từ phức trong đoạn thơ sau : Ơi quyển vở mới tinh Em viết cho thật đẹp Chữ đẹp là tính nết Của những người trò ngoan. *Đáp án : Từ phức :quyển vở, mới tinh , tính nết. Bài 5 : Dùng gạch ( / ) tách từng từ trong các câu sau : Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng , cái đầu tròn và 2 con mắt long lanh như thuỷ tinh .Bốn cánh chú khẽ rung rung như còn đang phân vân. *Đáp án : Từ phức: giấy bóng, long lanh, thuỷ tinh , rung rung ,phân vân.
Bài 6 : Gạch 1 gạch dọc giữa 2 từ đứng cạnh nhau trong đoạn văn sau: Trời nắng chang chang. Hoa ngô xơ xác như cỏ may. Lá ngô quắt lại, rủ xuống. Những bắp ngô đã mập và chắc chỉ chờ tay người đến bẻ mang về.
*Đáp án : Từ phức:chang chang,tu hú , gần xa, ran ran,xơ xác, cỏ may, quắt lại,rủ xuống,bắp ngô, tay người -Lưu ý : kết hợp lá ngô, hoa ngô, bắp ngô có cấu trúc gần như giống nhau nhưng bắp ngô có cấu trúc chặt chẽ hơn nên ta xếp vào nhóm từ phức. Bài 7 : Gạch 1 gạch dưới những từ 2 tiếng trong đoạn văn sau : Trên quảng trường Ba Đình lịch sử, lăng Bác uy nghi và gần gũi. Cây và hoa khắp miền đất nước về đây tụ hội, đâm chồi , phô sắc và toả ngát hương thơm. *Đáp án : Từ 2 tiếng : quảng trường, Ba Đình, lịch sử,uy nghi, gần gũi, khắp miền, đất nước, tụ hội, đâm chồi, phô sắc , toả ngát, hương thơm.
Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 6 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam -Lưu ý : khắp miền cũng có thể xếp vào nhóm 2 từ đơn Bài 8 : Dùng ( / ) tách các từ trong đoạn văn sau : Giữa vườn lá xum xuê , xanh mướt, còn ướt đẫm sương đêm, có một bông hoa rập rờn trước gió. Màu hoa đỏ thắm, cánh hoa mịn màng, khum khum úp sát voà nhau như còn chưa muốn nở hết. Đoá hoa toả hương thơm ngát. *Đáp án : Từ phức : vườn lá, xum xuê, xanh mướt, ướt đẫm, sương đêm, bông hoa, rập rờn , đỏ thắm, cánh hoa , mịn màng, khum khum, ngập ngừng, đoá hoa ,toả hương, thơm ngát - Lưu ý : sương đêm, cánh hoa, toả hương cũng có thể tách ra làm 2 từ.
Bài 9 : Dùng ( / ) tách từng từ trong đoạn văn sau: Mùa xuân đã đến. Những buổi chiều hửng ấm, từng đàn chim én từ dãy núi đằng xa bay tới, lượn vòng trên những bến đò, đuổi nhau xập xè quanh những mái nhà cao thấp. Những ngày mưa phùn, người ta thấy trên những bãi soi dài nổi lên ở giữa sông, những con giang , con sếu coa gần bằng người, theo nhau lững thững bước thấp thoáng trong bụi mưa trắng xoá. *Đáp án : Từ phức : Mùa xuân, buổi chiều, hửng ấm, chim én, đằng xa, lượn vòng, bến đò, đuổi nhau, xập xè, mái nhà, mưa phùn, người ta, bãi soi, nổi lên, theo nhau, lững thững, thấp thoáng, bụi mưa, trắng xoá.
Bài 10: Tìm các từ đơn và từ phức trong các câu văn sau: a)Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý. Nhưng thân thuộc nhất vẵn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ.
b) Mùa xuân mong ước đã đến. Đầu tiên, từ trong vườn, mùi hoa hồng, hoa huệ sực nức bốc lên. c) Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới,.Những hạt mưa bé nhỏ, mềm mại, rơi mà như nhảy nhót. *Đáp án : Từ phức: a) Việt Nam, muôn ngàn, cây lá, khác nhau, thân thuộc, tre nứa, Đồng Nai, Việt Bắc, ngút ngàn, Điện Biên Phủ.
b) Mùa xuân, mong ước, Đầu tiên,hoa hồng, hoa huệ, sức nức, bốc lên. c) mùa xuân, xôn xao, phơi phới, hạt mưa, bé nhỏ,mềm mại, nhảy nhót. II/ Cấu tạo từ phức : ( tuần 4 - lớp 4 ) Giáo án bồi dưỡng TV khối 4 -5 7 Nguyễn Thị Xuân – TH Nhã Nam 1.