Giảm Thiểu Rủi Ro Giao Dịch Trong Internet Banking Tại Việt Nam

Khám phá các biện pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro giao dịch trong internet banking tại Việt Nam, bảo vệ tài khoản và thông tin cá nhân.

• Tác giả: Nguyễn Thị Khánh Huyền
• Người hướng dẫn: ThS. Ngô Thị Minh Phương
• Trường học: Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Ngân Hàng
• Đề tài: Giảm Thiểu Rủi Ro Giao Dịch Trong Internet Banking Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ VÀ INTERNET BANKING
• 1.1.1. Tổng quan về dịch vụ Ngân hàng điện tử
• 1.1.2. Tổng quan về dịch vụ Internet banking
• 1.2. RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro trong giao dịch Internet Banking
• 1.2.2. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong giao dịch Internet Banking
• 1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong giao dịch Internet Banking
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT PHẢI GIẢM THIỂU RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING TẠI CÁC NHTM
• 1.3.1. Yêu cầu phát triển Internet banking đối với các NHTM
• 1.3.2. Tác hại của rủi ro giao dịch làm ảnh hưởng đến việc phát triển Internet banking
• 1.4. MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIẢM THIỂU RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.4.1. Kinh nghiệm giảm thiểu rủi ro trong giao dịch Internet Banking trên thế giới
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH ĐỐI VỚI INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 2.1.1. Môi trường tài chính
• 2.1.2. Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM
• 2.2. THỰC TRẠNG RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Tình hình phát triển Internet banking tại Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng rủi ro trong giao dịch Internet banking tại Việt Nam
• 2.3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING
• 2.3.1. Thách thức quản trị rủi ro trong giao dịch Internet banking
• 2.3.2. Biện pháp phòng ngừa rủi ro giao dịch trong Internet banking
• 2.3.3. Biện pháp xử lý rủi ro giao dịch đối với Internet banking tại các NHTM Việt Nam
• 2.4. ĐÁNH GIÁ VIỆC QUẢN LÝ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Kết quả đạt được trong việc hạn chế rủi ro trong giao dịch Internet banking tại Việt Nam
• 2.4.2. Những hạn chế trong việc quản lý rủi ro trong giao dịch Internet banking tại Việt Nam
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Cung cấp đầy đủ tính năng của dịch vụ Internet banking trên toàn hệ thống NHTM Việt Nam
• 3.1.2. Phát triển dịch vụ Internet banking hướng tới khách hàng doanh nghiệp
• 3.1.3. Các NHTM cần đáp ứng yêu cầu xác thực tối thiểu là sử dụng chữ ký số và công nghệ sinh trắc học nhằm tăng tính bảo mật
• 3.1.4. Phổ cập dịch vụ Internet banking tới mọi đối tượng khách hàng
• 3.1.5. Ngân hàng qua mạng xã hội - sản phẩm mới trên nền tảng Internet banking
• 3.2. GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO GIAO DỊCH ĐỐI VỚI INTERNET BANKING TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức xã hội về an ninh mạng và rủi ro giao dịch trong Internet banking
• 3.2.2. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và công nghệ bảo mật
• 3.2.3. Nâng cao trình độ nguồn nhân lực
• 3.2.4. Thiết lập cơ chế giám sát rủi ro hiệu quả
• 3.2.5. Xây dựng các quy tắc và tập quán bảo mật cho ngân hàng
• 3.2.6. Quản lý chặt chẽ quá trình triển khai và kiểm tra hệ thống
• 3.2.7. Triển khai chương trình Bug bounty cho dịch vụ Internet banking
• 3.3. KIẾN NGHỊ VỚI CHÍNH PHỦ VÀ CƠ QUAN QUẢN LÝ
• 3.3.1. Tăng cường quản lý nhà nước, hoàn thiện hành lang pháp lý
• 3.3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trên lĩnh vực an ninh mạng
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Internet Banking Tiện Ích Rủi Ro Tiềm Ẩn

Internet Banking, hay ngân hàng trực tuyến, đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại tại Việt Nam. Dịch vụ này mang đến sự tiện lợi vượt trội, cho phép người dùng thực hiện các giao dịch tài chính mọi lúc mọi nơi chỉ với một thiết bị kết nối internet. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi là những rủi ro tiềm ẩn về bảo mật, lừa đảo trực tuyến, và các vấn đề liên quan đến an toàn giao dịch ngân hàng trực tuyến. Theo một báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, số lượng giao dịch qua Internet Banking tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, đồng thời cũng ghi nhận sự gia tăng các vụ tấn công mạng vào hệ thống ngân hàng. Việc hiểu rõ về rủi ro khi sử dụng internet banking và áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro internet banking là vô cùng quan trọng để bảo vệ tài sản cá nhân và duy trì niềm tin vào hệ thống ngân hàng số. Khóa luận này sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh của giảm thiểu rủi ro giao dịch internet banking tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực và hiệu quả.

1.1. Lịch Sử Phát Triển và Ưu Điểm của Internet Banking

Internet Banking xuất hiện như một bước tiến vượt bậc so với các hình thức ngân hàng truyền thống. Nó mang lại nhiều ưu điểm như tiết kiệm thời gian, giảm chi phí giao dịch, và khả năng truy cập 24/7. Từ việc kiểm tra số dư tài khoản đến chuyển tiền và thanh toán hóa đơn, mọi thao tác đều có thể thực hiện trực tuyến một cách nhanh chóng. Sự phát triển của Internet Banking đã thúc đẩy thanh toán trực tuyến an toàn và góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế số tại Việt Nam.

1.2. Các Loại Hình Rủi Ro Phổ Biến Trong Internet Banking

Các rủi ro trong Internet Banking rất đa dạng, bao gồm lừa đảo phishing, phần mềm độc hại ngân hàng, tài khoản ngân hàng bị hack, và các cuộc tấn công từ chối dịch vụ. Lừa đảo phishing là một trong những hình thức phổ biến nhất, trong đó kẻ gian giả mạo email hoặc tin nhắn từ ngân hàng để đánh cắp thông tin đăng nhập của người dùng. Phần mềm độc hại có thể xâm nhập vào máy tính hoặc điện thoại của người dùng và ghi lại thông tin tài khoản. Việc hiểu rõ các loại hình rủi ro này là bước đầu tiên để có thể phòng tránh chúng.

1.3. Vai Trò của Mã OTP và Xác Thực Hai Yếu Tố 2FA

Mã OTP (One-Time Password) và xác thực hai yếu tố (2FA) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo mật internet banking. Mã OTP là một mật khẩu sử dụng một lần được gửi đến điện thoại của người dùng mỗi khi thực hiện giao dịch, giúp xác minh danh tính người dùng. Xác thực hai yếu tố yêu cầu người dùng cung cấp hai hình thức xác thực khác nhau, ví dụ như mật khẩu và mã OTP, để tăng cường an toàn giao dịch ngân hàng trực tuyến.

II. Thực Trạng Rủi Ro Thách Thức An Ninh Internet Banking Hiện Nay

Thực trạng rủi ro giao dịch Internet Banking tại Việt Nam đang diễn biến ngày càng phức tạp. Số lượng các vụ lừa đảo trực tuyến ngân hàng gia tăng, với các thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các virus đánh cắp thông tin ngân hàng và phần mềm độc hại ngân hàng ngày càng khó phát hiện. Thêm vào đó, nhận thức của người dùng về an toàn giao dịch ngân hàng trực tuyến còn hạn chế, khiến họ dễ dàng trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công mạng. Theo số liệu thống kê, phần lớn các vụ tài khoản ngân hàng bị hack là do người dùng cung cấp thông tin đăng nhập cho kẻ gian hoặc cài đặt phần mềm độc hại. Việc nâng cao mức độ an toàn của internet banking tại Việt Nam là một thách thức lớn đối với cả ngân hàng và người dùng.

2.1. Tình Hình Lừa Đảo Phishing và Email SMS Giả Mạo Ngân Hàng

Lừa đảo phishing và cảnh giác với email/SMS giả mạo ngân hàng là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với người dùng Internet Banking. Kẻ gian thường gửi email hoặc tin nhắn SMS giả mạo, yêu cầu người dùng cung cấp thông tin tài khoản hoặc nhấp vào các liên kết độc hại. Các email và tin nhắn này thường được thiết kế rất tinh vi, khiến người dùng khó phân biệt được thật giả. Việc cảnh giác và kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào là vô cùng quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng của Phần Mềm Độc Hại và Virus Đến An Toàn Giao Dịch

Phần mềm độc hại ngân hàng và virus đánh cắp thông tin ngân hàng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho người dùng Internet Banking. Các phần mềm này có thể ghi lại thông tin đăng nhập, theo dõi các giao dịch, và thậm chí can thiệp vào quá trình chuyển tiền. Việc sử dụng phần mềm diệt virus và thường xuyên quét virus cho máy tính và điện thoại là cần thiết để bảo vệ an toàn giao dịch.

2.3. Hạn Chế Trong Nhận Thức và Kỹ Năng Bảo Mật Của Người Dùng

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các vụ lừa đảo trực tuyến ngân hàng là do hạn chế trong nhận thức và kỹ năng bảo mật của người dùng. Nhiều người dùng chưa ý thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ thông tin tài khoản và dễ dàng tin vào các thông tin giả mạo. Việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng hướng dẫn sử dụng internet banking an toàn cho người dùng là vô cùng quan trọng.

III. Phương Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Bảo Mật An Toàn Giao Dịch

Để giảm thiểu rủi ro giao dịch internet banking, cần có một hệ thống các biện pháp bảo mật toàn diện, bao gồm cả công nghệ và quy trình. Ngân hàng cần tăng cường chính sách bảo mật của ngân hàng và đầu tư vào các hệ thống an toàn giao dịch ngân hàng trực tuyến hiện đại. Người dùng cần nâng cao ý thức an toàn giao dịch, tuân thủ các hướng dẫn của ngân hàng, và sử dụng các công cụ bảo mật. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và người dùng là yếu tố then chốt để đảm bảo ngân hàng trực tuyến an toàn tại Việt Nam. Bên cạnh đó, việc xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng cũng là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Bảo Mật Hệ Thống Ngân Hàng Giải Pháp Công Nghệ

Việc tăng cường bảo mật hệ thống ngân hàng đòi hỏi các giải pháp công nghệ tiên tiến như mã hóa dữ liệu, xác thực đa yếu tố, hệ thống phát hiện xâm nhập, và giám sát an ninh mạng liên tục. Các ngân hàng cần thường xuyên cập nhật và nâng cấp hệ thống bảo mật để đối phó với các mối đe dọa mới. Bên cạnh đó, việc kiểm tra và đánh giá mức độ an toàn của internet banking tại Việt Nam định kỳ cũng là rất quan trọng.

3.2. Nâng Cao Ý Thức và Kỹ Năng Bảo Mật Cho Người Dùng

Việc nâng cao ý thức và kỹ năng bảo mật cho người dùng là một phần không thể thiếu trong việc giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần cung cấp hướng dẫn sử dụng internet banking an toàn chi tiết và dễ hiểu, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo và tuyên truyền về an toàn giao dịch. Người dùng cần được trang bị kiến thức về lừa đảo phishing, phần mềm độc hại, và các biện pháp phòng tránh.

3.3. Xây Dựng Quy Trình Báo Cáo và Xử Lý Sự Cố An Toàn

Việc xây dựng quy trình báo cáo sự cố internet banking rõ ràng và hiệu quả là rất quan trọng để đối phó với các vụ tấn công mạng. Ngân hàng cần có một đội ngũ chuyên gia an ninh mạng sẵn sàng xử lý các sự cố và hỗ trợ người dùng. Người dùng cần biết cách báo cáo sự cố và liên hệ với ngân hàng khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

IV. Ứng Dụng Bảo Hiểm Giao Dịch Chính Sách Bồi Thường Rủi Ro

Bảo hiểm giao dịch internet banking là một giải pháp hiệu quả để bảo vệ người dùng khỏi các rủi ro tài chính do lừa đảo trực tuyến hoặc tài khoản ngân hàng bị hack. Các chính sách bồi thường rõ ràng và công bằng sẽ giúp tạo niềm tin cho người dùng và khuyến khích họ sử dụng dịch vụ Internet Banking. Tuy nhiên, việc triển khai bảo hiểm giao dịch cần được thực hiện một cách cẩn trọng, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Các ngân hàng cần hợp tác với các công ty bảo hiểm uy tín để cung cấp các gói bảo hiểm phù hợp với nhu cầu của người dùng.

4.1. So Sánh Các Gói Bảo Hiểm Giao Dịch Internet Banking Hiện Có

Hiện nay, có nhiều gói bảo hiểm giao dịch internet banking khác nhau trên thị trường, với mức phí và phạm vi bảo hiểm khác nhau. Người dùng cần tìm hiểu kỹ thông tin về các gói bảo hiểm này để lựa chọn gói phù hợp nhất với nhu cầu của mình. Việc so sánh độ an toàn các ngân hàng internet banking cũng cần được xem xét.

4.2. Quy Trình Khiếu Nại và Bồi Thường Khi Gặp Sự Cố Rủi Ro

Khi gặp sự cố rủi ro trong giao dịch Internet Banking, người dùng cần tuân thủ quy trình báo cáo sự cố internet banking của ngân hàng và cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết để được xem xét bồi thường. Quy trình này cần được thực hiện một cách nhanh chóng và minh bạch để đảm bảo quyền lợi của người dùng.

4.3. Điều Khoản Loại Trừ và Các Trường Hợp Không Được Bồi Thường

Người dùng cần lưu ý các điều khoản loại trừ trong chính sách bồi thường của ngân hàng, ví dụ như các trường hợp người dùng tự làm lộ thông tin tài khoản hoặc vi phạm các quy định về an toàn giao dịch. Việc hiểu rõ các điều khoản này sẽ giúp người dùng tránh được những hiểu lầm và tranh chấp không đáng có.

V. Hoàn Thiện Pháp Lý Hợp Tác Quốc Tế Về An Ninh Mạng Ngân Hàng

Để giảm thiểu rủi ro một cách hiệu quả, Việt Nam cần tăng cường quản lý nhà nước, hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh mạng và quy định về giao dịch internet banking của ngân hàng nhà nước. Các văn bản pháp luật cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và các hình thức lừa đảo trực tuyến mới. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trên lĩnh vực an ninh mạng để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và phối hợp trong việc phòng chống tội phạm mạng xuyên quốc gia.

5.1. Cập Nhật và Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Internet Banking

Việc cập nhật và hoàn thiện các quy định về giao dịch internet banking của ngân hàng nhà nước là rất quan trọng để tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và an toàn cho người dùng. Các quy định cần bao gồm các vấn đề như trách nhiệm của ngân hàng và người dùng, quy trình báo cáo sự cố, và các biện pháp xử lý vi phạm.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Trong Phòng Chống Tội Phạm Mạng

Tăng cường hợp tác quốc tế trên lĩnh vực an ninh mạng là cần thiết để đối phó với các tội phạm mạng xuyên quốc gia, đặc biệt là trong lĩnh vực ngân hàng. Việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và phối hợp trong việc điều tra và truy tố tội phạm sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm mạng.

5.3. Vai Trò Của Luật An Ninh Mạng Trong Bảo Vệ Giao Dịch Ngân Hàng

Luật an ninh mạng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ giao dịch ngân hàng khỏi các cuộc tấn công mạng. Luật này quy định các biện pháp bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng, xử lý các hành vi vi phạm an ninh mạng, và bảo vệ quyền lợi của người dùng.

VI. Tương Lai Internet Banking An Toàn Hơn Nghiên Cứu Phát Triển

Tương lai của Internet Banking tại Việt Nam hứa hẹn sẽ an toàn hơn nhờ vào các nghiên cứu và phát triển không ngừng trong lĩnh vực an ninh mạng. Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning), và blockchain có thể được ứng dụng để phát hiện và ngăn chặn các hành vi lừa đảo trực tuyến một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng bảo mật cho người dùng sẽ tiếp tục là ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống Internet Banking an toàn, tiện lợi, và đáng tin cậy cho tất cả người dùng.

6.1. Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI Học Máy Machine Learning

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) có thể giúp phát hiện các giao dịch bất thường và ngăn chặn các hành vi lừa đảo trực tuyến một cách tự động. Các hệ thống AI có thể phân tích dữ liệu giao dịch và xác định các dấu hiệu đáng ngờ, từ đó cảnh báo cho ngân hàng và người dùng.

6.2. Công Nghệ Blockchain và Tiềm Năng Trong Bảo Mật Giao Dịch

Công nghệ blockchain có tiềm năng lớn trong việc bảo mật giao dịch Internet Banking. Blockchain là một hệ thống sổ cái phân tán, giúp đảm bảo tính minh bạch và không thể sửa đổi của dữ liệu. Việc sử dụng blockchain có thể giúp ngăn chặn các hành vi gian lận và tăng cường an toàn cho các giao dịch trực tuyến.

6.3. Đầu Tư Nghiên Cứu Phát Triển Các Giải Pháp An Ninh Mạng Tiên Tiến

Việc đầu tư nghiên cứu và phát triển các giải pháp an ninh mạng tiên tiến là rất quan trọng để đối phó với các mối đe dọa mới và bảo vệ an toàn giao dịch Internet Banking. Các ngân hàng cần hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu để phát triển các công nghệ bảo mật đột phá.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt là việc tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) trong nước phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các định chế tài chính quốc tế. Để duy trì thị phần và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động, các NHTM buộc phải chuyển dịch từ mô hình vận hành truyền thống sang ứng dụng công nghệ ngân hàng hiện đại. Dịch vụ Internet banking phát triển như một kênh phân phối chiến lược, giúp các ngân hàng giảm thiểu chi phí hành chính, cắt giảm mạng lưới phòng giao dịch vật lý và nhân sự phục vụ tại quầy, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ thông tin cũng kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các loại tội phạm công nghệ cao với phương thức và thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây ra nhiều rủi ro nghiêm trọng trong giao dịch trực tuyến. Những rủi ro này trực tiếp đe dọa đến an toàn tài sản, dữ liệu của khách hàng và uy tín của hệ thống ngân hàng. Vì vậy, việc nhận diện, đánh giá và tìm kiếm các biện pháp giảm thiểu rủi ro giao dịch trong dịch vụ Internet banking trở thành đòi hỏi cấp thiết đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Khóa luận xác định mục tiêu tổng quát là hạn chế rủi ro giao dịch trong dịch vụ Internet banking của hệ thống NHTM Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, tác giả đặt ra ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thứ nhất, xây dựng khung lý thuyết về rủi ro giao dịch trong Internet banking, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến rủi ro và sự cần thiết phải giảm thiểu rủi ro giao dịch; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế tại một số quốc gia và rút ra bài học cho các NHTM Việt Nam.
2. Thứ hai, vận dụng khung lý thuyết để phân tích, đánh giá thực trạng quản lý rủi ro giao dịch trong Internet banking tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2014–2016, từ đó xác định những hạn chế tồn tại và nguyên nhân cốt lõi.
3. Thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp đối với các NHTM và kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước nhằm hạn chế rủi ro giao dịch trong Internet banking, gắn với định hướng phát triển dịch vụ này đến năm 2020.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giảm thiểu rủi ro giao dịch đối với dịch vụ Internet banking tại hệ thống các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Hệ thống các ngân hàng thương mại hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Tập trung thu thập số liệu và phân tích thực trạng từ năm 2014 đến thời điểm thực hiện khóa luận (năm 2017).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuẩn tắc về ngân hàng điện tử (E-banking) và dịch vụ ngân hàng trên Internet theo quy định tại Thông tư 29/2011/TT-NHNN và Thông tư 35/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Theo đó, hệ thống Internet banking được định nghĩa là tập hợp có cấu trúc của phần cứng, phần mềm, cơ sở dữ liệu, mạng truyền thông và giải pháp an ninh bảo mật phục vụ việc cung ứng dịch vụ ngân hàng trên mạng Internet.

Về phân loại chuyên môn, tác giả phân chia dịch vụ Internet banking thành ba cấp độ phát triển với mức độ rủi ro tương ứng:

• Cấp độ cung cấp thông tin (Informative): Cấp độ thấp nhất, máy chủ lưu trữ thông tin sản phẩm tách biệt hoàn toàn với hệ thống dữ liệu nội bộ của ngân hàng, rủi ro chủ yếu là tấn công từ chối dịch vụ hoặc thay đổi giao diện.
• Cấp độ trao đổi thông tin (Communicative): Cho phép tương tác hai chiều ở phạm vi hạn chế như gửi thư điện tử, truy vấn số dư, cập nhật thông tin cá nhân. Máy chủ có liên kết với mạng nội bộ nên đòi hỏi các biện pháp kiểm soát truy cập và phòng chống mã độc nghiêm ngặt.
• Cấp độ giao dịch (Transactional): Cho phép khách hàng thực hiện các nghiệp vụ tài chính như chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, gửi tiết kiệm. Đây là cấp độ có mức độ rủi ro cao nhất do máy chủ kết nối trực tiếp với hệ thống tác nghiệp nội bộ.

Rủi ro giao dịch trong nghiên cứu được định nghĩa là rủi ro hiện tại và tiềm tàng đối với thu nhập và vốn của ngân hàng, phát sinh từ sự gian lận, sai sót, sự cố kỹ thuật hoặc do ngân hàng mất khả năng cung ứng dịch vụ và duy trì hệ thống thông tin. Các nhân tố kỹ thuật bảo đảm an toàn bao gồm: hệ thống tường lửa (Firewalls), giao thức bảo mật dữ liệu SSL/TLS/SET, hệ thống mã hóa đối xứng và mã hóa bất đối xứng RSA, chứng thực chữ ký điện tử (CA), xác thực người dùng (mã PIN, OTP qua SMS, Token, sinh trắc học) và tính không thể thoái thác (non-repudiation).

Kênh giao dịch	Chi phí bình quân / giao dịch (USD)
Giao dịch trực tiếp qua nhân viên ngân hàng	1,07
Giao dịch qua điện thoại (Phone banking)	0,54
Giao dịch qua máy rút tiền tự động (ATM)	0,27
Giao dịch qua mạng Internet (Internet banking)	0,015

Nguồn: Kết quả khảo sát của tổ chức Booz, Allen & Hamilton (năm 2000) được tác giả dẫn dụng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả áp dụng bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, logic học kết hợp với các kỹ thuật phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu. Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước; báo cáo tài chính của các NHTM; số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước, Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS), Công ty cổ phần Dữ liệu Kinh tế Việt Nam (Vietdata), Hiệp hội An toàn thông tin Việt Nam (VNISA), Tập đoàn Bkav, WeAreSocial Singapore và Global Web Index.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về rủi ro trong giao dịch Internet banking

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về ngân hàng điện tử, làm rõ bản chất của Internet banking và phân tích các hình thái rủi ro giao dịch. Rủi ro giao dịch được phân chia thành 7 nhóm cụ thể:

1. Rủi ro về bảo mật, an toàn và an ninh mạng (tài khoản giả mạo, mã độc đánh cắp dữ liệu cá nhân).
2. Rủi ro gian lận (đánh cắp mã PIN, mật khẩu truy cập để thực hiện chuyển tiền bất hợp pháp).
3. Sự cố mạng và vấn đề kỹ thuật (lỗi phần mềm, lỗi đường truyền, thiếu đồng bộ giữa hệ thống POS và ATM).
4. Rủi ro trong chứng thực khách hàng (thiếu công cụ kiểm chứng danh tính trực tuyến đối với các giao dịch mở mới).
5. Rủi ro nghiệp vụ và thao tác của cán bộ ngân hàng (sai lệch thông tin đăng ký hạn mức, sơ suất kỹ thuật làm mất mát dữ liệu).
6. Rủi ro pháp lý (các tranh chấp về hợp đồng điện tử, quản lý giao dịch xuyên biên giới và quy định phòng chống rửa tiền).
7. Rủi ro do thao tác nhầm lẫn của chính khách hàng (chuyển tiền nhầm số tài khoản do bất cẩn).

Tác giả phân tích các nguyên nhân rủi ro từ ba phía: ngân hàng, khách hàng và tin tặc. Trong đó, nguy cơ từ tin tặc được nhận định là nghiêm trọng nhất với các phương thức tấn công như nghe lén (Sniffers), đoán mật khẩu (Guessing password), vét cạn (Brute force), gọi ngẫu nhiên (Random dialing), lừa đảo phi kỹ thuật (Social engineering), cài đặt mã độc Trojan Horse, chặn luồng dữ liệu (Hijacking), phát tán virus, sâu máy tính (Worm) và phần mềm gián điệp (Spyware).

Về kinh nghiệm quốc tế, chương này nghiên cứu thực tiễn tại Mỹ và Singapore:

• Tại Mỹ: Cơ quan Quản lý Tiền tệ trực thuộc NHTW đưa ra các quy tắc và sổ tay hướng dẫn kiểm soát (Comptroller's Handbook, FFIEC Guidelines, Final Rules on Electronic Banking), thúc đẩy các NHTM áp dụng công nghệ bảo mật cao như SET, SSL, TLS, RSA và chú trọng hướng dẫn khách hàng tự bảo vệ tài khoản.
• Tại Singapore: Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) có thẩm quyền pháp lý rất cao, ban hành Đạo luật Ngân hàng (Banking Act), Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPA) và Hướng dẫn Quản lý Rủi ro Công nghệ (TRM/IBTRM). Đặc biệt, MAS bắt buộc các NHTM phải áp dụng xác thực hai yếu tố (2FA) từ tháng 6/2006, đồng thời hợp tác chặt chẽ với các tổ chức an ninh mạng quốc tế như Symantec, McAfee, Entrust.

Từ kinh nghiệm của hai quốc gia trên, tác giả rút ra ba bài học cốt lõi cho Việt Nam: nâng cao nhận thức rủi ro của người dùng và định chế tài chính, tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng bảo mật hiện đại, và hoàn thiện hành lang pháp lý chuyên ngành.

Chương 2: Thực trạng quản lý rủi ro trong giao dịch đối với Internet banking tại Việt Nam

Chương 2 phân tích môi trường vĩ mô và thực trạng vận hành Internet banking tại Việt Nam giai đoạn 2014–2016. Kinh tế vĩ mô duy trì ổn định với tăng trưởng GDP năm 2016 ước đạt 6,3%, lạm phát cơ bản dưới 2%. Tổng tài sản toàn hệ thống tổ chức tín dụng đến cuối năm 2016 đạt trên 8,5 triệu tỷ đồng (tăng 18,16% so với 2015), trong đó nhóm NHTM Nhà nước chiếm hơn 45%. Nợ xấu toàn ngành được kéo về mức 2,55% vào cuối năm 2015 nhờ đẩy mạnh trích lập dự phòng và bán nợ cho VAMC.

Hạ tầng công nghệ và thanh toán ghi nhận sự tăng trưởng rõ nét. Đến tháng 1/2017, Việt Nam có 50,05 triệu người dùng Internet (đạt tỷ lệ 53% dân số), trong đó nhóm tuổi 13–39 chiếm tới 92%. Tỷ lệ người dùng truy cập Internet qua điện thoại di động đạt 85%. Đến cuối năm 2015, toàn thị trường có khoảng 69 triệu thẻ ngân hàng lưu hành, 6 tổ chức phi ngân hàng được cấp phép ví điện tử, 67 NHTM triển khai Internet banking và 37 NHTM cung ứng Mobile banking. Sự kiện sáp nhập giữa Banknetvn và Smartlink vào ngày 01/04/2015 đã tạo nền tảng chuyển mạch thẻ và thanh toán điện tử tập trung.

Thời gian ban hành	Văn bản pháp lý	Nội dung điều chỉnh dịch vụ Internet banking
Năm 2001	Nghị định 64/2001/NĐ-CP	Hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, mở tài khoản trực tuyến.
Năm 2005	Luật Giao dịch điện tử	Quy định về chữ ký điện tử, chứng thực điện tử (Chương 3) và an toàn, bảo mật thông tin (Chương 6).
Năm 2006	Nghị định về thương mại điện tử	Quy định giá trị pháp lý, thời điểm gửi và nhận của các chứng từ điện tử trong giao dịch.
Năm 2007	Nghị định về giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng	Quy định chi tiết hoạt động giao dịch điện tử và chứng từ điện tử trong toàn ngành ngân hàng.
Năm 2007	Nghị định về chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số	Quy chuẩn hồ sơ, cấp phát, gia hạn, thu hồi chứng thư số và trách nhiệm của cơ quan cấp phép.
Năm 2008	Nghị định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet	Quy định quyền, nghĩa vụ của bên cung cấp và người dùng Internet; tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ.
Năm 2011	Thông tư 29/2011/TT-NHNN	Quy định bảo đảm an toàn, bảo mật cho việc cung cấp dịch vụ ngân hàng trên mạng Internet.
Năm 2015	Thông tư an toàn bảo mật HT CNTT	Yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn thông tin áp dụng cho hệ thống công nghệ thông tin ngành ngân hàng.
Năm 2016	Thông tư 35/2016/TT-NHNN	Đưa ra 6 nguyên tắc chung, xếp hạng hệ thống Internet banking là hệ thống CNTT quan trọng cần bảo vệ.

Về thực trạng rủi ro giao dịch, báo cáo của Bkav (12/2016) cho thấy mức thiệt hại do virus máy tính gây ra cho người dùng Việt Nam lên tới 10.400 tỷ đồng. Tình hình an ninh mạng diễn biến phức tạp qua các sự cố tấn công có chủ đích (APT) vào hệ thống Cảng Hàng không và Vietnam Airlines năm 2016 (mã độc thâm nhập từ năm 2014), vụ rò rỉ dữ liệu thành viên của Vietnamworks làm lộ hàng chục nghìn mật khẩu không mã hóa. Trong lĩnh vực ngân hàng, sự cố lỗ hổng OpenSSL Heartbleed năm 2014 đã ảnh hưởng trực tiếp tới 15 website Internet banking của các ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm cả những định chế lớn như Vietinbank và Vietcombank.

Năm đánh giá	Chỉ số An toàn thông tin (VNISA)
Năm 2013	37,3%
Năm 2014	39,0%
Năm 2015	47,4%
Năm 2016	59,9%

Chương 2 chỉ ra những kết quả đạt được như: tỷ lệ NHTM cung ứng dịch vụ đạt 100% (47/47 ngân hàng vào năm 2014), tính năng giao dịch ngày càng đa dạng, các phương thức xác thực OTP qua SMS, Token, thẻ thông minh (Smartcard), hạ tầng khóa công khai RSA từng bước được áp dụng. Ngược lại, những hạn chế nổi cộm bao gồm: số lượng và giá trị giao dịch thực tế còn thấp (6 tháng đầu năm 2014 chỉ đạt 24 triệu giao dịch với giá trị 311 nghìn tỷ đồng), nhận thức an toàn của người dùng yếu, kinh phí đầu tư cho bảo mật hạn hẹp, cán bộ chuyên trách công nghệ thiếu kỹ năng ứng phó sự cố và năng lực hạ tầng kỹ thuật giữa các ngân hàng còn chênh lệch lớn.

Chương 3: Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong giao dịch Internet banking tại Việt Nam

Dựa trên định hướng phát triển dịch vụ Internet banking đến năm 2020 (phổ cập dịch vụ, mở rộng tính năng cho khách hàng doanh nghiệp, triển khai chữ ký số, sinh trắc học và nghiên cứu mô hình ngân hàng qua mạng xã hội), Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện:

Về phía các ngân hàng thương mại:

• Đẩy mạnh công tác truyền thông, hướng dẫn khách hàng nhận diện các hình thức lừa đảo công nghệ cao và tuân thủ nguyên tắc bảo mật.
• Nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ, định kỳ cập nhật các bản vá lỗi phần mềm, triển khai hệ thống tường lửa thế hệ mới và áp dụng giao thức mã hóa dữ liệu đường truyền hiện đại.
• Tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phòng thủ và ứng phó sự cố an ninh mạng cho đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin nội bộ.
• Thiết lập quy trình giám sát giao dịch trực tuyến liên tục nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận hoặc biến động dòng tiền bất thường.
• Ban hành bộ quy tắc, tiêu chuẩn bảo mật nội bộ nghiêm ngặt trong vận hành hệ thống thông tin.
• Quản lý chặt chẽ khâu kiểm thử, đánh giá lỗ hổng trước khi chính thức đưa các bản nâng cấp phần mềm vào khai thác.
• Triển khai chương trình tìm kiếm lỗ hổng nhận thưởng (Bug bounty) đối với dịch vụ Internet banking nhằm huy động cộng đồng chuyên gia an ninh mạng rà soát, phát hiện lỗ hổng hệ thống.

Về phía Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước:

• Tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh giao dịch điện tử, nâng cao hiệu lực thi hành các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn thông tin bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng.
• Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng và điều tra tội phạm công nghệ cao xuyên quốc gia nhằm ngăn chặn các đợt tấn công từ nước ngoài.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh phát triển của dịch vụ Internet banking tại Việt Nam trong mối tương quan với các chỉ số an toàn thông tin giai đoạn 2014–2016. Dữ liệu thực tế cho thấy tỷ lệ triển khai dịch vụ tại các NHTM đạt tuyệt đối 100% vào năm 2014, song quy mô giao dịch còn khá khiêm tốn (24 triệu lượt giao dịch trong nửa đầu năm 2014). Tác giả đã phân tích các số liệu thực chứng như: mức độ thiệt hại 10.400 tỷ đồng do virus năm 2016, diễn biến tăng trưởng Chỉ số ATTT Việt Nam từ 37,3% (năm 2013) lên 59,9% (năm 2016), và sự kiện lỗ hổng Heartbleed ảnh hưởng tới 15 hệ thống ngân hàng trong nước.

Đóng góp cụ thể của tác giả là việc xây dựng hệ thống giải pháp gắn kết giữa góc độ quản trị ngân hàng và góc độ chính sách vĩ mô. Khóa luận đã đề xuất những hướng tiếp cận mới trong quản trị rủi ro công nghệ tại thời điểm nghiên cứu, tiêu biểu là việc khuyến nghị các NHTM áp dụng xác thực sinh trắc học, chữ ký số chuyên dụng và đặc biệt là cơ chế Bug bounty – một giải pháp tận dụng cộng đồng bảo mật bên ngoài để kiểm thử lỗ hổng phần mềm ngân hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế nhất định xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Đề tài chủ yếu khai thác dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo vĩ mô, báo cáo ngành và khảo sát của các tổ chức an ninh thông tin, chưa thực hiện khảo sát xã hội học định lượng với mẫu khách hàng cá nhân cụ thể hoặc thực hiện nghiên cứu tình huống (case study) chuyên sâu tại một NHTM riêng biệt.
• Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các rủi ro kỹ thuật, vận hành và gian lận trong giai đoạn 2014–2016, chưa phân tích định lượng chi phí - lợi ích khi đầu tư các giải pháp bảo mật mới.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát thực nghiệm hành vi và mức độ sẵn sàng chấp nhận các biện pháp bảo mật mới (như sinh trắc học, Token phần cứng) của người dùng cá nhân, hoặc nghiên cứu mô hình quản lý rủi ro tích hợp theo chuẩn Basel II đối với rủi ro hoạt động công nghệ thông tin trong ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Hệ thống thông tin quản lý và An toàn thông tin đang tìm hiểu về ngân hàng số và rủi ro hoạt động công nghệ. Nội dung Chương 1 và Bảng 2.1 tại Chương 2 có giá trị tham khảo cao về khung lý thuyết các cấp độ Internet banking, danh mục phân loại rủi ro và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh giao dịch điện tử ngành ngân hàng tại Việt Nam.

Đối với các chuyên viên nghiệp vụ và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại, các giải pháp đề xuất ở Chương 3 (về Bug bounty, đào tạo nhân sự và chuẩn hóa quy trình giám sát giao dịch) cung cấp những gợi ý thực tiễn có thể vận dụng vào quy trình vận hành dịch vụ trực tuyến.

Câu hỏi thường gặp

1. Khảo sát của Booz, Allen & Hamilton chỉ ra sự chênh lệch chi phí giữa giao dịch Internet banking và quầy truyền thống như thế nào? Theo kết quả khảo sát năm 2000, chi phí bình quân cho một giao dịch qua Internet banking chỉ tốn 0,015 USD, thấp hơn rất nhiều so với giao dịch qua ATM (0,27 USD), giao dịch qua điện thoại (0,54 USD) và giao dịch trực tiếp qua nhân viên tại quầy ngân hàng (1,07 USD).

2. Kinh nghiệm quản lý rủi ro Internet banking nổi bật nhất của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) được đề cập là gì? Singapore đã quy định bắt buộc các NHTM phải áp dụng xác thực hai yếu tố (2FA) trong giao dịch Internet banking từ tháng 06/2006. Đồng thời, MAS ban hành Hướng dẫn Quản lý Rủi ro Công nghệ (TRM/IBTRM) và phối hợp trực tiếp với các nhà cung cấp giải pháp an ninh bảo mật quốc tế để xây dựng tiêu chuẩn chung.

3. Vụ tấn công lỗ hổng bảo mật nào trong giai đoạn nghiên cứu đã ảnh hưởng trực tiếp đến các website Internet banking tại Việt Nam? Đó là lỗ hổng bảo mật OpenSSL Heartbleed được phát hiện vào năm 2014. Tại Việt Nam, lỗ hổng này đã làm ảnh hưởng tới 15 website Internet banking của các ngân hàng thương mại, trong đó có cả các ngân hàng lớn như Vietinbank và Vietcombank.

4. Tỷ lệ dân số kết nối Internet và độ tuổi sử dụng chính tại Việt Nam đầu năm 2017 được ghi nhận ở mức nào? Theo số liệu thống kê của WeAreSocial Singapore tháng 01/2017, Việt Nam có 50,05 triệu người kết nối Internet (chiếm 53% dân số). Trong đó, nhóm đối tượng từ 13 đến 39 tuổi chiếm tới 92% tổng số người sử dụng Internet trên toàn quốc.

5. Khóa luận đã đề xuất giải pháp kỹ thuật mới nào liên quan đến việc tìm kiếm lỗ hổng an ninh cho hệ thống Internet banking? Tác giả đề xuất các ngân hàng thương mại Việt Nam nên triển khai chương trình Bug bounty (chương trình trao thưởng tìm lỗi bảo mật), cho phép các chuyên gia an ninh mạng độc lập tham gia rà soát, phát hiện và thông báo lỗ hổng trên hệ thống Internet banking để kịp thời khắc phục trước khi bị kẻ xấu khai thác.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Khánh Huyền đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng điện tử và các hình thái rủi ro giao dịch trong dịch vụ Internet banking. Dựa trên phân tích thực trạng giai đoạn 2014–2016 cùng các số liệu thực chứng về an toàn thông tin tại Việt Nam, đề tài đã chỉ rõ những hạn chế trong nhận thức, hạ tầng và nguồn nhân lực quản lý rủi ro công nghệ. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện từ cấp độ ngân hàng thương mại đến cơ quan quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu phát triển dịch vụ Internet banking an toàn và bền vững đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH INTERNET BANKING 1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ VÀ INTERNET BANKING 1. Tổng quan về dịch vụ Ngân hàng điện tử 1.1 Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử “Ngân hàng điện tử” tiếng Anh là Electronic Banking, viết tắt là e-banking. Có rất nhiều cách diễn đạt khác nhau về “Ngân hàng điện tử”, song nhìn chung “Ngân hàng điện tử” được hiểu là một loại hình thương mại về tài chính ngân hàng có sự trợ giúp của công nghệ thông tin, đặc biệt là máy tính và công nghệ mạng.

Hay nói ngắn gọn, “Ngân hàng điện tử” là hình thức thực hiện các giao dịch tài chính ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử. NHNN Việt Nam cũng đã định nghĩa về dịch vụ ngân hàng điện tử là: “Các dịch vụ và sản phẩm ngân hàng hiện đại và đa tiện ích được phân phối đến khách hàng bán buôn và bán lẻ một cách nhanh chóng (trực tuyến, liên tục 24h/ngày và 7 ngày/tuần, không phụ thuộc vào không gian và thời gian) thông qua kênh phân phối (Internet và các thiết bị truy nhập đầu cuối khác như máy tính, máy ATM, POS, điện thoại để bàn, điện thoại di động…) được gọi là dịch vụ ngân hàng điện tử” Như vậy, qua các khái niệm đã nêu ở trên, dịch vụ ngân hàng điện tử được hiểu là các nghiệp vụ, các sản phẩm dịch vụ ngân hàng được phân phối trên các kênh điện tử như Internet, điện thoại, mạng không dây… Hiểu theo nghĩa trực quan, đó là loại dịch vụ ngân hàng được khách hàng thực hiện nhưng không phải đến quầy giao dịch gặp nhân viên ngân hàng. Hiểu theo nghĩa rộng hơn, đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông. E-banking là một dạng của thương mại điện tử ứng dụng trong hoạt động ngân hàng.

Hiện nay, ngân hàng điện tử là sự lựa chọn chiến lược của ngành công nghiệp ngân hàng. Mức độ phát triển nhanh chóng của mạng Internet và công nghệ thông tin đã mang lại thay đổi chưa từng thấy trong lĩnh vực công nghiệp ngân hàng truyền thống và các ngân hàng hiện nay không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc đẩy nhanh các giải pháp ứng dụng thương mại điện tử. Sự xuất hiện của nền kinh tế mới và công nghệ thông tin đã làm thay đổi bộ mặt của ngành công nghiệp tài chính và trên thực tế ngành công nghiệp tại chính toàn cầu đã được liên kết với nhau qua hệ thống máy tính đồ sộ. Ngân hàng điện tử thực sự là một cuộc cách mạng ngân hàng.

Thương mại điện tử đã đưa lại cho ngành 3 công nghiệp ngân hàng những vũ khí lợi hại để phá bỏ những hạn chế đối với các hoạt động kinh doanh ngân hàng trước kia và mở rộng những dịch vụ mới. Ngân hàng điện tử thường tồn tại dưới hai hình thức: ngân hàng trực tuyến, cung cấp dịch vụ 100% thông qua môi trường internet và mô hình kết hợp giữa hệ thống ngân hàng thương mại truyền thống và điện tử hóa dịch vụ truyền thống. Tại Việt Nam, ngân hàng điện tử chủ yếu theo mô hình thứ hai (điện tử hóa các dịch vụ truyền thống và phát triển các tiện ích mới trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin).2 Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử Đa dạng, phong phú về các loại hình dịch vụ ngân hàng điện tử Ngân hàng điện tử là kênh phân phối tồn tại song song với các kênh phân phối truyền thông của ngân hàng.