Luận văn thạc sĩ vnua giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm type a h5n6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống phân tích một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch cúm gia cầm tại tỉnh lạng sơn giai đoạn 2016 2017

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm type a h5n6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Đức Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Đình Thâu
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm type A/H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống, phân tích một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch cúm gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2016-2017
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Mục tiêu của đề tài
• 1.8. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.9. Tổng quan tài liệu
• 1.9.1. Khái niệm bệnh cúm gia cầm
• 1.9.2. Tình hình bệnh cúm gia cầm trên thế giới
• 1.9.2.1. Tình hình chung
• 1.9.2.2. Tình hình dịch cúm H5N6 trên thế giới
• 1.9.2.3. Tình hình dịch cúm H7N9 trên thế giới
• 1.9.3. Tình hình bệnh cúm gia cầm ở Việt Nam
• 1.9.3.1. Tình hình chung
• 1.9.3.2. Tình hình bệnh cúm gia cầm H5N6
• 1.9.4. Đặc điểm sinh học phân tử của virus cúm gia cầm
• 1.9.4.1. Kháng nguyên của virus cúm gia cầm
• 1.9.4.2. Tính thích ứng đa vật chủ của virus cúm
• 1.9.4.3. Cơ chế xâm nhiễm gây bệnh của virus cúm A trong tế bào vật chủ
• 1.9.4.4. Độc lực và khả năng gây bệnh của virus cúm gia cầm
• 1.10. Hoạt động giám sát cúm gia cầm tại Việt Nam
• 1.10.1. Kết quả giám sát
• 1.10.2. Kết quả phân tích virus cúm gia cầm tại Việt Nam
• 1.10.3. Công tác phòng, chống bệnh cúm gia cầm
• 1.11. Nguyên lý kỹ thuật realtime PCR
• 1.12. Yếu tố nguy cơ
• 1.12.1. Phương pháp xác định yếu tố nguy cơ
• 1.12.2. Tỷ số chênh OR (Odds Ratio) và nghiên cứu (điều tra) hồi cứu
• 1.12.3. Lựa chọn đối chứng
• 1.13. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.13.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.13.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.14. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn, giai đoạn 2010-2016
• 1.15. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn, giai đoạn 2011-2017
• 1.16. Nghiên cứu bệnh chứng để xác định các yếu tố nguy cơ làm phát sinh dịch cúm gia cầm
• 1.17. Nghiên cứu lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống
• 1.18. Phương pháp nghiên cứu
• 1.18.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học hồi cứu
• 1.18.2. Phương pháp nghiên cứu bệnh chứng (case - control study) để xác định các yếu tố nguy cơ làm phát sinh dịch cúm gia cầm
• 1.18.3. Phương pháp Nghiên cứu lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống và kỹ thuật chẩn đoán bệnh cúm gia cầm trong phòng thí nghiệm bằng kỹ thuật PCR (polymerase chain reaction)
• 1.19. Kết quả và thảo luận
• 1.19.1. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn từ năm 2010 -2016
• 1.19.2. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn từ năm 2011- 2017
• 1.19.3. Phân tích một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch cúm gia cầm
• 1.19.3.1. Phân tích yếu tố nguy cơ nuôi hỗn hợp nhiều loại gia cầm
• 1.19.3.2. Phân tích yếu tố vệ sinh khử trùng chuồng trại bằng hóa chất
• 1.19.3.3. Phân tích yếu tố nguy cơ trại chăn nuôi gần chợ buôn bán gia cầm sống
• 1.19.3.4. Phân tích yếu tố nguy cơ không áp dụng tiêm phòng
• 1.19.4. Kết quả phân tích yếu tố nguy cơ giết mổ gia cầm gần khu vực chăn nuôi
• 1.19.5. Kết quả giám sát virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn
• 1.19.5.1. Kết quả lấy mẫu tại các chợ
• 1.19.5.2. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm
• 1.19.5.3. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm
• 1.19.5.4. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu giám sát
• 1.19.5.5. Lưu hành virus cúm A/H5N6 qua các vòng lấy mẫu
• 1.19.5.6. Lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ lấy mẫu
• 1.20. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát virus cúm gia cầm H5N6 tại Lạng Sơn

Virus cúm gia cầm H5N6 đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Lạng Sơn. Tình hình dịch bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gia cầm mà còn tác động lớn đến kinh tế địa phương. Việc giám sát virus cúm gia cầm H5N6 là cần thiết để phát hiện sớm và ngăn chặn sự bùng phát dịch bệnh.

1.1. Khái niệm về virus cúm gia cầm H5N6

Virus cúm gia cầm H5N6 thuộc nhóm virus cúm A, có khả năng lây lan nhanh chóng và gây tử vong cao ở gia cầm. Đặc điểm sinh học của virus này cho thấy nó có thể đột biến và thích ứng với nhiều loại vật chủ khác nhau.

1.2. Tình hình dịch cúm gia cầm H5N6 tại Lạng Sơn

Từ năm 2016 đến 2017, tỉnh Lạng Sơn đã ghi nhận nhiều ca nhiễm virus cúm H5N6. Các ổ dịch nhỏ lẻ xuất hiện thường xuyên, gây ảnh hưởng đến ngành chăn nuôi và kinh tế địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát dịch cúm gia cầm H5N6

Việc giám sát virus cúm gia cầm H5N6 tại Lạng Sơn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh kém tại các chợ gia cầm, sự di chuyển của gia cầm từ nhiều nguồn khác nhau, và nhận thức của người dân về bệnh cúm gia cầm đều góp phần làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch.

2.1. Điều kiện vệ sinh tại các chợ gia cầm

Nhiều chợ gia cầm không được vệ sinh thường xuyên, tạo điều kiện cho virus cúm gia cầm H5N6 lây lan. Việc giết mổ gia cầm tại chợ cũng diễn ra trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh.

2.2. Nhận thức của người dân về dịch cúm gia cầm

Người dân thường không có đủ thông tin về nguy cơ lây nhiễm virus cúm gia cầm H5N6, dẫn đến việc không thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

III. Phương pháp giám sát virus cúm gia cầm H5N6 hiệu quả

Để giám sát virus cúm gia cầm H5N6 hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng kỹ thuật PCR để phát hiện virus trong mẫu bệnh phẩm là một trong những phương pháp chính.

3.1. Kỹ thuật PCR trong giám sát virus cúm

Kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction) cho phép phát hiện nhanh chóng sự hiện diện của virus cúm H5N6 trong các mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này có độ nhạy và độ chính xác cao.

3.2. Phân tích dịch tễ học để xác định yếu tố nguy cơ

Phân tích dịch tễ học giúp xác định các yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch cúm gia cầm H5N6, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu về virus cúm gia cầm H5N6 tại Lạng Sơn

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm virus cúm H5N6 tại các chợ gia cầm sống ở Lạng Sơn là khá cao. Các mẫu bệnh phẩm được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau cho thấy sự lưu hành của virus này trong cộng đồng.

4.1. Tỷ lệ nhiễm virus cúm H5N6 trong các mẫu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ dương tính với virus cúm H5N6 là 29%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường giám sát và phòng chống dịch bệnh.

4.2. Ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm đến kinh tế địa phương

Dịch cúm gia cầm H5N6 đã gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi và kinh tế của tỉnh Lạng Sơn. Nhiều hộ chăn nuôi gặp khó khăn do phải tiêu hủy gia cầm nhiễm bệnh.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong giám sát dịch cúm gia cầm H5N6

Việc giám sát virus cúm gia cầm H5N6 tại Lạng Sơn cần được thực hiện liên tục và đồng bộ. Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh cần được cải thiện để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Cần triển khai các biện pháp phòng ngừa như tiêm phòng cho gia cầm, tăng cường vệ sinh tại các chợ gia cầm và nâng cao nhận thức của người dân về dịch bệnh.

5.2. Tương lai của công tác giám sát dịch cúm gia cầm

Công tác giám sát dịch cúm gia cầm H5N6 cần được đầu tư và phát triển hơn nữa, với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại và sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao luôn là hiểm họa nghiêm trọng đe dọa nền kinh tế nông nghiệp và sức khỏe cộng đồng toàn cầu, với hơn 75 quốc gia từng ghi nhận các đợt bùng phát khiến hàng trăm triệu gia cầm bị tiêu hủy và 449 ca tử vong trên người do phân type H5N1 giai đoạn 2003-2016. Tại Việt Nam, từ tháng 8/2014, chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 lần đầu tiên được phát hiện tại xã Chi Lăng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn trên đàn gà 80 con và nhanh chóng lan rộng ra 12 tỉnh thành, buộc tiêu hủy hơn 34.624 gia cầm trong năm 2015. Lạng Sơn là địa bàn miền núi phía Đông Bắc có đường biên giới giáp Trung Quốc, nơi ngành nông nghiệp chiếm trên 30% cơ cấu kinh tế địa phương và tổng đàn gia cầm đạt khoảng 4,08 triệu con. Tuy nhiên, mật độ chăn nuôi chỉ đạt 491 con/km2 so với mức trung bình 1.096 con/km2 của cả nước, chủ yếu tồn tại dưới hình thức nông hộ nhỏ lẻ với hơn 82,5% là gà thả vườn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ nguy cơ xâm nhiễm và phát tán mầm bệnh phức tạp qua các hoạt động giao thương biên giới, kết hợp tập quán buôn bán gia cầm sống và giết mổ tại chỗ chưa đảm bảo vệ sinh. Đề tài hướng tới mục tiêu xác định tỷ lệ lưu hành thực tế của virus cúm A/H5N6 trên các loại mẫu khác nhau qua từng đợt giám sát tại 4 chợ buôn bán gia cầm sống trọng điểm, đồng thời nhận diện và lượng hóa các yếu tố nguy cơ cốt lõi làm phát sinh ổ dịch trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2016-2017. Kết quả nghiên cứu xác lập chỉ số dương tính với virus cúm Type A đạt 29,86%, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn để cơ quan thú y điều chỉnh chiến lược tiêm phòng vaccine và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm dịch tễ học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh học phân tử virus học và mô hình tam giác dịch tễ học kinh điển tương tác giữa tác nhân gây bệnh, vật chủ mẫn cảm và môi trường truyền lây. Virus cúm gia cầm thuộc họ Orthomyxoviridae, mang hệ gen gồm 8 phân đoạn RNA sợi đơn âm (-ssRNA) mã hóa cho 11 protein cấu trúc. Hai kháng nguyên bề mặt quyết định đặc tính kháng nguyên và độc lực là Hemagglutinin với 16 subtype từ H1 đến H16 và Neuraminidase với 9 subtype từ N1 đến N9. Cơ chế tiến hóa của virus vận hành theo hai quy luật di truyền trọng yếu: hiện tượng lệch kháng nguyên tạo ra các đột biến điểm với tần suất 1 nucleotide sai khác trên mỗi 10.000 nucleotide do thiếu enzyme sửa sai RNA, và hiện tượng trộn kháng nguyên cho phép tái tổ hợp các phân đoạn gen khi đồng nhiễm trên cùng một tế bào vật chủ.

Cơ chế sinh bệnh học mô tả chu trình xâm nhiễm kéo dài trung bình 6 giờ, bắt đầu từ việc protein HA liên kết với thụ thể acid sialic trên bề mặt tế bào biểu mô đường hô hấp, sau đó phân tử NA cắt đứt liên kết để giải phóng các hạt virus trưởng thành gây hoại tử tế bào hàng loạt. Khái niệm độc lực cao HPAI được định nghĩa dựa trên khả năng gây chết gia cầm từ 20% đến 100% trong vòng 48 đến 72 giờ sau khi nhiễm. Về mặt dịch tễ học phân tích, lý thuyết xác suất và tỷ suất chênh Odds Ratio (OR) trong mô hình nghiên cứu bệnh chứng đa biến được áp dụng để xác định mối liên hệ nhân quả giữa các yếu tố phơi nhiễm môi trường và xác suất bùng phát ổ dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu dịch tễ học hồi cứu thu thập từ Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011-2017 và dữ liệu thực địa từ 105 phiếu điều tra bệnh chứng tại 6 xã thuộc 4 huyện trọng điểm gồm Tràng Định, Hữu Lũng, Bình Gia và Chi Lăng. Cỡ mẫu nghiên cứu bệnh chứng được thiết kế theo tỷ lệ 1 ca bệnh đối chứng với 4 ca không bệnh, bao gồm toàn bộ 21 hộ chăn nuôi từng xuất hiện ổ dịch và 84 hộ chăn nuôi đối chứng khỏe mạnh được chọn ngẫu nhiên bằng phần mềm EpiCalc 2000. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện 12 cuộc phỏng vấn sâu với cán bộ phụ trách thú y xã và trưởng thôn để bổ sung thông tin quản lý.

Chương trình giám sát vi sinh học được triển khai tại 4 chợ gia cầm sống lớn từ tháng 8/2016 đến tháng 4/2017 qua 6 vòng lấy mẫu định kỳ hàng tháng. Tổng cộng 108 mẫu gộp đã được thu thập, bao gồm mẫu dịch ngoáy hầu họng gà, dịch ngoáy hầu họng vịt, mẫu phân tươi, nước thải và chất thải lồng nhốt (mỗi mẫu gộp gồm 5 mẫu đơn). Toàn bộ mẫu bệnh phẩm được bảo quản lạnh và xét nghiệm tại Cơ quan Thú y vùng II bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR sử dụng mẫu dò TaqMan probe đặc hiệu gen Matrix, H5 và N6. Phương pháp phân tích thống kê sinh vật học kết hợp kiểm định Chi-square trên phần mềm EpiCalc 2000 để tính toán giá trị OR với khoảng tin cậy 95% và P-value nhỏ hơn 0,05, cùng phần mềm ArcGIS 10.0 để số hóa bản đồ phân bố dịch bệnh theo không gian và thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những phát hiện dịch tễ học mang tính bước ngoặt về sự lưu hành của các chủng virus cúm gia cầm tại địa bàn khảo sát:

• Tỷ lệ lưu hành virus cúm ở mức cao: Kết quả xét nghiệm Real-time RT-PCR phát hiện tỷ lệ dương tính chung với virus cúm Type A là 29,86%, phân type H5 đạt 6,71% và phân type N6 đạt 4,40% trên tổng số các mẫu bệnh phẩm giám sát tại các chợ.
• Phân bố virus đồng đều theo không gian: Cả 4/4 chợ được khảo sát (100%) đều phát hiện sự hiện diện của virus cúm Type A và phân type H5; 3/4 chợ (75%) dương tính với phân type N6. Trong đó, chợ Hội Hoan ghi nhận tỷ lệ dương tính với cúm A/H5N6 cao nhất đạt trên 12,50%.
• Xác định 5 yếu tố nguy cơ dịch tễ hàng đầu: Phân tích nghiên cứu bệnh chứng chỉ ra các hành vi làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bao gồm nuôi hỗn hợp nhiều loài gia cầm, không thực hiện vệ sinh tiêu độc chuồng trại định kỳ bằng hóa chất, vị trí trại nuôi nằm gần chợ buôn bán gia cầm sống, không áp dụng tiêm phòng vaccine và thói quen giết mổ gia cầm ngay tại khuôn viên chăn nuôi (tất cả đều có OR lớn hơn 1 và P-value nhỏ hơn 0,05).
• Quy luật lưu hành theo thời gian: Mật độ lưu hành của virus tại các chợ gia cầm sống gia tăng rõ rệt vào các tháng mùa đông và thời điểm cận Tết Nguyên đán, tương thích với biến động thời tiết lạnh và tần suất vận chuyển, tiêu thụ gia cầm tăng vọt.

Thảo luận kết quả

Thực trạng lưu hành virus cúm A/H5N6 với tỷ lệ 4,40% tại các chợ của Lạng Sơn cao hơn mức bình quân 3,50% ghi nhận từ chương trình giám sát quốc gia của Cục Thú y tại 68 chợ trên phạm vi 32 tỉnh thành giai đoạn 2015-2016. Nguyên nhân bắt nguồn từ đặc thù địa phương miền núi biên giới, nơi hệ thống chuỗi cung ứng gia cầm có sự pha trộn giữa giống bản địa và gia cầm vận chuyển từ các tỉnh lân cận hoặc nhập lậu qua đường mòn. Chăn nuôi nông hộ chiếm áp đảo với hơn 90% tổng số hộ, mật độ chuồng trại phân tán nhưng thiếu hụt hàng rào an toàn sinh học. Việc nuôi nhốt chung gà và vịt tạo điều kiện lý tưởng cho vịt đóng vai trò vật chủ mang trùng không triệu chứng truyền virus sang gà, loài mẫn cảm cao với tỷ lệ tử vong lên đến 100%.

Các dữ liệu dịch tễ được số hóa và trực quan hóa qua hệ thống bản đồ không gian ArcGIS 10.0 cùng các biểu đồ so sánh tương quan tỷ lệ nhiễm giữa các nhóm mẫu. Mẫu nước thải và chất thải lồng nhốt tại chợ ghi nhận tỷ lệ ô nhiễm virus cúm Type A tương đương với mẫu tăm bông ngoáy họng trên gia cầm sống. Điều này chứng minh môi trường chợ truyền thống đang hoạt động như một ổ chứa và khuếch đại mầm bệnh nguy hiểm. So sánh với các nghiên cứu dịch tễ học trước đây về chủng H5N1 nhánh 2.3.2.1c, chủng H5N6 nhánh 2.3.4.4 cho thấy khả năng thích ứng môi trường cao hơn và nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các tiểu vùng thông qua người buôn bán và dụng cụ vận chuyển chưa được khử trùng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, hệ thống giải pháp toàn diện được đề xuất nhằm kiểm soát dịch bệnh và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm:

1. Thiết lập chuẩn an toàn sinh học tại nông hộ: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn chủ trì hướng dẫn 100% hộ chăn nuôi xóa bỏ tập quán nuôi hỗn hợp gà - vịt chung chuồng, di dời khu vực giết mổ cách ly chuồng nuôi tối thiểu 50 mét, và thực hiện phun thuốc sát trùng chuồng trại định kỳ 1 lần/tuần nhằm kéo giảm 50% nguy cơ bùng phát dịch trong giai đoạn 2017-2020.
2. Nâng cao tỷ lệ bao phủ vaccine phòng bệnh: Ủy ban nhân dân các huyện và trạm thú y cơ sở tổ chức tiêm phòng bắt buộc vaccine Navet-Vifluvac hoặc Re-5, Re-6 cho toàn bộ đàn gà, vịt tại các vùng nguy cơ cao, đảm bảo tỷ lệ bảo hộ miễn dịch quần thể đạt trên 80% trước các đợt chuyển mùa vào tháng 10 hàng năm.
3. Quy chuẩn hóa điều kiện vệ sinh tại chợ gia cầm sống: Ban quản lý các chợ dân sinh phối hợp với lực lượng thú y thực hiện tiêu độc khử trùng toàn bộ khu vực kinh doanh sau mỗi phiên chợ, quy định 100% hộ kinh doanh phải vệ sinh lồng nhốt hàng ngày và tuyệt đối không lưu giữ gia cầm sống qua đêm tại chợ để cắt đứt chu kỳ tích tụ mầm bệnh.
4. Siết chặt kiểm dịch biên giới và vận chuyển liên tỉnh: Đội kiểm soát liên ngành và Bộ đội Biên phòng duy trì chốt chặn 24/7 tại 5 huyện giáp ranh, tiến hành lấy mẫu giám sát ngẫu nhiên tối thiểu 200 mẫu/tháng bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR để phát hiện và tiêu hủy triệt để gia cầm không rõ nguồn gốc xâm nhập qua biên giới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn chuyên sâu cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý Thú y và Y tế dự phòng: Khai thác dữ liệu dịch tễ học, bộ chỉ số nguy cơ OR và phương pháp lập bản đồ ArcGIS để hoạch định chính sách phân vùng an toàn dịch bệnh và điều chỉnh kế hoạch hành động ứng phó khẩn cấp cấp tỉnh.
• Nhà nghiên cứu dịch tễ học và sinh học phân tử: Tham khảo quy trình kỹ thuật Real-time RT-PCR TaqMan probe đặc hiệu trong chẩn đoán virus cúm A/H5N6, làm cơ sở dữ liệu so sánh tiến hóa kháng nguyên giữa các nhánh clade 2.3.4.4 và clade 2.3.2.1c.
• Chủ trang trại và người chăn nuôi gia cầm: Nhận diện trực quan 5 sai lầm phổ biến trong phương thức chăn nuôi nông hộ để chủ động cải tạo hệ thống chuồng trại, bố trí khu cách ly và tuân thủ lịch tiêm phòng vaccine định kỳ.
• Học viên, sinh viên chuyên ngành Thú y và Chăn nuôi: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu điển hình mẫu mực về phương pháp nghiên cứu bệnh chứng hồi cứu, kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên qua phần mềm chuyên dụng và phương pháp trình bày báo cáo dịch tễ học thực địa.

Câu hỏi thường gặp

Virus cúm A/H5N6 có nguy cơ lây truyền và gây tử vong trên người hay không? Có. Virus cúm gia cầm A/H5N6 thuộc nhóm virus độc lực cao có khả năng vượt rào cản loài để lây nhiễm sang người qua tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh hoặc chất thải ô nhiễm. Kể từ ca tử vong đầu tiên tại Tứ Xuyên vào năm 2014, nhiều ca bệnh nặng đã được ghi nhận với tỷ lệ tương đồng trình tự gen lên đến 99% giữa chủng phân lập trên gia cầm và chủng gây bệnh ở người.

Tại sao chợ buôn bán gia cầm sống lại là tâm điểm phát tán mầm bệnh? Chợ sống là nơi tập trung gia cầm từ nhiều nguồn gốc khác nhau, mật độ nhốt cao trong lồng chật hẹp cùng thói quen giết mổ tại chỗ không có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Nghiên cứu ghi nhận 100% chợ khảo sát đều dương tính với virus cúm Type A và phân type H5, chứng minh môi trường lồng nhốt và nước thải là nguồn lây nhiễm thứ cấp liên tục.

Phương pháp nghiên cứu bệnh chứng đóng vai trò gì trong việc kiểm soát dịch bệnh? Phương pháp bệnh chứng cho phép điều tra hồi cứu có đối chứng giữa 21 hộ có dịch và 84 hộ khỏe mạnh để tính toán tỷ suất chênh OR. Từ đó, nghiên cứu chứng minh mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa dịch bệnh với các hành vi như nuôi hỗn hợp nhiều loài hay không phun sát trùng, giúp chính quyền ưu tiên can thiệp chính xác vào các mắt xích nguy cơ cao nhất.

Các loại vaccine nào đang được khuyến cáo sử dụng để phòng chủng H5N6? Căn cứ vào đặc tính kháng nguyên của virus lưu hành, Cục Thú y khuyến cáo sử dụng các dòng vaccine vô hoạt như Navet-Vifluvac, Re-5 và Re-6. Các loại vaccine này chứng minh hiệu lực bảo hộ chéo vững chắc đối với các biến chủng virus cúm A/H5N1 nhánh 2.3.2.1c và A/H5N6 nhánh 2.3.4.4 khi đạt tỷ lệ tiêm chủng trên 80% tổng đàn.

Ưu điểm nổi bật của kỹ thuật Real-time RT-PCR trong giám sát dịch tễ là gì? Kỹ thuật Real-time RT-PCR sử dụng hệ thống primer và TaqMan probe đặc hiệu cho phép khuếch đại và phát hiện trực tiếp RNA virus trong thời gian thực chỉ sau vài giờ. Phương pháp này mang lại độ nhạy vượt trội, phát hiện được hàm lượng virus cực nhỏ trong các mẫu gộp môi trường phức tạp mà không cần qua bước nuôi cấy trên trứng phôi hay phân tích điện di gel truyền thống.

Kết luận

• Luận văn xác định tỷ lệ lưu hành của virus cúm gia cầm Type A đạt 29,86%, phân type H5 đạt 6,71% và phân type N6 đạt 4,40% tại các chợ gia cầm sống trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.
• Kết quả khảo sát thực địa chứng minh 100% chợ nghiên cứu tồn tại mầm bệnh cúm A và H5, trong đó chợ Hội Hoan ghi nhận mức độ lưu hành chủng H5N6 cao nhất.
• Công trình đã lượng hóa thành công 5 yếu tố nguy cơ dịch tễ then chốt làm bùng phát dịch tại các nông hộ, bao gồm nuôi hỗn hợp, thiếu khử trùng, nuôi gần chợ, không tiêm phòng và giết mổ tại chuồng.
• Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để hoàn thiện quy trình giám sát phân tử chủ động và hỗ trợ ban hành các chính sách kiểm soát an toàn sinh học hiệu quả.
• Đóng góp vào việc hoàn thiện bản đồ dịch tễ học ArcGIS phục vụ công tác cảnh báo sớm dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từ động vật sang người.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan chức năng cần tiếp tục duy trì mạng lưới giám sát định kỳ tại các chợ biên giới và đẩy mạnh chương trình tiêm phòng vaccine tập trung. Hãy liên hệ với các đơn vị nghiên cứu thú y và cơ quan quản lý dịch bệnh địa phương để tiếp cận toàn văn công trình, ứng dụng kịp thời các giải pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ bền vững ngành chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Lạng Sơn là tỉnh miền núi, nằm ở phía Đông Bắc của Việt Nam; cách thủ đô Hà Nội 154 km đường bộ và 165 km đường sắt; phía bắc giáp tỉnh Cao Bằng, phía đông bắc giáp Trung quốc, phía đông nam giáp tỉnh Quảng Ninh, phía nam giáp tỉnh Bắc Giang, phía tây nam giáp tỉnh Thái Nguyên, phía tây giáp tỉnh Bắc Kạn, với địa hình 80% là đồi núi nên rất khó khăn trong lĩnh vực phát triển kinh tế. Trong chiến lược phát triển của tỉnh Phát triển Nông nghiệp vẫn luôn là yêu tiên hàng đầu và về kinh tế GDP của ngành Nông nghiệp luôn chiếm trên 30% GDP của cả tỉnh. Ngày nay, bệnh cúm gia cầm đã và đang xảy ra khắp nơi trên thế giới, gây thiệt hại nặng nề về mặt kinh tế, chính trị và xã hội do đó nó là mối quan tâm và đáng lo ngại của toàn cầu. Từ khi dịch xuất hiện đến nay đã có 75 quốc gia và vùng lãnh thổ thế giới xuất hiện dịch khiến hàng trăm triệu gia cầm ốm chết, phải tiêu hủy và đã có 449 người tại 16 quốc gia chết vì H5N1, 6 /10 ca chết vì H5N6, 534/1393 ca chết vì H7N9 diễn biến dịch ngày càng phức tạp.

Tháng 4 năm 2014, virus cúm H5N6 được phát gây bệnh trên gia cầm và gây chết người tại tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc và đã có 6 người chết do H5N6 trong tổng số 10 ca mắc. Tháng 8 năm 2014, Cục Thú y cũng lần đầu tiên phát hiện cúm A/H5N6 trên lãnh thổ Việt Nam, cụ thể trên đàn gà 80 con tại xã Chi Lăng huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn và trên đàn vịt tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Trước đó, chủng virus này đã được phát hiện ở vịt trời và chim hoang dã tại Thuỵ Điển, Đức, Mỹ, Trung Quốc. Đáng lo ngại là kết quả giải trình tự gen của các mẫu virus cúm A/H5N6 phát hiện ở Việt Nam cho thấy có sự tương đồng đến 99% về kiều gen với chủng virus cúm A/H5N6 gây tử vong đầu tiên trên người tại Trung Quốc.

Từ đó đến nay, virus cúm A/H5N6 tiếp tục được phát hiện tại nhiều tỉnh trong cả nước trong đó có các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh và các tỉnh khác: Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Tuyên Quang,. Dịch cúm xảy ra trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong những năm vừa qua tuy là những ổ dịch nhỏ lẻ, tuy nhiên năm nào cũng xảy ra gây ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phát triển kinh tế Nông nghiệp, Du lịch của địa phương. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chợ buôn bán gia cầm sống rất phổ biến tại nước ta, người dân có thói quen mua gia cầm sống và giết mổ tại chợ. Gia cầm đến từ nhiều nguồn khác nhau và có nhiều loài gia cầm khác nhau được bán tại chợ.

Nơi bán và giết mổ cùng một chỗ, không được vệ sinh tiêu độc khử trùngthường xuyên, người buôn bán, người mua tiếp xúc trực tiếp với gia cầm do đó nguy cơ virus cúm gia cầm nói chung và virus cúm A/H5N6 nói riêng từ gia cầm xâm nhập và lây nhiễm cho người là rất cao. Để phát hiện lưu hành virus tại các chợ buôn bán gia cầm sống , nhận diện một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch nhằm cảnh bảo sớm dịch cúm gia cầm và điều chỉnh các biện pháp phòng chống dịch cho phù hợp, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm type A/H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống, phân tích một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch cúm gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2016-2017”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TAI Xác định được sự lưu hành của chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 trên các đối tượng mẫu khác nhau, trong các vòng lấy mẫu khác nhau. Nhận diện được một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn nhằm cảnh báo sớm dịch cúm gia cầm và điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch cho phù hợp.

Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Kết quả xác định tỷ lệ lưu hành virus cúm gia cầm A/H5N6, nhận diện được một số yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch trên tỉnh Lạng Sơn kết hợp với các số liệu giám sát do Cục Thú y đã triển khai trước đó sẽ giúp các ban, ngành chức năng của địa phương có cái nhìn tổng thể về sự xuất hiện, lưu hành chủng virus gây bệnh trên địa bàn, từ đó có các giải pháp cụ thể phòng, chống lây bệnh cúm ở gia cầm và biện phòng tránh lây nhiễm bệnh cúm từ động vật sang người. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. KHÁI NIỆM BỆNH CÚM GIA CẦM Cúm gia cầm (Avian Influenza – AI) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính ở gia cầm, do nhóm virus cúm typ A, thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra.

Đây là nhóm virus có biên độ vật chủ rộng, được phân chia thành nhiều subtype khác nhau dựa trên hai kháng nguyên bề mặt capsid của hạt virus là HA và NA (De Wit, 2008). Nhóm virus cúm A có 16 subtype HA (từ H1 đến H16) và 9 Subtype NA (từ N1 đến N9). Sự tổ hợp giữa các subtype HA và NA sẽ tạo ra nhiều subtype khác nhau. Mặt khác, virus cúm A có đặc tính quan trọng là dễ dàng đột biến trong gen/hệ gen (đặc biệt ở gen NA và HA) hoặc trao đổi các gen với nhau, trong quá trình xâm nhiễm và tồn tại lây truyền giữa các loài vật chủ, dẫn đến việc tạo nên nhiều Subtype có độc tính và khả năng gây bệnh khác nhau (Nguyễn Bá Hiên cs.

TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI 2. Tình hình chung Cúm gia cầm lần đầu được phát hiện ở Italia vào năm 1878 với tên gọi là dịch hạch gà (Fowl plague) nhưng tới năm 1901 mới xác định được yếu tố gây bệnh là căn nguyên siêu nhỏ có khả năng qua màng lọc và tới năm 1955 xác định được nguyên nhân chính xác nguyên nhân gây bệnh cúm gia cầm là virus cúm type A thông qua kháng thể bề mặt A/H7N1 và A/H7N7 gây chết nhiều ở gà và gà tây và các loại động vật khác (Beard et al, 1998). Bên cạnh đó virus cúm gia cầm còn lây lan và tạo ra các đại dịch gây tử vong rất lớn trên người. Lịch sử các đại dịch cúm ở người xảy ra trên thế giới được mô tả theo hình 2.

Từ năm 1889 – 1890 đã xảy ra 1 đợt dịch cúm làm chết khoảng 1 triệu người trên thế giới. Nguyên nhân được xác định có thế do 2 chủng virus cúm H3N8 hoặc H2N2 (Valleron, 2010). Năm 1918 – 1919, một đại dịch cúm (cúm Tây Ban Nha) đã nổ ra với mức độ trầm trọng đã gây tử vong khoảng 20 – 100 triệu người trên toàn thế giới. Các nghiên cứu sau này đã chứng minh được virus gây ra đại dịch này là H1N1 (Taubenberger et al.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cúm Châu Á hay cúm Nga xảy ra trong giai đoạn 1889 - 1890 do virus cúm type A/H2N2 gây nên, bắt đầu từ Hong Kong năm 1957. Số người tử vong ước tính từ 1 đến 1,5 triệu người. Lịch sử đại dịch cúm ở người Nguồn: Phạm Thành Long (2016) Cúm Hong Kong – Hong Kong Flu do virus cúm type A/H3N2, xảy ra năm 1968. Tổn thất tử vong ước tính vào khoảng 0,75 đến 1 triệu người Cúm Nga – Russia flu do virus cúm type A/H1N1 xảy ra năm 1977.

Đại dịch cúm H1N1 giai đoạn 2009 – 2010 đã gây tử vong cho khoảng hơn 100 nghìn tới gần 400 nghìn người trên thế giới. Chủng virus cúm A/H5N1 được phát hiện lần đầu tiên gây bệnh dịch trên gà tại Scotland vào năm 1959 và có thể là biến thể H5N1 đầu tiên trên thế giới. Năm 1997 ở Hong Kong, lần đầu tiên virus cúm gia cầm H5N1 đã gây ra ổ dịch trên gia cầm và lây sang người làm 18 người nhiễm bệnh, 6 người chết và hàng triệu gia cầm đã bị tiêu hủy nhằm ngăn chặn dịch lây lan. Đây là lần đầu tiên virus cúm A/H5N1 gây bệnh trên người (Wu et al.

Từ tháng 12/2003 đến tháng 3/2004, bệnh cúm gia cầm đã liên tiếp xảy 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ra với quy mô lớn ở 11 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á. Sự lây lan nhanh chóng dịch cúm gia cầm xảy ra đồng thời ở một số nước đã trở thành mối quan tâm lớn trên toàn cầu. Các chủng virus gia cầm độc lực cao đã được phân lập và định type là chủng H5N1, ở Đài Loan là chủng H5N2 (Bùi Quang Anh, 2005; Nguyễn Tiến Dũng et al., 2004; Phạm Sỹ Lăng, 2004; Tô Long Thành, 2004). Từ đó đến nay, hàng năm dịch đều xảy ra tại nhiều nước trên thế giới với nhiều chủng virus khác nhau.

Tính đến hết tháng 12 năm 2016, dịch cúm gia cầm đã xảy ra tại 53 quốc gia và vùng lãnh thổ tại tất cả các châu lục trong đó chủ yếu tại các quốc gia châu Á (http://www. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2016 được thể hiện theo Hình 1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 - 2017 Số nước Năm Chủng virus gây bệnh có dịch 2004 10 H5N1, H5N2 2005 17 H5N1, H7N7 2006 57 H5N1, H5N2 2007 35 H5N1, H7N3 2008 27 H5N1, H7N7, H7N3 2009 17 H5N1, H7N7 2010 18 H5N1, H7N7 2011 16 H5N1, H5N2 2012 15 H5N1, H5N2, H7N3 2013 14 H5N1, H5N2, H7N3, H7N2, H7N7 2014 19 H5N1, H5N2, H5N3, H5N6, H5N8, H7N3, H7N2 2015 35 H5N1, H5N2, H5N3, H5N6, H5N8, H5N9,H7N3, H7N7 2016 47 H5N1, H5N2, H5N3,H5N5, H5N6, H5N8, H5N9,H7N1, H7N3, H7N7, H7N8 2017 53 H5N1, H5N2, H5N3, H5N5, H5N6, , H7N9 (04/4/2017) Từ khi dịch cúm gia cầm tái bùng phát trở lại tới nay, hàng năm vẫn có rất nhiều quốc gia giới thông báo đã xảy ra các ổ dịch cúm gia cầm. Các quốc gia thuộc Châu Á đặc biệt là khu vực Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Camphuchia, Indonesia, Việt Nam.

Được coi là khu vực tồn tại lâu dài các ổ dịch do có nhiều điều kiện thuận lợi cho mầm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bệnh lưu hành như tổng đàn gia cầm lớn, phương thức chăn nuôi, buôn bán, giết mổ lạc hậu. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2017 (cập nhật 04/04/2017) Không chỉ gây bệnh cho gia cầm, các chủng virus cúm đã lây sang người gây tỷ lệ tử vong rất cao có khi lên tới 100%.