Giám Sát Sự Lưu Hành Và Đặc Tính Sinh Học Virus Cúm Gia Cầm A/H5N6 Tại Lạng Sơn Và Quảng Ninh

Nghiên cứu về virus cúm gia cầm A/H5N6 tại Lạng Sơn và Quảng Ninh là vô cùng quan trọng trong bối cảnh dịch… 86 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2017.

• Tác giả: Hoàng Bạch Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Đình Thâu
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát sự lưu hành và xác định một số đặc tính sinh học phân tử của virus cúm gia cầm type A/H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn các tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh giai đoạn 2016-2017
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• THESIS ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm bệnh cúm gia cầm
• 2.2. Tình hình bệnh cúm gia cầm trên thế giới
• 2.2.1. Tình hình chung
• 2.2.2. Tình hình dịch cúm H5N6 trên thế giới
• 2.3. Tình hình bệnh cúm gia cầm ở Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình chung
• 2.3.2. Tình hình bệnh cúm gia cầm H5N6
• 2.4. Đặc điểm sinh học phân tử của virus cúm gia cầm
• 2.4.1. Cấu trúc, chức năng của protein hemagglutinin và neuraminidase
• 2.4.2. Tính thích ứng đa vật chủ của virus cúm
• 2.4.3. Cơ chế xâm nhiễm gây bệnh và nhân lên của virus cúm A trong tế bào vật chủ
• 2.4.4. Độc lực và khả năng gây bệnh của virus cúm gia cầm
• 2.5. Sơ lược hoạt động giám sát cúm gia cầm tại Việt Nam
• 2.5.1. Kết quả giám sát
• 2.5.2. Kết quả phân tích virus cúm gia cầm tại Việt Nam
• 2.6. Công tác phòng, chống bệnh cúm ở gia cầm
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Tình hình chăn nuôi và dịch bệnh cúm gia cầm tại các tỉnh từ năm 2013 đến 3 tháng đầu năm 2017
• 3.2.2. Giám sát sự lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ
• 3.2.3. Thu nhận, giải trình tự gen mã hóa cho kháng nguyên HA của một số chủng dương tính cúm A/H5N6
• 3.3. Mẫu thí nghiệm
• 3.4. Dụng cụ, trang thiết bị và hóa chất lấy mẫu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp dịch tễ học mô tả, dịch tễ học phân tích
• 3.5.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.5.3. Phương pháp xét nghiệm virus cúm A/H5N6
• 3.5.4. Phương pháp giải trình tự và phân tích gen HA
• 3.5.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình chăn nuôi gia cầm và dịch bệnh cúm gia cầm tại 2 tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh từ 2013– 2016
• 4.1.1. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại 2 tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh
• 4.1.2. Tình hình dịch cúm gia cầm tại 2 tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn
• 4.2. Kết quả giám sát virus cúm A/H5N6 tại 8 chợ của các tỉnh nghiên cứu
• 4.2.1. Kết quả lấy mẫu tại các tỉnh
• 4.2.2. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm
• 4.2.3. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm
• 4.2.4. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm
• 4.2.5. Lưu hành virus cúm A/H5N6 qua các vòng lấy mẫu
• 4.2.6. Sự lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ lấy mẫu
• 4.3. Một số đặc điểm phân tử gen HA của virus cúm gia cầm A/H5N6 tại Quảng Ninh và Lạng Sơn giai đoạn 2016-2017
• 4.3.1. Kết quả giải trình tự gen HA của virus cúm gia cầm A/H5N6
• 4.3.2. Kết quả phân tích trình tự acid amin chuỗi nối giữa HA1 và HA2 (cleavage site) của các chủng virus cúm gia cầm so với chủng tham chiếu
• 4.3.3. Sự tương đồng về trình tự nucleotide và amino acid so với chủng tham chiếu
• 4.3.4. Xây dựng cây phả hệ gen HA và xác định nhánh (clade) virus cúm A/H5N6
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Tình hình chăn nuôi và dịch bệnh cúm gia cầm ở 2 tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn
• 5.2. Virus cúm A/H5N6 tại 2 tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn có đặc tính sinh học phân tử
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Virus Cúm Gia Cầm A H5N6 Lạng Sơn

Nghiên cứu về virus cúm gia cầm A/H5N6 tại Lạng Sơn và Quảng Ninh là vô cùng quan trọng trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp. Cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây lan nhanh và gây tỷ lệ tử vong cao cho gia cầm, gây thiệt hại kinh tế lớn. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm bắt đầu từ cuối năm 2003, đầu năm 2004 và lan rộng khắp cả nước. Đã có 611 ổ dịch với khoảng 60 triệu con gia cầm bị tiêu hủy. Nghiêm trọng hơn, virus lây sang người, làm 127 người mắc bệnh và 64 người tử vong (Phạm Thành Long, 2016). Nghiên cứu này tập trung vào giám sát sự lưu hành và xác định đặc tính sinh học phân tử của virus cúm A/H5N6 tại các chợ buôn bán gia cầm sống, nơi có nguy cơ lây nhiễm cao.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giám Sát Dịch Tễ Học Cúm Gia Cầm

Giám sát dịch tễ học cúm gia cầm, đặc biệt là virus cúm A/H5N6, đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm các ổ dịch và ngăn chặn sự lây lan. Việc này giúp cơ quan chức năng có thể triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh kịp thời, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Giám sát cần được thực hiện thường xuyên và có hệ thống, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao như chợ buôn bán gia cầm sống.

1.2. Vai Trò Của Nghiên Cứu Đặc Tính Sinh Học Virus Cúm A H5N6

Nghiên cứu đặc tính sinh học virus cúm A/H5N6 giúp hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh, khả năng lây lan và biến đổi của virus. Thông tin này rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, bao gồm vaccine và thuốc kháng virus. Việc xác định các biến đổi di truyền của virus cũng giúp dự đoán khả năng xuất hiện các chủng virus mới nguy hiểm hơn.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Virus Cúm A H5N6 Tại Chợ Gia Cầm

Chợ buôn bán gia cầm sống là một trong những điểm nóng về dịch tễ của cúm gia cầm. Việc kiểm soát virus cúm A/H5N6 tại các khu chợ này gặp nhiều khó khăn do nhiều yếu tố. Gia cầm từ nhiều nguồn khác nhau tập trung về chợ, tạo điều kiện cho virus lây lan giữa các loài. Thói quen mua gia cầm sống và giết mổ tại chỗ của người dân cũng làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Điều kiện vệ sinh tại chợ thường không đảm bảo, tạo môi trường thuận lợi cho virus tồn tại và phát triển. Cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết những thách thức này.

2.1. Nguy Cơ Lây Nhiễm Từ Chợ Buôn Bán Gia Cầm Sống

Chợ buôn bán gia cầm sống là nơi tập trung nhiều loại gia cầm khác nhau từ nhiều nguồn gốc, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của virus cúm. Việc giết mổ gia cầm tại chỗ cũng làm tăng nguy cơ phát tán virus ra môi trường. Người buôn bán và người mua có nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với gia cầm nhiễm bệnh, làm tăng nguy cơ lây nhiễm sang người.

2.2. Vấn Đề Vệ Sinh An Toàn Thực Phẩm Tại Chợ Gia Cầm

Điều kiện vệ sinh tại các chợ buôn bán gia cầm sống thường không đảm bảo, tạo môi trường thuận lợi cho virus cúm tồn tại và phát triển. Việc thiếu các biện pháp vệ sinh tiêu độc khử trùng thường xuyên làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Cần có các quy định và biện pháp kiểm soát chặt chẽ về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ gia cầm để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

2.3. Kiểm Soát Vận Chuyển Gia Cầm Giải Pháp Hiệu Quả

Kiểm soát vận chuyển gia cầm là một biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của virus cúm. Việc kiểm tra nguồn gốc, giấy tờ kiểm dịch và tình trạng sức khỏe của gia cầm trước khi vận chuyển giúp giảm thiểu nguy cơ đưa gia cầm nhiễm bệnh vào chợ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để thực hiện hiệu quả biện pháp này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Tính Virus Cúm A H5N6 Lạng Sơn

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để giám sát và xác định đặc tính sinh học virus cúm A/H5N6. Phương pháp dịch tễ học mô tả và phân tích được sử dụng để đánh giá tình hình chăn nuôi và dịch bệnh tại Lạng Sơn và Quảng Ninh. Mẫu bệnh phẩm được thu thập tại các chợ buôn bán gia cầm sống và xét nghiệm bằng quy trình TCCS 16:2016/TYV2-CĐ của Cơ quan Thú y vùng II. Kỹ thuật giải trình tự gen và phân tích trình tự gene HA được sử dụng để xác định biến đổi di truyền và nhánh của virus.

3.1. Dịch Tễ Học Mô Tả Và Phân Tích Cách Tiếp Cận

Phương pháp dịch tễ học mô tả và phân tích được sử dụng để thu thập thông tin về tình hình chăn nuôi gia cầm, lịch sử dịch bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự lây lan của virus cúm. Thông tin này giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và đưa ra các biện pháp phòng chống dịch bệnh phù hợp.

3.2. Giải Trình Tự Gen HA Kỹ Thuật Xác Định Biến Đổi

Giải trình tự gen HA là một kỹ thuật quan trọng để xác định các biến đổi di truyền của virus cúm A/H5N6. Việc so sánh trình tự gen của các chủng virus khác nhau giúp xác định nguồn gốc, mối quan hệ tiến hóa và khả năng gây bệnh của virus. Kỹ thuật này cũng giúp phát hiện các đột biến có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của vaccine và thuốc kháng virus.

3.3. Xét Nghiệm RT PCR Phát Hiện Nhanh Virus Cúm A H5N6

Xét nghiệm RT-PCR (Real-time Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction) là một phương pháp xét nghiệm nhanh và chính xác để phát hiện virus cúm A/H5N6 trong mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này có độ nhạy cao và có thể phát hiện virus ở nồng độ thấp, giúp phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Lưu Hành Virus Cúm A H5N6 Tại Lạng Sơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy virus cúm A/H5N6 lưu hành rộng rãi tại các chợ buôn bán gia cầm sống ở Lạng Sơn và Quảng Ninh trong giai đoạn 2016-2017. Tỷ lệ dương tính với virus cúm A là 39%, trong đó tỷ lệ dương tính với subtype H5 là 5,90% và subtype N6 là 3,70%. Virus cúm A/H5N6 lưu hành tập trung vào các tháng 1, 2 và 3 hàng năm. Phân tích di truyền cho thấy các chủng virus cúm A/H5N6 lưu hành tại Lạng Sơn và Quảng Ninh thuộc clade 2.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Virus Cúm A H5N6 Tại Các Chợ Gia Cầm

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm ở Lạng Sơn và Quảng Ninh là đáng báo động. Điều này cho thấy nguy cơ lây nhiễm virus cho người và gia cầm là rất cao. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn tại các chợ gia cầm để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

4.2. Phân Bố Theo Mùa Của Virus Cúm A H5N6

Virus cúm A/H5N6 có xu hướng lưu hành tập trung vào các tháng mùa đông và đầu xuân (tháng 1, 2 và 3). Điều này có thể liên quan đến điều kiện thời tiết lạnh và ẩm ướt, tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Cần tăng cường giám sát và phòng chống dịch bệnh trong giai đoạn này.

4.3. Phân Tích Di Truyền Clade 2 Của Virus Cúm A H5N6

Phân tích di truyền cho thấy các chủng virus cúm A/H5N6 lưu hành tại Lạng Sơn và Quảng Ninh thuộc clade 2. Thông tin này giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và mối quan hệ tiến hóa của virus. Việc theo dõi sự biến đổi của clade 2 cũng rất quan trọng để dự đoán khả năng xuất hiện các chủng virus mới nguy hiểm hơn.

V. Biện Pháp Phòng Chống Cúm Gia Cầm A H5N6 Hiệu Quả Lạng Sơn

Để phòng chống cúm gia cầm A/H5N6 hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các biện pháp. Tăng cường giám sát dịch tễ, đặc biệt tại các chợ buôn bán gia cầm sống. Kiểm soát chặt chẽ vận chuyển gia cầm, đảm bảo nguồn gốc rõ ràng và có giấy tờ kiểm dịch đầy đủ. Vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại và khu vực xung quanh thường xuyên. Tiêm phòng vaccine cho gia cầm để tăng cường khả năng miễn dịch. Nâng cao nhận thức của người dân về phòng chống dịch bệnh.

5.1. Tăng Cường Giám Sát Dịch Tễ Phát Hiện Sớm Ổ Dịch

Giám sát dịch tễ là biện pháp quan trọng để phát hiện sớm các ổ dịch cúm gia cầm. Việc thu thập và phân tích thông tin về tình hình dịch bệnh giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và đưa ra các biện pháp phòng chống dịch bệnh kịp thời. Giám sát cần được thực hiện thường xuyên và có hệ thống, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao như chợ buôn bán gia cầm sống.

5.2. Kiểm Soát Vận Chuyển Gia Cầm Ngăn Chặn Lây Lan

Kiểm soát vận chuyển gia cầm là một biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của virus cúm. Việc kiểm tra nguồn gốc, giấy tờ kiểm dịch và tình trạng sức khỏe của gia cầm trước khi vận chuyển giúp giảm thiểu nguy cơ đưa gia cầm nhiễm bệnh vào chợ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để thực hiện hiệu quả biện pháp này.

5.3. Vệ Sinh Tiêu Độc Khử Trùng Giảm Thiểu Nguy Cơ

Vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại và khu vực xung quanh thường xuyên là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus cúm. Việc sử dụng các chất khử trùng phù hợp và tuân thủ đúng quy trình giúp tiêu diệt virus và ngăn chặn sự lây lan.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cúm A H5N6

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về sự lưu hành và đặc tính sinh học phân tử của virus cúm A/H5N6 tại Lạng Sơn và Quảng Ninh. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần tăng cường các biện pháp phòng chống dịch bệnh, đặc biệt tại các chợ buôn bán gia cầm sống. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiện tại, nghiên cứu sâu hơn về cơ chế gây bệnh của virus và phát triển các vaccine và thuốc kháng virus mới.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Phòng Chống Hiện Tại

Cần đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiện tại để xác định những điểm mạnh và điểm yếu. Thông tin này giúp điều chỉnh và cải thiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh, đảm bảo hiệu quả cao nhất.

6.2. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Cơ Chế Gây Bệnh Của Virus

Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế gây bệnh của virus cúm A/H5N6 giúp hiểu rõ hơn về cách virus xâm nhập và gây tổn thương cho tế bào. Thông tin này rất quan trọng để phát triển các biện pháp điều trị hiệu quả.

6.3. Phát Triển Vaccine Và Thuốc Kháng Virus Mới

Phát triển vaccine và thuốc kháng virus mới là một hướng nghiên cứu quan trọng để phòng chống cúm gia cầm. Vaccine giúp tăng cường khả năng miễn dịch của gia cầm, trong khi thuốc kháng virus giúp điều trị các trường hợp nhiễm bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao tại Việt Nam trong giai đoạn 2003–2015 đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng với 5.611 ổ dịch bùng phát, buộc tiêu hủy khoảng 60 triệu con gia cầm và ghi nhận 127 ca nhiễm trên người với 64 trường hợp tử vong. Chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 lần đầu tiên được phát hiện gây chết người tại Tứ Xuyên, Trung Quốc vào tháng 4 năm 2014, sau đó nhanh chóng xâm nhập và bùng phát tại Việt Nam vào tháng 8 năm 2014 tại Lạng Sơn và Hà Tĩnh.

Lạng Sơn và Quảng Ninh là hai tỉnh biên giới phía Bắc trọng yếu, sở hữu tổng đàn gia cầm hàng năm duy trì ở mức cao từ 3,6 đến 4,4 triệu con tại Lạng Sơn và trên 3,5 triệu con tại Quảng Ninh. Tuy nhiên, hoạt động chăn nuôi tại đây chủ yếu theo quy mô nông hộ nhỏ lẻ, kết hợp với mạng lưới chợ buôn bán gia cầm sống phức tạp và thói quen giết mổ tại chỗ chưa đảm bảo an toàn sinh học. Trong giai đoạn 2013 đến đầu năm 2017, toàn khu vực đã ghi nhận 30 ổ dịch cúm gia cầm bùng phát, buộc tiêu hủy 34.121 con gia cầm, trong đó Quảng Ninh chịu ảnh hưởng nặng nề với 21 ổ dịch khiến 32.041 con bị tiêu hủy và Lạng Sơn ghi nhận 9 ổ dịch với 2.080 con bị tiêu hủy.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Bạch Tuyết được thực hiện nhằm giám sát sự lưu hành và xác định đặc tính sinh học phân tử của virus cúm A/H5N6 tại 8 chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn hai tỉnh trong giai đoạn 2016–2017. Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chính xác với tỷ lệ phát hiện virus cúm type A đạt 39,40%, subtype H5 đạt 5,90% và subtype N6 đạt 3,70%. Kết quả này là cơ sở khoa học then chốt để cảnh báo sớm nguy cơ dịch tễ, định hướng công tác lựa chọn vắc xin phòng bệnh phù hợp và hoàn thiện các giải pháp kiểm soát dịch bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Virus cúm gia cầm thuộc nhóm type A của họ Orthomyxoviridae, mang vật chất di truyền là hệ gen RNA sợi đơn phân đoạn âm gồm 8 phân đoạn riêng biệt mã hóa cho 11 protein chức năng. Cấu trúc kháng nguyên bề mặt của virus được xác định bởi 18 phân type Hemagglutinin (H1–H18) và 11 phân type Neuraminidase (N1–N11), trong đó sự phối hợp giữa các kháng nguyên này tạo nên các biến chủng có độc lực và phổ vật chủ khác nhau.

Khung lý thuyết tiến hóa của virus cúm A dựa trên hai cơ chế biến dị di truyền cơ bản: lệch kháng nguyên (antigenic drift) do đột biến điểm tích lũy trong quá trình sao chép với tần suất khoảng 1 nucleotide trên 10.000 nucleotide, và trộn kháng nguyên (antigenic shift) do hiện tượng tái tổ hợp các phân đoạn gen khi hai hay nhiều chủng virus đồng nhiễm trên cùng một tế bào vật chủ.

Kháng nguyên Hemagglutinin (HA) là một glycoprotein có khối lượng phân tử khoảng 63 kDa, gồm hai tiểu đơn vị HA1 và HA2 liên kết với nhau qua cầu nối disulfide. Vùng chuỗi nối (cleavage site) giữa HA1 và HA2 chứa các acid amin kiềm nhạy cảm với enzyme protease của tế bào chủ, đóng vai trò chỉ thị phân tử quyết định độc lực. Ở các chủng cúm độc lực cao (HPAI), chuỗi nối xuất hiện nhiều acid amin kiềm liên tiếp như Arginine (R) và Lysine (K), cho phép virus nhân lên nhanh chóng tại nhiều cơ quan nội tạng và gây tỷ lệ chết lên tới 100% trong vòng 48 đến 72 giờ sau khi nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học mô tả kết hợp dịch tễ học phân tích để thu thập dữ liệu chăn nuôi và diễn biến dịch bệnh giai đoạn 2013–2016. Cỡ mẫu giám sát thực địa được thu thập có hệ thống tại 8 chợ buôn bán gia cầm sống tiêu biểu, bao gồm 4 chợ tại Lạng Sơn (Đồng Đăng, Thất Khê, Hội Hoan, Na Dương) và 4 chợ tại Quảng Ninh (Minh Thành, Rừng, Địa Chất, Cái Răm).

Quy trình chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật lấy mẫu dịch tễ học thú y chủ động: tại mỗi chợ ở từng đợt giám sát, tiến hành lấy 30 mẫu dịch ngoáy hầu họng gà và 30 mẫu dịch ngoáy hầu họng vịt. Các mẫu bệnh phẩm đơn được gộp theo tỷ lệ 5:1 ngay tại thực địa để tạo thành 12 mẫu xét nghiệm đại diện, kết hợp thu thập 6 mẫu môi trường gồm 1 mẫu phân tươi, 2 mẫu chất thải lồng nhốt, 2 mẫu nước thải và 1 mẫu nước uống cho gia cầm.

Kỹ thuật Realtime RT-PCR được lựa chọn áp dụng theo quy trình TCCS 16:2016/TYV2-CĐ của Cơ quan Thú y vùng II nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu cao, xác định mẫu dương tính khi ngưỡng chu kỳ Ct nhỏ hơn hoặc bằng 35. Đối với các mẫu dương tính, gen kháng nguyên HA được khuếch đại bằng hai cặp mồi đặc hiệu S17-S18 (đoạn HA1 kích thước 1.100 bp) và S19-S20 (đoạn HA2 kích thước 1.000 bp), sau đó giải trình tự gen và phân tích bằng phần mềm BioEdit 7.0 cùng MEGA 6.0 theo phương pháp Neighbor-Joining với hệ số lặp lại bootstrap 1.000 lần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả xét nghiệm dịch tễ phân tử tại 8 chợ thuộc hai tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh đã ghi nhận những phát hiện quan trọng:

Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trung bình đạt 39,40%, trong đó tỉnh Quảng Ninh ghi nhận tỷ lệ dương tính là 48,97%, cao hơn đáng kể so với tỉnh Lạng Sơn với mức 29,42%.

Tỷ lệ lưu hành kháng nguyên subtype H5 đạt 5,90% với khoảng tin cậy 95% CI từ 4,43% đến 7,69%, trong đó Lạng Sơn đạt 6,71% (95% CI: 4,54%–9,50%) và Quảng Ninh đạt 5,09% (95% CI: 3,22%–7,61%). Đối với subtype N6, tỷ lệ dương tính toàn vùng là 3,70% (95% CI: 2,55%–5,19%), cụ thể tại Lạng Sơn là 4,40% và Quảng Ninh là 3,01%.

Phạm vi lưu hành không gian và thời gian cho thấy có tới 7 trên 8 chợ khảo sát (chiếm tỷ lệ 87,5%) có sự xuất hiện của virus cúm A/H5N6. Mầm bệnh tập trung cao độ vào các tháng 1, tháng 2 và tháng 3 hàng năm.

Về mặt đặc tính sinh học phân tử, độ dài gen HA của các chủng virus nghiên cứu không biến đổi so với các chủng gây dịch năm 2014. Tỷ lệ tương đồng trình tự nucleotide của gen HA đạt từ 97,5% đến 97,7% và tương đồng amino acid đạt từ 93,9% đến 94,2% so với chủng tham chiếu A/Chicken/VN/LangSon/2014. Trình tự chuỗi nối giữa HA1 và HA2 mang motif đa kiềm đặc trưng PLRERRRKR/GLF và tất cả các chủng phân lập đều thuộc nhánh tiến hóa Clade 2.3.4.4.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về tỷ lệ dương tính cúm type A giữa Quảng Ninh (48,97%) và Lạng Sơn (29,42%) phản ánh rõ nét mật độ giao thương và tập quán tiêu thụ gia cầm tại các đô thị du lịch biển so với khu vực miền núi. Tuy nhiên, tỷ lệ nhiễm phân type H5 và N6 tại Lạng Sơn lại cao hơn, nguyên nhân chủ yếu do vị trí giáp biên giới với nhiều đường mòn, lối mở tạo điều kiện cho hoạt động vận chuyển gia cầm không rõ nguồn gốc. Sự lưu hành tập trung vào quý 1 hàng năm trùng khớp với chu kỳ tiêu thụ thực phẩm dịp Tết Nguyên đán, khi lưu lượng vận chuyển gia cầm tăng từ 200% đến 300% kết hợp điều kiện thời tiết đông - xuân lạnh ẩm kéo dài giúp virus tồn lưu lâu trong môi trường.

Tỷ lệ dương tính với virus A/H5N6 tại các chợ trong nghiên cứu (3,70%) tương đương với kết quả giám sát quốc gia giai đoạn 2015–2016 của Cục Thú y trên 68 chợ thuộc 32 tỉnh thành (đạt 3,50% với 108/3.084 mẫu dương tính). Trình tự chuỗi cắt cleavage site chứa motif nhiều acid amin kiềm (RERRRKR) là bằng chứng phân tử khẳng định các chủng lưu hành đều mang độc lực cao (HPAI). Cây phả hệ phân tử xác định virus thuộc nhánh Clade 2.3.4.4 chỉ ra mối liên hệ dịch tễ học mật thiết với các chủng virus đang lưu hành rộng rãi tại khu vực Đông Á. Các dữ liệu dịch tễ này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ lưu hành theo tháng, bản đồ GIS phân bố mật độ tại 8 chợ và sơ đồ cây phả hệ gen HA để hỗ trợ công tác dự báo dịch tễ trực quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng dịch tễ và sinh học phân tử, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được khuyến nghị triển khai:

Thứ nhất, tăng cường giám sát chủ động định kỳ tại các chợ buôn bán gia cầm sống. Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh cần duy trì tần suất lấy mẫu giám sát 1 tháng/lần vào các tháng cao điểm từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau tại 8 chợ đầu mối, nhằm phát hiện sớm và kiểm soát tỷ lệ dương tính môi trường chợ xuống dưới mức 1%.

Thứ hai, triển khai tiêm phòng vắc xin có tính tương đồng kháng nguyên cao. Cơ quan chuyên môn cần chỉ đạo sử dụng các dòng vắc xin đạt hiệu lực bảo hộ với chủng Clade 2.3.4.4 như Navet-Vifluvac, Re-5 và Re-6, phấn đấu đạt tỷ lệ bao phủ tiêm phòng trên 80% tổng đàn gia cầm nuôi tại các vùng nguy cơ cao trong giai đoạn 2018–2020.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng tại các chợ gia cầm. Ban quản lý 8 chợ dân sinh cần thực hiện nghiêm quy định nghỉ bán để tiêu độc tổng thể 1 lần/tuần, yêu cầu 100% hộ kinh doanh thu gom xử lý nước thải và chất thải lồng nhốt bằng hóa chất sát trùng chuyên dụng trước khi xả thải ra môi trường.

Thứ tư, siết chặt kiểm dịch vận chuyển động vật liên tỉnh và khu vực biên giới. Các lực lượng liên ngành cần tăng cường chốt chặn trên các tuyến quốc lộ huyết mạch như Quốc lộ 1A và Quốc lộ 18, xử lý và tiêu hủy bắt buộc 100% các lô gia cầm nhập lậu hoặc không rõ nguồn gốc theo đúng quy định tại Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

Cơ quan quản lý Thú y và Y tế dự phòng: Cục Thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh biên giới phía Bắc cùng Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) có thể sử dụng dữ liệu lưu hành tại 8 chợ và quy trình TCCS 16:2016/TYV2-CĐ để xây dựng kịch bản phòng chống dịch liên ngành y tế - thú y theo Thông tư 16/2013/TTLT-BYT-BNNPTNT.

Nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Thú y: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp dịch tễ học thực địa, kỹ thuật Realtime RT-PCR gộp mẫu và các thông số di truyền học phân tử của gen HA với độ tương đồng 97,5%–97,7% phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Doanh nghiệp sản xuất và phân phối vắc xin thú y: Khai thác dữ liệu về cấu trúc amino acid chuỗi nối (PLRERRRKR/GLF) và sự phân nhánh Clade 2.3.4.4 để định hướng nghiên cứu phát triển, kiểm nghiệm hoặc nhập khẩu các chủng vắc xin cúm gia cầm có độ tương thích kháng nguyên cao.

Ban quản lý chợ và thương lái buôn bán gia cầm: Nắm bắt thực trạng 87,5% chợ lưu hành mầm bệnh để chủ động áp dụng các biện pháp an toàn sinh học, cải tiến khu vực giết mổ tập trung và trang bị bảo hộ lao động nhằm phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm virus sang người.

Câu hỏi thường gặp

Virus cúm gia cầm A/H5N6 lưu hành tại các chợ có khả năng lây truyền sang người không? Virus cúm A/H5N6 là chủng virus độc lực cao (HPAI) có khả năng gây chết 100% trên gia cầm và đã ghi nhận nhiều ca tử vong ở người tại Trung Quốc từ năm 2014. Dù hiện tại chưa có bằng chứng lây truyền dễ dàng từ người sang người, sự hiện diện của virus tại 7 trên 8 chợ khảo sát với tỷ lệ nhiễm N6 đạt 3,70% tạo ra nguy cơ lây nhiễm trực tiếp cho người buôn bán và giết mổ gia cầm.

Vì sao mầm bệnh cúm A/H5N6 lại bùng phát mạnh vào các tháng 1, 2 và 3 hàng năm? Khoảng thời gian 3 tháng đầu năm trùng với dịp Tết Nguyên đán, khiến nhu cầu vận chuyển và tiêu thụ thịt gia cầm tăng vọt từ 200% đến 300%. Đồng thời, điều kiện thời tiết đông - xuân lạnh và ẩm tại miền Bắc giúp virus kéo dài thời gian tồn tại trong các mẫu nước thải, phân và chất thải lồng nhốt tại các chợ buôn bán gia cầm sống.

Đặc tính chuỗi nối cleavage site của virus trong nghiên cứu có ý nghĩa khoa học gì? Trình tự amino acid tại chuỗi nối giữa HA1 và HA2 của các chủng phân lập đều mang motif PLRERRRKR/GLF chứa nhiều gốc acid amin kiềm Arginine và Lysine. Đây là chỉ thị phân tử khẳng định virus có độc lực cao, cho phép enzyme protease phân cắt dễ dàng để virus xâm nhập và nhân lên nhanh chóng tại nhiều cơ quan nội tạng của vật chủ.

Những loại vắc xin nào hiện nay có khả năng bảo hộ tốt trước chủng cúm A/H5N6 Clade 2.3.4.4? Dựa trên phân tích phả hệ di truyền với độ tương đồng nucleotide trên 97,5%, các chủng virus phân lập đều thuộc Clade 2.3.4.4. Do đó, các loại vắc xin như Navet-Vifluvac, Re-5 và Re-6 được chứng minh có khả năng tạo miễn dịch bảo hộ chéo hiệu quả trên đàn gia cầm khi đạt tỷ lệ tiêm phòng trên 80%.

Phương pháp gộp mẫu 5:1 trong xét nghiệm Realtime RT-PCR mang lại lợi ích gì cho công tác giám sát? Quy trình gộp 5 mẫu tăm bông ngoáy hầu họng thành 1 mẫu xét nghiệm giúp tiết kiệm khoảng 80% chi phí sinh phẩm và tăng tốc độ xử lý hàng trăm mẫu bệnh phẩm trong các đợt giám sát thực địa. Kỹ thuật Realtime RT-PCR với độ nhạy cao (ngưỡng Ct ≤ 35) vẫn đảm bảo phát hiện chính xác tỷ lệ nhiễm cúm type A lên tới 39,40% mà không làm giảm độ tin cậy.

Kết luận

Nghiên cứu của luận văn mang lại những kết luận dịch tễ và sinh học phân tử cốt lõi:

• Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trung bình tại các chợ là 39,40%, trong khi tỷ lệ dương tính với phân type độc lực cao H5 là 5,90% và N6 là 3,70%.
• Mầm bệnh cúm A/H5N6 lưu hành phổ biến tại 7 trên 8 chợ khảo sát (chiếm 87,5%) và tập trung đột biến vào các tháng 1, tháng 2 và tháng 3 hàng năm.
• Toàn bộ các chủng virus phân lập thuộc nhánh tiến hóa Clade 2.3.4.4, có độ tương đồng nucleotide từ 97,5% đến 97,7% so với chủng tham chiếu năm 2014 và mang cấu trúc chuỗi cắt độc lực cao PLRERRRKR/GLF.
• Kế hoạch giám sát dịch tễ giai đoạn 2018–2020 cần duy trì lấy mẫu hàng tháng tại các chợ biên giới và nâng tỷ lệ tiêm vắc xin bao phủ đàn nuôi đạt trên 80%.
• Các cấp quản lý thú y, chính quyền địa phương và cộng đồng kinh doanh gia cầm cần lập tức phối hợp thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh tiêu độc và kiểm dịch liên ngành để ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cúm gia cầm (avian influenza) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tốc độ lây lan nhanh với tỷ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh, gây thiệt hại kinh tế lớn cho nhiều nước trên thế giới (OIE,2015). Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm bắt đầu xuất hiện từ những tháng cuối năm 2003 đầu năm 2004 và đã nhanh chóng lan rộng hầu hết các địa phương trong cả nước.611 ổ dịch cúm gia cầm với khoảng 60 triệu con gia cầm các loại mắc bệnh bắt buộc phải tiêu hủy gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi. Nghiêm trọng hơn, virus cúm đã lây sang người làm 127 người mắc bệnh, số bệnh nhân tử vong là 64 người (Phạm Thành Long, 2016). Virus cúm A/H5N6 là một phân type trong nhóm cúm A thuộc họ Orthomyxoviridae, được phát hiện gây bệnh trên gia cầm và gây chết người tại tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc vào tháng 4 năm 2014.

Tháng 8 năm 2014, Cục Thú y lần đầu tiên phát hiện cúm A/H5N6 trên đàn gà 80 con tại xã Chi Lăng huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn và trên đàn vịt tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Trước đó, chủng virus này đã được phát hiện ở vịt trời và chim hoang dã tại Thuỵ Điển, Đức, Mỹ, Trung Quốc. Kết quả giải trình tự gen của các mẫu virus cúm A/H5N6 phát hiện ở Việt Nam cho thấy có sự tương đồng đến 99% về kiều gen với chủng virus cúm A/H5N6 gây tử vong đầu tiên trên người tại Trung Quốc. Từ đó đến nay, virus cúm A/H5N6 tiếp tục được phát hiện tại nhiều tỉnh trong cả nước trong đó có các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh và các tỉnh khác: Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Cao Bằng, Tuyên Quang,.

Do virus cúm gia cầm có khả năng biến đổi kháng nguyên cao, có thể chủng virus phân lập ở đầu và cuối ổ dịch đã có sự khác nhau về bộ mã di truyền và đặc tính kháng nguyên. Phân tích đặc điểm sinh học phân tử của các chủng virus cúm phân lập được trên thực địa góp phần vào việc xác định các biến đổi di truyền của các chủng tại các địa phương theo từng thời điểm, làm cơ sở để nghiên cứ sự tái tổ hợp cũng như tiến hóa của virus. Sự xuất hiện của virus cúm A/H5N6 trên gia cầm ở Việt Nam đang góp phần nối dài danh sách những chủng virus cúm gây bệnh cho người. Bởi cơ thể người chưa có kháng thể chống lại 1 những virus mới, trong khi đặc tính của virus cúm luôn biến đổi để thích nghi.

Chợ buôn bán gia cầm sống rất phổ biến tại nước ta, người dân có thói quen mua gia cầm sống và giết mổ tại chợ. Gia cầm đến từ nhiều nguồn khác nhau và có nhiều loài gia cầm khác nhau được bán tại chợ. Nơi bán và giết mổ cùng một chỗ, không được vệ sinh tiêu độc khử trùng thường xuyên, người buôn bán, người mua tiếp xúc trực tiếp với gia cầm do đó nguy cơ virus cúm gia cầm nói chung và virus cúm A/H5N6 nói riêng từ gia cầm xâm nhập và lây nhiễm cho người là rất cao. Trước thực tế trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Giám sát sự lưu hành và xác định một số đặc tính sinh học phân tử của virus cúm gia cầm type A/H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn các tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh giai đoạn 2016-2017”, từ đó có thể giám sát sự lưu hành và xác định những biến đổi về mặt kháng nguyên của virus cúm A/H5N6 và tại khu vực Lạng Sơn và Quảng Ninh, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp thích hợp phòng, chống cúm A/H5N6.

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Xác định được sự lưu hành của chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 trên địa bàn các tỉnh nghiên cứu nhằm cảnh báo sớm dịch cúm gia cầm và điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch cho phù hợp. - Xác định một số đặc tính sinh học phân tử chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 phân lập được trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghiã khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là tư liệu quan trọng hữu ích đối với các cán bộ khoa học kỹ thuật trong công tác nghiên cứu, giảng dạy; đặc biệt có ý nghĩa quan trọng trong việc điều chế/nhập vắc xin cúm A/A/H5N6.

Ý nghĩa thực tiễn Giúp Chi cục Thú y của 2 tỉnh Quảng Ninh và Lạng Sơn trong việc giám sát sự lưu hành của virus cúm A/H5N1 và đặc biệt là cúm A/H5N6; trên cơ sở đó có các biện pháp phòng, chống dịch 2 bệnh này đạt hiệu quả cao hơn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. KHÁI NIỆM BỆNH CÚM GIA CẦM Cúm gia cầm (Avian Influenza – AI) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính ở gia cầm, do nhóm virus cúm type A, thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Đây là nhóm virus có biên độ vật chủ rộng, được phân chia thành nhiều subtype khác nhau dựa trên hai kháng nguyên bề mặt capsid của hạt virus là HA và NA (De Wit, 2008).

Nhóm virus cúm A có 18 subtype HA (từ H1 đến H16) và 9 subtype NA (từ N1 đến N9) Sự tổ hợp giữa các subtype HA và NA sẽ tạo ra nhiều subtyp khác nhau. Mặt khác, virus cúm A có đặc tính quan trọng là dễ dàng đột biến trong gen/hệ gen (đặc biệt ở gen NA và HA) hoặc trao đổi các gen với nhau, trong quá trình xâm nhiễm và tồn tại lây truyền giữa các loài vật chủ, dẫn đến việc tạo nên nhiều subtyp có độc tính và khả năng gây bệnh khác nhau (Nguyễn Bá Hiên và cs. Trước đây, bệnh được gọi là bệnh dịch tả gà (Fowl plague), nhưng từ Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về bệnh cúm gia cầm tại Beltsville (Mỹ) năm 1981 đã thay thế tên này bằng tên Highly pathogenic avian influenza – HPAI. Tên này dùng để chỉ các virus cúm type A có độc lực mạnh, lây lan nhanh và có tỷ lệ tử vong cao.

Tổ chức Thú y thế giới đã xếp HPAI thuộc danh mục A, là 1 trong 15 bệnh nguy hiểm ở động vật. Tại nước ta, bệnh cúm gia cầm nằm trong danh mục các bệnh bệnh động vật trên cạn phải công bố dịch; Danh mục các bệnh truyền lây giữa động vật và người; Danh mục bệnh động vật cấm giết mổ, chữa bệnh; Danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phải áp dụng biện pháp phòng bệnh bắt buộc bằng vắc xin cho động vật nuôi và Danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phải áp dụng biện pháp giám sát định kỳ (Bộ NNPTNT, 2016). TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI 2. Tình hình chung Cúm gia cầm lần đầu được phát hiện ở Italia vào năm 1878 với tên gọi là dịch tả gà (Fowl plague) nhưng tới năm 1901 mới xác định được yếu tố gây bệnh là căn nguyên siêu nhỏ có khả năng qua màng lọc và tới năm 1955 xác định được chính xác nguyên nhân gây bệnh cúm gia cầm là virus cúm type A thông qua kháng thể bề mặt A/H7N1 và A/H7N7 gây chết nhiều ở gà và gà tây và các loại động vật khác (Beard et al.

3 Bên cạnh đó virus cúm gia cầm còn lây lan và tạo ra các đại dịch gây tử vong rất lớn trên người. Lịch sử các đại dịch cúm ở người xảy ra trên thế giới được mô tả theo sơ đồ sau: Hình 2. Sơ đồ lịch sử đại dịch cúm ở người Nguồn: Phạm Thành Long (2016) Năm 1918 – 1919, một đại dịch cúm (cúm Tây Ban Nha) đã nổ ra với mức độ trầm trọng đã gây tử vong khoảng 20 – 100 triệu người trên toàn thế giới. Các nghiên cứu sau này đã chứng minh được virus gây ra đại dịch này là H1N1 (Taubenberger et al.

Đại dịch cúm H1N1 giai đoạn 2009 – 2010 đã gây tử vong cho khoảng hơn 100 nghìn tới gần 400 nghìn người trên thế giới. Chủng virus cúm A/H5N1 được phát hiện lần đầu tiên gây bệnh dịch trên gà tại Scotland vào năm 1959 và có thể là biến thể H5N1 đầu tiên trên thế giới. Năm 1997 ở Hong Kong, lần đầu tiên virus cúm gia cầm H5N1 đã gây ra ổ dịch trên gia cầm và lây sang người làm 18 người nhiễm bệnh, 6 người chết và hàng triệu gia cầm đã bị tiêu hủy nhằm ngăn chặn dịch lây lan. Đây là lần đầu tiên virus cúm A/H5N1 gây bệnh trên người (Wu et al.

4 Từ tháng 12/2003 đến tháng 3/2004, bệnh cúm gia cầm đã liên tiếp xảy ra với quy mô lớn ở 11 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á. Sự lây lan nhanh chóng dịch cúm gia cầm xảy ra đồng thời ở một số nước đã trở thành mối quan tâm lớn trên toàn cầu. Các chủng virus gia cầm độc lực cao đã được phân lập và định type là chủng H5N1, ở Đài Loan là chủng H5N2 (Bùi Quang Anh, 2005; Nguyễn Tiến Dũng và cs., 2004; Phạm Sỹ Lăng, 2004; Tô Long Thành, 2004).Từ đó đến nay, hàng năm dịch đều xảy ra tại nhiều nước trên thế giới với nhiều chủng virus khác nhau. Tính đến hết tháng 6 năm 2016, dịch cúm gia cầm đã xảy ra tại 75 quốc gia và vùng lãnh thổ tại tất cả các châu lục trong đó chủ yếu tại các quốc gia châu Á (http://www.

Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2016 được thể hiện theo hình 2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2016 Như vậy, kể từ khi dịch cúm gia cầm tái bùng phát trở lại tới nay, hàng năm vẫn có rất nhiều quốc gia trên thế giới (từ 10 đến 57 quốc gia) thông báo đã xảy ra các ổ dịch cúm gia cầm. Các quốc gia thuộc Châu Á đặc biệt là khu vực Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Camphuchia, Indonesia, Việt Nam. Được coi là khu vực tồn tại lâu dài các ổ dịch do có nhiều điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lưu hành như tổng đàn gia cầm lớn, phương thức chăn nuôi, buôn bán, giết mổ lạc hậu (Phạm Thành Long, 2016).