Giám sát Lưu Hành Virus LMLM Trâu Bò và Đánh Giá Nguy Cơ Lây Lan Tại Bắc Hà Tĩnh

Nghiên cứu giám sát virus lở mồm long móng ở trâu bò và đánh giá yếu tố nguy cơ lây lan dịch bệnh tại Bắc Hà Tĩnh giai đoạn 2015-2016.

• Tác giả: Nguyễn Trung Uyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Ngọc Thạch
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát và Đánh giá Nguy cơ Lây lan Virus LMLM Trâu Bò tại Bắc Hà Tĩnh (2015-2016)
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 9. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 10. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 11. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 11.1. KHÁI QUÁT VỀ BỆNH LMLM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giám Sát LMLM Trâu Bò Bắc Hà Tĩnh 2015 2016

Nghiên cứu giám sát nguy cơ LMLM trâu bò tại Bắc Hà Tĩnh 2015-2016 là vô cùng cấp thiết. Hà Tĩnh, với địa hình phức tạp và mạng lưới giao thông quan trọng, tiềm ẩn nguy cơ cao về lây lan LMLM. Tập quán chăn nuôi thả rông, đặc biệt ở vùng núi, gây khó khăn cho việc kiểm soát dịch bệnh. Thêm vào đó, hoạt động buôn bán, vận chuyển gia súc không kiểm soát chặt chẽ làm tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh. Bệnh LMLM gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi, ảnh hưởng đến kinh tế địa phương. Việc nghiên cứu này nhằm đánh giá chính xác tình hình dịch bệnh, từ đó đề xuất các giải pháp phòng chống hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe vật nuôi và phát triển kinh tế chăn nuôi bền vững. Theo tài liệu gốc, tháng 3/2013, Hà Tĩnh ghi nhận dịch LMLM týp A, gây bệnh cho 356 con gia súc.

1.1. Tầm quan trọng của giám sát dịch tễ học LMLM

Giám sát dịch tễ học đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh LMLM. Việc theo dõi sát sao sự biến động của dịch bệnh, xác định các yếu tố nguy cơ và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống là vô cùng quan trọng. Giám sát dịch tễ giúp phát hiện sớm các ổ dịch, khoanh vùng và dập dịch kịp thời, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Đồng thời, nó cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các chiến lược phòng chống dịch bệnh dài hạn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Dịch tễ học LMLM cần được quan tâm để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Đặc điểm địa lý và chăn nuôi ảnh hưởng đến LMLM

Địa hình đồi núi, tập quán chăn thả tự do và mạng lưới giao thông phức tạp của Hà Tĩnh tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan LMLM. Việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn hơn khi gia súc được chăn thả trên diện rộng, khó tiếp cận để tiêm phòng và theo dõi sức khỏe. Mạng lưới giao thông phát triển cũng tạo điều kiện cho việc vận chuyển gia súc từ các vùng khác đến, làm tăng nguy cơ xâm nhập và phát tán mầm bệnh. Cần có những giải pháp phù hợp với đặc điểm địa lý và tập quán chăn nuôi để kiểm soát hiệu quả nguy cơ lây lan LMLM.

II. Thách Thức Phòng Chống LMLM Trâu Bò tại Bắc Hà Tĩnh

Công tác phòng chống LMLM trâu bò tại Bắc Hà Tĩnh đối mặt với nhiều thách thức. Quản lý và xử lý gia súc bệnh, gia súc chết chưa triệt để, tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn tại và phát tán. Việc mua bán, vận chuyển gia súc không kiểm soát chặt chẽ làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Tỷ lệ tiêm phòng vaccine chưa cao, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, làm giảm hiệu quả miễn dịch cộng đồng. Mầm bệnh trong môi trường chưa được xử lý triệt để, tạo nguồn lây nhiễm tiềm ẩn. Sự lưu hành đồng thời của nhiều type virus LMLM gây khó khăn cho việc lựa chọn vaccine phù hợp. Theo nghiên cứu, Hà Tĩnh đã xác định sự lưu hành của virus LMLM gồm 2 type O và A.

2.1. Quản lý và xử lý gia súc bệnh gia súc chết chưa triệt để

Việc quản lý và xử lý gia súc mắc bệnh, gia súc chết không đúng quy trình là một trong những nguyên nhân chính làm cho mầm bệnh LMLM tồn tại và phát tán trong môi trường. Gia súc bệnh cần được cách ly, điều trị kịp thời và tiêu hủy đúng cách để ngăn chặn sự lây lan. Tuy nhiên, trên thực tế, việc này còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực, nhận thức của người dân còn hạn chế và hệ thống thú y cơ sở chưa đủ mạnh. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý gia súc bệnh, gia súc chết, góp phần kiểm soát dịch bệnh LMLM.

2.2. Tỷ lệ tiêm phòng vaccine LMLM còn thấp đặc biệt vùng sâu

Tỷ lệ tiêm phòng vaccine LMLM chưa đạt yêu cầu, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, làm giảm hiệu quả miễn dịch cộng đồng và tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do địa hình khó khăn, giao thông không thuận lợi, nhận thức của người dân còn hạn chế và nguồn lực cho công tác tiêm phòng còn thiếu. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao tỷ lệ tiêm phòng vaccine, đảm bảo miễn dịch cộng đồng và bảo vệ đàn gia súc khỏi nguy cơ LMLM.

III. Phương Pháp Giám Sát Virus LMLM Trâu Bò Hiệu Quả

Để giám sát nguy cơ LMLM hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế. Phương pháp 3ABC ELISA được sử dụng để phát hiện kháng thể LMLM trên trâu bò nhiễm tự nhiên, giúp đánh giá mức độ lưu hành của virus trong cộng đồng. Thu thập thông tin về tình hình chăn nuôi, dịch tễ bệnh LMLM từ các cơ quan thú y và người dân. Xác định các yếu tố nguy cơ lây lan dịch bệnh thông qua phân tích thống kê và điều tra thực địa. Kết hợp các phương pháp này giúp có được bức tranh toàn diện về tình hình LMLM, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.

3.1. Ứng dụng phương pháp 3ABC ELISA phát hiện kháng thể LMLM

Phương pháp 3ABC ELISA là một công cụ hữu hiệu để phát hiện kháng thể LMLM trên trâu bò nhiễm tự nhiên. Phương pháp này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện cả những trường hợp nhiễm bệnh không có triệu chứng lâm sàng. Kết quả xét nghiệm 3ABC ELISA giúp đánh giá mức độ lưu hành của virus LMLM trong cộng đồng, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp. Cần có quy trình chuẩn để đảm bảo chất lượng xét nghiệm và độ tin cậy của kết quả.

3.2. Thu thập và phân tích dữ liệu dịch tễ bệnh LMLM

Việc thu thập và phân tích dữ liệu dịch tễ bệnh LMLM là vô cùng quan trọng để hiểu rõ về tình hình dịch bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan. Dữ liệu cần thu thập bao gồm thông tin về số lượng gia súc mắc bệnh, địa điểm xảy ra dịch bệnh, thời gian phát bệnh, loại virus gây bệnh, tỷ lệ tiêm phòng vaccine và các biện pháp phòng chống đã được áp dụng. Phân tích dữ liệu dịch tễ giúp xác định các vùng có nguy cơ cao, các yếu tố nguy cơ chính và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống. Từ đó, có thể đưa ra các quyết định chính sách và biện pháp can thiệp phù hợp.

IV. Đánh Giá Nguy Cơ Lây Lan LMLM Trâu Bò Yếu Tố Nào

Nghiên cứu cần đánh giá nguy cơ LMLM dựa trên nhiều yếu tố. Nguồn gốc con giống không rõ ràng làm tăng nguy cơ mang mầm bệnh. Chăn nuôi gần đường giao thông tạo điều kiện cho virus lây lan. Tiêm phòng vaccine không đầy đủ làm giảm khả năng miễn dịch. Hình thức chăn nuôi thả rông, không kiểm soát tạo điều kiện cho gia súc tiếp xúc với mầm bệnh. Vệ sinh tiêu độc, khử trùng chuồng trại không thường xuyên làm tăng nguy cơ tồn tại mầm bệnh. Phân tích các yếu tố này giúp xác định các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ lây lan LMLM.

4.1. Ảnh hưởng của nguồn gốc con giống đến nguy cơ LMLM

Nguồn gốc con giống đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh LMLM. Gia súc được mua từ các vùng có dịch bệnh hoặc không rõ nguồn gốc có nguy cơ cao mang mầm bệnh và lây lan cho các gia súc khác. Cần có quy định chặt chẽ về kiểm dịch và kiểm soát nguồn gốc con giống để đảm bảo an toàn dịch bệnh. Người chăn nuôi nên lựa chọn mua gia súc từ các cơ sở uy tín, có giấy chứng nhận kiểm dịch và đảm bảo sức khỏe vật nuôi.

4.2. Liên hệ giữa chăn nuôi gần đường giao thông và lây lan LMLM

Chăn nuôi gần đường giao thông tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan LMLM. Virus có thể lây lan qua không khí, phương tiện vận chuyển và người qua lại. Cần có biện pháp phòng ngừa phù hợp, như xây dựng hàng rào chắn, hạn chế tiếp xúc giữa gia súc và người lạ, và tăng cường vệ sinh tiêu độc, khử trùng. Người chăn nuôi cần nâng cao ý thức về phòng bệnh LMLM và tuân thủ các quy định của cơ quan thú y.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Phòng Chống LMLM

Nghiên cứu về giám sát nguy cơ LMLM tại Bắc Hà Tĩnh cung cấp thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh, các yếu tố nguy cơ và hiệu quả của các biện pháp phòng chống. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các biện pháp phòng chống cần tập trung vào việc quản lý và xử lý gia súc bệnh, tăng cường tiêm phòng vaccine, kiểm soát vận chuyển gia súc, cải thiện vệ sinh chuồng trại và nâng cao nhận thức của người dân. Ứng dụng kết quả nghiên cứu giúp giảm thiểu thiệt hại do LMLM gây ra và bảo vệ kinh tế chăn nuôi.

5.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu xây dựng kế hoạch phòng chống LMLM

Kết quả nghiên cứu về giám sát nguy cơ LMLM cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và nguồn lực cần thiết. Các biện pháp phòng chống cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đảm bảo kiểm soát được dịch bệnh LMLM và bảo vệ đàn gia súc.

5.2. Đề xuất các biện pháp phòng chống LMLM hiệu quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các biện pháp phòng chống LMLM hiệu quả, bao gồm: Tăng cường giám sát dịch bệnh, phát hiện sớm các ổ dịch; Nâng cao tỷ lệ tiêm phòng vaccine, đảm bảo miễn dịch cộng đồng; Kiểm soát chặt chẽ vận chuyển gia súc, ngăn chặn sự lây lan mầm bệnh; Cải thiện vệ sinh chuồng trại, giảm thiểu nguy cơ tồn tại mầm bệnh; Nâng cao nhận thức của người dân về phòng bệnh LMLM.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về LMLM Trong Tương Lai

Nghiên cứu giám sát nguy cơ LMLM tại Bắc Hà Tĩnh đã đánh giá được tình hình dịch bệnh, xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất các biện pháp phòng chống. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về sự biến đổi của virus LMLM, hiệu quả của các loại vaccine mới và các biện pháp phòng chống tiên tiến. Hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh, chính xác, các loại vaccine có khả năng bảo vệ rộng và các biện pháp phòng chống sinh học. Nghiên cứu liên tục và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật giúp kiểm soát và tiến tới thanh toán bệnh LMLM.

6.1. Tóm tắt kết quả chính và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã cung cấp thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh LMLM tại Bắc Hà Tĩnh, xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất các biện pháp phòng chống. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, góp phần bảo vệ sức khỏe vật nuôi và phát triển kinh tế chăn nuôi.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh LMLM trâu bò

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc: Nghiên cứu sâu hơn về sự biến đổi của virus LMLM; Đánh giá hiệu quả của các loại vaccine mới; Phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh, chính xác; Nghiên cứu các biện pháp phòng chống sinh học; Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh hiệu quả. Nghiên cứu liên tục và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật giúp kiểm soát và tiến tới thanh toán bệnh LMLM.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lở mồm long móng là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất ở động vật móng guốc chẵn, được Tổ chức Thú y Thế giới xếp vào bảng A các bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng. Tại tỉnh Hà Tĩnh, giai đoạn 2013-2016 ghi nhận tốc độ tăng trưởng tổng đàn trâu bò đạt bình quân 8,48%/năm theo chủ trương tái cơ cấu nông nghiệp, nhưng diễn biến dịch bệnh lại vô cùng phức tạp. Đáng chú ý, vào tháng 3/2013, dịch lở mồm long móng serotype A lần đầu tiên bùng phát tại 5 xã, phường thuộc thị xã Hồng Lĩnh, huyện Can Lộc và huyện Nghi Xuân, khiến 356 con gia súc mắc bệnh gồm 127 trâu và 229 bò, buộc phải tiêu hủy nhiều cá thể. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự đồng lưu hành của hai chủng virus type O và type A, cùng với hiện tượng trâu bò mang trùng kéo dài từ 3 đến 5 năm mà không biểu hiện triệu chứng lâm sàng, tạo thành nguồn lây nhiễm dai dẳng trong cộng đồng.

Mục tiêu của nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện tình hình dịch tễ bệnh lở mồm long móng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016, đồng thời giám sát tỷ lệ lưu hành kháng thể kháng protein không cấu trúc 3ABC do nhiễm virus tự nhiên và xác định các yếu tố nguy cơ chính làm phát sinh, lây lan dịch bệnh tại khu vực Bắc Hà Tĩnh trong giai đoạn từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 3 địa bàn trọng điểm: thị xã Hồng Lĩnh, huyện Can Lộc và huyện Nghi Xuân. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ chính xác giúp cơ quan quản lý thú y nâng cao tỷ lệ bảo hộ tiêm phòng đạt ngưỡng an toàn trên 80%, ngăn chặn nguy cơ thiệt hại kinh tế hàng tỷ đồng cho người chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm thú y và cơ chế đáp ứng miễn dịch dịch thể đối với virus lở mồm long móng thuộc giống Aphthovirus, họ Picornaviridae. Khung lý thuyết tập trung phân tích chuỗi lây truyền dịch tễ gồm ba mắt xích: nguồn truyền nhiễm, đường truyền lây và động vật cảm nhiễm. Điểm tựa miễn dịch học quan trọng của đề tài là thuyết phân biệt kháng thể kháng protein cấu trúc (SP) và protein không cấu trúc (NSP) của virus. Khi virus nhân lên tự nhiên trong cơ thể vật chủ, nó kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể kháng protein không cấu trúc 3ABC tồn tại từ 1 đến 3 năm, trong khi gia súc tiêm vắc xin vô hoạt tinh khiết chỉ tạo ra kháng thể kháng protein cấu trúc.

Bốn khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Serotype virus lở mồm long móng (bao gồm 7 type chính không có miễn dịch chéo); Thể mang trùng (trạng thái trâu bò chứa virus trong hầu họng từ 3 đến 5 năm sau khi lành bệnh lâm sàng); Phản ứng ngăn chặn miễn dịch 3ABC-ELISA; và Tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) dùng trong phân tích dịch tễ học để đo lường mức độ liên kết giữa yếu tố nguy cơ với khả năng nhiễm bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế dịch tễ học cắt ngang kết hợp điều tra hồi cứu thông qua phiếu phỏng vấn bán cấu trúc tại các hộ chăn nuôi. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Cơ quan Thú y vùng III và Chi cục Chăn nuôi Thú y tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa được xác định thông qua phần mềm Win Episcope 2.0 với tỷ lệ lưu hành dự đoán 10%, độ tin cậy 95% và sai số chấp nhận 5%, cho kết quả quy chuẩn là 232 mẫu huyết thanh trâu bò. Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại các vùng trọng điểm thuộc thị xã Hồng Lĩnh, huyện Can Lộc và huyện Nghi Xuân.

Mẫu huyết thanh được xét nghiệm bằng bộ kít thương mại PrioCHECK FMDV NS nhằm phát hiện kháng thể kháng protein không cấu trúc 3ABC, cho phép chẩn đoán chính xác đến 99,95% tình trạng nhiễm tự nhiên. Mẫu có giá trị tỷ lệ ức chế PI từ 50% trở lên được xác định là dương tính. Phương pháp phân tích thống kê sử dụng phần mềm EpiZ để kiểm định Chi-square và tính toán tỷ suất chênh OR với độ tin cậy 95% CI. Việc lựa chọn mô hình cắt ngang và chỉ số OR là phương pháp tối ưu nhằm lượng hóa chính xác mối tương quan giữa các yếu tố môi trường, chuồng trại, nguồn giống với nguy cơ phơi nhiễm mầm bệnh trong điều kiện thực địa. Toàn bộ tiến trình lấy mẫu và phân tích phòng thí nghiệm được tiến hành từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu đàn gia súc tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016 có sự chuyển dịch rõ rệt từ chăn nuôi cày kéo sang chăn nuôi lấy thịt thương phẩm, tổng đàn trâu bò đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 8,48%/năm theo Quyết định 67/2014/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân tỉnh. Thứ hai, dịch bệnh lở mồm long móng diễn biến phức tạp với sự xuất hiện đồng thời của hai serotype: chủng OpanAsia và chủng mới ASea-97 có độ tương đồng kháng nguyên cao với chủng vắc xin A22 Irq với hệ số r1 lớn hơn 0,3. Giai đoạn 2013 ghi nhận dịch bùng phát tại 145 xã thuộc 9 tỉnh miền Trung với 5.648 gia súc mắc bệnh, trong đó Bắc Hà Tĩnh là tâm điểm của chủng type A.

Thứ ba, kết quả xét nghiệm 232 mẫu huyết thanh bằng kỹ thuật 3ABC-ELISA khẳng định sự lưu hành của virus nhiễm tự nhiên trên đàn gia súc tại các huyện phía Bắc Hà Tĩnh. Tỷ lệ dương tính kháng thể 3ABC ở các xã có tiền sử ổ dịch cao hơn rõ rệt so với các xã lân cận không có dịch, đồng thời ghi nhận sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê giữa loài bò và loài trâu. Thứ tư, phân tích đa biến đã chỉ ra 5 yếu tố nguy cơ hàng đầu làm gia tăng khả năng lây lan dịch bệnh: việc mua con giống không rõ nguồn kiểm dịch làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh với tỷ suất chênh OR cao vượt trội; vị trí chăn nuôi nằm sát các trục quốc lộ và tỉnh lộ huyết mạch; tỷ lệ tiêm phòng vắc xin đạt dưới 70%; tập quán thả rông gia súc trong rừng núi; và việc không tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ (P < 0,05).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng dịch bệnh tái phát dai dẳng xuất phát từ đặc điểm địa hình tỉnh Hà Tĩnh với gần 70% diện tích là đồi núi, dẫn đến tập quán thả rông trâu bò tự do trong rừng, khiến việc kiểm soát miễn dịch và tiêm phòng gặp nhiều rào cản. Bên cạnh đó, các tuyến giao thông trọng điểm chạy dọc địa bàn gồm Quốc lộ 1A dài 100 km, Quốc lộ 8A dài 60 km và đường Hồ Chí Minh dài 68 km tạo điều kiện cho lưu lượng vận chuyển gia súc ngoại tỉnh gia tăng, làm phát tán mầm bệnh từ các ổ dịch lân cận. Nghiên cứu của các chuyên gia thú y quốc gia giai đoạn 2006-2015 cũng từng ghi nhận 5.700 ổ dịch tại 3.004 xã thuộc 62 tỉnh thành, phản ánh rõ nguy cơ lây lan dọc theo các hành lang giao thông.

Về mặt sinh học, một cá thể lợn nhiễm bệnh có thể bài xuất tới 400 triệu đơn vị virus vào không khí mỗi ngày, trong khi trâu bò mang trùng bài thải mầm bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng từ 2,5 đến 5 ngày. Dữ liệu nghiên cứu này có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua bản đồ phân bố mật độ ca bệnh theo hệ tọa độ GIS và biểu đồ cột biểu diễn tỷ lệ dương tính kháng thể 3ABC giữa các xã có dịch so với xã an toàn. Đồng thời, bảng ma trận phân tích rủi ro 2x2 kết hợp khoảng tin cậy 95% CI sẽ giúp các nhà dịch tễ học dễ dàng theo dõi mức độ tác động của từng biến số can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Hà Tĩnh cần phối hợp cùng lực lượng Cảnh sát Giao thông thiết lập các trạm kiểm dịch liên ngành 24/7 trên tuyến Quốc lộ 1A và Quốc lộ 8A. Đặt mục tiêu kiểm soát và phun độc khử trùng 100% các lô gia súc vận chuyển quá cảnh hoặc nhập vào tỉnh trong vòng 6 tháng tới, nhằm triệt tiêu nguy cơ xâm nhập mầm bệnh từ bên ngoài.

Thứ hai, Ủy ban Nhân dân các huyện Can Lộc, Nghi Xuân và thị xã Hồng Lĩnh cần chỉ đạo mạng lưới thú y cơ sở triển khai tiêm phòng bắt buộc vắc xin lở mồm long móng nhị giá chứa cả hai type O và type A (bổ trợ nhũ dầu kép DOE). Chiến dịch tiêm phòng phải đạt tỷ lệ bao phủ tối thiểu 85% tổng đàn trâu bò, thực hiện định kỳ 2 đợt/năm vào tháng 3-4 và tháng 9-10 hàng năm.

Thứ ba, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Tĩnh cần ban hành chính sách hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí giúp người chăn nuôi vùng núi chuyển đổi từ tập quán thả rông sang mô hình bán chăn thả hoặc nuôi nhốt an toàn sinh học. Phấn đấu đến cuối năm 2020, xây dựng thành công ít nhất 15 xã đạt chuẩn an toàn dịch bệnh động vật trên địa bàn toàn tỉnh.

Thứ tư, Cơ quan Thú y vùng III cần duy trì chương trình giám sát huyết thanh học chủ động, định kỳ lấy từ 200 đến 300 mẫu dịch hầu họng và huyết thanh hàng năm để xét nghiệm 3ABC-ELISA. Hoạt động này nhằm phát hiện sớm các ổ dịch tiềm ẩn, quản lý chặt chẽ những cá thể gia súc mang trùng và xử lý tiêu độc khử trùng triệt để môi trường chuồng trại bằng vôi bột hoặc hóa chất NaOH 1%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý và chuyên viên kỹ thuật tại Cục Thú y, Cơ quan Thú y vùng III và Chi cục Chăn nuôi Thú y các tỉnh miền Trung. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và bản đồ dịch tễ chi tiết để xây dựng kế hoạch phân bổ vắc xin nhị giá, thiết lập quy trình kiểm dịch động vật phù hợp với đặc thù giao thông địa phương.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Thú y, Bệnh học động vật và Chăn nuôi. Công trình này là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu dịch tễ cắt ngang, kỹ thuật tính toán cỡ mẫu trên phần mềm Win Episcope và quy trình vận hành bộ kít xét nghiệm 3ABC-ELISA.

Thứ ba, chủ các trang trại, gia trại và hợp tác xã chăn nuôi đại gia súc quy mô lớn. Tài liệu giúp người chăn nuôi nhận diện rõ các mối nguy cơ lây nhiễm từ trục đường giao thông và nguồn con giống trôi nổi, từ đó chủ động áp dụng các giải pháp cách ly và an toàn sinh học.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách phát triển nông thôn và khuyến nông tại các địa phương có địa hình đồi núi. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng các đề án tái cơ cấu chăn nuôi, chuyển đổi tập quán thả rông và hỗ trợ kinh phí phòng chống dịch bệnh bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật xét nghiệm 3ABC-ELISA đem lại ưu thế vượt trội gì so với các xét nghiệm huyết thanh học truyền thống?
Phương pháp 3ABC-ELISA sử dụng bộ kít PrioCHECK FMDV NS cho phép phát hiện kháng thể kháng protein không cấu trúc với độ chính xác 99,95%. Ưu thế lớn nhất là phân biệt chính xác trâu bò bị nhiễm virus tự nhiên với trâu bò đã được tiêm vắc xin vô hoạt tinh khiết, điều mà các kỹ thuật xét nghiệm kháng thể cấu trúc thông thường không thể thực hiện được.

Tại sao sự xuất hiện của serotype A lại gây khó khăn lớn cho công tác phòng dịch tại Hà Tĩnh?
Virus lở mồm long móng có 7 serotype độc lập và không tạo miễn dịch chéo. Trước năm 2013, địa phương chủ yếu tiêm phòng vắc xin đơn giá type O. Khi serotype A xuất hiện, đàn gia súc hoàn toàn không có kháng thể bảo hộ, dẫn đến dịch bùng phát nhanh tại 5 xã thuộc 3 huyện phía Bắc khiến 356 gia súc mắc bệnh.

Hiện tượng trâu bò mang trùng ảnh hưởng thế nào đến chu kỳ tái phát dịch bệnh?
Trâu bò sau khi khỏi bệnh lâm sàng vẫn có thể mang virus sống trong vùng hầu họng từ 3 đến 5 năm. Dù không biểu hiện triệu chứng, những con vật này vẫn bài xuất virus ra môi trường xung quanh, trở thành nguồn lây nhiễm âm thầm khiến dịch bệnh bùng phát trở lại theo chu kỳ 2-3 năm một lần.

Vị trí chuồng trại gần trục đường giao thông làm gia tăng rủi ro nhiễm bệnh ra sao?
Các tuyến đường như Quốc lộ 1A và Quốc lộ 8A có mật độ vận chuyển gia súc rất cao. Mầm bệnh bài xuất qua dịch tiết, phân và không khí từ các phương tiện vận tải có thể phát tán trực tiếp vào các chuồng nuôi ven đường. Phân tích dịch tễ học cho thấy yếu tố này làm tăng nguy cơ phơi nhiễm với mức ý nghĩa P < 0,05.

Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin bao nhiêu thì tạo được miễn dịch bảo hộ quần thể an toàn?
Để đạt trạng thái miễn dịch bảo hộ đàn hiệu quả, tỷ lệ gia súc được tiêm phòng phải đạt tối thiểu từ 80% đến 85% tổng đàn trâu bò trên địa bàn. Việc sử dụng vắc xin nhị giá O và A nhũ dầu kép DOE định kỳ 6 tháng/lần là điều kiện bắt buộc để duy trì hiệu giá kháng thể bảo hộ liên tục.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện đặc điểm dịch tễ và tình hình bệnh lở mồm long móng trên đàn trâu bò tại tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016 với sự lưu hành phức tạp của hai serotype O và A.
• Đã ứng dụng thành công kỹ thuật 3ABC-ELISA trên 232 mẫu huyết thanh đại diện, xác định chính xác tỷ lệ nhiễm tự nhiên trên đàn trâu bò tại thị xã Hồng Lĩnh, huyện Can Lộc và huyện Nghi Xuân.
• Định lượng rõ ràng 5 yếu tố nguy cơ cốt lõi làm phát sinh dịch bệnh gồm: nguồn giống trôi nổi, vị trí gần trục giao thông, tỷ lệ tiêm phòng thấp, tập quán thả rông và vệ sinh tiêu độc chưa đạt chuẩn.
• Đóng góp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc, làm cơ sở thực tiễn để cơ quan quản lý chuyển đổi chiến lược sang sử dụng vắc xin nhị giá và kiểm soát an toàn sinh học.
• Đề xuất lộ trình mở rộng phạm vi giám sát dịch tễ định kỳ 200-300 mẫu/năm và tăng cường hàng rào kiểm dịch liên ngành trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý thú y, viện nghiên cứu và chính quyền địa phương cần nhanh chóng ứng dụng các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn chỉ đạo nhằm bảo vệ an toàn cho đàn gia súc và phát triển bền vững ngành chăn nuôi khu vực miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN TRUNG UYÊN GIÁM SÁT LƯU HÀNH VIRUS LỞ MỒM LONG MÓNG TRÂU BÒ VÀ ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ LÀM PHÁT SINH, LÂY LAN DỊCH BỆNH TRÊN ĐỊA BÀN BẮC HÀ TĨNH TỪ THÁNG 8/2015-8/2016 Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Ngọc Thạch NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 18 tháng 09 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Trung Uyên i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Phạm Ngọc Thạch đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Nội - Chẩn - Dược - Độc chất, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức Cơ quan Thú y vùng III đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 18 tháng 09 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Trung Uyên ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Khái quát về bệnh LMLM.

Tình hình dịch bệnh LMLM ở Việt Nam và trên thế giới. Tình hình dịch bệnh trên thế giới. Tình hình bệnh LMLM ở Việt Nam. Đặc điểm dịch tễ bệnh LMLM.

Động vật cảm nhiễm. Nguy cơ gia súc mắc bệnh. Type virus gây bệnh và phân bố dịch bệnh. Phân bố các type virus LMLM tại Việt Nam.

Thời gian và tần suất mắc bệnh. Đặc tính sinh học của VIRUS LMLM. Hình thái, kích thước và phân loại của vi rút LMLM. Cấu trúc gen của vi rút LMLM.

Phân loại týp huyết thanh học (serotype). Đặc tính nuôi cấy của virus LMLM. Độc lực của virus LMLM. Sức đề kháng của virus LMLM.

Loài vật mắc bệnh. Chất chứa mầm bệnh. Đường lây truyền của virus. Cơ chế sinh bệnh.

Sự mang trùng của động vật mẫn cảm. Triệu chứng và bệnh tích. Triệu chứng lâm sàng. Các phương pháp chẩn đoán bệnh LMLM.

Chẩn đoán lâm sàng. Chẩn đoán phòng thí nghiệm. Vắc xin phòng bệnh LMLM. Vắc xin vô hoạt formon keo phèn.

Vắc xin vô hoạt nuôi cấy trên môi trường tế bào. Vắc xin nhược độc. Vắc xin được sản xuất theo công nghệ gen. Những điều cần chú ý khi sử dụng vắc xin LMLM.

Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu/vật liệu nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu:. Vật liệu nghiên cứu:. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp giám sát sự lưu hành của virus. Phương pháp xác định các yếu tố nguy cơ. Phương pháp xử lý số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Tình hình chăn nuôi trâu bò trên địa bàn tỉnh hà tĩnh giai đoạn 2013-2016. Tình hình dịch bệnh và một số đặc điểm dịch tễ bệnh lmlm trâu bò tại Tỉnh hà tĩnh giai đoạn 2013-2016. Tỷ lệ trâu bò mắc bệnh LMLM.

Tỷ lệ mắc bệnh LMLM theo loài. Phân bố dịch bệnh LMLM theo không gian. Diễn biến dịch bệnh LMLM theo thời gian. Công tác tiêm phòng vacxin LMLM từ tháng 8/2015-8/2016.

Kết quả xét nghiệm kháng thể 3ABC. Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng virus LMLM 3ABC bằng phương pháp ELISA. Tỷ lệ mẫu dương tính kháng thể kháng virus LMLM 3ABC giữa các xã có dịch và xã lận cận. Tỷ lệ mẫu dương tính kháng thể kháng virus LMLM 3ABC giữa trâu và bò.

Kết quả đánh giá các yếu tố nguy cơ lây lan, phát sinh dịch lmlm tại bắc Hà Tĩnh. Yếu tố nguy cơ nguồn gốc con giống. Yếu tố nguy cơ gần đường giao thông chính. Yếu tố nguy cơ liên quan đến tiêm phòng vacxin LMLM.

Yếu tố nguy cơ liên quan đến hình thức nuôi và chăn thả trâu bò. Yếu tố nguy cơ liên quan đến vệ sinh tiêu độc, khử trùng chuồng trại. 602 Tài liệu tham khảo. 656 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Chữ viết đầy đủ BHK-21 Baby Hamster Kidney-21 BHK Baby Hamster Kidney CI Confident interval Ct Cycle of threshold DNA Desoxyribonucleic Axit DOE Double Oil Emulsion ELISA Enzyme linked immunosorbent assay HBI Baker Hughes Incorporated OIE Organization of International Epizootics KHBT Kết hợp bổ thể LMLM Lở mồm long móng LPB - ELISA Liquid phase Block Enzyme linked immunosorbent assay MAB Monoclonal Antibodies MEM Modified Eagles Medium NSP - ELISA Non Structural Protein Enzyme linked immunosorbent assay OR Odd ratio PCR Polymerase Chain Reaction PI Percent Inhibition RNA Ribonucleic Axít RT - PCR Reverse Transcription- Polymerase Chain Reaction SP Structural Protein (+) Dương tính (-) Âm tính vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Phân bố các type virus LMLM tại Việt Nam năm 2013. Đánh giá yếu tố nguy cơ. Tổng đàn trâu bò của tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016. Tỷ lệ trâu bò mắc bệnh LMLM của tỉnh Hà Tĩnh qua các năm 2013- 2016.

Tỷ lệ mắc bệnh LMLM theo loài tại Hà Tĩnh từ năm 2013-2016. Tình hình dịch bệnh LMLM và tỷ lệ xã có dịch ở tỉnh Hà Tĩnh qua các năm 2013-2016. Tỷ lệ xã mắc mới bệnh LMLM từ tháng 8/2015-8/2016 của các tỉnh trong vùng Bắc Trung Bộ. Tình hình dịch bệnh LMLM từ tháng 8/2015-8/2016 của các địa phương trong tỉnh Hà Tĩnh.

Kết quả tiêm phòng vacxin LMLM từ tháng 8/2015-8/2016 của tỉnh Hà Tĩnh. Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng virus LMLM 3ABC tại các huyện phía Bắc Hà Tĩnh. So sánh tỷ lệ dương tính kháng thể 3ABC giữa các xã có dịch và xã lân cận không có dịch từ tháng 8/2015-8/2016. So sánh tỷ lệ dương tính kháng thể 3ABC giữa trâu và bò từ tháng 8/2015-8/2016.

Kết quả phân tích yếu tố nguồn gốc con giống. Kết quả phân tích yếu tố chăn nuôi trâu bò gần đường giao thông liên xã, liên huyện, tỉnh lộ, quốc lộ. Kết quả phân tích yếu tố nguy cơ liên quan đến tiêm phòng vacxin LMLM trâu bò. Kết quả phân tích yếu tố nguy cơ liên quan đến hình thức nuôi và chăn thả trâu bò.

Kết quả phân tích vệ sinh tiêu độc, khử trùng chuồng trại trâu bò định kỳ. 59 vii DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Hình 1. Bản đồ hành chính tỉnh Hà Tĩnh. Tình hình lưu hành virus LMLM tại các nước Đông Nam Á thông qua vận chuyển trâu, bò.

Mô phỏng phản ứng phát hiện kháng thể LMLM 3ABC bằng phương pháp ELISA, bộ kít PrioCHECK ® FMD NS. Đĩa phản ứng ELISA phát hiện kháng thể 3ABC .Tỷ lệ trâu bò mắc bệnh LMLM tại tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016. Tỷ lệ mắc bệnh LMLM theo loài của tỉnh Hà Tĩnh từ 2013-2016 .Tỷ lệ số xã có dịch LMLM qua các năm 2013-2016. Bản đồ phân bố dịch bệnh LMLM trâu bò tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013- 2016 .So sánh tỷ lệ xã mắc mới bệnh LMLM từ tháng 8/2015-8/2016 của các tỉnh trong vùng Bắc Trung Bộ.

Bản đồ phân bố dịch bệnh LMLM trâu bò tỉnh Hà Tĩnh từ tháng 8/2015- 8/2016 .Diễn biến số ca bệnh LMLM trâu bò theo thời gian tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013–2016 .Diễn biến số ổ dịch LMLM trâu bò theo thời gian tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013–2016 .Diễn biến số ca bệnh LMLM trâu bò theo thời gian tỉnh Hà Tĩnh từ tháng 8/2015-8/2016.Diễn biến số ổ dịch LMLM trâu bò theo thời gian tỉnh Hà Tĩnh từ tháng 8/2015-8/2016.Số mẫu và tỷ lệ mẫu dương tính với kháng thể 3ABC ở các xã giám sát. Bản đồ phân bố các mẫu dương tính kháng thể 3ABC tại các huyện phía Bắc Hà Tĩnh từ tháng 8/2015-8/2016. 54 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Trung Uyên Tên đề tài: "Giám sát lưu hành virus lở mồm long móng trâu bò và đánh giá một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh, lây lan dịch bệnh trên địa bàn Bắc Hà Tĩnh từ tháng 8/2015-8/2016" Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đánh giá được tình hình dịch bệnh LMLM và mô tả được một số đặc điểm dịch tễ bệnh LMLM trâu bò trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016 Giám sát sự lưu hành kháng thể bệnh LMLM trâu bò nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC ELISA và đánh giá được một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh, lây lan dịch bệnh LMLM trâu bò trên địa bàn Bắc Hà Tĩnh từ tháng 8/2015-8/2016. Nội dung nghiên cứu - Tình hình chăn nuôi trâu bò của tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013-2016.

- Tình hình dịch bệnh và đặc điểm dịch tễ về bệnh LMLM của tỉnh Hà Tĩnh và các địa phương nghiên cứu giai đoạn 2013-2016. - Giám sát sự lưu hành kháng thể bệnh LMLM trâu bò nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC ELISA trên địa bàn Bắc tỉnh Hà từ tháng 8/2015-8/2016. - Một số yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sự lưu hành virus và khả năng phát sinh, lây lan dịch bệnh LMLM trên địa bàn Bắc Hà Tĩnh.