Giảm Nghèo Qua Phát Triển Rừng Tại Huyện Vị Xuyên

Khám phá cách phát triển rừng giúp giảm nghèo tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, nâng cao đời sống cộng đồng và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Bùi Nguyên Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thanh An
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Giảm Nghèo Qua Phát Triển Rừng Tại Huyện Vị Xuyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Địa điểm: Hà Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO DỰA VÀO PHÁT TRIỂN RỪNG
• 1.1. Khái niệm nghèo và giảm nghèo
• 1.2. Nghèo và tiêu chí đánh giá nghèo đói
• 1.3. Khái niệm rừng và phát triển lâm nghiệp
• 1.4. Khái niệm rừng và phát triển rừng
• 1.5. Khái niệm lâm nghiệp
• 1.6. Giảm nghèo dựa vào phát triển rừng
• 1.7. Giảm nghèo dựa vào rừng
• 1.8. Mối quan hệ giữa giảm nghèo và ngành rừng
• 1.9. Các phương thức giảm nghèo dựa vào rừng
• 1.10. Quản lý rừng bền vững
• 1.11. Thực tiễn rừng và đói nghèo ở một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG TRONG GIẢM NGHÈO TẠI HUYỆN VỊ XUYÊN
• 2.1. Khái quát về huyện Vị Xuyên
• 2.2. Đặc điểm môi trường tự nhiên
• 2.3. Đặc điểm xã hội - kinh tế
• 2.4. Đặc điểm nghèo đói ở Vị Xuyên
• 2.5. Thực trạng nghèo ở Vị Xuyên
• 2.6. Nguyên nhân nghèo ở Vị Xuyên
• 2.7. Thực trạng tài nguyên rừng ở Vị Xuyên
• 2.8. Đánh giá chung
• 2.9. Rừng phòng hộ
• 2.10. Rừng đặc dụng
• 2.11. Rừng sản xuất
• 2.12. Phát triển rừng ở Vị Xuyên
• 2.13. Chủ trương phát triển rừng của huyện Vị Xuyên
• 2.14. Mô hình trồng rừng
• 2.15. Xã hội hóa nghề rừng
• 2.16. Vai trò của tài nguyên rừng với giảm nghèo ở huyện Vị Xuyên
• 2.17. Các hoạt động liên quan đến rừng và kinh tế rừng
• 2.18. Vai trò của rừng với giảm nghèo ở huyện Vị Xuyên
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN RỪNG GÓP PHẦN GIẢM NGHÈO Ở HUYỆN VỊ XUYÊN
• 3.1. Quan điểm, định hướng bảo vệ phát triển rừng của huyện Vị Xuyên
• 3.2. Định hướng quản lý, bảo vệ và phát triển rừng
• 3.3. Đề xuất giải pháp bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng
• 3.4. Đẩy mạnh và đồng bộ trong phát triển lâm nghiệp
• 3.5. Nâng cao tính cộng đồng trong bảo vệ và phát triển rừng
• 3.6. Giải pháp phát triển du lịch sinh thái cộng đồng
• 3.7. Giải pháp chi trả dịch vụ môi trường
• KẾT LUẬN - KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảm Nghèo Qua Phát Triển Rừng Tại Huyện Vị Xuyên

Giảm nghèo qua phát triển rừng là một trong những chiến lược quan trọng nhằm nâng cao đời sống cho người dân tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Huyện Vị Xuyên có diện tích rừng lớn, chiếm khoảng 68,84% diện tích tự nhiên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế rừng. Việc phát triển rừng không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân địa phương.

1.1. Khái Niệm Giảm Nghèo Và Phát Triển Rừng

Giảm nghèo được hiểu là quá trình giảm thiểu các thiếu thốn trong cuộc sống, trong khi phát triển rừng liên quan đến việc trồng mới và bảo vệ rừng. Hai khái niệm này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, khi phát triển rừng có thể tạo ra nguồn thu nhập cho người dân, từ đó giúp họ thoát nghèo.

1.2. Vai Trò Của Rừng Trong Giảm Nghèo

Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực, nguyên liệu và thu nhập cho người dân. Theo nghiên cứu, hộ nghèo tại Vị Xuyên có tỷ trọng thu nhập từ rừng lên đến 39,1%, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào tài nguyên rừng trong cuộc sống hàng ngày.

II. Thực Trạng Nghèo Đói Tại Huyện Vị Xuyên Và Tác Động Của Rừng

Huyện Vị Xuyên là một trong những huyện nghèo của tỉnh Hà Giang với tỷ lệ hộ nghèo năm 2012 là 24,05%. Tình trạng nghèo đói ở đây chủ yếu do điều kiện tự nhiên khó khăn và thiếu cơ hội việc làm. Rừng có thể là giải pháp giúp cải thiện tình hình này thông qua việc tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân.

2.1. Đặc Điểm Nghèo Đói Tại Vị Xuyên

Đặc điểm nghèo đói tại Vị Xuyên chủ yếu liên quan đến sự thiếu hụt về thu nhập, giáo dục và y tế. Nhiều hộ gia đình sống dựa vào nông nghiệp truyền thống, dẫn đến thu nhập thấp và không ổn định.

2.2. Tác Động Của Rừng Đến Cuộc Sống Người Dân

Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn là nguồn lâm sản ngoài gỗ, giúp người dân có thêm thu nhập. Việc khai thác và chế biến lâm sản đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương, góp phần giảm nghèo hiệu quả.

III. Phương Pháp Phát Triển Rừng Để Giảm Nghèo Tại Huyện Vị Xuyên

Để giảm nghèo hiệu quả thông qua phát triển rừng, huyện Vị Xuyên cần áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững, kết hợp với các chương trình hỗ trợ cộng đồng. Các mô hình phát triển rừng cần được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu của người dân.

3.1. Quản Lý Rừng Bền Vững

Quản lý rừng bền vững là phương pháp quan trọng giúp bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao giá trị kinh tế. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi và phát triển của rừng.

3.2. Hỗ Trợ Cộng Đồng Trong Phát Triển Rừng

Hỗ trợ cộng đồng là yếu tố then chốt trong phát triển rừng. Các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và kỹ thuật sẽ giúp người dân nâng cao năng lực quản lý và phát triển rừng hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Rừng Trong Giảm Nghèo

Các mô hình phát triển rừng tại huyện Vị Xuyên đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm nghèo. Người dân tham gia vào các hoạt động trồng rừng, bảo vệ rừng và khai thác lâm sản đã có thu nhập ổn định hơn, cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Mô Hình Trồng Rừng Thành Công

Mô hình trồng rừng tại Vị Xuyên đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo. Việc trồng cây keo, xoan không chỉ tạo ra nguồn thu nhập mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

4.2. Tác Động Kinh Tế Từ Rừng

Rừng đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân, từ việc trồng rừng đến chế biến lâm sản. Năm 2012, nhà máy chế biến gỗ tại Vị Xuyên đã tạo việc làm cho 350 lao động, góp phần giảm tỷ lệ nghèo đói.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Giảm Nghèo Qua Phát Triển Rừng

Giảm nghèo qua phát triển rừng tại huyện Vị Xuyên là một chiến lược bền vững và hiệu quả. Cần tiếp tục đầu tư vào phát triển rừng và hỗ trợ cộng đồng để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tương lai của huyện Vị Xuyên sẽ gắn liền với sự phát triển bền vững của tài nguyên rừng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Rừng Bền Vững

Định hướng phát triển rừng bền vững cần được thực hiện đồng bộ với các chính sách giảm nghèo. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Phát Triển Rừng

Cần có các chính sách khuyến khích người dân tham gia vào phát triển rừng, đồng thời bảo vệ môi trường. Các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật sẽ giúp người dân nâng cao năng lực và cải thiện thu nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hà Giang, đặc biệt là huyện Vị Xuyên, là một trong những khu vực có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất cả nước, với tỷ lệ hộ nghèo năm 2012 đạt khoảng 24,05% và hộ cận nghèo chiếm 17,78%. Huyện Vị Xuyên có diện tích đất lâm nghiệp chiếm khoảng 68,84% diện tích tự nhiên, với độ che phủ rừng lên đến 68% vào năm 2012. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sinh kế và giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại đây. Tuy nhiên, tài nguyên rừng đang chịu áp lực suy giảm về chất lượng và diện tích, tạo ra thách thức lớn cho công tác giảm nghèo bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá vai trò của tài nguyên rừng trong giảm nghèo tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển rừng nhằm khai thác tiềm năng rừng góp phần nâng cao đời sống người dân. Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2007 đến 2012, với phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã, thị trấn trong huyện Vị Xuyên. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển lâm nghiệp bền vững, góp phần giảm nghèo và bảo vệ môi trường sinh thái tại vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Khái niệm nghèo và giảm nghèo: Định nghĩa của Ngân hàng Thế giới về đói nghèo là cuộc sống thiếu thu nhập vật chất, trình độ giáo dục và y tế thấp, dễ bị tổn thương và không có tiếng nói trong xã hội. Giảm nghèo được hiểu là làm giảm những thiếu thốn này, tập trung vào khía cạnh thu nhập và tiêu dùng.

• Khái niệm rừng và phát triển lâm nghiệp: Rừng được định nghĩa theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 là hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường khác. Phát triển rừng bao gồm trồng mới, trồng lại, khoanh nuôi, phục hồi và cải tạo rừng nhằm tăng diện tích và giá trị đa dạng sinh học.

• Giảm nghèo dựa vào phát triển rừng: Theo FAO và Ngân hàng Thế giới, có hai dạng giảm nghèo dựa vào rừng: tránh hoặc giảm thiểu đói nghèo (rừng như lưới an toàn) và xóa nghèo (rừng là nguồn đầu tư, tích lũy thu nhập). Các phương thức giảm nghèo dựa vào rừng gồm chuyển đổi đất rừng sang sản xuất nông nghiệp, khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ (LSNG), chi trả dịch vụ môi trường, tạo việc làm và lợi ích gián tiếp từ ngành lâm nghiệp.

• Quản lý rừng bền vững (QLRBV): Được định nghĩa là quản lý rừng nhằm đảm bảo sản xuất liên tục các sản phẩm và dịch vụ mà không làm giảm giá trị sinh thái, kinh tế và xã hội của rừng, đồng thời bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thống kê từ niên giám huyện Vị Xuyên, báo cáo của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm huyện, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan đến phát triển rừng và giảm nghèo.

• Phương pháp thu thập: Thu thập số liệu thống kê và mô tả về diện tích rừng, tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân đầu người, cơ cấu dân cư và các hoạt động liên quan đến rừng.

• Phương pháp phân tích: Tổng hợp, phân tích và so sánh các số liệu để đánh giá vai trò của tài nguyên rừng trong giảm nghèo, đồng thời phân tích các nguyên nhân hạn chế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung trên toàn bộ huyện Vị Xuyên với 24 xã, thị trấn, trong đó chú trọng các xã có tỷ lệ hộ nghèo cao và diện tích rừng lớn.

• Timeline nghiên cứu: Phân tích dữ liệu chủ yếu trong giai đoạn 2007-2012, giai đoạn có nhiều biến động về diện tích rừng và tỷ lệ hộ nghèo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích rừng và độ che phủ tăng đáng kể: Diện tích đất có rừng của huyện Vị Xuyên tăng từ khoảng 63.634 ha năm 2000 lên mức độ che phủ rừng đạt 68% năm 2012. Diện tích rừng phòng hộ tăng trung bình 611,7 ha/năm trong giai đoạn 2007-2012, góp phần bảo vệ môi trường và nguồn nước.

2. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng vẫn còn cao: Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 43,73% năm 2006 xuống còn khoảng 24,05% năm 2012, tuy nhiên vẫn cao hơn mức trung bình cả nước. Các xã vùng núi cao như Minh Tân, Linh Hồ có tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo trên 80%.

3. Thu nhập từ rừng đóng vai trò quan trọng trong sinh kế: Hộ nghèo có tỷ trọng thu nhập từ rừng chiếm 39,1% tổng thu nhập, trong khi hộ giàu chỉ chiếm 13,7%. Thu nhập từ khai thác gỗ keo đạt từ 50 đến 150 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí.

4. Việc làm liên quan đến rừng chiếm tỷ lệ cao: Khoảng 80% lao động trong huyện tham gia các hoạt động liên quan đến rừng như trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng và khai thác lâm sản ngoài gỗ. Nhà máy chế biến gỗ công nghiệp tại Vị Xuyên tạo việc làm trực tiếp cho 350 lao động và gián tiếp cho khoảng 1.000 lao động.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng diện tích rừng và độ che phủ tại Vị Xuyên đã góp phần tích cực vào việc giảm nghèo, đặc biệt thông qua việc tạo thu nhập và việc làm cho người dân địa phương. Thu nhập từ rừng không chỉ giúp các hộ nghèo duy trì cuộc sống mà còn là nguồn vốn để đầu tư phát triển sinh kế bền vững. So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này phù hợp với mô hình giảm nghèo dựa vào rừng tại Trung Quốc và Ấn Độ, nơi phát triển lâm nghiệp bền vững đã làm giảm tỷ lệ nghèo đáng kể.

Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao do nhiều nguyên nhân như địa hình phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, thiếu vốn sản xuất, trình độ kỹ thuật thấp và hạn chế về cơ sở hạ tầng. Việc phân bố dân cư không đồng đều và tập quán canh tác lạc hậu cũng làm giảm hiệu quả khai thác tiềm năng rừng. Các biểu đồ thể hiện sự biến động diện tích rừng và tỷ lệ hộ nghèo giai đoạn 2005-2010 cho thấy mối quan hệ nghịch biến giữa hai chỉ số này, minh chứng cho vai trò của rừng trong giảm nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển và bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng

   • Tăng cường chính sách kết hợp bảo vệ rừng với giảm nghèo, nâng cao đời sống người dân.
   • Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ và phát triển rừng.
   • Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, các tổ chức cộng đồng.
   • Thời gian: triển khai liên tục trong 5 năm tới.

2. Triển khai hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng

   • Giảm chi phí giao dịch, đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong chi trả dịch vụ môi trường.
   • Tăng cường giám sát và minh bạch trong quản lý nguồn thu từ dịch vụ môi trường.
   • Chủ thể thực hiện: các cơ quan quản lý lâm nghiệp, tổ chức tài chính.
   • Thời gian: hoàn thiện cơ chế trong 2 năm.

3. Phát triển du lịch sinh thái cộng đồng

   • Quy hoạch phát triển du lịch sinh thái dựa trên tài nguyên rừng và văn hóa dân tộc.
   • Đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và quảng bá hình ảnh du lịch.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chính quyền huyện, doanh nghiệp du lịch.
   • Thời gian: kế hoạch 3-5 năm.

4. Hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho người dân

   • Tạo điều kiện vay vốn không cần tài sản thế chấp cho hộ nghèo phát triển sản xuất lâm nghiệp.
   • Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật trồng rừng, khai thác và chế biến lâm sản.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức phi chính phủ.
   • Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển lâm nghiệp và giảm nghèo bền vững.
   • Use case: Thiết kế chương trình hỗ trợ phát triển rừng và sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tiễn và khung lý thuyết về phát triển rừng và giảm nghèo.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu liên quan đến quản lý tài nguyên thiên nhiên và phát triển cộng đồng.

3. Chính quyền địa phương và cán bộ quản lý lâm nghiệp

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng tài nguyên rừng và vai trò của rừng trong sinh kế người dân để triển khai các dự án phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển rừng bền vững và chương trình giảm nghèo tại địa phương.

4. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp phát triển bền vững

   • Lợi ích: Đánh giá hiệu quả các mô hình phát triển rừng và giảm nghèo, từ đó thiết kế dự án hỗ trợ cộng đồng.
   • Use case: Triển khai dự án trồng rừng, chi trả dịch vụ môi trường và phát triển du lịch sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng có vai trò như thế nào trong việc giảm nghèo ở Vị Xuyên?
   Rừng cung cấp nguồn thu nhập chính cho các hộ nghèo, chiếm khoảng 39,1% tổng thu nhập của họ, đồng thời tạo việc làm cho 80% lao động địa phương qua các hoạt động trồng, chăm sóc và khai thác lâm sản.

2. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo ở Vị Xuyên vẫn còn cao dù diện tích rừng tăng?
   Nguyên nhân bao gồm địa hình phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, thiếu vốn và kỹ thuật sản xuất, cùng với cơ sở hạ tầng hạn chế và tập quán canh tác lạc hậu, làm giảm hiệu quả khai thác tiềm năng rừng.

3. Các giải pháp chính để phát triển rừng góp phần giảm nghèo là gì?
   Bao gồm phát triển rừng dựa vào cộng đồng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng và hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho người dân.

4. Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đóng góp như thế nào vào sinh kế người dân?
   LSNG cung cấp thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu thủ công và nguồn thu nhập quan trọng, giúp người dân có nguồn thu ổn định quanh năm, đồng thời là “lưới an toàn” trong những giai đoạn khó khăn.

5. Làm thế nào để đảm bảo quản lý rừng bền vững tại Vị Xuyên?
   Cần áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp nhằm duy trì đa dạng sinh học, năng suất rừng, đồng thời bảo vệ quyền lợi cộng đồng, tuân thủ pháp luật và đảm bảo phát triển kinh tế xã hội hài hòa.

Kết luận

• Rừng tại huyện Vị Xuyên đóng vai trò thiết yếu trong việc giảm nghèo, cung cấp nguồn thu nhập và việc làm cho phần lớn người dân địa phương.
• Diện tích rừng và độ che phủ đã tăng đáng kể trong giai đoạn 2007-2012, góp phần cải thiện môi trường và sinh kế.
• Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng vẫn còn cao do nhiều khó khăn về tự nhiên, kinh tế và xã hội.
• Các giải pháp phát triển rừng dựa vào cộng đồng, chi trả dịch vụ môi trường và phát triển du lịch sinh thái là những hướng đi khả thi.
• Nghiên cứu đề xuất các khuyến nghị cụ thể nhằm hỗ trợ chính quyền và cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường đào tạo kỹ thuật và huy động nguồn lực tài chính cho phát triển rừng bền vững tại Vị Xuyên.

Call-to-action: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển bền vững cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các chính sách và dự án nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng rừng, góp phần giảm nghèo và bảo vệ môi trường sinh thái vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO DỰA VÀO PHÁT TRIỂN RỪNG 1. Khái niệm nghèo và giảm nghèo 1. Nghèo và tiêu chí đánh giá nghèo đói Khái niệm nghèo Theo WB cho đến năm 2015, nghèo vẫn là vấn đề quan tâm hàng đầu đối với các nước đang phát triển. Nghiên cứu và giải quyết vấn đề nghèo không những là việc của các nước đang phát triển, mà còn là nhiệm vụ chung của toàn cầu, của các nước phát triển, có thu nhập cao với tư cách là lực đẩy tích cực, nhằm khắc phục các hạn chế về nguồn lực cho xóa đói giảm nghèo cho các nước đang phát triển.

Nghèo khổ phải được nhìn nhận theo cả nghĩa hẹp, đó là nghèo khổ vật chất (gọi là nghèo khổ thu nhập) và nghèo khổ theo nghĩa rộng (nghèo khổ tổng hợp, nghèo khổ con người). Định nghĩa được Ngân hàng thế giới về nghèo : Đói nghèo là một cuộc sống thiếu thu nhập vật chất hay tiêu dùng, trình độ giáo dục và y tế thấp, dễ tổn thương và rủi ro cao, không có quyền không có tiếng nói trong xã hội. [23] Các tiêu chí đánh giá nghèo đói * Chuẩn nghèo (hay ngưỡng nghèo): Chuẩn nghèo là ngưỡng chi tiêu tối thiểu cần thiết cho việc tham gia các hoạt động trong đời sống kinh tế. Đây là một trong những thước đo quan trọng được sử dụng chủ yếu trong việc xác định tình trạng đói nghèo.

Chuẩn nghèo là một mức độ phân chia ranh giới giữa “nghèo” và “không nghèo”. Tổng cục Thống kê (TCTK) định nghĩa về chuẩn nghèo như sau: Chuẩn nghèo là mức thu nhập (hoặc chi tiêu) bình quân đầu người được dùng làm tiêu chuẩn để xác định người nghèo hoặc hộ nghèo. Những người hoặc hộ có có thu nhập (hoặc chi tiêu) bình quân đầu người thấp hơn chuẩn nghèo được coi là người nghèo hoặc hộ nghèo. Chuẩn nghèo còn chia ra chuẩn nghèo lương thực, thực phẩm và chuẩn nghèo chung.[7] 8 Hiện nay, Việt Nam đang áp dụng hai chuẩn nghèo là chuẩn nghèo theo thu nhập và chuẩn nghèo theo chi tiêu.

- Chuẩn nghèo theo thu nhập là mức thu nhập bình quân một người một tháng áp dụng để phân chia người nghèo và không nghèo. Chuẩn nghèo theo thu nhập được Chính phủ đưa ra theo từng giai đoạn phát triển và tách riêng biệt ở hai khu vực nông thôn và thành thị Bảng 1.1: Chuẩn nghèo của Việt giai đoạn 2006-2015 (theo thu nhập bình quân nghìn vnđ/người/tháng ) Giai đoạn Thành thị Nông thôn 2006-2008 260 200 2009-2010 390 300 2011-2015 500 400 Nguồn: chinhphu.vn Chuẩn nghèo theo chi tiêu là mức chi tiêu bình quân một người một tháng, dùng để xác định người nghèo và không nghèo. Chuẩn nghèo theo chi tiêu được đưa ra bởi TCTK và Ngân hàng thế giới (WB) và không phân biệt giữa thành thị và nông thôn. Gồm 2 mức: Nghèo lương thực thực phẩm: tổng chi dùng chỉ tính riêng cho phần lương thực thực phẩm, làm sao để đảm bảo lượng dinh dưỡng tối thiểu cho một người là 2100 kcal/ngày đêm; Nghèo chung: tổng chi dùng cho cả giỏ hàng tiêu dùng tối thiểu, được xác định bằng cách ước lượng tỷ lệ: 70% chi dùng dành cho lương thực thực phẩm, 30% cho các khoản còn lại.

* Mức và tỷ lệ nghèo khổ: Đây là tiêu chí phản ánh rõ nhất, tổng quát nhất tình trạng nghèo khổ. Mức nghèo khổ được xác định trên cơ sở đếm đầu những người sống dưới chuẩn nghèo, tức là các cá nhận hoặc hộ gia đình có mức thu nhập dưới mức chi tiêu tối thiểu. Tỷ lệ nghèo được xác định bằng số lượng người nghèo trên tổng dân số, thể hiện quy mô số người nằm dưới chuẩn nghèo, và thường được biển hiện dưới dạng phần trăm. Giảm nghèo Đói nghèo có thể được định nghĩa là một cuộc sống thiếu thu nhập vật chất hay tiêu dùng, trình độ giáo dục và y tế thấp, dễ bị tổn thương và rủi ro cao, không có quyền và không có tiếng nói trong xã hội.

Vì thế xóa đói giảm nghèo có thể được định nghĩa là làm giảm đi những thiếu thốn trong cuộc sống.[23] Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn này, do hạn chế về thời gian và nguồn số liệu, tác giả chủ yếu tập trung vào vấn đề giảm nghèo theo khía cạnh thu nhập và tiêu dùng của người dân tại huyện vùng cao Vị Xuyên của tỉnh Hà Giang. Khái niệm rừng và phát triển lâm nghiệp 1.Khái niệm rừng và phát triển rừng Khái niệm rừng Ngay từ thuở sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về rừng. Rừng là nơi cung cấp mọi thứ phục vụ cuộc sống của họ. Lịch sử càng phát triển, những khái niệm về rừng được tích lũy, hoàn thiện thành những học thuyết về rừng.MôRôDốp 1930 [24] Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển Theo M.Tcachenco 1952 Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật.

Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ ảnh hưởng sinh học lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài. Theo Luật bảo vệ Rừng 2004 của Việt Nam Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên. Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng 10 Phân loại rừng Phân loại rừng là một công tác rất quan trọng trong quản lý phát triển tài nguyên rừng của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, công tác phân loại rừng gắn liền với lịch sử phát triển sử dụng từ xa xưa.

Và hiện nay, phân loại rừng được tiến hành dựa vào nhiều tiêu chí, mỗi tiêu chí có một bảng phân loại riêng. * Phân loại rừng theo nguồn gốc hình thành[24] Rừng tự nhiên: Là rừng có sẵn trong tự nhiên hoặc phục hồi bằng tái sinh tự nhiên. Rừng trồng: Là rừng được hình thành do con người trồng: Rừng trồng mới trên đất có rừng, rừng trồng lại sau khi khai thác rừng trồng, rừng tái sinh tự nhiên từ rừng trồng đã khai thác. * Theo Điều 4 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định, căn cứ vào mục đích sử dụng, rừng được chia thành 3 loại gồm rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất.

- Rừng phòng hộ: Được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường. Rừng phòng hộ bao gồm: + Rừng phòng hộ đầu nguồn + Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay + Rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển + Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường - Rừng đặc dụng: Được sử dụng chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái rừng của quốc gia, nguồn gen sinh vật rừng; nghiên cứu khoa học; bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh; phục vụ nghỉ ngơi, du lịch, kết hợp phòng hộ, góp phần bảo vệ môi trường. Rừng đặc dụng bao gồm: + Vườn quốc gia; khu bảo tồn thiên nhiên (gồm hai loại là khu dự trữ thiên nhiên, khu bảo tồn loài – sinh cảnh). - Rừng sản xuất được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh gỗ, lâm sản ngoài gỗ và kết hợp phòng hộ, góp phần bảo vệ môi trường, bao gồm: 11 + Rừng sản xuất là rừng tự nhiên; + Rừng sản xuất là rừng trồng; + Rừng giống gồm rừng trồng và rừng tự nhiên qua bình tuyển, công nhận.

Phát triển rừng Phát triển rừng là việc trồng mới rừng, trồng lại rừng sau khai thác, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh phục hồi rừng, cải tạo rừng nghèo và việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh khác để tăng diện tích rừng, nâng cao giá trị đa dạng sinh học, khả năng cung cấp lâm sản, khả năng phòng hộ và các giá trị khác của rừng Như vậy, có thể hiểu theo nghĩa rộng, phát triển rừng bao gồm cả việc bảo vệ, trồng mới, trồng lại rừng sau khai thác, khoanh nuôi, phục hồi, cải tạo rừng, nâng cao giá trị cung cấp của rừng. Phát triển tài nguyên rừng có quy hoạch và hợp lý sẽ có ý nghĩa thực tiễn rất lớn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ phát triển đa dạng sinh học song song với phát triển kinh tế giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân và đảm bảo an ninh quốc phòng. Khái niệm lâm nghiệp Khái niệm lâm nghiệp Ngành lâm nghiệp, theo định nghĩa của FAO được quốc tế công nhận như sau: “Lâm nghiệp là một ngành nghề kinh tế, gồm các hoạt động kinh tế chính liên quan đến sản xuất hàng hóa từ gỗ (gỗ tròn phục vụ công nghiệp, gỗ trụ mỏ, gỗ xẻ, gỗ ván, bột giấy, giấy và đồ gỗ nội thất), sản xuất các sản phẩm phi gỗ và dịch vụ liên quan đến rừng”. Phát triển lâm nghiệp hướng tới việc thành lập các khu rừng trồng mới, duy trì và cải thiện những khu vực rừng hiện có, đồng thời khai thác, chế biến lâm sản và các hoạt động liên quan khác.

Xã hội hóa lâm nghiệp Trong lâm nghiệp cũng đã nói tới quá trình xã hội hóa nghề rừng từ hai thập kỷ gần đây khi lâm nghiệp xã hội được hình thành và thừa nhận như là một loại hình lâm nghiệp có sự tham gia của người dân. Xã hội hóa trong ngành lâm nghiệp hay xã hội hóa nghề rừng được hiểu là sự tham gia rộng rãi của các chủ thể trong xã 12 hội như hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng và các tổ chức vào thực hiện các hoạt động gây trồng rừng, bảo vệ rừng, khai thác, chế biến lâm sản và dịch vụ môi trường, mang lại lợi ích thiết thực cho các chủ thể tham gia, mà trước đó các hoạt động này do các cơ quan Nhà nước, các thành phần kinh tế Nhà nước và tập thể quản lý và thực hiện là chủ yếu. Đồng thời xã hội hóa nghề rừng còn là một quá trình nhận thức qua việc tuyên truyền, vận động, thuyết phục mọi tầng lớp nhân dân, đơn vị tổ chức xã hội, đoàn thể, các cấp cùng ngành cùng tham gia thực hiện các hoạt động lâm nghiệp trong những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Như vậy, xã hội hóa nghề rừng được xem như là một phương thức, một công cụ để hỗ trợ thúc đẩy phát triển rừng, phát triển lâm nghiệp.