Cơ Sở Khoa Học Của Việc Giảm Nghèo Bền Vững Cho Các Hộ Nông Dân Tại Bắc Kạn

Luận án tiến sĩ phân tích cơ sở khoa học của việc giảm nghèo bền vững cho các hộ nông dân trên địa bàn tỉnh bắc kạn, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Tác giả: Hà Quang Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Chí Thiện
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giảm Nghèo Bền Vững Tại Bắc Kạn: Nghiên Cứu và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảm Nghèo Bền Vững Tại Bắc Kạn

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng của chính phủ Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Bắc Kạn. Tỉnh Bắc Kạn, với đặc điểm địa lý và xã hội đặc thù, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các chính sách giảm nghèo. Việc hiểu rõ về tình hình hiện tại và các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo bền vững là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Tại Bắc Kạn

Bắc Kạn là một tỉnh miền núi với dân số chủ yếu là người dân tộc thiểu số. Tình hình kinh tế tại đây còn nhiều khó khăn, với tỷ lệ hộ nghèo cao. Các chính sách phát triển kinh tế cần được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm địa phương.

1.2. Tình Hình Giảm Nghèo Tại Bắc Kạn

Theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tỷ lệ hộ nghèo tại Bắc Kạn đã giảm nhưng vẫn còn cao so với mức trung bình cả nước. Việc đánh giá thực trạng giảm nghèo là cần thiết để xác định các giải pháp phù hợp.

II. Thách Thức Trong Giảm Nghèo Bền Vững Tại Bắc Kạn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc giảm nghèo, nhưng Bắc Kạn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng kém phát triển và thiếu nguồn lực tài chính đã ảnh hưởng đến hiệu quả của các chương trình giảm nghèo.

2.1. Điều Kiện Tự Nhiên Khó Khăn

Địa hình miền núi và khí hậu khắc nghiệt đã gây khó khăn cho việc phát triển nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác. Điều này làm cho việc giảm nghèo trở nên khó khăn hơn.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Chính Sách

Nhiều chính sách hỗ trợ chưa được triển khai hiệu quả, dẫn đến việc người dân không tiếp cận được các nguồn lực cần thiết để thoát nghèo. Cần có sự cải cách trong chính sách để đảm bảo tính bền vững.

III. Phương Pháp Giảm Nghèo Bền Vững Tại Bắc Kạn

Để giảm nghèo bền vững, Bắc Kạn cần áp dụng các phương pháp phù hợp với điều kiện địa phương. Các giải pháp cần tập trung vào phát triển kinh tế, nâng cao trình độ dân trí và cải thiện cơ sở hạ tầng.

3.1. Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Khuyến khích phát triển các ngành nghề truyền thống và nông nghiệp bền vững là một trong những giải pháp quan trọng. Cần có các chương trình đào tạo nghề để nâng cao tay nghề cho người dân.

3.2. Nâng Cao Đời Sống Dân Sinh

Cải thiện điều kiện sống thông qua việc xây dựng cơ sở hạ tầng, cung cấp nước sạch và điện năng cho các hộ dân là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm nghèo hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Các Giải Pháp Giảm Nghèo

Việc áp dụng các giải pháp giảm nghèo bền vững cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

4.1. Chương Trình Hỗ Trợ Nông Dân

Các chương trình hỗ trợ nông dân cần tập trung vào việc cung cấp giống cây trồng, vật nuôi và kỹ thuật canh tác hiện đại. Điều này sẽ giúp tăng năng suất và thu nhập cho người dân.

4.2. Tăng Cường Giáo Dục và Đào Tạo

Giáo dục và đào tạo là yếu tố quan trọng trong việc giảm nghèo. Cần có các chương trình giáo dục phù hợp để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân, từ đó giúp họ thoát nghèo bền vững.

V. Kết Luận Về Giảm Nghèo Bền Vững Tại Bắc Kạn

Giảm nghèo bền vững tại Bắc Kạn là một nhiệm vụ khó khăn nhưng không phải là không thể thực hiện. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương Lai Của Giảm Nghèo Tại Bắc Kạn

Với những nỗ lực hiện tại, Bắc Kạn có thể hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn cho người dân. Cần tiếp tục duy trì và phát triển các chương trình giảm nghèo bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể và hiệu quả hơn để đảm bảo rằng người dân có thể tiếp cận được các nguồn lực cần thiết cho việc phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1. Tổng quan về vấn đề đói nghèo và giảm nghèo bền vững Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng giảm nghèo bền vững ở tỉnh Bắc Kạn Chƣơng 4.

Định hƣớng và giải pháp giảm nghèo bền vững cho các hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn Phần: Kết luận và kiến nghị 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Khái niệm về đói nghèo, tiêu chí đói nghèo và chuẩn nghèo 1. Khái niệm về đói nghèo trên thế giới Tại Hội nghị bàn về đói nghèo ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc - Thái Lan tháng 9/1993 đã đƣa ra khái niệm về đói nghèo nhƣ sau: “Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cƣ không đƣợc hƣởng và thoả mãn nhu cầu cơ bản của con ngƣời đã đƣợc xã hội thừa nhận, tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của từng địa phƣơng”. Tại Hội nghị Thƣợng đỉnh thế giới về Phát triển xã hội ở Copenhaghen, Đan Mạch năm 1995 đã đƣa ra khái niệm về ngƣời nghèo nhƣ sau: “Ngƣời nghèo là tất cả những ai có thu nhập thấp hơn dƣới 1 USD mỗi ngày cho mỗi ngƣời, số tiền đƣợc coi nhƣ đủ mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”.

Về vấn đề này Ngân hàng thế giới (WB) cũng đƣa ra khái niệm về đói nghèo là: “Đói nghèo là sự thiếu hụt không thể chấp nhận đƣợc trong phúc lợi xã hội của con ngƣời, bao gồm cả khía cạnh sinh lý học và xã hội học”. Sự thiếu hụt về sinh lý học là không đáp ứng đủ nhu cầu về vật chất và sinh học nhƣ dinh dƣỡng, sức khoẻ, giáo dục và nhà ở. Sự thiếu hụt về mặt xã hội học liên quan đến các vấn đề nhƣ bình đẳng, rủi ro và đƣợc tự chủ, tôn trọng trong xã hội. Từ những khái niệm trên, Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đã tách riêng hai khái niệm đó là khái niệm đói và khái niệm nghèo: - Khái niệm đói: “Đói là tình trạng một bộ phận dân cƣ có mức sống dƣới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo cho nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống.

Đó là những hộ dân cƣ hàng năm thiếu ăn, thƣờng vay nợ cộng đồng và thiếu khả năng chi trả”. - Khái niệm nghèo: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cƣ không có khả năng thoả mãn nhu cầu cơ bản, tối thiểu của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phƣơng diện” [1], [4], [27]. 6 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đƣa ra khái niệm về nghèo theo thu nhập là: “Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tƣơng ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định”. Thƣớc đo các tiêu chuẩn tối thiểu đế xác định nghèo thay đổi tuỳ theo từng vùng, từng địa phƣơng và theo các giai đoạn thời gian.

Có thể đƣợc hiểu một ngƣời là nghèo khi thu nhập hàng tháng của họ thấp hơn một nửa thu nhập bình quân theo ngƣời trên tháng của mỗi quốc gia. Tuy nhiên các tiêu chí và chuẩn mực đánh giá, phân loại sự nghèo đói còn phụ thuộc và từng vùng, từng điều kiện lịch sử nhất định. Trên góc độ khác Liên hợp Quốc đã đƣa ra hai khái niệm về nghèo đó là nghèo tuyệt đối và nghèo tƣơng đối nhƣ sau: - Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cƣ không đƣợc hƣởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu. Nhu cầu cơ bản tối thiểu cho cuộc sống là những đảm bảo ở mức tối thiểu về ăn, mặc, ở, giao tiếp xã hội, vệ sinh, y tế và giáo dục.

Ngoài những nhu cầu cơ bản trên, cũng có ý kiến cho rằng nhu cầu tối thiểu bao gồm quyền đƣợc tham gia vào các quyết định của cộng đồng. - Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cƣ có mức sống dƣới mức trung bình của cộng đồng và ở một thời kỳ nhất định. Nghèo tƣơng đối phát triển theo không gian và thời gian nhất định tuỳ thuộc vào mức sống chung của xã hội. Nhƣ vậy, nghèo tƣơng đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cƣ so với mức sống trung bình của địa phƣơng ở một thời kỳ nhất định.

Từ những đánh giá trên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc xoá dần nghèo tuyệt đối là công việc có thể làm, còn nghèo tƣơng đối là hiện tƣợng thƣờng có trong xã hội và vấn đề cần quan tâm là rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu nghèo và hạn chế sự phân hoá giàu nghèo. Thực tế cho thấy có sự không thống nhất về quan điểm, khái niệm và đối với từng quốc gia khác nhau sẽ có chuẩn mực đánh giá khác nhau. Vì thế, trên cơ sở thống nhất chung về mặt định tính, cần phải xác định thƣớc đo mức nghèo đói của mỗi quốc gia, mỗi vùng, mỗi địa phƣơng. Khái niệm về đói nghèo ở Việt Nam Nhìn chung, khái niệm về đói nghèo ở Việt Nam tƣơng đồng với những khái niệm về đói nghèo đƣợc thừa nhận rộng rãi trên thế giới.

Hiện nay, Việt Nam đã thừa nhận khái niệm chung về đói nghèo do Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cƣ không đƣợc hƣởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con ngƣời mà những nhu cầu này đã đƣợc xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phƣơng” [27], [29]. Tƣơng tự, có thể định nghĩa đói nghèo là tình trạng bị thiếu thốn ở nhiều phƣơng diện, thu nhập hạn chế, hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thƣơng trƣớc những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn tới ngƣời có khả năng giải quyết, ít đƣợc tham gia vào quá trình ra quyết định. Nhƣ vậy, đói nghèo ở Việt Nam không chỉ đƣợc nhìn nhận ở phƣơng diện thiếu thốn những nhu cầu vật chất tối thiểu nhƣ ăn mặc, giáo dục, y tế mà ở cả phƣơng diện thiếu những cơ hội tạo thu nhập, dễ bị tổn thƣơng, ít có khả năng tham gia vào việc ra các quyết định liên quan đến bản thân. Tiêu chí đánh giá đói nghèo và chuẩn nghèo 1.

Tiêu chí đánh giá và chuẩn nghèo trên thế giới Thứ nhất là, tiêu chí chỉ số phát triển con người (HDI - Human Development Index) của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP): Là chỉ số so sánh dựa vào một số chỉ tiêu cơ bản nhƣ tuổi thọ dân cƣ trung bình, tình trạng biết chữ của ngƣời lớn, thu nhập bình quân trên đầu ngƣời trong năm. Chỉ số này đƣợc sử dụng trong “Báo cáo phát triển con ngƣời” năm 1997 của UNDP. Bao gồm các nhân tố cụ thể: (i) Một cuộc sống lâu dài và khoẻ mạnh, đƣợc đo bằng tuổi thọ. 8 (iii) Mức sống đo bằng GDP thực tế đầu ngƣời theo sức mua tƣơng đƣơng tính bằng đô-la Mỹ.

Thứ hai là, tiêu chí đánh giá nghèo theo đường nghèo: Tiêu chí này đƣợc Ngân hàng Thế giới phân chia đƣờng nghèo theo hai mức: đƣờng nghèo về lƣơng thực thực phẩm và đƣờng nghèo chung. Trong đó đƣờng nghèo về lƣơng thực thực phẩm đƣợc xác định dựa trên lƣợng calo tối thiểu cho một ngƣời/một ngày. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và một số tổ chức khác xác định mức calo tối thiểu và sử dụng hiện nay là 2100 calo/ngƣời/ngày. Tuy nhiên, trên thực tế ở mỗi nƣớc có mức điều chỉnh khác nhau cho phù hợp.

Chẳng hạn mức calo tối thiểu ở Trung Quốc là 2150 calo/ngày/ngƣời, ở Thái Lan là 1978 calo/ngƣời/ngày và Việt Nam là 2100 calo/ngƣời/ngày… Thứ ba là, tiêu chí đánh giá nghèo theo mức chi tiêu tối thiểu cho các nhu cầu cơ bản của con người: Theo tiêu chí này, năm 1997 Ngân hàng Thế giới đã đƣa ra mức chi tiêu nhu cầu cơ bản tính theo sức mua tƣơng đƣơng của địa phƣơng so với thế giới để thoả mãn nhu cầu sống, theo đó mức chi tối thiểu tổng quát cho mức nghèo khổ tuyệt đối là 1 USD/ngƣời/ngày; mức nghèo là 2 USD/ ngƣời/ngày trở xuống cho các nƣớc châu Mỹ Latinh và vùng Caribe; mức 4 USD/ngƣời/ngày trở xuống cho những nƣớc Đông Âu. Từ năm 2005, Ngân hàng thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đã áp dụng mức chuẩn nghèo đối với các nƣớc đang phát triển là 1,25 USD/ngƣời/ngày cho chi tiêu nhu cầu cơ bản tính theo sức mua tƣơng đƣơng thay cho mức chuẩn nghèo trƣớc đó vẫn dùng là mức 1 USD/ngƣời/ngày theo mức giá năm 1993. Thứ tư là, tiêu chí đánh giá nghèo theo thu nhập bình quân đầu người: Năm 1997 Ngân hàng thế giới đã đƣa ra chuẩn nghèo chung cho thế giới là mức thu nhập bình quân dƣới 370 USD/ngƣời/năm. Bên cạnh đó khi sử dụng chỉ tiêu này các quốc gia thƣờng xác định thu nhập bình quân của hộ gia đình so sánh với thu nhập bình quân đầu ngƣời của quốc gia.

Hộ có thu nhập bình quân đầu ngƣời ít hơn 1/2 hoặc 1/3 thu nhập bình quân đầu ngƣời của quốc gia đƣợc coi là hộ nghèo [4], [30]. Hiện nay, tiêu chí đánh giá nghèo theo thu nhập đang đƣợc sử dụng khá phổ biến ở các nƣớc trên thế giới vì nó có ƣu 9 điểm là dễ sử dụng. Tuy nhiên, xét về tổng thể thì nếu chỉ xét về thu nhập bình quân đầu ngƣời sẽ không phản ánh đầy đủ đƣợc sự thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con ngƣời. Do vậy, cần phải có sự tiếp cận khác toàn diện hơn, đầy đủ hơn để đánh giá sự đói nghèo.

Thứ năm là, chỉ số nghèo khổ tổng hợp (HPI- Human P overty Index), chỉ số HPI đo lƣờng sự nghèo khổ của con ngƣời trên hai lĩnh vực chính là giáo dục và y tế.