Giám Hộ Theo Quy Định Của Pháp Luật Dân Sự Tại Việt Nam

Giám hộ là một chế định pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. 75 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Giám Hộ Theo Quy Định Pháp Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cập thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Tóm tắt tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ GIÁM HỘ
• 1.1. Khái niệm về giám hộ
• 1.1.1. Khái niệm chung về giám hộ
• 1.1.2. Khái niệm về giám hộ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm và ý nghĩa của giám hộ
• 1.2.1. Đặc điểm của giám hộ
• 1.2.2. Ý nghĩa của giám hộ
• 1.3. Lược sử chế định giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam
• 1.3.1. Chế định giám hộ trong pháp luật Việt Nam trước năm 1945
• 1.3.2. Chế định giám hộ trong pháp luật Việt Nam từ sau năm 1945
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ GIÁM HỘ
• 2.1. Người được giám hộ
• 2.1.1. Người chưa thành niên
• 2.1.2. Người mất năng lực hành vi dân sự
• 2.1.3. Người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi
• 2.2. Người giám hộ
• 2.2.1. Các cơ sở xác định người giám hộ
• 2.2.1.1. Giám hộ đương nhiên
• 2.2.1.2. Giám hộ chỉ định
• 2.2.1.3. Giám hộ đề nghị
• 2.2.2. Tự lựa chọn người giám hộ
• 2.2.3. Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ
• 2.2.3.1. Quyền của người giám hộ
• 2.2.3.2. Nghĩa vụ của người giám hộ
• 2.2.4. Giám sát việc giám hộ
• 2.2.5. Quản lý tài sản của người được giám hộ
• 2.2.6. Thay đổi và chuyển giao người giám hộ
• 2.2.6.1. Thay đổi người giám hộ
• 2.2.6.2. Chuyển giao người giám hộ
• 2.2.7. Chấm dứt và hậu quả chấm dứt giám hộ
• 2.2.7.1. Chấm dứt giám hộ
• 2.2.7.2. Hậu quả chấm dứt giám hộ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIÁM HỘ
• 3.1. Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về giám hộ
• 3.1.1. Về người được giám hộ
• 3.1.2. Về người giám hộ
• 3.1.2.1. Về cơ sở xác định người giám hộ
• 3.1.2.2. Về quyền và nghĩa vụ của người giám hộ
• 3.1.2.3. Về giám sát việc giám hộ
• 3.1.2.4. Về quản lý tài sản của người được giám hộ
• 3.1.2.5. Về chấm dứt, thay đổi và chuyển giao người giám hộ
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về giám hộ
• 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật về xác định tình trạng của người được giám hộ
• 3.2.2. Hoàn thiện pháp luật về người giám hộ
• 3.2.3. Hoàn thiện pháp luật về cơ chế xác nhận người giám hộ
• 3.2.4. Hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người giám hộ
• 3.2.5. Hoàn thiện pháp luật về giám sát việc giám hộ
• 3.2.6. Hoàn thiện pháp luật về quản lý tài sản của người được giám hộ
• 3.2.7. Hoàn thiện pháp luật về chấm dứt, thay đổi và chuyển giao người giám hộ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giám Hộ

Giám hộ là một chế định pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. Theo quy định của pháp luật, giám hộ được hiểu là việc một cá nhân hoặc tổ chức có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự. Giám hộ không chỉ đơn thuần là việc chăm sóc mà còn bao gồm cả việc quản lý tài sản và quyền lợi của người được giám hộ. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, nơi mà khái niệm giám hộ được định nghĩa một cách rõ ràng và cụ thể. Đặc biệt, giám hộ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế trong xã hội, như trẻ em và người khuyết tật. Việc hiểu rõ về giám hộ sẽ giúp nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong mối quan hệ này.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Giám Hộ

Khái niệm giám hộ được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng nhìn chung, nó thể hiện mối quan hệ giữa người giám hộ và người được giám hộ. Người giám hộ có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người được giám hộ. Đặc điểm của giám hộ bao gồm tính chất pháp lý, tính chất nhân đạo và tính chất bảo vệ. Giám hộ không chỉ là một nghĩa vụ mà còn là một quyền lợi của người giám hộ. Điều này có nghĩa là người giám hộ có quyền yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình thực hiện nghĩa vụ. Hơn nữa, giám hộ còn có thể được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau, từ giám hộ đương nhiên đến giám hộ theo yêu cầu, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

II. Quy định Pháp luật về Giám Hộ

Quy định về giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự năm 2015. Các quy định này không chỉ xác định đối tượng được giám hộ mà còn quy định quyền và nghĩa vụ của người giám hộ. Theo đó, người giám hộ có quyền quản lý tài sản của người được giám hộ, đồng thời có nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Điều này thể hiện rõ trong các điều khoản của Bộ luật, nơi mà quyền lợi của người được giám hộ được đặt lên hàng đầu. Hơn nữa, quy trình giám hộ cũng được quy định cụ thể, từ việc xác định người giám hộ đến việc thay đổi hoặc chấm dứt giám hộ. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.

2.1. Quyền và Nghĩa vụ của Người Giám Hộ

Người giám hộ có nhiều quyền lợi và nghĩa vụ quan trọng trong mối quan hệ giám hộ. Quyền lợi của người giám hộ bao gồm quyền quản lý tài sản của người được giám hộ, quyền yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến người được giám hộ. Đồng thời, người giám hộ cũng có nghĩa vụ chăm sóc, bảo vệ và quản lý tài sản của người được giám hộ một cách hợp pháp và có trách nhiệm. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người được giám hộ mà còn tạo ra một môi trường pháp lý an toàn cho các bên liên quan. Việc thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của chế định giám hộ trong thực tiễn.

III. Thực trạng và Kiến nghị hoàn thiện quy định về Giám Hộ

Mặc dù Bộ luật Dân sự năm 2015 đã có những quy định tương đối hoàn chỉnh về giám hộ, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện. Thực trạng cho thấy, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc xác định người giám hộ và quản lý tài sản của người được giám hộ. Nhiều trường hợp lạm dụng quyền giám hộ đã xảy ra, dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người được giám hộ. Do đó, cần có những biện pháp cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật về giám hộ, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được giám hộ và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định về Giám Hộ

Để hoàn thiện quy định về giám hộ, cần thiết phải xem xét lại các quy định hiện hành, từ đó đưa ra những kiến nghị cụ thể. Một số kiến nghị bao gồm việc tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho người giám hộ, cũng như nâng cao nhận thức của xã hội về quyền và nghĩa vụ của người giám hộ. Bên cạnh đó, cần có các cơ chế giám sát chặt chẽ hơn đối với hoạt động giám hộ, nhằm ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền giám hộ. Việc hoàn thiện quy định pháp luật về giám hộ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật dân sự tại Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chế định giám hộ giữ vai trò trọng yếu trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể yếu thế trong xã hội. Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS 2015) ra đời đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về giám hộ tại Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình áp dụng thực tiễn cho thấy vẫn còn tồn tại những hạn chế, vướng mắc. Đặc điểm của một quốc gia đa dân tộc, đa văn hóa đặt ra thách thức trong việc bảo đảm tính thống nhất khi áp dụng pháp luật; các cơ quan giải quyết vụ việc dân sự đôi khi chưa có sự đồng nhất trong đường lối xử lý. Đồng thời, thực tế phát sinh tình trạng lạm dụng kẽ hở quy định về giám hộ nhằm xâm phạm tài sản của người được giám hộ mà cơ chế ngăn chặn chưa đạt hiệu quả tối ưu. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tốt nghiệp "Giám hộ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam" tại Trường Đại học Luật Hà Nội được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện khung pháp lý và thực tiễn thực thi.

Mục tiêu chung của khóa luận là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, phân tích hệ thống quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về giám hộ, nghiên cứu thực trạng áp dụng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện. Để đạt được mục tiêu chung, khóa luận xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích và luận giải các quy định của BLDS năm 2015 về giám hộ từ góc độ tổng quan đến từng trường hợp cụ thể;
2. Đánh giá quy định của BLDS năm 2015 nhằm xác định các điểm tích cực cũng như những hạn chế, vướng mắc trong thực tế áp dụng;
3. Đề xuất các kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành, hướng tới việc xây dựng cơ chế giám hộ linh hoạt, thích ứng với đời sống xã hội.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài gồm 03 nhóm: (i) Các quan điểm, học thuyết khoa học pháp lý đã công bố trong giáo trình, sách chuyên khảo, đề tài khoa học và tạp chí chuyên ngành; (ii) Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh chế định giám hộ qua các thời kỳ lịch sử đến hiện tại; (iii) Các bản án, quyết định giải quyết tranh chấp thực tế được công bố trên Trang thông tin điện tử Công bố bản án của Tòa án. Phạm vi nghiên cứu về mặt nội dung tập trung vào: xác định người cần được giám hộ, người giám hộ, người giám sát việc giám hộ; quyền và nghĩa vụ của các chủ thể; cơ chế xác lập, chuyển giao, thay đổi, chấm dứt giám hộ và hậu quả pháp lý. Phạm vi không gian giới hạn trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam, và phạm vi thời gian tập trung vào BLDS năm 2015 có sự liên hệ, so sánh với các văn bản pháp luật trước đây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các nguyên tắc cơ bản của luật dân sự về bảo vệ người yếu thế và quyền bình đẳng công dân theo Hiến pháp năm 2013, BLDS năm 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2014 và Bộ luật Tố tụng Dân sự. Về mặt lịch sử lập pháp, tác giả khai thác các văn bản pháp lý cổ và cận - hiện đại: Quốc triều hình luật (thời Lê), Bộ luật Gia Long (1813), Dân luật giản yếu Nam Kỳ (1883), Bộ Dân luật Bắc Kỳ (1931), Hoàng Việt luật lệ/Dân luật Trung Kỳ (1936), Sắc lệnh 90/SL (1945), Chỉ thị 772/CT-TATC (1959), Bộ Dân luật năm 1972, BLDS năm 1995 và BLDS năm 2005.

Nguồn tài liệu thứ cấp được tổng hợp từ các công trình nghiên cứu chuyên sâu: luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Trinh (2017), Hà Văn Nghiệp (2018), Bùi Thị Mai (2021), Vũ Thị Hồng Trang (2022); đề tài nghiên cứu khoa học và bài báo tạp chí của Kiều Thị Thùy Linh (2021), Phạm Văn Tuyết (2018), Nguyễn Văn Dũng (2017), Dương Tấn Thanh.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ gồm:

• Phương pháp luận: Xây dựng khung khái niệm, bản chất pháp lý của chế định giám hộ;
• Phương pháp lịch sử: Khảo cứu quá trình hình thành, biến chuyển của chế định giám hộ qua các thời kỳ lập pháp;
• Phương pháp so sánh pháp luật: Làm rõ điểm mới của BLDS năm 2015 so với BLDS năm 1995, 2005 và phân biệt chế định giám hộ với chế định đại diện;
• Phương pháp phân tích quy phạm: Luận giải nội dung các điều luật điều chỉnh quyền, nghĩa vụ, điều kiện và thủ tục giám hộ;
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Đánh giá dữ liệu từ các bản án thực tế và các báo cáo hội nghị chuyên ngành (như Hội nghị triển khai công tác pháp y, pháp y tâm thần năm 2023 của Bộ Y tế);
• Phương pháp tổng hợp: Khái quát các phát hiện và định hình nhóm giải pháp hoàn thiện.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số lý luận về giám hộ

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của giám hộ và lược sử lập pháp. Khái niệm giám hộ được phân tích từ góc độ chiết tự Hán - Việt ("giám": soi xét, coi sóc; "hộ": che chở, bảo vệ), thuật ngữ tiếng Pháp (tutelle/tuteur) đến định nghĩa pháp lý theo Điều 46 BLDS năm 2015. Tác giả chỉ ra 06 đặc điểm pháp lý cơ bản của quan hệ giám hộ: (1) Tập trung bảo vệ người yếu thế; (2) Xác lập và chấm dứt theo trình tự luật định; (3) Nghĩa vụ cốt lõi là chăm sóc người được giám hộ; (4) Nguyên tắc một người chỉ do một người giám hộ (trừ trường hợp cha mẹ hoặc ông bà cùng giám hộ); (5) Làm phát sinh quan hệ đại diện theo pháp luật giữa người giám hộ và người được giám hộ; (6) Có sự giám sát việc thực hiện giám hộ.

Khóa luận phân định 05 ý nghĩa then chốt của chế định: bảo đảm bình đẳng xã hội giữa các chủ thể; hỗ trợ người khuyết thiếu năng lực hưởng đầy đủ quyền lợi; xác định chủ thể chịu trách nhiệm dân sự đối với hành vi do người được giám hộ gây ra; nâng cao trách nhiệm của gia đình; và thể hiện truyền thống đạo đức tương thân tương ái.

Để làm rõ bản chất, tác giả lập bảng đối chiếu sự khác biệt giữa chế định giám hộ và chế định đại diện:

Tiêu chí phân biệt	Chế định Giám hộ (Điều 46 BLDS 2015)	Chế định Đại diện (Điều 134 BLDS 2015)
Căn cứ xác lập	Theo luật định (đương nhiên, cử, chỉ định, đề nghị, tự lựa chọn) gắn liền thủ tục đăng ký hộ tịch hoặc quyết định của TAND.	Xác lập theo ủy quyền, theo quyết định của cơ quan nhà nước, theo điều lệ pháp nhân hoặc theo quy định pháp luật.
Chủ thể được hướng tới	Người yếu thế cụ thể: Người chưa thành niên, người mất NLHVDS, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.	Mọi cá nhân, pháp nhân có hoặc không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
Phạm vi quyền & nghĩa vụ	Bị giới hạn chặt chẽ; trọng tâm là chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, chữa bệnh và quản lý tài sản vì nhu cầu thiết yếu.	Rộng hơn; người đại diện có thể thực hiện mọi giao dịch dân sự vì lợi ích của người được đại diện (trừ trường hợp luật cấm).
Tính chất thù lao/chi phí	Quan hệ mang tính nhân đạo, phi thương mại; người giám hộ chỉ được thanh toán chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản.	Có thể mang tính chất hợp đồng dịch vụ có thù lao hoặc không có thù lao tùy theo thỏa thuận.
Chế độ giám sát	Bắt buộc có người giám sát việc giám hộ (theo thỏa thuận, cử hoặc chỉ định) để kiểm soát quyền lợi người yếu thế.	Người được đại diện tự mình trực tiếp kiểm tra, giám sát công việc của người đại diện (không phát sinh chủ thể giám sát riêng).

Khảo cứu lịch sử lập pháp cho thấy sự phát triển liên tục của chế định giám hộ qua các thời kỳ: từ quy định bảo vệ tài sản người dưới quyền trong Quốc triều hình luật (thời Lê) và Bộ luật Gia Long (1813); đến quy định về thủ hộ, hội đồng gia tộc và người bị cấm quyền trong Dân luật Bắc Kỳ (1931), Dân luật Trung Kỳ (1936); việc áp dụng tạm thời qua Sắc lệnh 90/SL đến Chỉ thị 772/CT-TATC (1959); Bộ Dân luật năm 1972; và các bước chuyển biến từ BLDS năm 1995 (cho phép cơ quan nhà nước làm người giám hộ), BLDS năm 2005 (loại bỏ chủ thể cơ quan nhà nước, yêu cầu Tòa án tuyên bố mất NLHVDS), đến BLDS năm 2015 (bổ sung đối tượng người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và chế định pháp nhân làm giám hộ).

Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật về giám hộ

Chương 2 phân tích chuyên sâu các quy định hiện hành của BLDS năm 2015 trên 08 nhóm nội dung:

1. Người được giám hộ (Điều 47): Gồm (i) Người chưa thành niên (không còn cha mẹ, không xác định được cha mẹ, hoặc cha mẹ không đủ điều kiện/bị hạn chế quyền); (ii) Người mất năng lực hành vi dân sự (phải có quyết định tuyên bố của TAND dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần); (iii) Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (khoản bổ sung mới tại Điều 23). Tác giả dẫn chứng khó khăn từ Hội nghị công tác pháp y tâm thần năm 2023: áp lực giám định pháp y tâm thần rất lớn do điều kiện làm việc độc hại, chế độ đãi ngộ hạn chế và thời hạn giám định theo luật tố tụng gắt gao.
2. Người giám hộ (Điều 48, 49, 50): Quy định điều kiện đối với cá nhân (đủ NLHVDS, tư cách đạo đức tốt, lý lịch tư pháp không có án tích về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, tài sản; không bị Tòa án hạn chế quyền với con chưa thành niên) và điều kiện đối với pháp nhân (có năng lực pháp luật dân sự phù hợp và điều kiện thực hiện giám hộ).
3. Cơ chế xác định người giám hộ: Phân loại 05 hình thức xác lập: Giám hộ đương nhiên của cá nhân theo huyết thống/hôn nhân (Điều 52, 53); Giám hộ cử; Giám hộ chỉ định của Tòa án (Điều 54); Giám hộ đề nghị đối với pháp nhân (khoản 4 Điều 54); và Tự lựa chọn người giám hộ khi còn đủ năng lực thể hiện ý chí (khoản 2 Điều 46, khoản 2 Điều 48).
4. Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ (Điều 55 đến Điều 58): Phân hóa nghĩa vụ chăm sóc, đại diện xác lập giao dịch tùy theo độ tuổi của người chưa thành niên (dưới 15 tuổi và từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi) và theo tình trạng nhận thức của người mất NLHVDS, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Tác giả chỉ ra mâu thuẫn giữa Điều 22, Điều 57 và điểm a khoản 2 Điều 125 BLDS năm 2015 về hiệu lực giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu hàng ngày của người mất NLHVDS.
5. Giám sát việc giám hộ (Điều 51): Người giám sát được cử hoặc chỉ định nhưng tiêu chuẩn chưa chặt chẽ bằng người giám hộ (không loại trừ người có án tích xâm phạm tài sản). Luật Hộ tịch năm 2014 thiếu thủ tục đăng ký người giám sát, dẫn đến việc Bộ Tư pháp phải ban hành Quyết định 2721/QĐ-BTP để xử lý thủ tục hành chính.
6. Quản lý tài sản của người được giám hộ (Điều 59): Quy định việc chuyển nhượng quyền sở hữu/sử dụng tài sản và các giao dịch có giá trị lớn phải có sự đồng ý của người giám sát. Tuy nhiên, luật chưa định lượng rõ "tài sản có giá trị lớn", chưa hướng dẫn cơ chế xử lý tài sản trí tuệ và tiêu chí xác định "chi phí hợp lý".
7. Thay đổi và chuyển giao người giám hộ (Điều 60, 61): Quy định 04 căn cứ thay đổi và thời hạn 15 ngày chuyển giao kèm lập biên bản có người giám sát chứng kiến. BLDS năm 2015 đã bãi bỏ yêu cầu UBND cấp xã công nhận việc chuyển giao so với BLDS năm 2005.
8. Chấm dứt và hậu quả chấm dứt giám hộ (Điều 62, 63): Phân tích các trường hợp chấm dứt quan hệ giám hộ và thanh lý tài sản.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giám hộ

Chương 3 tổng kết thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân các cấp và chính quyền cơ sở, đồng thời đề xuất 07 nhóm kiến nghị hoàn thiện:

1. Về xác định tình trạng người được giám hộ: Bổ sung hướng dẫn chi tiết quy trình giám định pháp y tâm thần và cơ chế phối hợp giữa cơ quan y tế với Tòa án; giảm tải áp lực tố tụng cho giám định viên.
2. Về người giám hộ: Quy định cụ thể các tiêu chuẩn định lượng điều kiện vật chất, tổ chức đối với pháp nhân làm người giám hộ (cơ sở y tế, cơ sở bảo trợ xã hội).
3. Về cơ chế xác định người giám hộ: Bổ sung quy định xem xét nguyện vọng của người chưa thành niên từ đủ 06 tuổi trong trường hợp giám hộ đương nhiên (hiện Điều 54 chỉ áp dụng khi cử/chỉ định); làm rõ trình tự chuyển thứ bậc giám hộ khi người thuộc hàng ưu tiên trước từ chối thực hiện nghĩa vụ.
4. Về quyền và nghĩa vụ của người giám hộ: Xác định rõ nguồn trích thanh toán "chi phí hợp lý" quản lý tài sản; chuẩn hóa danh mục các giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu hàng ngày của người mất NLHVDS để tránh xung đột pháp lý giữa Điều 22 và Điều 125 BLDS năm 2015.
5. Về giám sát việc giám hộ: Bổ sung điều kiện tư cách đạo đức và tiêu chuẩn lý lịch tư pháp đối với cá nhân làm người giám sát việc giám hộ tương đương với người giám hộ; luật hóa thủ tục đăng ký giám sát việc giám hộ vào Luật Hộ tịch.
6. Về quản lý tài sản: Xây dựng tiêu chí định lượng hoặc khung tham chiếu cho khái niệm "tài sản có giá trị lớn"; bổ sung cơ chế quản lý và định giá đối với tài sản trí tuệ của người được giám hộ.
7. Về chấm dứt, thay đổi và chuyển giao giám hộ: Sửa đổi thuật ngữ tại điểm a khoản 1 Điều 62 BLDS năm 2015 thành "Người được giám hộ đã có hoặc được khôi phục năng lực hành vi dân sự đầy đủ"; bổ sung quy định xử lý hệ quả pháp lý trong trường hợp người giám sát việc giám hộ chết hoặc chấm dứt tồn tại.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện cơ chế pháp lý về giám hộ theo BLDS năm 2015, làm rõ 05 phương thức xác định người giám hộ và mạng lưới quyền, nghĩa vụ của các chủ thể. Công trình chỉ ra những khoảng trống và điểm mâu thuẫn kỹ thuật lập pháp:

• Mâu thuẫn giữa quy định người mất NLHVDS không được tự xác lập giao dịch (Điều 22, Điều 57) với quy định công nhận hiệu lực giao dịch phục vụ nhu cầu thiết yếu hàng ngày (Điều 125);
• Sự bất cập về tiêu chuẩn của người giám sát việc giám hộ (thiếu rào cản lý lịch tư pháp về tội xâm phạm tài sản tại Điều 51);
• Thiếu vắng quy trình đăng ký giám sát việc giám hộ trong Luật Hộ tịch năm 2014;
• Khái niệm "chi phí hợp lý" và "tài sản có giá trị lớn" chưa được định lượng;
• Tình trạng quá tải và rủi ro pháp lý của hệ thống giám định pháp y tâm thần trong việc xác định năng lực hành vi dân sự.

Trên cơ sở đánh giá thực tiễn, khóa luận đề xuất hệ thống 07 nhóm kiến nghị sửa đổi, bổ sung BLDS năm 2015 và các văn bản liên quan (Luật Hộ tịch, Luật Tố tụng Hình sự, quy chuẩn giám định pháp y), đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật tại Tòa án, cơ quan tư pháp địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu trong phạm vi pháp luật thực định Việt Nam và các bản án được công bố công khai, chưa tiến hành so sánh chuyên sâu với hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia trên thế giới (ngoài việc điểm qua thuật ngữ tiếng Pháp). Do nguồn dữ liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các vụ việc đã công bố và hội nghị chuyên ngành, đề tài chưa thực hiện được các khảo sát xã hội học pháp luật trên diện rộng về đời sống của người được giám hộ tại các cơ sở bảo trợ xã hội.

Hướng nghiên cứu tiếp nối có thể mở rộng khảo sát kinh nghiệm lập pháp quốc tế về cơ chế giám hộ công lập, chế định người giám hộ chuyên nghiệp, và nghiên cứu tác động thực tế của quy định về người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi đối với các giao dịch tài chính - ngân hàng phức tạp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học ngành Luật học (đặc biệt là chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự), cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã, thẩm phán, thư ký Tòa án và các luật sư giải quyết vụ việc liên quan đến người yếu thế. Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật gồm:

• Bảng đối chiếu, phân biệt chi tiết giữa chế định Giám hộ và chế định Đại diện;
• Lược sử phát triển chế định giám hộ qua các thời kỳ lập pháp Việt Nam;
• Hệ thống phân tích các bất cập tại Điều 51 (giám sát), Điều 59 (quản lý tài sản), Điều 62 (chấm dứt giám hộ) của BLDS năm 2015 kèm đề xuất sửa đổi cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

1. Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi tự lựa chọn người giám hộ cho mình theo thủ tục nào theo BLDS năm 2015? Theo khoản 2 Điều 48 BLDS năm 2015, cá nhân trước khi rơi vào tình trạng khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi có quyền tự lựa chọn người giám hộ cho mình bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Trường hợp cá nhân đã được Tòa án ra quyết định tuyên bố là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi nhưng vẫn còn năng lực thể hiện ý chí tại thời điểm yêu cầu (khoản 2 Điều 46), việc chọn người giám hộ phải được sự đồng ý của chính người đó mà không bắt buộc phải lập văn bản công chứng/chứng thực trước đó.

2. Điểm khác biệt căn bản về phạm vi quyền giữa người giám hộ và người đại diện theo pháp luật thông thường là gì? Quyền của người giám hộ bị giới hạn nghiêm ngặt nhằm mục đích chăm sóc, bảo vệ quyền lợi người yếu thế: việc sử dụng tài sản chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu, các giao dịch chuyển nhượng tài sản có giá trị lớn phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ (Điều 58, 59 BLDS năm 2015). Ngược lại, người đại diện thông thường có phạm vi quyền rộng hơn, có thể xác lập mọi giao dịch dân sự vì lợi ích của người được đại diện trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (khoản 1 Điều 141 BLDS năm 2015).

3. Văn bản khóa luận chỉ ra bất cập lớn nhất trong quy định về điều kiện của người giám sát việc giám hộ (Điều 51 BLDS năm 2015) là gì? Điều 51 BLDS năm 2015 không quy định các tiêu chuẩn đạo đức và rào cản lý lịch tư pháp khắt khe đối với người giám sát như đối với người giám hộ (Điều 49). Điều này dẫn đến kẽ hở: một người từng có án tích về tội chiếm đoạt tài sản vẫn có thể được cử/chỉ định làm người giám sát việc giám hộ, trong khi người giám sát lại nắm quyền đồng ý hoặc không đồng ý đối với các giao dịch tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ.

4. Một pháp nhân cần đáp ứng những điều kiện nào để trở thành người giám hộ theo BLDS năm 2015? Căn cứ Điều 50 BLDS năm 2015, pháp nhân phải đáp ứng 02 điều kiện: (i) Có năng lực pháp luật dân sự phù hợp với việc giám hộ; (ii) Có điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ (như cơ sở y tế, cơ sở bảo trợ xã hội có chức năng nuôi dưỡng, chăm sóc, chữa bệnh). Tòa án sẽ đề nghị pháp nhân thực hiện giám hộ nếu không có người giám hộ cá nhân theo Điều 53 (khoản 4 Điều 54).

5. Tại sao tác giả kiến nghị sửa đổi quy định chấm dứt giám hộ tại điểm a khoản 1 Điều 62 BLDS năm 2015? Điểm a khoản 1 Điều 62 hiện quy định giám hộ chấm dứt khi "Người được giám hộ đã có năng lực hành vi dân sự đầy đủ". Quy định này chỉ phù hợp với người chưa thành niên khi đến tuổi thành niên; đối với người mất NLHVDS hoặc người có khó khăn trong nhận thức, họ vốn đã từng có đầy đủ năng lực nhưng sau đó bị suy giảm hoặc mất đi. Do đó, tác giả kiến nghị sửa thành "Người được giám hộ đã có hoặc được khôi phục năng lực hành vi dân sự đầy đủ" để đảm bảo tính chuẩn xác về mặt kỹ thuật lập pháp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Giám hộ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam" đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận, tiến trình lịch sử và thực trạng quy định của BLDS năm 2015 về chế định giám hộ. Công trình nhận diện rõ các điểm tiến bộ cùng những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn áp dụng liên quan đến điều kiện chủ thể, cơ chế giám sát và quản lý tài sản của người yếu thế. Hệ thống 07 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, cung cấp cơ sở tham khảo hữu ích cho việc hoàn thiện pháp luật dân sự và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MOT SỐ LÝ LUẬN VỀ GIÁM HO 111. Khái niệm về giám hệ 1. Kiái tiệm chung về giám hộ “Tử ích sử hình thành cũa nhiều nền ngân ngữ hing tạ có Ê hiểu khái niêm. về giêm hộ trên nhiễu góc đồ khác nhau Từ "giám hổ" là một thuật ngữtHán Việt được sử dung từ xa xua đến ney Trong 46, “giám” được kiểu là “xem, coi: trồng cot, giám sắt giảm thị.

sot xét coi sóc. người cot sóc cổng việc của ké đưới"5. Còn từ “hổ” được hễulà “che chỗ, báo vẽ: giữ (in) (bảo) hổ: báo hổ giữ ghủỉ® Như vây ki kết hợp hui từ này lạ với nhau chúng ta có thể iễu ring giám hộ là việc một người rồng sơ, bảo vé, bio hộ quyển lợi cho một người khác mé nguời 46 thường có độ tuổi ho năng lục kém hon người gián hô. Trong rỗng Việt giám hd được hiểu là “người có trách nhiệm trắng nom và bảo vé quyển lợi của một vi thành niễn"”.

Stgiên he trong ng Pháp được tit dén với tù"hươile".Ý neh của nơ giảm, hộ trong tiéng Pháp thường gắn tiễn với pháp tuật Ngoài nghĩa là một nr giám hộ, tr “nell” con cô ngiễa là nự bảo trợ, sự đỡ đều. Danh từ rong ng Pháp để chi người ita hộ sẽ được goi là “neva”, bên canh nghữa là người gián hộ thi từ này còn meng nghĩa của người đỡ đâu”. Như vậy, hàm ý của từ giám hô trong tiếng Pháp sẽ là việc giúp đổ cơn người trong thời kỳ đều của mơ sống Người giám hộ sẽ cổ trích nhiệm, chim sóc trẻ vũ thành niên hoặc những người không có khả năng im soát hành vĩ của mình Nhơ việc bổ me bio vệ cho con cái dưới tudi pháp dink VỀ mặt pháp lý, gm hộ là mốt chế đ nh được sinh ra với mục iêu chính là iim bot nự bất bình ding giữa những nguôi có diy đồ năng lục hành vi din sự với những nguời chưa có đã năng lục hành vi din sự những người gấp khỏ khăn trong nhân thức, lâm chủ hành vi hoặc bi mất năng lực hành vi din sơ Các quy nh trong ché dinh giém hộ xác nh cích quin l ti sẵn thục hiện quyển, bảo vệ quyền và lợi ch hop pháp cia người được giám hộ. HỆ thống nay công có những khía cánh hin chính quan trong bao gồm việc cỡ người giản hd, giám sit hoạt động cia ho, quy tình thay đỗ và chuyển nga giám hộ ĐiŠu này nhầm dim bảo ring quan hệ giám, hộ được day tì một cách cổng bing và theo quy dinh pháp luật, đồng thời bio vé “Rv điện Hán Nem, lite dic thivien nels 3148 1a, tuy cấp ngày 15092023.

Te điện Han Nom, Itty Dsvicthvsen ate 1285.99, ty cặp ngày 151092023 | Hoang Phi (2018), Ti độn Rồng Fit, Viện Ngan ng hoc, NEB Hồng Đặc, Ho Chí Minh, 491 * LễKhả Ke (1997), Từ điện Pháp- Hi, WXB Khoa bọc xã hỏi, Hồ Chỉ Mink te 1515, 6 quyền và lợi ích côa những người yêu thé trong xã hồi Nhờ vậy khá niệm gián hộ có thể được hiễu như sau: Giám hổ Ld quan hệ giữa người giảm hỗ vớt người được giảm hộ mà người được giảm hộ là người hue thành viễn không côn cha me, không vác dh cha me hoặc có cha me nhương cha me Tiông đi đầu kiên lầm người đu điện cho cơn chưa thành niên: hoặc người mat ning lực hành vi dan sự hoặc người có khó khăn trong nhân thức, làm chủ hành vi 1. Khải nig vé giâm hệ theo quy định cña pháp uật đâu sự Việt Nam Quy đính về giám hộ đã được quy đính trong một số văn bản pháp tuật của lịch. sở các chế độ nhã nước cia Viét Nam.