CHƯƠNG 1. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN Việt Nam là một trong số it các quốc gia hiện nay trên thé giới ghi nhận hình thức sở hữu toàn dân ma Nhà nước là đại diện chủ sở hữu về đất dai? Quyền quản lý, kiểm soát va chỉ phối moi loại đất ở phạm vi tổng thể của nên kinh tế, xã hôi, quốc phòng và an ninh đều thuộc về Nhà nước. Nhà nước trao quyên sử dung dat cho cá nhân, tô chức, hé gia đính theo quy định của pháp luật Việc trao quyền này được thực hiện theo thủ tục hành chính, đủ trực tiép hay gián tiếp luôn thé luận sự can thiệp va chi phối sâu rộng của Nhà nước, tác động trực tiép dén quyền va lợi ich của người sử dung dat. Do là nguyên nhân dẫn dén sự gia tăng nhenh chóng TCHC trong lính vực dat dai ở nước ta hién nay.
Xuất phát từ thực tiễn nay, đặt ra yêu câu cap thiệt nghiên cứu và hoàn thiện quy đính pháp luật, nêng cao hiệu quả của các phương thức giải quyết TCHC trong lính vực đất dai. Hiện nay, ở Việt Nam đang tôn tại song song hai phương thức giải quyết TCHC trong lĩnh vực dat đai. Đó là giải quyết khiêu nại hành chính theo thủ tục hành chinh tại CQHCNN và giải quyết theo thủ tục tô tụng hành chính tại TAND. Theo đó, TAND với tư cách là cơ quan tư pháp, đưa ra phán quyết cuối cùng giải quyét các tranh chap pháp li, trong đó có các TCHC trong lĩnh vực dat đai.
Chính: vì vậy, việc nghiên cứu về giải quyết TCHC theo thủ tục TTHC, đặc biệt trong lính. vực quan trọng nhay cảm như quản lí nhà nước về dat dai đã thu hut được sư quan tâm của nhiêu học giả, nhà khoa học phép lí trong và ngoài nước. Điều này thé hién qua các công trình nghiên cứu liên quan đền nội dung đề tài bao gém các bai việt khoa học, sách tham khảo, sách chuyên khảo, luân án sau: 1.1 Các công trình nghiên cứu lien quan đến nội dung đề tài 1.1 Các công trình nghiền citn trong mrrớc 1.1 Nhóm công trình nghiên cứu những van đề Ip luận về giải quyết tranh chap hành chính trong lĩnh vực dat dai theo thit tuc tô tag hành chính Van dé lý luận cơ bản về giải quyết TCHC trong lính vực dat theo thủ tục TTHC được đề cập dén trong các công trình nghiên cứu ở những cap độ, mức độ khác nhau. ` Vũ Công Giao Nguyễn Anh Đức (2022), “ChE độ sở lu đất dai ở một số rước vì ở Việt Num”, Tạp chí Tải nguyên va môi trường https /hanguyenvamoitmuongwivche-do-so-lum-dat-dai-o-mot-so-muoc-va-o-vietnam- 3413998 hol 9 Thứ nhất.
khái niệm và đặc điểm của TCHC trong lính vực dat dai it được dé cập trong các công trình nghiên cứu. Bởi lễ, TCHC là khái niém mới xuất hiện cùng quá trình cải cách hành chính và cải cách tư pháp của nhà nước te’ và lý thuyét về TCHC chưa phải là nôi dung được thừa nhận réng rãi trong khoa học pháp lý Viét Nam. Dù đã được dé cập trong một sô công trình nghiên cứu, việc định nghia day đủ ve TCHC trong lĩnh vực đất đai dường như còn bé ngỏ, cụ thể: Bài việt “Đổi mới cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất dai ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Thang Loi, đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 9 năm 2013 mặc dù không trực tiệp đưa ra khát niêm TCHC trong lĩnh vực dat dai nhưng đã nhận điện TCHC trong lính vực đất đai ở những đặc điểm sau. Một là, chủ thé của TCHC trong lính vực dat đai là chủ thé của quá trình quản lý, sử dung đất và luôn có sự bất bình đẳng về ý chí.
Hai là, đối tượng của TCHC trong lĩnh vực dat đai là QĐHC, HV HC của cơ quan nhà nước và người có thêm quyên trong cơ quan nha nước có liên quan đến quyên quản lý, sử dụng và những lợi ích khác phát sinh từ quá trình khai thác, sử dung đất, những hệ quả về mat kinh tế như đền bù, béi thường thiệt hai liên quan đến đất đai. Ba la, TCHC trong lĩnh vực đất đai luôn gắn liên với quá trình quản lý và sử dung dat, nên khi tranh chap xảy ra sẽ gây ảnh hưởng xâu đến nhiéu mat của đời sông kinh tế - xã hội. Bai việt “Giái quyết tranh chấp hành chỉnh về đất sử ding vào mục đích quốc phòng” của tác giả Tran Kim Liễu trên tạp chi Nghiên cứu lập pháp, số 05/2018 đã chỉ ra TCHC về dat quốc phòng là một loại TCHC trong lính vực dat đai, “phát sinh do hoạt động quản Ij đắt dai của các cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyển trong cơ quan nhà nước thông qua những QĐHC, HVHC trải pháp luật xâm phạm quyền loi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quen, tổ chức dẫn đến phản ứng khiếu nai, sau đó là liận ting”. Bài viết “Quan niệm về tranh chắp đất đại và thục trạng giải quyết tranh chap đất dai tại tinh Gia Lai” của tác giã Nguyễn Mạnh Hùng, đăng trên Tap chí Luật hoc, số 7, năm 2020 có đưa ra nhận định “tranh chấp hành chính về đất dai là những xung đột ` Nguyễn Thing Lợi (2013),“Déimsi cơ ché giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vục đất dai ở rước ta hiện may”, Tạp chi Tổ chức nhà rước , số 920 ” Nguyên Manh Hing (2020), “Đảo tạo kien thức và kỹ năng gi quyết tranh chấp hành chính tại Trường Đại hoc Luật Ha Noi”, Dé tảinghuên cứu khoa học , Trường Daihoc Luật Hà Nội, Hà Nôi,tr.
lợi ích giữa nhà nước và người sir dụng đất liên quan đến các QDHC. HTHC về đất dai”. Bài viết “Đánh giá quy định pháp luật về giải quyết khiếu nai đất dai tại Dự thảo Luật Đắt dai sữa đổi và pháp luật có liên quan” của TS. Nguyễn Thi Thủy, đăng trên Tap chi Nghệ Luật, số 4/2023 có đưa ra nhận định về TCHC trong lính vực dat đai “Tà tranh chấp giữa cơ quan nhà nước với người sử dụng đắt đổi với quyết định hành chính hành vi hành chính về dat đai”.
HƯHC về giao đất. cho thuê đắt. chuyển muc dich sử cing đất: QDHC. HVHC về bồi thường hỗ trợ tái dinh cư khi nhà nước thu hồi đất; QĐHC, HƯHC về cưỡng ché quyết định thu hồi đất: QĐHC.
HVHC về cấp gidy chứng nhân quyển sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn lién với đất: QĐHC. HVHC vé thu hồi gidy chứng nhân quyền sử dung đất, quyên sở hiữm nhà, giấy chứng nhận sở hit công trình xây dung: QDHC. HVHC về xứphạt vi phạm hành chỉnh trong lĩnh vực đất dai”. Nhìn chung, mặc đủ cách thức dién dat có khác nhau nhưng những quan niêm, nhận định nêu trên đều thống nhất về nội ham và xác định giới han của TCHC trong lính vực dat đai.
Cu thé đây là những tranh chap giữa chủ thé và đối tượng quan lý liên quan đền QDHC, HVHC trong quan lý nhà nước về dat đai Thứ hai, khái tiệm và đặc điểm của giải quyết TCHC trong lĩnh vực dat dai theo thủ tục TTHC chưa được nghiên cứu day đủ. Hiện nay còn tên tại nhiều quan điểm khác nhau về giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai theo thủ tục TTHC, cu thé: Bài viet “Da dang hóa các phương thức giải quyết kuêu liện hành chính ở Liệt Nam” tác giả Nguyễn Manh Hùng thực hiện trên Tap chí Luật học số 9/2012 có liệt kê các phương thức phô biên dé giải quyết TCHC, trong đó có phương thức giải quyết TCHC tại Tòa án tư pháp (xét xử hành chính). Theo tác ga Nguyễn Mạnh. Hùng phương thức này có khả năng giải quyết khách quan TCHC; bảo đảm sự bình đẳng giữa người khởi kiện và người bị kiện trong tô tung hành chính, buộc nên hành.
chính quốc gia phải thân trong và có thái độ tích cực hơn trong việc sử dụng quyên hành pháp để quản lý hành chính nhà nude và giải quyết TCHC Bài viết “Tranh chấp hành chính phương thức, mô hình, thẩm quyển của tòa dn giải quyết đối với tranh chấp hành chính ở Viét Nam” của TS. Hoàng Quốc Hằng, ném 2023, trên Tap chí công thương nhận định: “Phương thức giải quyết tranh chap hành chinh thuộc thâm quyển của tòa an được liễu là hoạt động xét xử các vu án hành lại chính phát sinh giữa công dân với cơ quan công quyền (chủ yêu cơ quan hành chính, cán bồ, công chức người có chức vụ, chức danh trong cơ quan hành chính) theo thit tực tô tung do tòa án thực hiện nhằm bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đâm pháp chế xã hội chit nghĩa và nâng cao hiệu lực quản Ip nhà nước” Bài viết cũng chỉ r6 Tòa án có thâm quyền giải quyết tranh chap hành chính. thông qua hoạt động xét xử khi có đơn khối kiện của cá nhân, tổ chức. Bài việt “Giải quyết khiêu liển liên quan đến bồi thường giải phỏng mặt bằng lai Nhà nước thu hồi đất” của tác giả Trương Kim Phụng, Nguyễn Hoàng Thơ đăng trên Tạp chí Nghiên cứu khoa hoc và Phát triển kinh tế, Trường Đại học Tây Đô số 15/2022.
Bài viết tuy không đưa ra khái niém giải quyết khiếu kiện liên quan đến bôi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi dat như là mét đeng cụ thé của giải quyét TCHC trong lĩnh vực đất đai nhưng đã dé cập dén đặc trưng về đối tượng khiêu kiện, chủ thể khiếu kiện và chủ thể bị kiện, thâm quyên và trình tự, thủ tục giải quyết khiêu kiện, thi hành bản án hành chính. Luận án tiên sỹ luật hoc “Gidi quyết tranh chấp hành chỉnh trong lĩnh vue đất dai ở nước ta hiện nay’ của Nguyễn Thắng Loi, năm 2015 đưa ra khái niệm về “giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai bằng cơ chế tư pháp là việc Tòa án tiếp nhân, thu Ùý, xem xét. đánh giá và ra phản quyết đối với TCHC về đất dai và việc tổ chức thực hiện các phan quyết đã có hiệu lực pháp luật của các cơ quan nhà nước”. Luận én đưa ra đặc điểm quan trong của giải quyết TCHC trong lính vực dat dai bằng cơ chế từ pháp là đảm bảo công lý, khách quan, vượt trội hơn han so với cơ chế hành chính: Điều này xuất phát từ lý do là cơ chế giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai bằng cơn đường tư pháp được xác lập bởi trình tự, thủ tục tổ tung công khai, minh bạch, chặt chế từ khi khởi kiện đền khi thi hành bản án.