Luận án tiến sĩ luật học giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính ở việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ luật học phân tích giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính tại Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Nguyen Phuong Dung
• Người hướng dẫn: Nguyen Van Quang
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH
• 1.1. Tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai
• 1.2. Giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 1.2.2. Vai trò của giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 1.2.3. Mối quan hệ giữa giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính với một số phương thức bảo vệ quyền của người sử dụng đất
• 1.2.3.1. Mối quan hệ giữa giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính và theo thủ tục hành chính
• 1.2.3.2. Mối quan hệ giữa giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính và giải quyết tranh chấp đất đai theo thủ tục tố tụng dân sự
• 1.2.3.3. Mối quan hệ giữa giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính và giải quyết tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã
• 1.2.4. Các yếu tố tác động đến giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 1.2.4.1. Yếu tố chính trị
• 1.2.4.2. Yếu tố pháp lí
• 1.2.4.3. Yếu tố con người
• 1.2.4.4. Yếu tố hội nhập quốc tế
• 1.2.5. Các tiêu chí nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 1.2.5.1. Sự bình đẳng giữa các bên tranh chấp
• 1.2.5.2. Thủ tục công khai, minh bạch, kịp thời
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Pháp luật hiện hành về giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 2.1.1. Quy định pháp luật về đối tượng giải quyết tranh chấp
• 2.1.2. Quy định pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp
• 2.1.3. Quy định pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp
• 2.1.4. Quy định của pháp luật về căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực đất đai
• 2.2. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính ở Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 2.2.2. Những bất cập, hạn chế trong việc giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 2.2.3. Nguyên nhân của bất cập, hạn chế trong việc giải quyết tranh chấp hành chính đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI THEO THỦ TỤC TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.1.1. Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.1.2. Bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong xây dựng và thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp hành chính về đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.1.3. Bảo đảm yêu cầu kiểm soát quyền lực nhà nước trong xây dựng và thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp hành chính đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.1.4. Bảo đảm yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế trong giải quyết tranh chấp hành chính về đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục tố tụng hành chính
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai

Tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm tại Việt Nam. Những tranh chấp này thường phát sinh từ các quyết định hành chính liên quan đến quản lý, sử dụng, và phân phối đất đai. Luật đất đai và pháp luật hành chính là hai trụ cột chính điều chỉnh các tranh chấp này. Tuy nhiên, sự thiếu minh bạch trong quản lý đất đai và sự can thiệp quá sâu của cơ quan nhà nước vào quyền sử dụng đất của người dân đã dẫn đến nhiều tranh chấp gay gắt. Các tranh chấp này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp hành chính đất đai

Tranh chấp hành chính đất đai là những mâu thuẫn phát sinh giữa cơ quan nhà nước và người sử dụng đất liên quan đến các quyết định hành chính. Đặc điểm nổi bật của loại tranh chấp này là tính chất phức tạp và khó giải quyết do liên quan đến quyền sử dụng đất, một tài sản có giá trị lớn. Các tranh chấp này thường xoay quanh việc giao đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất, và cưỡng chế thu hồi đất.

1.2. Phân biệt tranh chấp hành chính đất đai với các loại tranh chấp khác

Tranh chấp hành chính đất đai khác biệt với các loại tranh chấp dân sự hay thương mại do tính chất hành chính của nó. Trong khi tranh chấp dân sự thường liên quan đến quyền sở hữu tài sản, tranh chấp hành chính đất đai lại tập trung vào tính hợp pháp của các quyết định hành chính. Điều này đòi hỏi sự can thiệp của tòa án hành chính và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật hành chính.

II. Thủ tục tố tụng hành chính trong giải quyết tranh chấp đất đai

Thủ tục tố tụng hành chính là phương thức chính thức để giải quyết các tranh chấp hành chính đất đai tại Việt Nam. Quy trình này được quy định chi tiết trong Luật Tố tụng hành chính năm 2015 và các văn bản pháp luật liên quan. Mục tiêu của thủ tục này là đảm bảo tính công bằng, minh bạch, và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tranh chấp. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng thủ tục này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc đánh giá tính hợp pháp của các quyết định hành chính.

2.1. Quy trình tố tụng hành chính

Quy trình tố tụng hành chính bao gồm các bước từ khi tiếp nhận đơn kiện, thụ lý vụ án, đến khi ra phán quyết cuối cùng. Quy trình này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật, đặc biệt là trong việc xác định thẩm quyền và thủ tục giải quyết. Tuy nhiên, sự thiếu nhất quán trong các quy định pháp luật đã gây ra nhiều khó khăn trong thực tiễn áp dụng.

2.2. Vai trò của tòa án hành chính

Tòa án hành chính đóng vai trò trung tâm trong việc giải quyết các tranh chấp hành chính đất đai. Tòa án có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của các quyết định hành chính và đưa ra phán quyết cuối cùng. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của tòa án vẫn còn nhiều hạn chế do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và năng lực của đội ngũ thẩm phán.

III. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hành chính đất đai tại Việt Nam

Thực tiễn giải quyết tranh chấp hành chính đất đai tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập và hạn chế. Mặc dù pháp luật hành chính và Luật đất đai đã được hoàn thiện qua các năm, nhưng việc áp dụng vào thực tiễn vẫn còn nhiều vướng mắc. Số lượng các vụ án bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan vẫn còn cao, gây ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Điều này đòi hỏi sự cải cách mạnh mẽ hơn trong cả pháp luật và thực tiễn áp dụng.

3.1. Kết quả và hạn chế trong giải quyết tranh chấp

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc giải quyết tranh chấp hành chính đất đai, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Số lượng các vụ án bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan vẫn còn cao, gây ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Điều này đòi hỏi sự cải cách mạnh mẽ hơn trong cả pháp luật và thực tiễn áp dụng.

3.2. Nguyên nhân của các hạn chế

Nguyên nhân chính của các hạn chế trong giải quyết tranh chấp hành chính đất đai là sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự yếu kém trong năng lực của đội ngũ thẩm phán, và sự thiếu minh bạch trong quản lý đất đai. Những yếu tố này đã gây ra nhiều khó khăn trong việc đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu khoa học pháp lý về cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính (TCHC) trong lĩnh vực đất đai giữ vị trí chiến lược trong tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Theo quy định tại Điều 19 Hiến pháp năm 1980 và tiếp tục được khẳng định tại Điều 4, Điều 54 Hiến pháp năm 2013, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Cơ chế pháp lý đặc thù này trao cho các cơ quan hành chính nhà nước (CQHCNN) thẩm quyền quản trị sâu rộng thông qua các quyết định hành chính (QĐHC) và hành vi hành chính (HVHC) đơn phương. Tuy nhiên, sự can thiệp sâu của bộ máy công quyền vào quan hệ tài sản, cùng những bất cập trong công tác thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất và bồi thường tái định cư đã làm bùng phát các xung đột pháp lý gay gắt. Thống kê tư pháp giai đoạn 2016–2022 chỉ ra rằng TCHC trong lĩnh vực đất đai chiếm tỷ lệ áp đảo (trên 70% tổng số các vụ án hành chính được thụ lý tại Tòa án nhân dân các cấp - Phụ lục 01).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi hiện nay là sự thiếu vắng một công trình khoa học pháp lý nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có tính hệ thống nhằm giải quyết sự xung đột giữa chế độ sở hữu toàn dân với bảo vệ quyền tài sản của người sử dụng đất trong tố tụng hành chính (TTHC). Các công trình trước đây của John Gillespie, Fu Hualing và Phạm Duy Nghĩa (2014) hay Báo cáo Ngân hàng Thế giới (2012) chủ yếu tiếp cận ở góc độ chính sách đất đai hoặc quản trị công, trong khi các nghiên cứu của Nguyễn Thắng Lợi (2015), Thân Quốc Hùng (2018) chỉ phân tích cục bộ từng khía cạnh tổ chức xét xử mà chưa thiết lập được khung lý thuyết đồng bộ kết nối giữa Luật Đất đai (năm 2013, 2024) và Luật Tố tụng hành chính (năm 2015, sửa đổi 2019).

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Phương Dung xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, đặc trưng và mối quan hệ giữa phương thức giải quyết TCHC về đất đai qua TTHC với các phương thức tài phán, phi tài phán khác ở Việt Nam là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những khoảng trống, mâu thuẫn và bất cập mang tính quy phạm trong hệ thống pháp luật TTHC và pháp luật đất đai hiện hành khi xác định đối tượng, thẩm quyền và căn cứ đánh giá tính hợp pháp của QĐHC, HVHC là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực tiễn xét xử giai đoạn 2016–2022 bộc lộ những điểm nghẽn thể chế nào dẫn đến tỷ lệ bản án bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan và tình trạng chậm thi hành án hành chính?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Hệ giải pháp mang tính đột phá nào cần được thực thi để nâng cao hiệu quả giải quyết TCHC đất đai, bảo đảm tính độc lập tư pháp và hội nhập quốc tế?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Giả thuyết 1 (H1): Giải quyết TCHC đất đai theo thủ tục TTHC tại Tòa án là cơ chế tài phán bảo đảm tính khách quan và công bằng cao nhất, nhưng đang bị suy giảm hiệu lực do sự bất bình đẳng về ý chí và sự phụ thuộc thể chế giữa Tòa án địa phương với CQHCNN cùng cấp.
• Giả thuyết 2 (H2): Sự thiếu hụt các tiêu chí định lượng và chuẩn mực pháp lý rõ ràng để thẩm phán đánh giá "tính hợp pháp và tính hợp lý" của QĐHC/HVHC là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các phán quyết thiếu thống nhất.
• Giả thuyết 3 (H3): Việc tái cấu trúc mô hình Tòa án theo thẩm quyền khu vực và thành lập Tòa chuyên trách về Đất đai - Môi trường kết hợp với cơ chế đối thoại thực chất sẽ giải quyết triệt để điểm nghẽn tư pháp hành chính đất đai.

Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn áp dụng pháp luật trên toàn bộ hệ thống TAND từ năm 2016 đến năm 2022, kết hợp khảo sát xã hội học pháp luật tại 4 trung tâm đô thị hóa và chuyển dịch đất đai trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Quảng Ninh) từ tháng 12/2021 đến tháng 12/2022, tạo lập giá trị khoa học và cơ sở thực chứng vững chắc.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu tổng quan lịch sử học thuật cho thấy quá trình tiếp cận cơ chế giải quyết TCHC về đất đai được phân hóa thành ba dòng nghiên cứu chính với những luận điểm đối thoại sâu sắc:

Dòng nghiên cứu lý luận nền tảng và nhận diện tranh chấp: Tác giả Nguyễn Thắng Lợi (2013) khẳng định: "chủ thể của TCHC trong lĩnh vực đất đai là chủ thể của quá trình quản lý, sử dụng đất và luôn có sự bất bình đẳng về ý chí". Đồng thuận với quan điểm này, Nguyễn Mạnh Hùng (2020) xác định: "tranh chấp hành chính về đất đai là những xung đột lợi ích giữa nhà nước và người sử dụng đất liên quan đến các QĐHC, HVHC về đất đai". Hoàng Quốc Hằng (2023) phát triển định nghĩa tài phán tư pháp hành chính: "Phương thức giải quyết tranh chấp hành chính thuộc thẩm quyền của tòa án được hiểu là hoạt động xét xử các vụ án hành chính phát sinh giữa công dân với cơ quan công quyền... nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước". Tuy nhiên, các công trình này chưa phân định ranh giới giữa TCHC đất đai và tranh chấp đất đai thuần túy dân sự trong các trường hợp đan xen quyền tài sản và thẩm quyền quản lý nhà nước.

Dòng nghiên cứu quy chuẩn lập pháp và căn cứ tài phán: Tác phẩm của Nguyễn Văn Cường (2015) đã hệ thống hóa 198/372 điều sửa đổi, bổ sung của Luật TTHC 2015, chỉ ra bước tiến mở rộng quyền khởi kiện. Trần Quang Huy (2013), Phạm Hồng Thái (2015), Bùi Mạnh Khoa (2017) và Nguyễn Thị Thủy (2018) tập trung nhận diện hành vi hành chính "không hành động" trái pháp luật và nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính. Dù vậy, giới nghiên cứu vẫn tồn tại cuộc tranh luận học thuật chưa có hồi kết giữa hai trường phái:

• Trường phái tài phán truyền thống (Pháp - Đức): Đại diện bởi Jean-Michel De Forges (2002) và Nguyễn Hoàng Anh (2005), cho rằng Tòa án chỉ kiểm tra tính hợp pháp của QĐHC (thẩm quyền, hình thức, căn cứ pháp lý), không can thiệp vào quyền tùy nghi quản lý và tính hợp lý của cơ quan hành pháp.
• Trường phái tư pháp tích cực (Anglo-American & cải cách quốc tế): Đại diện bởi Trevor Buck (2005) và Nguyễn Văn Quang (2010), bảo vệ quan điểm Thẩm phán hành chính cần có thẩm quyền xem xét cả tính hợp lý, áp dụng các biện pháp giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), thậm chí ban hành phán quyết trực tiếp thay thế QĐHC sai phạm nhằm khôi phục triệt để quyền lợi cho người dân.

Dòng nghiên cứu thực trạng và mô hình thiết chế quốc tế: Nghiên cứu của Adriaan Bedner (2001) về Tòa án hành chính Indonesia chỉ ra rằng sự phụ thuộc ngân sách và thiếu cơ chế cưỡng chế thi hành án hành chính là tử huyệt của các nền tư pháp chuyển đổi. Nhìn từ kinh nghiệm Nhật Bản, Phạm Hồng Quang (2003, 2005) phân tích Luật Kiện tụng hành chính năm 1962, nhấn mạnh việc phân chia thẩm quyền theo cấp xét xử và lãnh thổ nhằm tách biệt Tòa án khỏi sự chi phối của chính quyền địa phương. Tại Australia, Hoàng Ly Anh (2022) và Trevor Buck (2005) phân tích mô hình Tòa án Đất đai và Môi trường Bang New South Wales (NSW Land and Environment Court) – thiết chế chuyên biệt xử lý 8 nhóm thẩm quyền phức hợp từ quy hoạch đến bồi thường, trong khi Bryan D. Gilling chỉ ra hiệu quả bảo vệ quyền bản địa của Tòa án Đất đai Maori tại New Zealand.

Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật: Là công trình đầu tiên tổng hợp toàn diện cả ba chiều kích (lý luận phân quyền - quy chuẩn lập pháp tương quan giữa Luật Đất đai 2024 và Luật TTHC 2015 - thực tiễn xã hội học tư pháp 2016-2022), tạo cầu nối lý thuyết giữa mô hình tài phán chuyên biệt quốc tế và thể chế chính trị - pháp lý Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những bước tiến lý thuyết đột phá đối với chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính:

• Tái cấu trúc khái niệm TCHC đất đai: Đưa ra định nghĩa quy chuẩn có tính bao hàm cao: "Tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai là những mâu thuẫn, bất đồng, xung đột phát sinh giữa cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước với người sử dụng đất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quá trình quản lý nhà nước về đất đai xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình".
• Mở rộng lý thuyết Quyền lực công và Kiểm soát quyền lực: Kế thừa và phát triển học thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước (Montesquieu, Dicey) trong điều kiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Luận án chứng minh rằng kiểm soát tư pháp đối với quyền hành pháp trong quản lý đất đai không làm suy yếu hiệu lực quản lý nhà nước mà là cơ chế củng cố tính chính danh và hiệu năng công quyền.
• Xác lập 4 mệnh đề lý thuyết cốt lõi (Propositions):
  • Mệnh đề 1 (P1): Mức độ bất bình đẳng về ý chí giữa chủ thể quản lý và người sử dụng đất tỷ lệ nghịch với hiệu quả giải quyết tranh chấp nếu thiếu vắng một thiết chế Tòa án độc lập về mặt tổ chức và ngân sách.
  • Mệnh đề 2 (P2): Việc công nhận quyền sử dụng đất là một dạng quyền tài sản đặc biệt đòi hỏi TTHC phải tích hợp các chuẩn mực tố tụng công bằng (due process of law) tương đương với tố tụng tư pháp dân sự.
  • Mệnh đề 3 (P3): Cơ chế đối thoại trong TTHC chỉ đạt hiệu quả thực chất khi người bị kiện tham gia với tư cách chủ thể có đầy đủ thẩm quyền quyết định, chấm dứt tình trạng ủy quyền hình thức.
  • Mệnh đề 4 (P4): Hiệu lực của bản án hành chính về đất đai phụ thuộc vào sự tồn tại của chế tài cưỡng chế tài phán độc lập đối với cơ quan hành chính chậm thi hành án.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp đa ngành giữa ba hệ lý thuyết lớn:

1. Lý thuyết Tư pháp hành chính (Administrative Justice Theory): Đánh giá mức độ bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Điều 14 Hiến pháp 2013 trong các quyết định thu hồi, bồi thường đất.
2. Lý thuyết Kinh tế học thể chế và Quyền tài sản (Institutional Economics & Property Rights Theory): Khảo sát tác động của chi phí giao dịch, sự thiếu minh bạch thông tin địa chính đến hành vi khiếu kiện của người dân (kế thừa phân tích của Ronald Coase và Phạm Văn Võ, 2012).
3. Lý thuyết Hành động đối thoại (Theory of Communicative Action): Vận dụng quan điểm đối thoại dân chủ của Jürgen Habermas vào quy trình đối thoại bắt buộc theo Điều 134–140 Luật TTHC 2015.

Khung phân tích thiết lập các điều kiện biên (boundary conditions) chặt chẽ: Áp dụng đối với các tranh chấp phát sinh từ QĐHC, HVHC trong quản lý nhà nước về đất đai (giao đất, cho thuê đất, thu hồi, cưỡng chế, cấp/thu hồi Giấy chứng nhận QSDĐ, xử phạt vi phạm hành chính), phân biệt rạch ròi với tranh chấp quyền sử dụng đất thuần túy giữa các công dân thuộc thẩm quyền của Tố tụng dân sự.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án lựa chọn lập trường nhận thức luận Hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp với Chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism). Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc phân tích câu chữ của quy phạm pháp luật (black-letter law) mà đi sâu giải cấu trúc các mối quan hệ quyền lực, cấu trúc xã hội - kinh tế ẩn sau các xung đột đất đai.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods Research):

• Nghiên cứu định tính: Phân tích chuẩn tắc các văn bản pháp luật (Hiến pháp, Luật Đất đai 2013/2024, Luật TTHC 2015, Luật Khiếu nại 2011), nghiên cứu 11 hồ sơ vụ án hành chính đất đai điển hình (Phụ lục 10), phỏng vấn chuyên sâu Thẩm phán và Luật sư.
• Nghiên cứu định lượng: Thống kê mô tả và phân tích tương quan chuỗi dữ liệu thứ cấp từ TAND tối cao giai đoạn 2016–2022 và dữ liệu sơ cấp từ điều tra bảng hỏi.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ các tiêu chuẩn học thuật nghiêm ngặt:

• Chiến lược lấy mẫu khảo sát xã hội học: Thiết kế bảng hỏi khảo sát (Phụ lục 11) triển khai từ tháng 12/2021 đến tháng 12/2022. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích tại 4 địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh và phát sinh nhiều điểm nóng đất đai: TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Quảng Ninh. Đối tượng khảo sát gồm Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên, Luật sư, cán bộ địa chính và người khởi kiện.
• Thu thập dữ liệu án văn: Khai thác hệ thống 11 phụ lục thống kê tư pháp chi tiết:
  • Phụ lục 01 & 02: Tình hình thụ lý, giải quyết sơ thẩm TCHC đất đai (2016–2022).
  • Phụ lục 03 & 04: Thống kê án phúc thẩm và số lượng vụ án tồn đọng chưa giải quyết.
  • Phụ lục 06: Thống kê các vụ án tổ chức đối thoại thành công giữa người khởi kiện và người bị kiện.
  • Phụ lục 08 & 09: Số lượng phiên tòa rút kinh nghiệm (2018–2022) và trình độ chuyên môn của công chức ngành Tòa án (2017–2022).
• Tam giác đạc dữ liệu (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa báo cáo ngành Tòa án, số liệu khảo sát thực tế và phân tích nội dung phán quyết nhằm triệt tiêu thiên kiến chủ quan.

Data và phân tích

Dữ liệu thống kê được mã hóa và phân tích bằng các công cụ chuyên dụng (SPSS và MS Excel):

• Phân tích cơ cấu đối tượng khởi kiện: Xác định 5 nhóm tranh chấp chiếm tỷ lệ cao nhất gồm bồi thường hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất (chiếm ~58%), cấp/thu hồi Giấy chứng nhận QSDĐ (~22%), xử phạt VPHC đất đai (~9%), cưỡng chế thu hồi đất (~7%), và chuyển mục đích sử dụng đất (~4%).
• Đánh giá năng lực tư pháp: Khảo sát Phụ lục 09 chỉ ra sự chênh lệch lớn về biên chế và trình độ giữa các đơn vị TAND cấp tỉnh (Tòa Hành chính TAND TP.HCM có 60 biên chế với 25 Thẩm phán, trong khi TAND tỉnh Hà Giang chỉ có 01 Thẩm phán chuyên trách kiêm Chánh tòa và 02 Thư ký).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý "Tải trọng đất đai" (>70% Dockets): Luận án chứng minh định lượng rằng TCHC đất đai liên tục chiếm trên 70% tổng lượng án TTHC thụ lý hàng năm. Áp lực tranh chấp không xuất phát từ nhận thức của người dân mà bắt nguồn từ "sự bất bình đẳng về ý chí" mang tính cấu trúc khi cơ quan hành chính vừa lập quy hoạch, vừa định giá đất, vừa ra quyết định thu hồi và cưỡng chế.
2. Điểm nghẽn "Phụ thuộc thể chế địa phương": Tỷ lệ người dân thắng kiện UBND cấp huyện tại Tòa án sơ thẩm cùng cấp ở mức rất thấp. Hiện tượng e ngại, nể nang chính quyền cùng cấp bắt nguồn từ mối quan hệ phụ thuộc về nhân sự, cơ sở vật chất và an ninh chính trị địa phương. Tỷ lệ bản án bị Tòa án cấp trên hủy, sửa do lỗi chủ quan trong xác định sai tư cách đương sự hoặc bỏ sót yêu cầu bồi thường thiệt hại duy trì ở mức đáng báo động.
3. Hiện tượng "Vô hiệu hóa đối thoại": Quy định đối thoại bắt buộc theo Luật TTHC 2015 (Phụ lục 06) trên thực tế bị hình thức hóa nghiêm trọng. Người bị kiện (chủ tịch UBND) thường xuyên vắng mặt hoặc ủy quyền cho cấp phó/trưởng phòng chuyên môn – những người không có thẩm quyền sửa đổi, hủy bỏ QĐHC bị khiếu kiện, làm triệt tiêu bản chất hòa giải của đối thoại.
4. Khoảng trống "Căn cứ đánh giá tính hợp pháp": Pháp luật thiếu bộ tiêu chí định lượng chuẩn tắc để Thẩm phán xác định ranh giới giữa "tùy nghi quản lý hợp pháp" và "lạm quyền/lạm dụng quyền lực". Việc xác định giá đất bồi thường sát giá thị trường theo Luật Đất đai 2013 gần như không thể thực hiện trên thực tế do thiếu cơ quan thẩm định giá độc lập.
5. Sự bế tắc trong cơ chế thi hành án hành chính: Tòa án không có cơ chế cưỡng chế trực tiếp đối với CQHCNN không tự nguyện thi hành các bản án đã có hiệu lực pháp luật, biến các phán quyết tuyên hủy QĐHC sai phạm thành những "thắng lợi trên giấy" của công dân.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định quyền tiếp cận tư pháp hành chính độc lập là một quyền con người cơ bản. Luận án đặt nền móng cho việc hình thành phân ngành "Luật Tố tụng Tài phán Đất đai" trong khoa học pháp lý Việt Nam.
• Về mặt lập pháp: Cung cấp luận cứ hoàn thiện Luật Đất đai 2024 và sửa đổi Luật TTHC 2015: Bổ sung quy định bắt buộc Chủ tịch UBND phải trực tiếp tham gia phiên tòa đối thoại; xác lập thẩm quyền cho Hội đồng xét xử được quyền sửa một phần QĐHC trái luật thay vì chỉ tuyên hủy đơn thuần.
• Về mặt thể chế: Đề xuất lộ trình thành lập Tòa án Nhân dân Sơ thẩm Khu vực (không gắn với địa giới hành chính cấp huyện/tỉnh) và tiến tới thí điểm Tòa chuyên trách về Đất đai - Môi trường tương tự mô hình New South Wales (Australia).

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu: Dữ liệu thực chứng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2016–2022 trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực thi hành (từ 01/01/2025); phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại 4 tỉnh/thành phố lớn, chưa bao quát đầy đủ vùng sâu vùng xa nơi phát sinh các tranh chấp đất rừng và đất nông lâm trường.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Đánh giá tác động thực thi của Luật Đất đai năm 2024 và Luật Tổ chức TAND sửa đổi năm 2024 đối với biến động tỷ lệ án TTHC đất đai.
  2. Xây dựng mô hình ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Tòa án điện tử trong việc số hóa hồ sơ địa chính và hỗ trợ thẩm phán thẩm tra chứng cứ đất đai.
  3. Nghiên cứu cơ chế tài phán bồi thường thiệt hại nhà nước phát sinh từ các quyết định thu hồi đất trái pháp luật.
  4. Mở rộng so sánh quốc tế đối với mô hình tài phán đất đai của các nền kinh tế chuyển đổi trong khối ASEAN.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Dự báo tạo lập nguồn trích dẫn nền tảng cho các công trình nghiên cứu sau đại học về Luật Hành chính và TTHC; định hình lại giáo trình giảng dạy tại các cơ sở đào tạo luật lớn (Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM, Học viện Tư pháp).
• Tác động chính sách và lập pháp: Đóng góp trực tiếp vào các báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội trong việc giám sát thi hành Luật TTHC và Luật Đất đai; cung cấp luận cứ cho TAND tối cao ban hành các Nghị quyết hướng dẫn áp dụng án lệ hành chính đất đai.
• Lợi ích xã hội: Giảm thiểu chi phí xã hội phát sinh từ khiếu kiện kéo dài, củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý và sự liêm chính của nền hành chính quốc gia, bảo vệ hàng vạn hộ dân khỏi nguy cơ mất sinh kế do thu hồi đất sai quy định.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Kế thừa khung phân tích lý thuyết, hệ thống dữ liệu 11 phụ lục và phương pháp tiếp cận kinh tế - xã hội học pháp luật.
• Thẩm phán và Hệ thống Tòa án: Sử dụng các tiêu chí đánh giá tính hợp pháp của QĐHC/HVHC và kỹ năng điều hành phiên tòa rút kinh nghiệm làm tài liệu nghiệp vụ xét xử.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (UBND các cấp): Nhận diện 5 dạng sai phạm phổ biến trong ban hành QĐHC đất đai để tự kiểm tra, chấn chỉnh quy trình quản lý hành chính nội bộ.
• Luật sư và Người sử dụng đất: Cung cấp chiến lược pháp lý, kỹ năng thu thập chứng cứ và tận dụng cơ chế đối thoại để bảo vệ tối đa quyền tài sản hợp pháp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Học thuyết Tư pháp hành chính (Administrative Justice Theory) trong bối cảnh chế độ sở hữu toàn dân về đất đai. Bằng việc chứng minh rằng quyền sử dụng đất phải được đối xử bình đẳng như một quyền tài sản toàn vẹn trước tài phán tư pháp, luận án đã hóa giải xung đột lý luận giữa tính đơn phương của quyền lực công và nguyên tắc bình đẳng vũ khí trong TTHC.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu tiền nhiệm?
Khác với các công trình thuần túy giáo điều pháp lý (như Nguyễn Thắng Lợi 2015 hay Thân Quốc Hùng 2018), luận án tiên phong kết hợp Phương pháp Hiện thực phản biện (Critical Realism) với tam giác đạc dữ liệu đa nguồn (11 phụ lục thống kê tư pháp 2016–2022 kết hợp khảo sát xã hội học pháp luật 4 địa phương trọng điểm), lượng hóa chính xác các biến số thể chế tác động đến phán quyết của Thẩm phán.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?
Phát hiện về sự "Vô hiệu hóa thể chế đối thoại": Mặc dù Luật TTHC 2015 coi đối thoại là thủ tục trung tâm mang tính nhân văn, nhưng tỷ lệ đối thoại thành công trong các vụ án đất đai tại các đô thị lớn đạt dưới 10% do cơ chế ủy quyền đối phó của chính quyền địa phương (Phụ lục 06 và Phụ lục 07).

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được bảo đảm không?
Hoàn toàn bảo đảm. Bộ công cụ khảo sát (Phụ lục 11), hệ thống mã hóa dữ liệu vụ án, tiêu chí phân loại 11 vụ án điển hình (Phụ lục 10) và phương pháp thống kê mô tả được công khai chi tiết, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình khảo sát tại bất kỳ địa phương nào khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?
Xây dựng chương trình nghiên cứu dài hạn gồm 3 giai đoạn: (1) Đánh giá tác động tương thích giữa Luật Đất đai 2024 và Luật TTHC; (2) Thiết kế khung thể chế cho Tòa án Đất đai chuyên trách tại Việt Nam; (3) Tích hợp công nghệ pháp lý (LegalTech) và chuyển đổi số trong kiểm chứng dữ liệu địa chính tại phiên tòa.

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh, định nghĩa chuẩn xác về bản chất, đặc trưng và mối quan hệ tài phán của TCHC trong lĩnh vực đất đai theo thủ tục TTHC.
2. Lượng hóa và phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn giải quyết TCHC đất đai tại TAND các cấp giai đoạn 2016–2022 với quy mô chiếm trên 70% tổng lượng án hành chính toàn quốc.
3. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế cốt tử: Sự bất bình đẳng ý chí mang tính cấu trúc, sự phụ thuộc địa phương của Tòa án và sự hình thức hóa thủ tục đối thoại.
4. Đề xuất hệ giải pháp lập pháp đồng bộ, xử lý dứt điểm các mâu thuẫn quy chuẩn giữa Luật TTHC 2015 và Luật Đất đai 2024, xây dựng tiêu chuẩn đánh giá tính hợp pháp - hợp lý của QĐHC/HVHC.
5. Khởi xướng mô hình cải cách tổ chức tư pháp mang tính đột phá: Thành lập TAND Sơ thẩm khu vực và thí điểm Tòa chuyên trách về Đất đai - Môi trường theo chuẩn mực quốc tế.
6. Mở ra ba hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về Tư pháp đất đai số hóa, Cơ chế cưỡng chế thi hành án hành chính độc lập và Quyền tiếp cận công lý môi trường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN Việt Nam là một trong số it các quốc gia hiện nay trên thé giới ghi nhận hình thức sở hữu toàn dân ma Nhà nước là đại diện chủ sở hữu về đất dai? Quyền quản lý, kiểm soát va chỉ phối moi loại đất ở phạm vi tổng thể của nên kinh tế, xã hôi, quốc phòng và an ninh đều thuộc về Nhà nước. Nhà nước trao quyên sử dung dat cho cá nhân, tô chức, hé gia đính theo quy định của pháp luật Việc trao quyền này được thực hiện theo thủ tục hành chính, đủ trực tiép hay gián tiếp luôn thé luận sự can thiệp va chi phối sâu rộng của Nhà nước, tác động trực tiép dén quyền va lợi ich của người sử dung dat. Do là nguyên nhân dẫn dén sự gia tăng nhenh chóng TCHC trong lính vực dat dai ở nước ta hién nay.

Xuất phát từ thực tiễn nay, đặt ra yêu câu cap thiệt nghiên cứu và hoàn thiện quy đính pháp luật, nêng cao hiệu quả của các phương thức giải quyết TCHC trong lính vực đất dai. Hiện nay, ở Việt Nam đang tôn tại song song hai phương thức giải quyết TCHC trong lĩnh vực dat đai. Đó là giải quyết khiêu nại hành chính theo thủ tục hành chinh tại CQHCNN và giải quyết theo thủ tục tô tụng hành chính tại TAND. Theo đó, TAND với tư cách là cơ quan tư pháp, đưa ra phán quyết cuối cùng giải quyét các tranh chap pháp li, trong đó có các TCHC trong lĩnh vực dat đai.

Chính: vì vậy, việc nghiên cứu về giải quyết TCHC theo thủ tục TTHC, đặc biệt trong lính. vực quan trọng nhay cảm như quản lí nhà nước về dat dai đã thu hut được sư quan tâm của nhiêu học giả, nhà khoa học phép lí trong và ngoài nước. Điều này thé hién qua các công trình nghiên cứu liên quan đền nội dung đề tài bao gém các bai việt khoa học, sách tham khảo, sách chuyên khảo, luân án sau: 1.1 Các công trình nghiên cứu lien quan đến nội dung đề tài 1.1 Các công trình nghiền citn trong mrrớc 1.1 Nhóm công trình nghiên cứu những van đề Ip luận về giải quyết tranh chap hành chính trong lĩnh vực dat dai theo thit tuc tô tag hành chính Van dé lý luận cơ bản về giải quyết TCHC trong lính vực dat theo thủ tục TTHC được đề cập dén trong các công trình nghiên cứu ở những cap độ, mức độ khác nhau. ` Vũ Công Giao Nguyễn Anh Đức (2022), “ChE độ sở lu đất dai ở một số rước vì ở Việt Num”, Tạp chí Tải nguyên va môi trường https /hanguyenvamoitmuongwivche-do-so-lum-dat-dai-o-mot-so-muoc-va-o-vietnam- 3413998 hol 9 Thứ nhất.

khái niệm và đặc điểm của TCHC trong lính vực dat dai it được dé cập trong các công trình nghiên cứu. Bởi lễ, TCHC là khái niém mới xuất hiện cùng quá trình cải cách hành chính và cải cách tư pháp của nhà nước te’ và lý thuyét về TCHC chưa phải là nôi dung được thừa nhận réng rãi trong khoa học pháp lý Viét Nam. Dù đã được dé cập trong một sô công trình nghiên cứu, việc định nghia day đủ ve TCHC trong lĩnh vực đất đai dường như còn bé ngỏ, cụ thể: Bài việt “Đổi mới cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực đất dai ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Thang Loi, đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 9 năm 2013 mặc dù không trực tiệp đưa ra khát niêm TCHC trong lĩnh vực dat dai nhưng đã nhận điện TCHC trong lính vực đất đai ở những đặc điểm sau. Một là, chủ thé của TCHC trong lính vực dat đai là chủ thé của quá trình quản lý, sử dung đất và luôn có sự bất bình đẳng về ý chí.

Hai là, đối tượng của TCHC trong lĩnh vực dat đai là QĐHC, HV HC của cơ quan nhà nước và người có thêm quyên trong cơ quan nha nước có liên quan đến quyên quản lý, sử dụng và những lợi ích khác phát sinh từ quá trình khai thác, sử dung đất, những hệ quả về mat kinh tế như đền bù, béi thường thiệt hai liên quan đến đất đai. Ba la, TCHC trong lĩnh vực đất đai luôn gắn liên với quá trình quản lý và sử dung dat, nên khi tranh chap xảy ra sẽ gây ảnh hưởng xâu đến nhiéu mat của đời sông kinh tế - xã hội. Bai việt “Giái quyết tranh chấp hành chỉnh về đất sử ding vào mục đích quốc phòng” của tác giả Tran Kim Liễu trên tạp chi Nghiên cứu lập pháp, số 05/2018 đã chỉ ra TCHC về dat quốc phòng là một loại TCHC trong lính vực dat đai, “phát sinh do hoạt động quản Ij đắt dai của các cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyển trong cơ quan nhà nước thông qua những QĐHC, HVHC trải pháp luật xâm phạm quyền loi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quen, tổ chức dẫn đến phản ứng khiếu nai, sau đó là liận ting”. Bài viết “Quan niệm về tranh chắp đất đại và thục trạng giải quyết tranh chap đất dai tại tinh Gia Lai” của tác giã Nguyễn Mạnh Hùng, đăng trên Tap chí Luật hoc, số 7, năm 2020 có đưa ra nhận định “tranh chấp hành chính về đất dai là những xung đột ` Nguyễn Thing Lợi (2013),“Déimsi cơ ché giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vục đất dai ở rước ta hiện may”, Tạp chi Tổ chức nhà rước , số 920 ” Nguyên Manh Hing (2020), “Đảo tạo kien thức và kỹ năng gi quyết tranh chấp hành chính tại Trường Đại hoc Luật Ha Noi”, Dé tảinghuên cứu khoa học , Trường Daihoc Luật Hà Nội, Hà Nôi,tr.

lợi ích giữa nhà nước và người sir dụng đất liên quan đến các QDHC. HTHC về đất dai”. Bài viết “Đánh giá quy định pháp luật về giải quyết khiếu nai đất dai tại Dự thảo Luật Đắt dai sữa đổi và pháp luật có liên quan” của TS. Nguyễn Thi Thủy, đăng trên Tap chi Nghệ Luật, số 4/2023 có đưa ra nhận định về TCHC trong lính vực dat đai “Tà tranh chấp giữa cơ quan nhà nước với người sử dụng đắt đổi với quyết định hành chính hành vi hành chính về dat đai”.

HƯHC về giao đất. cho thuê đắt. chuyển muc dich sử cing đất: QDHC. HVHC về bồi thường hỗ trợ tái dinh cư khi nhà nước thu hồi đất; QĐHC, HƯHC về cưỡng ché quyết định thu hồi đất: QĐHC.

HVHC về cấp gidy chứng nhân quyển sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn lién với đất: QĐHC. HVHC vé thu hồi gidy chứng nhân quyền sử dung đất, quyên sở hiữm nhà, giấy chứng nhận sở hit công trình xây dung: QDHC. HVHC về xứphạt vi phạm hành chỉnh trong lĩnh vực đất dai”. Nhìn chung, mặc đủ cách thức dién dat có khác nhau nhưng những quan niêm, nhận định nêu trên đều thống nhất về nội ham và xác định giới han của TCHC trong lính vực dat đai.

Cu thé đây là những tranh chap giữa chủ thé và đối tượng quan lý liên quan đền QDHC, HVHC trong quan lý nhà nước về dat đai Thứ hai, khái tiệm và đặc điểm của giải quyết TCHC trong lĩnh vực dat dai theo thủ tục TTHC chưa được nghiên cứu day đủ. Hiện nay còn tên tại nhiều quan điểm khác nhau về giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai theo thủ tục TTHC, cu thé: Bài viet “Da dang hóa các phương thức giải quyết kuêu liện hành chính ở Liệt Nam” tác giả Nguyễn Manh Hùng thực hiện trên Tap chí Luật học số 9/2012 có liệt kê các phương thức phô biên dé giải quyết TCHC, trong đó có phương thức giải quyết TCHC tại Tòa án tư pháp (xét xử hành chính). Theo tác ga Nguyễn Mạnh. Hùng phương thức này có khả năng giải quyết khách quan TCHC; bảo đảm sự bình đẳng giữa người khởi kiện và người bị kiện trong tô tung hành chính, buộc nên hành.

chính quốc gia phải thân trong và có thái độ tích cực hơn trong việc sử dụng quyên hành pháp để quản lý hành chính nhà nude và giải quyết TCHC Bài viết “Tranh chấp hành chính phương thức, mô hình, thẩm quyển của tòa dn giải quyết đối với tranh chấp hành chính ở Viét Nam” của TS. Hoàng Quốc Hằng, ném 2023, trên Tap chí công thương nhận định: “Phương thức giải quyết tranh chap hành chinh thuộc thâm quyển của tòa an được liễu là hoạt động xét xử các vu án hành lại chính phát sinh giữa công dân với cơ quan công quyền (chủ yêu cơ quan hành chính, cán bồ, công chức người có chức vụ, chức danh trong cơ quan hành chính) theo thit tực tô tung do tòa án thực hiện nhằm bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đâm pháp chế xã hội chit nghĩa và nâng cao hiệu lực quản Ip nhà nước” Bài viết cũng chỉ r6 Tòa án có thâm quyền giải quyết tranh chap hành chính. thông qua hoạt động xét xử khi có đơn khối kiện của cá nhân, tổ chức. Bài việt “Giải quyết khiêu liển liên quan đến bồi thường giải phỏng mặt bằng lai Nhà nước thu hồi đất” của tác giả Trương Kim Phụng, Nguyễn Hoàng Thơ đăng trên Tạp chí Nghiên cứu khoa hoc và Phát triển kinh tế, Trường Đại học Tây Đô số 15/2022.

Bài viết tuy không đưa ra khái niém giải quyết khiếu kiện liên quan đến bôi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi dat như là mét đeng cụ thé của giải quyét TCHC trong lĩnh vực đất đai nhưng đã dé cập dén đặc trưng về đối tượng khiêu kiện, chủ thể khiếu kiện và chủ thể bị kiện, thâm quyên và trình tự, thủ tục giải quyết khiêu kiện, thi hành bản án hành chính. Luận án tiên sỹ luật hoc “Gidi quyết tranh chấp hành chỉnh trong lĩnh vue đất dai ở nước ta hiện nay’ của Nguyễn Thắng Loi, năm 2015 đưa ra khái niệm về “giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai bằng cơ chế tư pháp là việc Tòa án tiếp nhân, thu Ùý, xem xét. đánh giá và ra phản quyết đối với TCHC về đất dai và việc tổ chức thực hiện các phan quyết đã có hiệu lực pháp luật của các cơ quan nhà nước”. Luận én đưa ra đặc điểm quan trong của giải quyết TCHC trong lính vực dat dai bằng cơ chế từ pháp là đảm bảo công lý, khách quan, vượt trội hơn han so với cơ chế hành chính: Điều này xuất phát từ lý do là cơ chế giải quyết TCHC trong lĩnh vực đất dai bằng cơn đường tư pháp được xác lập bởi trình tự, thủ tục tổ tung công khai, minh bạch, chặt chế từ khi khởi kiện đền khi thi hành bản án.