MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Đất đai là tài sản vô giá của tự nhiên, là tài sản rất quý giá của con người, quốc gia, dân tộc. Vì vậy, khiếu nại trong lĩnh vực đất đai, đặc biệt là khiếu nại về thu hồi đất diễn ra thường xuyên, phức tạp gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự và phát triển kinh tế của địa phương. Do đó, vấn đề nghiên cứu lý luận khoa học và vận dụng vào chính sách đất đai, giải quyết khiếu nại về đất đai một cách phù hợp của Đảng ta có ý nghĩa sâu sắc đến mọi nhà, mọi người dân mà còn là chiến lược lâu dài của toàn dân tộc.
Trong giai đoạn hiện nay, khi nền kinh tế của nước ta đã hội nhập vào nền kinh tế thế giới và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra ngày càng nhanh. Để triển khai được các dự án đầu tư phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, Nhà nước phải thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, công tác thu hồi đất, bồi thường, tái định cư vẫn đang là vấn đề hết sức phức tạp, còn nhiều tồn tại, vướng mắc bởi nó liên quan đến quyền và lợi ích trực tiếp của nhiều chủ thể. Tình hình khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị liên quan đến đất đai, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư chiếm trên 60% trong các loại khiếu nại.
Khi thu hồi đất để phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội còn gặp không ít khó khăn trong vấn đề định giá đất phù hợp với giá thị trường, bồi thường thiệt hại chưa công bằng giữa các chủ sử dụng đất từ đó gây ra bức xúc trong nhân dân và phát sinh khiếu nại. Điển hình có một số vụ việc nổi cộm gần đây gây xôn xao dư luận là việc thu hồi đất dự án Khu đô thị mới Thủ Thêm, Thành phố Hồ Chí Minh, hay dự án Ecopark ở huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, … Qua đó cho thấy, có nhiều trường hợp người dân chưa đồng tình với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, dẫn đến khiếu kiện kéo dài, nhiều dự án phải thực hiện bằng biện pháp cưỡng chế thu hồi đất. Huyện Cần Giuộc là một huyện nằm ở phía Đông Nam của tỉnh Long An, là địa bàn nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh, nằm ở vành đai vòng ngoài của 1 vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, liền kề với TP. Hồ Chí Minh.
Trong những năm qua, huyện Cần Giuộc đã tích cực đẩy mạnh đầu tư từng bước trên các lĩnh vực và đang hoàn thiện dần cơ sở hạ tầng để khai thác hợp lý các tiềm năng thế mạnh của huyện. Hiện nay trên địa bàn huyện, diện tích đất quy hoạch cho các dự án công nghiệp, dân cư, tái định cư, nghĩa trang trên 6.332 ha, trong số này có 6 Khu công nghiệp nằm trong danh mục quy hoạch phát triển các Khu công nghiệp Việt Nam đến năm 2015 và định hướng đến 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Hiện tại, huyện Cần Giuộc đang triển khai công tác thu hồi đất 69 dự án, tổng diện tích đất cần thu hồi trên 4.162 hộ dân bị ảnh hưởng. Song song đó, các trường hợp khiếu nại về thu hồi đất ngày càng gia tăng mặc dù huyện Cần Giuộc đã có nhiều cố gắng, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực, trong đó công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất có nhiều kết quả tích cực.
Tuy nhiên, công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất còn nhiều khó khăn, phức tạp, làm ảnh hưởng nhất định đến tình hình ổn định trật tự xã hội. Vì vậy, vấn đề nghiên cứu, vận dụng lý luận vào công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đề ra các giải pháp quản lý và giải quyết khiếu nại về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại địa phương là rất cần thiết trong điều kiện hiện nay. Đó là lý do học viên chọn đề tài “Giải quyết khiếu nại về thu hồi đất từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An” làm luận văn thạc sĩ Luật học. Tình hình nghiên cứu về đề tài Vấn đề giải quyết khiếu nại nói chung và giải quyết khiếu nại về thu hồi đất nói riêng trong thời gian qua đã được Đảng, nhà nước đặc biệt quan tâm.
Chính vì thế, những năm gần đây ngày càng có nhiều công trình khoa học công bố liên quan đến khiếu nại và giải quyết khiếu nại trên lĩnh vực đất đai, được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Bước đầu tìm hiểu, tôi xin nêu ra một số tài liệu khoa học phản ánh tình hình nghiên cứu như đã nêu trên: Đề tài cấp Bộ của Thanh tra Chính phủ năm 2003 về “Thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính về đất đai, nhà ở hiện nay – Những vấn đề đặc ra và giải pháp”; Đề tài khoa học cấp Bộ của Thanh tra Chính phủ năm 2004 về “Hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu kiện hành 2 chính ở Việt Nam”; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Anh Tuấn năm 2009 về “Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại ở Việt Nam trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền”; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Huỳnh Thị Tuyết Nhung về “Giải quyết khiếu nại về nhà đất của UBND thành phố Hồ Chí Minh”; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Thái Thị Minh Phụng về “Giải quyết khiếu nại về đất đai của UBND tỉnh Đắk Lắk”; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Thu Năm về “Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam hiện nay”; Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thiện Thuật về “Giải quyết tranh chấp, khiếu nại trong lĩnh vực đất đai”; Đề tài cấp nhà nước về “khiếu nại, tố cáo hành chính – Cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp” năm 2011 do Tiến sĩ Lê Tiến Hào làm chủ nhiệm. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có công trình khoa học nào được công bố về những nghiên cứu cụ thể và toàn diện về giải quyết khiếu nại về thu hồi đất từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Điều này khẳng định, đề tài luận văn không trùng lặp với các công trình đã được công bố trước đây.
Luận văn là sự kế thừa các kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và vận dụng các kết quả nghiên cứu đó vào việc phân tích, đánh giá thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất của huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất trên địa bàn nghiên cứu nói riêng và trên phạm vi cả nước nói chung. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn là góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về giải quyết khiếu nại về thu hồi đất và thực tiễn giải quyết khiếu nại về thu hồi đất tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc giải quyết khiếu nại về thu hồi đất tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An nhằm bảo vệ quyền của người sử dụng đất.
Nhiệm vụ nghiên cứu Để làm rõ nội dung của đề tài, thực hiện được mục tiêu đã đặt ra, luận văn cần giải quyết những nhiệm vụ sau: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và pháp luật của việc giải quyết khiếu nại về thu hồi đất. Phân tích, đánh giá thực trạng việc giải quyết khiếu nại về thu hồi đất từ thực tiễn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An từ đó chỉ ra những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế, yếu kém nêu trên và làm rõ những kết quả đạt được. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu nại về thu hồi đất ở huyện Cần Giuộc nói riêng và trên phạm vi cả nước nói chung. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật Việt Nam và thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất ở huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất được nghiên cứu trong phạm vi huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Về thời gian: Hoạt động giải quyết khiếu nại về thu hồi đất tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An được nghiên cứu trong khoảng thời gian 5 năm: từ năm 2013 đến năm 2017. Phƣơng pháp luận và các phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp luận: Việc nghiên cứu đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mac – Lênin là biện chứng duy vật và tư tưởng Hồ Chi Minh về nhà nước và pháp luật.
Các quan điểm, đường lối của Đảng về pháp chế và xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; quan điểm chỉ đạo 4 của Đảng về chính sách quản lý nhà nước về đất đai và giải quyết khiếu nại về đất đai. Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện việc nghiên cứu đề tài, trong quá trình nghiên cứu học viên đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như: Phương pháp phân tích được áp dụng khi xem xét quy định của các văn bản pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Phương pháp thống kê, tổng hợp được học viên sử dụng để thống kê các vụ việc khiếu nại, giải quyết khiếu nại cũng như kết quả tiếp công dân trên địa bàn huyện. Phương pháp điều tra xã hội học được học viên sử dụng khi tìm hiểu một số nguyên nhân phát sinh khiếu nại về thu hồi đất và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và hạn chế của công tác giải quyết khiếu nại về thu hồi đất.
Ngoài ra, học viên còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh, phương pháp lôgic, phương pháp bình luận,… để làm sáng tỏ các vấn đề khoa học về nội dung nghiên cứu trong luận văn.