Thực trạng và giải pháp xoá đói giảm nghèo ở huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa

Khóa luận phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp xoá đói giảm nghèo tại huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Xuân Tư
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Xoá Đói Giảm Nghèo Ở Huyện Vĩnh Lộc - Thanh Hoá
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐÓI NGHÈO VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến đói nghèo
• 1.1.1. Khái niệm về nghèo, đói
• 1.1.1.1. Theo quan niệm của Quốc tế
• 1.1.1.2. Quan niệm đói nghèo của Việt Nam
• 1.1.2. Cách xác định chuẩn nghèo
• 1.1.2.1. Cách xác định chuẩn nghèo quốc tế
• 1.1.2.2. Cách xác định chuẩn nghèo đói của Việt Nam
• 1.1.3. Một số khái niệm liên quan
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến đói nghèo
• 1.2.1. Yếu tố khách quan
• 1.2.1.1. Yếu tố tự nhiên
• 1.2.1.2. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 1.2.1.3. Yếu tố chính trị
• 1.2.2. Yếu tố chủ quan
• 1.2.2.1. Do cơ chế, chính sách các cấp
• 1.2.2.2. Do bản thân người nghèo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp xoá đói giảm nghèo tại huyện Vĩnh Lộc

Huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai các chương trình xoá đói giảm nghèo. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức xã hội, huyện đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm cải thiện đời sống cho người dân. Những chính sách này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo cơ hội cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

1.1. Tình hình đói nghèo tại huyện Vĩnh Lộc hiện nay

Tình trạng đói nghèo tại huyện Vĩnh Lộc vẫn còn phổ biến, đặc biệt ở các xã vùng sâu, vùng xa. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo vẫn chiếm một phần đáng kể trong tổng số hộ dân. Việc thiếu thốn về cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội đã làm cho cuộc sống của người dân gặp nhiều khó khăn.

1.2. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ như chương trình an sinh xã hội và hỗ trợ vay vốn cho người nghèo. Những chính sách này nhằm tạo điều kiện cho người dân có thể phát triển sản xuất và cải thiện đời sống.

II. Những thách thức trong công tác xoá đói giảm nghèo

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng công tác xoá đói giảm nghèo tại huyện Vĩnh Lộc vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và chính sách chưa đồng bộ đã ảnh hưởng đến hiệu quả của các chương trình.

2.1. Yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sản xuất

Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, như thiên tai và biến đổi khí hậu, đã gây ra nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Nhiều năm qua, sản xuất nông nghiệp của huyện thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thời tiết xấu, dẫn đến mất mùa và giảm thu nhập cho người dân.

2.2. Tình hình kinh tế xã hội còn khó khăn

Nền kinh tế của huyện còn non trẻ, thiếu sự đầu tư và phát triển. Điều này dẫn đến việc người dân gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và nâng cao thu nhập. Sự chênh lệch về thu nhập giữa các vùng cũng là một thách thức lớn.

III. Phương pháp phát triển kinh tế bền vững tại huyện Vĩnh Lộc

Để giải quyết vấn đề giảm nghèo bền vững, huyện Vĩnh Lộc đã áp dụng nhiều phương pháp phát triển kinh tế. Những phương pháp này không chỉ tập trung vào việc tăng thu nhập mà còn chú trọng đến việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Đào tạo nghề cho người dân

Chương trình đào tạo nghề đã được triển khai nhằm giúp người dân có kỹ năng cần thiết để tìm kiếm việc làm. Việc này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo cơ hội cho người dân tham gia vào thị trường lao động.

3.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Huyện đã khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại và bền vững. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Vĩnh Lộc

Các chương trình xoá đói giảm nghèo đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại huyện Vĩnh Lộc. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo và cải thiện được chất lượng cuộc sống nhờ vào các chính sách hỗ trợ và chương trình phát triển kinh tế.

4.1. Kết quả từ các mô hình phát triển

Nhiều mô hình phát triển kinh tế đã được áp dụng thành công, như mô hình hợp tác xã nông nghiệp. Những mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chương trình hỗ trợ

Các chương trình hỗ trợ từ chính phủ đã được đánh giá là hiệu quả, giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đời sống. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh để đảm bảo tính bền vững của các chương trình này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho huyện Vĩnh Lộc

Để tiếp tục công tác xoá đói giảm nghèo, huyện Vĩnh Lộc cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ. Việc phát triển kinh tế bền vững, kết hợp với các chính sách hỗ trợ sẽ là chìa khóa để nâng cao đời sống cho người dân.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức xã hội và người dân là rất quan trọng trong việc thực hiện các chương trình xoá đói giảm nghèo. Chỉ khi có sự đồng lòng, các chương trình mới có thể đạt được hiệu quả cao.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Huyện cần xác định rõ các mục tiêu phát triển trong tương lai, tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế và nhu cầu của người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghèo đói là một thách thức mang tính toàn cầu và là trọng tâm trong các chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam. Sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006, nền kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng nhanh, đời sống của phần lớn nhân dân được cải thiện. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế cũng làm gia tăng sự phân hóa giàu nghèo, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, vùng cao, vùng sâu và vùng xa – nơi người dân còn gặp nhiều khó khăn về điều kiện sống tối thiểu. Nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững và công bằng xã hội, chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo đã được triển khai sâu rộng từ cấp trung ương đến địa phương.

Vĩnh Lộc là huyện bán sơn địa thuộc tỉnh Thanh Hóa, mới được chia tách từ huyện Vĩnh Thạch, có điểm xuất phát kinh tế thấp, cơ sở hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực từ thiên tai lũ lụt ven các lưu vực sông lớn. Mặc dù Ủy ban nhân dân huyện Vĩnh Lộc đã sớm thành lập Ban chỉ đạo xóa đói giảm nghèo từ cấp huyện đến cấp xã, bố trí ngân sách đầu tư hạ tầng và triển khai các quỹ tín dụng ưu đãi, thực trạng nghèo đói trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp. Đề tài chuyên đề thực tập tốt nghiệp "Thực trạng và giải pháp Xoá đói giảm nghèo ở huyện Vĩnh Lộc - Thanh Hoá" do sinh viên Lê Xuân Tư thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Quỳnh Hoa tại Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Vĩnh Lộc nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, các khái niệm, chuẩn mực đo lường nghèo đói quốc tế và chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về xóa đói giảm nghèo.
2. Khảo sát, phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và nguồn lực sản xuất (đất đai, lao động, vốn) tác động đến đời sống nhân dân huyện Vĩnh Lộc.
3. Đánh giá quy mô, tỷ lệ và diễn biến đói nghèo tại 16 xã, thị trấn của huyện qua hai giai đoạn: giai đoạn 2001 - 2005 (theo chuẩn nghèo cũ) và giai đoạn 2006 - 2008 (theo chuẩn nghèo mới).
4. Phân tích thực trạng cơ cấu thu nhập, chi tiêu và tích lũy của các nông hộ nghèo, chỉ rõ nguyên nhân dẫn đến tình trạng nghèo đói tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng nghèo đói, đời sống vật chất, tinh thần, cơ cấu thu - chi và các chính sách, mô hình xóa đói giảm nghèo tác động đến các hộ dân cư.
• Phạm vi không gian: Địa bàn toàn bộ 16 xã và thị trấn thuộc huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa (bao gồm các xã vùng đồng bằng, vùng trũng ven sông và 5 xã thuộc diện Chương trình 135).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập giai đoạn 2001 - 2008 kết hợp số liệu điều tra, khảo sát chọn mẫu nông hộ thực hiện vào tháng 12 năm 2007.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Tác giả tiếp cận vấn đề đói nghèo thông qua việc tổng hợp các khái niệm học thuật quốc tế và hệ thống tiêu chí quản lý nhà nước tại Việt Nam:

• Quan niệm quốc tế: Sử dụng định nghĩa của Ủy ban Kinh tế Xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) và Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB). Khái niệm phân định rõ giữa nghèo tuyệt đối (không thỏa mãn nhu cầu tối thiểu 2.100 Kcal/người/ngày hoặc thu nhập dưới 1,25 USD/người/ngày theo chuẩn thế giới, 1,35 USD/người/ngày theo chuẩn Châu Á) và nghèo tương đối (dựa trên sự so sánh mức sống, phân phối thu nhập hoặc ngưỡng nguy cơ nghèo bằng 50% - 60% mức thu nhập trung bình của xã hội).
• Chuẩn nghèo và tiêu chí phân loại tại Việt Nam:
  • Căn cứ xác định dựa trên nhu cầu năng lượng tối thiểu (2.300 Kcal/người/ngày), mức thu nhập bình quân của 20% nhóm hộ thấp nhất và khả năng cân đối nguồn lực của quốc gia.
  • Chuẩn nghèo giai đoạn 2001 - 2005: Nông thôn miền núi 80.000 đồng/người/tháng; nông thôn đồng bằng 100.000 đồng/người/tháng; thành thị 150.000 đồng/người/tháng.
  • Chuẩn nghèo giai đoạn 2006 - 2010 theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg và Quyết định số 1143/2005/QĐ-LĐTBXH: Khu vực nông thôn là 200.000 đồng/người/tháng; khu vực thành thị là 260.000 đồng/người/tháng (năm 2009 nâng lên 300.000 đồng/tháng cho nông thôn và 390.000 đồng/tháng cho thành thị).
  • Tiêu chí xã nghèo giai đoạn 2005 - 2010 theo Quyết định số 587/2005/QĐ-LĐTBXH: Tỷ lệ hộ nghèo từ 25% trở lên và thiếu hụt từ 3 trên 6 hạng mục hạ tầng thiết yếu (nước sạch <30%, điện <50%, chưa có đường ô tô đến trung tâm, phòng học tạm bợ/đáp ứng <70%, chưa có trạm y tế kiên cố, chưa có chợ kiên cố).
  • Các khái niệm phân loại bổ trợ: Hộ thoát nghèo, hộ tái nghèo, hộ nghèo mới phát sinh.
  • Các chính sách, nghị quyết địa phương: Quyết định 139/2002/QĐ-TTg về khám chữa bệnh cho người nghèo; Chỉ thị 13/CT-TU ngày 03/09/1998 và Thông báo số 151/TB-TU ngày 30/10/2001 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa về công tác dồn điền đổi thửa.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội, văn kiện chỉ đạo, niên giám thống kê từ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Vĩnh Lộc, Phòng Thống kê huyện Vĩnh Lộc, Cục Thống kê tỉnh Thanh Hóa và Tổng cục Thống kê.
• Phương pháp điều tra khảo sát chọn mẫu: Thực hiện phiếu điều tra trực tiếp tại hộ gia đình (phân chia theo hộ nghèo, hộ trung bình, hộ khá giàu tại 2 tiểu vùng sinh thái: vùng đồng bằng và vùng miền núi) vào tháng 12/2007 nhằm thu thập dữ liệu về nhân khẩu, quỹ đất, tư liệu sản xuất, nhu cầu vốn, chi tiết thu nhập và cơ cấu chi tiêu.
• Phương pháp thống kê mô tả, so sánh và phân tích tổng hợp: Xử lý số liệu dạng bảng, so sánh tỷ lệ nghèo qua các mốc thời gian, đánh giá cơ cấu chi tiêu theo tỷ trọng phần trăm giữa các nhóm thu nhập.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đói nghèo và các yếu tố tác động đến đói nghèo

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận về đói nghèo, các tiêu chuẩn đo lường và kinh nghiệm giảm nghèo trong nước, quốc tế:

• Khái niệm và chuẩn nghèo: Trình bày chi tiết ranh giới nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, giỏ hàng hóa lương thực tối thiểu và các tiêu chí đánh giá hộ nghèo, xã nghèo của Việt Nam qua các thời kỳ.
• Các yếu tố tác động đến đói nghèo:
  • Khách quan: Điều kiện tự nhiên bất thuận (lũ quét, mất mùa, suy thoái rừng); các yếu tố kinh tế - xã hội (kinh tế huyện mới thành lập, chuyển đổi cơ cấu chậm, thiếu việc làm); yếu tố địa bàn và quản lý nhà nước.
  • Chủ quan: Hạn chế trong tổ chức thực hiện chính sách; nhận thức và tâm lý trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của một bộ phận người nghèo.
• Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo: Tăng trưởng kinh tế tạo nguồn lực ngân sách cho giảm nghèo, trong khi giảm nghèo giúp ổn định xã hội, giảm thiểu tệ nạn (dẫn chứng số liệu: 70% tệ nạn ma túy và mại dâm tại các đô thị lớn xuất cư từ nông thôn, 79,2% do thiếu việc làm hoặc việc làm không ổn định).
• Kinh nghiệm thực tiễn:
  • Quốc tế: Bài học phát triển công nghiệp nông thôn "ly nông bất ly hương" của Trung Quốc; chính sách tập trung nguồn lực phát triển vùng trọng điểm Java của Indonesia; mô hình phát triển xí nghiệp nông thôn và trung tâm dạy nghề (PDA, IBIRD) của Thái Lan.
  • Trong nước: Mô hình "dạy chữ, dạy nghề gắn với doanh nghiệp" và "đưa ngân hàng về cơ sở" của tỉnh Đồng Nai; kinh nghiệm hỗ trợ vay vốn tín dụng gắn với tập huấn khuyến nông và trợ giá giống cây trồng, vật nuôi tại huyện Nông Cống (Thanh Hóa).

Chương 2: Thực trạng đói nghèo ở huyện Vĩnh Lộc - Thanh Hóa

Chương này đi sâu phân tích thực trạng kinh tế - xã hội, các nguồn lực sản xuất và tình hình nghèo đói cụ thể tại địa bàn huyện Vĩnh Lộc:

• Điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng: Huyện có diện tích tự nhiên 157,62 km², dân số 86.924 người (năm 2002), mật độ 563 người/km². Địa hình bán sơn địa với 51,24% diện tích có độ dốc <3°. Nguồn nước mặt dồi dào từ 41,5 km sông Mã và 11,9 km sông Bưởi nhưng thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập úng vào mùa mưa lũ.

Hạng mục cơ sở hạ tầng huyện Vĩnh Lộc	Quy mô / Số lượng hiện trạng	Ghi chú kỹ thuật
Trạm bơm thủy lợi lớn	01 trạm	Trạm Yên Tôn - Vĩnh Yên
Đập tưới	08 cái	Tổng năng lực tưới thiết kế 8.400 ha
Hệ thống đường bộ	985 km	Gồm 33 km Quốc lộ (QL45, QL217), 23 km đường huyện/xã, 924 km đường thôn xóm
Công trình phúc lợi	37 trường học, 16 nhà trẻ/mẫu giáo	01 bệnh viện huyện, 16 trạm y tế xã
Hệ thống điện lưới	01 trạm biến áp trung gian (Núi Đún)	63 trạm biến áp hạ thế, công suất 10.700 kVA (100% xã có điện)

• Nguồn lực sản xuất nông hộ:
  • Đất đai: Đất sản xuất nông nghiệp chiếm 41,58% (6.553,09 ha). Bình quân hộ nghèo sở hữu 16,51 sào đất nông nghiệp (cao hơn mức 15,02 sào của bình quân chung do chia đất theo nhân khẩu đông), tuy nhiên đất đai bị manh mún (trung bình 300 m²/thửa trước khi dồn điền đổi thửa), tỷ lệ đất hạng 5 kém màu mỡ chiếm tới 55,42%.
  • Lao động: Bình quân hộ nghèo có 5,21 nhân khẩu nhưng chỉ có 2,26 lao động (tỷ lệ phụ thuộc cao, trung bình 1 lao động nuôi 1,43 người ăn theo). Trình độ chủ hộ nghèo chủ yếu học hết cấp II, có tới 80,20% lao động có trình độ cấp III hoặc đại học không quay về địa phương công tác.
  • Tư liệu sản xuất và vốn: Lao động chủ yếu thủ công; 45,51% hộ nghèo có trâu bò cày kéo, hoàn toàn không có máy cày bừa, xe công nông hay máy xay xát kiên cố. Nhu cầu vay vốn sản xuất bình quân của hộ nghèo là 5.000.000 đồng/hộ nhưng gặp khó khăn do thiếu tài sản thế chấp.

Tình hình đói nghèo huyện Vĩnh Lộc qua các năm (Chuẩn cũ)	2001	2002	2003	2004	2005
Tổng số hộ toàn huyện (Hộ)	20.550	20.563	20.575	20.589	20.598
Số hộ đói nghèo (Hộ)	3.630	2.844	2.465	2.220	2.078
- Hộ đói (Hộ)	930	0	0	0	0
- Hộ nghèo (Hộ)	2.700	2.844	2.465	2.220	2.078
Tỷ lệ đói nghèo chung (%)	17,66	13,83	11,98	10,78	10,09
- Tỷ lệ hộ đói (%)	4,59	0,00	0,00	0,00	0,00

• Diễn biến giai đoạn 2006 - 2008 (Chuẩn mới): Khi áp dụng chuẩn nghèo mới theo Quyết định 170/2005/QĐ-TTg cộng với thiệt hại nặng nề từ cơn bão số 7 (tháng 12/2005) tàn phá 5 xã ven sông (Vĩnh Hòa, Vĩnh Khang, Vĩnh Yên, Vĩnh Hùng, Vĩnh Tiến), tỷ lệ hộ nghèo năm 2006 tăng vọt lên mức 32,8%. Đến cuối năm 2008, tỷ lệ nghèo giảm xuống còn 23% (tương ứng 4.789 hộ).
• Cơ cấu kinh tế và thu - chi hộ nghèo (Khảo sát tháng 12/2007):
  • Thu nhập bình quân đầu người của hộ nghèo vùng đồng bằng là 76.900 đồng/tháng, vùng núi là 72.440 đồng/tháng. Hoạt động trồng trọt và chăn nuôi chiếm tỷ trọng chủ đạo (61,8% ở đồng bằng, 53,9% ở miền núi).
  • Chi tiêu của hộ nghèo tập trung chủ yếu cho ăn uống tối thiểu (chiếm 78,80% tổng chi), chi cho giáo dục và văn hóa chỉ đạt 2,50%. Cân đối thu chi của hộ nghèo bị thâm hụt (tích lũy trung bình âm 161.920 đồng/hộ/tháng), trong khi nhóm hộ trung bình tích lũy dương 81.230 đồng/tháng và nhóm hộ khá giàu tích lũy 351.180 đồng/tháng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Số liệu hóa tiến trình giảm nghèo: Đánh giá sự chuyển biến tỷ lệ nghèo qua 2 giai đoạn. Trong giai đoạn 2001 - 2005, huyện đã xóa bỏ hoàn toàn tình trạng hộ đói gay gắt (từ 930 hộ đói năm 2001 xuống 0 hộ từ năm 2002), đưa tỷ lệ nghèo giảm từ 17,66% xuống 10,09%. Trong giai đoạn 2006 - 2008 theo tiêu chí mới, tỷ lệ nghèo giảm bình quân 4,35%/năm (đạt 130% chỉ tiêu kế hoạch), hạ từ 32,8% xuống 23,0%.
2. Đánh giá hiệu quả chính sách an sinh: Ghi nhận trên 50% người nghèo có nhu cầu được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi; 100% người nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế khám chữa bệnh miễn phí; hỗ trợ sửa chữa và xây mới xóa nhà tạm dột nát cho gần 200 hộ nghèo trên toàn địa bàn.
3. Phát hiện các bất cập nội tại: Phân tích nguyên nhân dẫn đến tính thiếu bền vững trong giảm nghèo tại Vĩnh Lộc, bao gồm: tỷ lệ tích lũy âm khiến nguy cơ tái nghèo sau thiên tai cao; cơ cấu kinh tế thuần nông phụ thuộc thời tiết; đất sản xuất manh mún; chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ suy giảm do hiện tượng di cư lao động đã qua đào tạo (80,20% không về quê lập nghiệp).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa theo Chỉ thị 13/CT-TU nhằm giảm diện tích manh mún, tạo điều kiện thâm canh và đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng.
• Tổ chức các mô hình khuyến nông thực tế ("trồng cây gì, nuôi con gì") phù hợp với từng tiểu vùng sinh thái (vùng trũng chiêm, vùng bán sơn địa và vùng bãi bồi ven sông).
• Hoàn thiện mạng lưới tín dụng ưu đãi của Ngân hàng Chính sách Xã hội, đơn giản hóa thủ tục tín chấp thông qua các hội đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh).
• Lồng ghép đồng bộ các chương trình mục tiêu quốc gia (Chương trình 135, nước sạch vệ sinh môi trường, y tế, dân số - kế hoạch hóa gia đình) để tránh phân tán nguồn lực ngân sách.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi điều tra thực tế chỉ tập trung mẫu khảo sát tại một số xã đại diện thuộc hai vùng sinh thái đồng bằng và miền núi trong đợt khảo sát tháng 12/2007. Các số liệu về chuẩn nghèo mới nâng mức thu nhập năm 2009 chỉ dừng lại ở bước đầu tiếp cận lý luận, chưa đủ chuỗi thời gian để theo dõi hết chu kỳ 2006 - 2010.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng điều tra toàn diện các chiều thiếu hụt phi thu nhập (y tế, giáo dục, điều kiện sống, tiếp cận thông tin) theo phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều; đánh giá tác động dài hạn của việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp khai khoáng và làng nghề chế tác đá tại địa phương.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp, Xã hội học, Quản lý công khi thực hiện các khóa luận, đề án nghiên cứu về sinh kế nông thôn và an sinh xã hội.
• Cán bộ làm công tác xóa đói giảm nghèo, cán bộ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội tại các huyện có điều kiện tự nhiên bán sơn địa tương đồng với huyện Vĩnh Lộc.
• Hệ thống bảng biểu thống kê về định mức chi tiêu, cơ cấu thu nhập và nhu cầu vốn nông hộ nghèo cung cấp dữ liệu cơ sở phục vụ việc xây dựng kế hoạch giảm nghèo cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo của huyện Vĩnh Lộc lại tăng vọt từ 10,09% năm 2005 lên 32,8% năm 2006?

Sự gia tăng này bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính:

• Huyện bắt đầu áp dụng chuẩn nghèo mới giai đoạn 2006 - 2010 theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg, nâng mức chuẩn thu nhập nông thôn từ 100.000 đồng lên 200.000 đồng/người/tháng, làm tăng quy mô số hộ rơi vào diện nghèo theo tiêu chí mới.
• Ảnh hưởng nghiêm trọng của thiên tai bão số 7 (tháng 12/2005) gây ngập lụt, mất trắng mùa màng và thiệt hại tài sản tại 5 xã ven lưu vực sông Mã và sông Bưởi (Vĩnh Hòa, Vĩnh Khang, Vĩnh Yên, Vĩnh Hùng, Vĩnh Tiến).

2. Chuẩn nghèo áp dụng cho khu vực nông thôn giai đoạn 2001 - 2005 và 2006 - 2010 khác nhau như thế nào?

• Giai đoạn 2001 - 2005: Nông thôn miền núi, hải đảo là 80.000 đồng/người/tháng (960.000 đồng/năm); nông thôn đồng bằng là 100.000 đồng/người/tháng (1.200.000 đồng/năm).
• Giai đoạn 2006 - 2010 (theo Quyết định 1143/2005/QĐ-LĐTBXH): Quy định thống nhất cho toàn bộ khu vực nông thôn là 200.000 đồng/người/tháng.

3. Cơ cấu chi tiêu của hộ nghèo huyện Vĩnh Lộc có đặc điểm gì nổi bật?

Theo số liệu điều tra tháng 12/2007, hộ nghèo dành tới 78,80% tổng chi tiêu cho nhu cầu ăn uống tối thiểu, 10,20% cho sinh hoạt, 3,50% cho y tế và chỉ có 2,50% cho giáo dục - văn hóa. Do mức thu nhập thấp không đủ trang trải các nhu cầu tối thiểu, tích lũy bình quân hàng tháng của hộ nghèo bị âm 161.920 đồng/tháng.

4. Nhu cầu vay vốn sản xuất bình quân của hộ nghèo tại Vĩnh Lộc là bao nhiêu?

Theo kết quả điều tra và thống kê của huyện năm 2007, nhu cầu vốn cần vay bình quân của hộ nghèo để phục vụ sản xuất kinh doanh là 5.000.000 đồng/hộ, tập trung chủ yếu vào vốn mua con giống chăn nuôi (749.280 đồng/hộ) và ngành nghề dịch vụ khác.

5. Những xã nào tại huyện Vĩnh Lộc có tỷ lệ hộ nghèo cao và nằm trong diện Chương trình 135?

Các xã có tỷ lệ hộ nghèo cao tập trung ở các vùng miền núi và vùng chiêm trũng đặc biệt khó khăn, trong đó các xã thuộc diện Chương trình 135 được ghi nhận gồm có: Vĩnh Quang (tỷ lệ nghèo 35,72% năm 2006), Vĩnh Tiến (9,3% năm 2006), Vĩnh Phúc (21,2% năm 2006), Vĩnh Tân (32,5% năm 2006) và Vĩnh An (37,8% năm 2006).

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã phản ánh toàn diện bức tranh kinh tế - xã hội và thực trạng nghèo đói tại huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn chuyển đổi tiêu chí đánh giá giai đoạn 2001 - 2008. Thông qua hệ thống dữ liệu thống kê kết hợp khảo sát thực địa, tác giả đã làm rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng đói nghèo từ góc độ điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng, đất đai manh mún đến cơ cấu thu - chi thâm hụt của hộ nông dân. Các định hướng giải pháp được đề xuất cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng giúp địa phương nâng cao hiệu quả triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: ĐÓI NGHÈO VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐÓI NGHÈO I. Các khái niện liên quan đến đói nghèo 1.1 Khái niệm về nghèo, đói 1. Theo quan niệm của Quốc tế Theo Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP): Nghèo đói là trạng thái môt bộ phận dân cư không được hưởng và thõa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Khái niệm nghèo đói có thể chia theo hai cách khác nhau: Nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối.

- Nghèo tương đối là sự thõa mãn chưa đầy đủ nhu cầu cuộc sống của con người như: cơm ăn chưa ngon, quần áo chưa mặc đẹp, nhà ở chưa khang trang. hay nói cách khác là có sự so sánh về thoã mãn các nhu cầu cuộc sống giữa người này với người khác, vùng này với vùng khác. Trong những xã hội được gọi là thịnh vượng, nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân. Nghèo tương đối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó.

Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc. Người ta gọi là nghèo tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất (tương đối), việc thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng hơn. Việc nghèo đi về Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Website: http://www.vn Email :4lienhe@docs.368 văn hóa-xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt tài chính một phần được các nhà xã hội học xem như là một thách thức xã hội nghiêm trọng.

- Nghèo tuyệt đối là sự không thoã mãn những nhu cầu tối thiểu của con người để duy trì cuộc sống như: Cơm ăn không đủ no, áo không đủ mặc, nhà cửa không bảo đảm chống được mưa nắng, thiên tai bão lũ.không so sánh với ai khác nhưng bản thân họ không đủ lượng calo cần thiết để duy trì cuộc sống. Hộ nghèo tuyệt đối là đối tượng chủ yếu của chương trình, mục tiêu xoá đói giảm nghèo phải tác động. Để xem xét mức độ nghèo đói chúng ta cần thước đo gọi là chuẩn nghèo. Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nước đang phát triển, Ngân hàng thế giới, đã đưa ra khái niệm nghèo tuyệt đối.

Định nghĩa khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: "Nghèo ở mức độ tuyệt đối.là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta." Ranh giới cho nạn nghèo tương đối dựa vào nhiều số liệu thống kê khác nhau cho một xã hội. Một con số cho ranh giới của nạn nghèo được dùng trong chính trị và công chúng là 50% hay 60% của thu nhập trung bình. Vì thế từ năm 2001 trong các nước thành viên của Liên minh Châu Âu những người được coi là nghèo khi có ít hơn 60% trị trung bình của thu nhập ròng tương đương.

Lý luận của những người phê bình cho rằng con số này trên thực tế cho biết rất ít về chuẩn mực cuộc sống của con người. Những ai hiện tại có ít hơn 50% của thu nhập trung bình thì cũng vẫn có ít hơn 50% của trung bình khi tất cả các thu nhập đều tăng gấp 10 lần. Vì thế những người đó vẫn còn là nghèo tương đối. Và khi những người giàu bỏ đi hay mất tiền của thì sẽ giảm trung bình của thu nhập đi và vì thế làm giảm thiểu nghèo tương đối trong một nước.

Ngược lại nghèo tương đối sẽ tăng lên khi một người không nghèo có thể tăng được thu nhập ngay cả khi những Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Website: http://www.vn Email :5lienhe@docs.368 người có thu nhập khác vẫn không có thay đổi. Người ta còn phê bình là ranh giới nghèo trộn lẫn vấn đề nghèo với vấn đề phân bố thu nhập. Vì một sự phân chia rõ ràng giữa nghèo và giàu trên thực tế không có nên khái niệm ranh giới nguy cơ nghèo cũng hay được dùng cho ranh giới nghèo tương đối. Ngược với ranh giới nghèo tương đối, các phương án tính toán ranh giới nghèo tuyệt đối đã đứng vững.

Các ranh giới nghèo tuyệt đối được tính toán một cách phức tạp bằng cách lập ra những giỏ hàng cần phải có để có thể tham gia vào cuộc sống xã hội. Các ranh giới nghèo tương đối và nghèo tuyệt đối đều không có thể xác định được nếu như không có trị số tiêu chuẩn cho trước. Việc chọn lựa một con số phần trăm nhất định từ thu nhập trung bình và ngay cả việc xác định một giỏ hàng đều không thể nào có thể được giải thích bằng các giá trị tự do. Vì thế mà chúng được quyết định qua những quá trình chính trị.

Quan niệm đói nghèo của Việt Nam. - Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có khả năng thõa mãn một phần các nhu cầu cơ bản của con người và có mức sống ngang bằng với mức sống tối thiểu của cộng động xét trên mọi phương diện. - Đói là tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu, không đảm bảo nhu cầu vật chất để duy trì cuộc sống. - Xóa đói giảm nghèo là một chiến lược của Chính Phủ Việt Nam nhằm giải quyết vấn đề đói nghèo và phát triển kinh tế tại Việt Nam.

Đói nghèo là vấn đề ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững, đồng thời là vấn đề xã hội nhạy cảm nhất. Không thể lãng quên nhóm cộng đồng yếu thế, ít cơ hội theo kịp tiến trình phát triển mà Chính phủ với việc cải cách, sửa đổi những khiếm khuyết của thể chế kinh tế để nhóm nghèo đói tự vươn lên xoá đói giảm nghèo. Như vậy đã có hai quan niệm về nghèo đói nhưng nhìn chung chúng đều đề cập đến sự thõa mãn nhu cầu của con người. Trong bài viết này chúng ta sẽ sử dụng qua niệm nghèo đói của việt nam để đánh giá thực trạng nghèo đói trên địa bàn.

Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Website: http://www.vn Email :6lienhe@docs.2 cách xác định chuẩn nghèo 1.1 Cách xác định chuẩn nghèo quốc tế - Ngân hàng thế giới WB đưa ra cách xác định mức chuẩn nghèo đói như sau + Nghèo lương thực thực phẩm: tổng chi dùng chỉ tính riêng cho phần lương thực thực phẩm, làm sao để đảm bảo lượng dinh dưỡng tối thiểu cho một người là 2100 kcal/ngày đêm; + Nghèo chung: tổng chi dùng cho cả giỏ hàng tiêu dùng tối thiểu, được xác định bằng cách ước lượng tỷ lệ: 70% chi dùng dành cho lương thực thực phẩm, 30% cho các khoản còn lại. - Chuẩn nghèo của thế giới hiện nay là thu nhập bình quân 1,25USD/người/ngày (tương đương với 600.000 đồng/người/tháng); chuẩn nghèo của châu Á là 1,35 USD/người/ngày (650.000 đồng/ người/tháng). Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới (WB), với chuẩn thu nhập 1,25 USD/người/ngày, trên thế giới hiện có đến 1,4 tỉ người (hơn 20% dân số thế giới) sống ở mức nghèo khổ. Cách xác định chuẩn nghèo đói của việt nam Có 3 căn cứ quan trọng để xác định chuẩn nghèo đói: - Căn cứ vào nhu cầu tối thiểu, nhu cầu này được lượng hoá bằng mức chi tiêu về lương thực,thực phẩm thiết yếu để duy trì cuộc sống với nhiệt lượng tiêu dùng từ 2.300 Kcal/người/ngày.

- Căn cứ vào mức thu nhập bình quân đầu người/tháng. Trong đó đặc biệt quan tâm đến thu nhập bình quân đầu người/tháng của nhóm có thu nhập thấp(20 % số hộ). - Căn cứ vào nguồn lực thực tế của quốc gia, của từng địa phương đã được cụ thể hoá bằng mục tiêu chương trình quốc gia xoá đói giảm nghèo và chương trình của từng địa phương để thực hiện công tác xoá đói giảm nghèo. Từ 3 căn cứ trên có thể cho thấy: Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Website: http://www.vn Email :7lienhe@docs.368 + Xác định chuẩn nghèo đói phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng quốc gia, từng địa phương, song trong đó có một phần yếu tố chủ quan của các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách.

+ Chuẩn nghèo phụ thuộc vào yếu tố khách quan trong đó có một phần yếu tố chủ quan. * Chuẩn mực nghèo đói giai đoạn 2001-2005 và 2006-2010: - Giai đoạn 2001-2005 Nông thôn miền núi, hải đảo: thu nhập bình quân 80.000 đ/người/tháng, hay 960.000đồng/người/năm được coi là nghèo. Nông thôn đồng bằng: Thu nhập bình quân 100.000đồng/người/tháng, hay 1.000đồng/người/năm được coi là nghèo. Khu vực thành thị: Thu nhập bình quân 150.000đồng/người/tháng, hay 1.000đồng/người/năm được coi là nghèo.

- Giai đoạn 2006-2010: Chuẩn nghèo chỉ áp dụng cho 2 khu vực là: Khu vực Nông thôn: Thu nhập bình quân 200.000đồng/người/tháng, được coi là nghèo. Khu vực thành thị: Thu nhập bình quân 260.000đồng/người/tháng, được coi là nghèo. - chuẩn nghèo năm 2009 Hộ nông dân có thu nhập bình quân đầu người từ 300.000 đồng một tháng trở xuống, hộ thành thị từ 390.000 đồng trở xuống sẽ được xếp vào diện hộ nghèo, được hưởng các chính sách hỗ trợ của nhà nước 1. Một số khái niệm liên quan.

- Hộ nghèo: Là những hộ có thu nhập bình quân đầu người trong hộ dưới ngưỡng đói nghèo. Theo quyết định số 1143/2005/QĐ-LĐTBXH ngày 01/11/2005 của Bộ trưởng Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, chuẩn nghèo giai đoạn 2005-2010 Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Website: http://www.vn Email :8lienhe@docs.368 được quy định cho mức thu nhập bình quân đầu người trong hộ cho từng vùng như sau: + Vùng nông thôn đồng bằng: 200.000 đồng/người/tháng. + Vùng thành thị: 260.000 đồng/người/tháng. Những hộ có mức thu nhập bình quân đầu người dưới mức quy định nêu trên được xác nhận là hộ nghèo.

Chuẩn nghèo thay đổii theo thời gian chứ không cố định. Căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế- xã hội, địa phương nào có đủ điều kiện sau đây có thể nâng chuẩn nghèo lên để phù hợp với thực tế của địa phương đó: + Thu nhập bình quân đầu người cao hơn thu nhập bình quân của cả nước. + Có tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn tỷ lệ hộ nghèo trung bình của cả nước. + Tự cân đối được ngân sách và tự giải quyết được các chính sách đói nghèo theo chuẩn nâng lên.