Giảm Nghèo Bền Vững Ở Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích các giải pháp giảm nghèo bền vững tại Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế.

• Tác giả: Đặng Thị Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Thiên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Giảm Nghèo Theo Hướng Bền Vững Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIẢM NGHÈO THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
• 1.1. Lý luận chung về đói nghèo
• 1.1.1. Quan niệm về vấn đề đói nghèo, ngưỡng nghèo và các chỉ tiêu về mức độ nghèo
• 1.1.2. Nguyên nhân đói nghèo
• 1.2. Những vấn đề chung về giảm nghèo bền vững
• 1.2.1. Quan niệm về giảm nghèo bền vững
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá mức độ bền vững trong giảm nghèo
• 1.2.3. Những nhân tố ảnh hưởng tới giảm nghèo bền vững
• 1.2.4. Sự cần thiết phải giảm nghèo bền vững trong quá trình phát triển kinh tế xã hội
• 1.3. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số nước và khả năng áp dụng đối với Việt Nam
• 1.3.1. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số nước trong khu vực và trên thế giới
• 1.3.2. Bài học và khả năng vận dụng đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tình hình thực hiện công tác giảm nghèo theo hướng bền vững ở Việt Nam từ 1998-2010
• 2.1.1. Tình hình giảm nghèo giai đoạn 1998 - 2000
• 2.1.2. Tình hình giảm nghèo giai đoạn 2001 - 2005
• 2.1.3. Tình hình giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010
• 2.2. Những đánh giá kết quả thực hiện giảm nghèo theo hướng bền vững
• 2.2.1. Những kết quả tích cực và nguyên nhân
• 2.2.2. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu giảm nghèo theo hướng bền vững đến năm 2020
• 3.2. Định hướng giảm nghèo đến năm 2020
• 3.2.1. Dự báo xu hướng giảm nghèo trong thời gian tới
• 3.2.2. Những định hướng giảm nghèo đến năm 2020
• 3.3. Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác giảm nghèo và thực hiện giảm nghèo bền vững
• 3.3.1. Nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo nguồn lực xóa đói giảm nghèo
• 3.3.2. Nhóm giải pháp trực tiếp hỗ trợ người nghèo
• 3.3.3. Nhóm giải pháp đối với các chương trình, dự án, chính sách hỗ trợ giảm nghèo đặc thù
• 3.3.4. Giải pháp đối với khâu tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giảm Nghèo Bền Vững Ở Việt Nam Tổng Quan Về Thực Trạng

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Từ năm 1998, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình giảm nghèo, đạt được những thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, tình trạng nghèo đói vẫn còn tồn tại, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Việc hiểu rõ thực trạng giảm nghèo bền vững là cần thiết để đề ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Tình Hình Giảm Nghèo Tại Việt Nam Giai Đoạn 1998 2010

Trong giai đoạn 1998-2010, tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam đã giảm từ 13% xuống còn 7%. Các chương trình như Chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo đã góp phần quan trọng trong việc cải thiện đời sống người dân.

1.2. Những Thành Tựu Đạt Được Trong Giảm Nghèo

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác giảm nghèo, như nâng cao thu nhập bình quân đầu người và cải thiện điều kiện sống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

II. Những Thách Thức Trong Giảm Nghèo Bền Vững Ở Việt Nam

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng công tác giảm nghèo bền vững ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng tái nghèo, sự chênh lệch giữa các vùng miền và thiếu hụt nguồn lực là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Nguy Cơ Tái Nghèo Tại Các Khu Vực Khó Khăn

Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhưng vẫn sống trong tình trạng dễ bị tổn thương. Chỉ cần một cú sốc nhỏ như thiên tai hay bệnh tật có thể khiến họ rơi vào cảnh nghèo đói.

2.2. Sự Chênh Lệch Giữa Các Vùng Miền

Các vùng miền khác nhau có mức độ phát triển không đồng đều. Vùng núi và vùng sâu, vùng xa thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội và kinh tế.

III. Các Giải Pháp Chính Để Giảm Nghèo Bền Vững Ở Việt Nam

Để giảm nghèo bền vững, Việt Nam cần triển khai các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề và phát triển kinh tế địa phương là những yếu tố quan trọng.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Tài Chính Cho Người Nghèo

Cần có các chương trình tín dụng ưu đãi cho người nghèo để họ có thể đầu tư vào sản xuất và kinh doanh, từ đó nâng cao thu nhập.

3.2. Đào Tạo Nghề Và Tạo Việc Làm

Đào tạo nghề cho người nghèo là một trong những giải pháp quan trọng giúp họ có thể tìm kiếm việc làm và cải thiện thu nhập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Giảm Nghèo

Nghiên cứu về giảm nghèo bền vững đã chỉ ra nhiều bài học quý giá từ các quốc gia khác. Việc áp dụng các mô hình thành công vào thực tiễn Việt Nam là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảm nghèo.

4.1. Kinh Nghiệm Giảm Nghèo Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc giảm nghèo thông qua các chương trình hỗ trợ xã hội và phát triển kinh tế. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này.

4.2. Đánh Giá Kết Quả Các Chương Trình Giảm Nghèo

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo hiện tại để điều chỉnh và cải thiện các chính sách trong tương lai.

V. Kết Luận Về Giảm Nghèo Bền Vững Ở Việt Nam

Giảm nghèo bền vững là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết cho sự phát triển của Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương Lai Của Công Tác Giảm Nghèo

Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh các chương trình giảm nghèo bền vững, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội phát triển.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Giảm Nghèo

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chương trình giảm nghèo. Sự tham gia của người dân sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các giải pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1993–2004, Việt Nam đã đạt được thành tựu ấn tượng khi giảm tỷ lệ nghèo từ 58,1% xuống còn 24,1% theo chuẩn quốc tế, hoàn thành Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ trước thời hạn 10 năm. Tuy nhiên, tính bền vững của công tác giảm nghèo vẫn là thách thức lớn đối với nền kinh tế. Thực tế cho thấy, phần lớn các hộ vừa thoát nghèo có mức thu nhập nằm sát ngưỡng nghèo, chỉ cao hơn khoảng 5% đến 10%. Khi gặp các biến cố bất lợi như thiên tai, dịch bệnh hay lạm phát, hàng vạn hộ gia đình có nguy cơ rơi trở lại vào cảnh nghèo đói. Hàng năm, cả nước vẫn có khoảng 1 đến 1,2 triệu lượt người cần trợ cấp xã hội và cứu trợ khẩn cấp do rủi ro môi trường và mùa vụ.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chuyển đổi phương thức giảm nghèo từ trợ cấp thụ động mang tính ngắn hạn sang thiết lập cơ chế phát triển nội sinh, tự chủ và lâu dài. Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị với đề tài "Giảm nghèo theo hướng bền vững ở Việt Nam" do tác giả Đặng Thị Hoài thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Đình Thiên nhằm giải quyết bài toán cấp bách này. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững, đánh giá thực trạng triển khai các chính sách xóa đói giảm nghèo ở cấp trung ương và địa phương, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1998–2010 và định hướng tầm nhìn phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020. Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để giữ vững tỷ lệ giảm nghèo hàng năm từ 1,5% đến 2%, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ tái nghèo trên phạm vi cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển con người và lý thuyết năng lực của nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Amartya Sen, nhìn nhận nghèo đói không chỉ là sự thiếu thốn về vật chất hay thu nhập đơn thuần mà là sự thiếu hụt cơ hội lựa chọn và quyền tham gia vào các tiến trình kinh tế - xã hội của cộng đồng. Kết hợp với quan điểm của Ngân hàng Thế giới và Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển Xã hội tại Copenhagen năm 1995, nghèo đói được tiếp cận đa chiều, bao gồm thiếu hụt về dinh dưỡng, y tế, giáo dục, sự dễ bị tổn thương và tình trạng không có tiếng nói.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào năm khái niệm trụ cột:

1. Nghèo tuyệt đối: Tình trạng cá nhân có thu nhập dưới 1 USD/ngày (theo sức mua tương đương), không đáp ứng được mức nhu cầu dinh dưỡng tối thiểu là 107.234 đồng/người/tháng theo số liệu khảo sát năm 1998.
2. Nghèo tương đối: Tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng chuẩn chung 149.156 đồng/người/tháng, chiếm dưới 50% mức thu nhập trung bình xã hội.
3. Khoảng cách nghèo (Poverty Gap): Thước đo thể hiện mức độ thiếu hụt chi tiêu bình quân của người nghèo so với chuẩn nghèo quốc gia.
4. Giảm nghèo bền vững: Quá trình nâng cao chất lượng giảm nghèo, trang bị năng lực tự thân và sinh kế để người dân duy trì mức sống vượt chuẩn nghèo một cách ổn định, không bị tái nghèo trước các cú sốc kinh tế - xã hội.
5. Chỉ số bất bình đẳng: Đánh giá mức độ phân hóa giàu nghèo thông qua hệ số GINI, tiêu chuẩn 40 của Ngân hàng Thế giới và tỷ số Kuznets nhằm đo lường sự công bằng trong phân phối thành quả tăng trưởng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo điều tra hộ nghèo toàn quốc của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các báo cáo chuyên đề từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP). Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu tổng hợp của 64 tỉnh, thành phố, phân tích chuyên sâu tại 1.274 thôn, bản đặc biệt khó khăn thuộc 369 huyện và 62 huyện nghèo trọng điểm trên cả nước. Phương pháp chọn mẫu áp dụng theo phương thức phân tầng ngẫu nhiên kết hợp thống kê toàn diện theo địa bàn hành chính, bảo đảm tính đại diện cao cho các vùng sinh thái đặc thù như Tây Bắc, Tây Nguyên và Bắc Trung Bộ.

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Việc sử dụng phương pháp lịch sử giúp tái hiện tiến trình thực thi chính sách qua ba mốc thời gian: 1998–2000 (Chương trình 133), 2001–2005 (Chiến lược toàn diện về Tăng trưởng và Giảm nghèo) và 2006–2010 (Chương trình 135 giai đoạn II và Nghị quyết 30a). Phương pháp logic cùng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chỉ số kinh tế được lựa chọn nhằm bóc tách các mối quan hệ biện chứng giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế, sự chuyển dịch cơ cấu và chất lượng cuộc sống của hộ nghèo, khắc phục sự sai lệch khi chỉ đánh giá nghèo đói qua số lượng đơn thuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ nghèo giảm nhanh về số lượng nhưng bộc lộ tính mong manh khi thay đổi chuẩn đo lường. Trong giai đoạn 2001–2005, tỷ lệ nghèo toàn quốc giảm mạnh từ 17,2% xuống còn 7,0% theo chuẩn nghèo cũ. Tuy nhiên, khi Chính phủ ban hành chuẩn nghèo mới theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg (200.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và 260.000 đồng/người/tháng ở thành thị), tỷ lệ hộ nghèo cả nước lập tức tăng vọt lên 22,0%, tương ứng với 3,9 triệu hộ dân.

Thứ hai, sự phân hóa và chênh lệch nghèo đói giữa các vùng kinh tế diễn ra gay gắt. Đầu năm 2005, tỷ lệ hộ nghèo tại vùng Tây Bắc đứng ở mức 12,0% (chuẩn cũ) và vọt lên 44,0% theo chuẩn mới; vùng Tây Nguyên chiếm 40,0%; vùng Bắc Trung Bộ chiếm 35,0%. Ngược lại, khu vực Đông Nam Bộ chỉ có 1,7% hộ nghèo theo chuẩn cũ và duy trì ở mức dưới 5,0% theo chuẩn mới. Khoảng cách thu nhập và tỷ lệ nghèo giữa vùng núi cao, đồng bào dân tộc thiểu số với vùng đồng bằng duyên hải ngày càng giãn rộng.

Thứ ba, điều tra nguyên nhân nghèo đói năm 2004 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chỉ ra cơ cấu điểm nghẽn của người nghèo:

• 79,0% hộ thiếu vốn sản xuất kinh doanh;
• 70,0% hộ thiếu kiến thức, kỹ năng sản xuất;
• 35,0% hộ thiếu thông tin thị trường;
• 32,0% hộ có thành viên ốm đau, bệnh tật kéo dài;
• 29,0% hộ thiếu đất canh tác;
• 24,0% hộ nghèo do đông con và thiếu việc làm.

Thứ tư, các chương trình mục tiêu quốc gia tạo bước đột phá rõ nét về hạ tầng nhưng hiệu quả chuyển đổi sinh kế chưa đồng đều. Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2006–2010 đã hỗ trợ 6,2 triệu lượt hộ vay vốn ưu đãi với mức 7 đến 8 triệu đồng/lượt, cấp 52 triệu lượt thẻ bảo hiểm y tế và miễn giảm học phí cho 8 triệu lượt học sinh. Chương trình 135 giai đoạn II với tổng ngân sách trên 14.000 tỷ đồng đã kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo tại các xã đặc biệt khó khăn từ 47,0% năm 2006 xuống còn 28,8% năm 2010, đưa tỷ lệ xã có đường giao thông cơ giới lên 80,7%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tính không bền vững là do các chính sách trước đây tập trung nhiều vào hỗ trợ trực tiếp, mang tính chất bao cấp và giải quyết khó khăn tức thời. Tác giả luận văn đồng tình với nhận định của PGS. Trần Đình Thiên: việc trao tặng nhà cửa hay hiện vật sinh hoạt chỉ mang lại kết quả trước mắt; muốn giảm nghèo bền vững, Nhà nước phải trang bị phương thức phát triển mới và năng lực phòng ngừa rủi ro cho người dân.

Khi so sánh với quốc tế, bài học từ Ngân hàng Grameen Bank (Băng-la-đét) với mô hình tín dụng vi mô tín chấp không cần tài sản thế chấp (96,8% người vay là phụ nữ nghèo) và chính sách "Tam nông" của Trung Quốc (đầu tư 103 tỷ Nhân dân tệ/năm cho giáo dục nông thôn và nâng mức trợ cấp bảo hiểm y tế từ 20 lên 40 Nguyên) cho thấy Việt Nam cần chuyển mạnh sang đầu tư nâng cao nguồn nhân lực và chuỗi giá trị nông nghiệp.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được mô hình hóa hiệu quả qua hệ thống biểu đồ cột chồng trực quan, so sánh biến động tỷ lệ hộ nghèo giữa 8 vùng sinh thái qua các giai đoạn điều chỉnh chuẩn nghèo 2001, 2005 và 2010, kết hợp với bảng phân bổ chi tiết cơ cấu nguồn vốn tín dụng chính sách nhằm minh chứng cho tính ưu việt của mô hình hỗ trợ có điều kiện.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc chính sách tín dụng vi mô và nâng cao hạn mức vốn vay ưu đãi. Ngân hàng Chính sách Xã hội cần nâng mức cho vay bình quân từ 7–8 triệu đồng lên 25–30 triệu đồng/hộ trong giai đoạn 2011–2015, gắn thời hạn vay linh hoạt 3–5 năm với chu kỳ sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi, phấn đấu đạt 100% hộ nghèo có phương án sản xuất khả thi được tiếp cận nguồn vốn.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và đào tạo nghề theo địa chỉ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức tối thiểu 40.000 lớp tập huấn khuyến nông - lâm - ngư mỗi năm, hướng dẫn trực tiếp kỹ năng thâm canh và liên kết chuỗi giá trị; bảo đảm tỷ lệ trên 70% lao động nghèo sau khi học nghề tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm ổn định đến năm 2015.

Thứ ba, tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng liên vùng cho 62 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a và Chương trình 135. Chính phủ và Ủy ban Nhân dân các tỉnh miền núi ưu tiên hoàn thiện 100% hệ thống giao thông từ trung tâm xã đến thôn bản và hệ thống thủy lợi nhỏ phục vụ trên 85% diện tích lúa nước trước năm 2020, tạo tiền đề giảm tỷ lệ hộ nghèo ở các địa bàn khó khăn xuống dưới 15%.

Thứ tư, mở rộng lưới an sinh xã hội và củng cố quỹ phòng ngừa rủi ro cộng đồng. Bộ Y tế và Bảo hiểm Xã hội Việt Nam duy trì cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho 100% người thuộc hộ nghèo và hỗ trợ 70% mức đóng cho hộ cận nghèo; đồng thời thiết lập cơ chế quỹ cứu trợ thiên tai tại chỗ ở cấp xã nhằm bảo vệ kịp thời cho hơn 1,2 triệu đối tượng dễ bị tổn thương, ngăn chặn tình trạng tái nghèo do rủi ro bất khả kháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách tại các Bộ, ngành trung ương: Cán bộ thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Dân tộc và Bộ Kế hoạch và Đầu tư có thể sử dụng luận văn làm cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chuẩn nghèo đa chiều và thiết kế các Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011–2020.
2. Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế chính trị: Tài liệu cung cấp khung phân tích học thuật chuẩn mực, hệ thống số liệu thực chứng phong phú và phương pháp luận đánh giá tác động của chính sách kinh tế - xã hội đối với công bằng xã hội.
3. Chuyên gia tại các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ (WB, UNDP, ADB): Nguồn dữ liệu thực nghiệm giá trị để đánh giá hiệu quả các dự án hỗ trợ kỹ thuật, vốn vay ODA và xây dựng các chương trình can thiệp phát triển cộng đồng tại các vùng dân tộc thiểu số Việt Nam.
4. Lãnh đạo và cán bộ chuyên trách giảm nghèo tại chính quyền địa phương: Tài liệu hướng dẫn thực tiễn giúp Ủy ban Nhân dân các huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn xây dựng đề án sinh kế phù hợp với phong tục tập quán và điều kiện tự nhiên của từng địa bàn cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm giảm nghèo theo hướng bền vững trong luận văn được hiểu như thế nào?
Giảm nghèo bền vững là quá trình nâng cao chất lượng cuộc sống người nghèo, bảo đảm thu nhập thực tế vượt xa chuẩn nghèo và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Trọng tâm của phương thức này là trang bị năng lực tự thân, kiến thức sản xuất và hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công để người dân không bị tái nghèo khi gặp biến cố.

2. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam tăng đột biến từ 7,0% lên 22,0% vào cuối năm 2005?
Sự gia tăng này xuất phát từ việc Chính phủ ban hành chuẩn nghèo mới sát thực tế hơn tại Quyết định 170/2005/QĐ-TTg (nâng từ 80.000–150.000 đồng lên 200.000–260.000 đồng/tháng). Điều này phản ánh thực tế phần lớn người dân thoát nghèo giai đoạn trước chỉ có mức sống nằm sát ngưỡng sàn, thiếu tính bền vững.

3. Đâu là những nguyên nhân nội tại chủ yếu dẫn đến tình trạng đói nghèo dai dẳng?
Theo kết quả điều tra của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2004, ba nguyên nhân nội tại lớn nhất là thiếu vốn sản xuất (79%), thiếu kiến thức kỹ năng canh tác (70%) và thiếu thông tin thị trường (35%), kết hợp cùng rào cản tập quán lạc hậu và trình độ học vấn thấp.

4. Bài học kinh nghiệm nổi bật nhất từ mô hình Grameen Bank (Băng-la-đét) là gì?
Mô hình khẳng định hiệu quả của việc cấp tín dụng vi mô tín chấp không cần tài sản bảo đảm cho người có thu nhập dưới 100 USD/năm, với 96,8% thành viên là phụ nữ. Điểm cốt lõi là gắn kết nguồn vốn vay nhỏ với sự giám sát cộng đồng và hướng dẫn quy trình làm ăn thực tế.

5. Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP đóng vai trò gì trong việc tạo đột phá cho các huyện nghèo nhất?
Nghị quyết 30a tập trung nguồn lực tổng hợp hỗ trợ cho 62 huyện nghèo nhất cả nước. Trong 2 năm triển khai, chương trình đã huy động 1.300 tỷ đồng từ các doanh nghiệp nhà nước và xây dựng hoàn thành hơn 73.000 căn nhà cho người nghèo, tạo đòn bẩy vững chắc để phát triển hạ tầng và sản xuất.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống lý luận Kinh tế chính trị về giảm nghèo bền vững, khẳng định đây là tiền đề sống còn để duy trì ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế dài hạn.
• Đánh giá toàn diện bức tranh giảm nghèo của Việt Nam từ 1998 đến 2010 qua các chương trình trọng điểm, chỉ rõ nghịch lý giữa tốc độ giảm số lượng và nguy cơ tái nghèo cao tại các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên.
• Xác định rõ ràng các rào cản nội tại của người nghèo với 79% thiếu vốn và 70% thiếu kiến thức kỹ thuật, khẳng định yêu cầu cấp bách phải thay đổi từ cơ chế trợ cấp sang hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất tự thân.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về tín dụng vi mô, đào tạo nghề, hạ tầng 62 huyện nghèo và lưới an sinh xã hội cho giai đoạn 2011–2020.
• Đây là công trình nghiên cứu khoa học có giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp nền tảng quan trọng cho công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững của Việt Nam trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Bạn có thể tham khảo toàn văn luận văn để xây dựng các chính sách an sinh xã hội và đề án phát triển kinh tế địa phương đạt hiệu quả cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chương sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của giảm nghèo theo hướng bền vững. Chƣơng 2: Tình hình thực hiện công tác giảm nghèo theo hướng bền vững ở Việt Nam. Chƣơng 3: Quan điểm, định hướng và một số giải pháp giảm nghèo theo hướng bền vững ở Việt Nam. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIẢM NGHÈO THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1.

Lý luận chung về đói nghèo 1. Quan niệm về vấn đề đói nghèo, ngưỡng nghèo và các chỉ tiêu về mức độ nghèo 1. Quan niệm của một số tổ chức quốc tế và Việt Nam về vấn đề nghèo đói Mặc dù trên thế giới hiện nay có rất nhiều quan niệm về nghèo đói được các thiết chế kinh tế quốc tế, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ đưa ra. Mỗi một quan niệm đưa ra đều dựa trên những nguyên tắc và cách tiếp cận riêng về nghèo đói, song nhìn chung có thể chú ý vào một số quan niệm chủ yếu sau: Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen (Đan Mạch) năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa về nghèo đói như sau: "Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 đô la (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại" - đây được coi là quan niệm đói nghèo tuyệt đối.1: Tỷ lệ dân số sống dƣới 1 đô la Mỹ một ngày ở một số nƣớc Đầu những năm 90 (%) Cuối những năm 90 (%) Trung Quốc 31.9 (95) Hàn Quốc dưới 2 (2000) Cam- pu- chia 48.2 (97) Nguồn: Báo cáo năm 2002 của Liên hiệp quốc.

7 Tuy vậy, cũng có quan niệm khác về nghèo đói mang tính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hàng đầu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) - ông AbapiSen, người được giải thưởng Nobel về kinh tế năm 1998 cho rằng: "Nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng". Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra quan điểm: Nghèo là một khái niệm đa chiều vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất. Nghèo không chỉ gồm các chỉ số dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các vấn đề liên quan đến năng lực như dinh dưỡng, sức khoẻ, giáo dục, khả năng dễ bị tổn thương, không có quyền phát ngôn và không có quyền lực. Theo Hội nghị chống đói nghèo khu vực châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993, "Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương".

Đây có thể coi là một định nghĩa chung nhất về nghèo, có tính chất hướng dẫn về phương pháp đánh giá, nhận diện những nét chính phổ biến về nghèo. Từ những quan niệm nói trên, có thể thấy rõ đói nghèo gồm những khía cạnh cơ bản như sau: - Đầu tiên và trên hết là sự khốn cùng về vật chất, được đo lường theo một tiêu chí thích hợp về thu nhập hoặc tiêu dùng. - Đi kèm với sự khốn cùng về vật chất là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục và y tế. - Nguy cơ dễ bị tổn thương và dễ gặp rủi ro, tức là khả năng một hộ gia đình hay cá nhân bị rơi vào cảnh đói nghèo về thu nhập hay sức khoẻ.

- Cuối cùng là tình trạng không có tiếng nói, không được tham gia và không có quyền lực của người nghèo. 8 Đối với Việt Nam, theo quan niệm thông thường thì nghèo đói dùng để chỉ cả tình trạng nghèo và tình trạng đói. Nhưng thực ra vấn đề nghèo và đói là hai vấn đề khác nhau: đói được hiểu là tình trạng không đủ nhu cầu về ăn; còn nghèo là nói đến tình trạng khó khăn chung về việc không có khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản, song chủ yếu lại là các nhu cầu về phi lương thực thực phẩm như nhà ở, mặc, y tế, giáo dục, văn hoá, đi lại và giao tiếp xã hội. Khi nghiên cứu về vấn đề nghèo theo cấp độ để xây dựng và ban hành các chính sách, chương trình giảm nghèo cụ thể, chúng ta còn đưa ra và sử dụng các thuật ngữ như: hộ nghèo, xã nghèo, huyện nghèo.

Các nhà nghiên cứu và quản lý ở nước ta hiện nay cũng thừa nhận và sử dụng khái niệm nghèo do Uỷ ban Kinh tế - xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) đưa ra nói trên và đây cũng là quan điểm của tác giả luận văn. Theo tác giả luận văn, đây là định nghĩa chung nhất về đói nghèo vì vậy khái niệm nghèo trong luận văn này được hiểu là: tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Quan niệm về ngưỡng nghèo Khi nghiên cứu về vấn đề nghèo, cần có một thước đo cụ thể và phải bao hàm 3 yếu tố: Lựa chọn tiêu chí nghiên cứu và chỉ số phúc lợi; Cần lựa chọn một ngưỡng nghèo: là mức giới hạn mà cá nhân hay hộ gia đình nằm dưới mức đó sẽ bị coi là nghèo; Chọn ra một thước đo đói nghèo được sử dụng để phản ánh cho tổng thể hoặc một nhóm dân cư. Về tiêu chí nghiên cứu, khía cạnh tiền tệ của nghèo đói được phản ánh qua mức chi tiêu bình quân đầu người hoặc thu nhập bình quân đầu người.

Tuy vậy, hiện tại số liệu về chi tiêu được xem là ưu việt hơn vì thu nhập chỉ làm tăng phúc lợi khi nó được sử dụng cho tiêu dùng chứ không phải tiết 9 kiệm hay trả nợ. Mặt khác, số liệu về thu nhập thường không chính xác, đặc biệt đối với Việt Nam. Về ngưỡng nghèo (hay còn gọi là chuẩn nghèo): Là ranh giới để phân biệt giữa người nghèo và người không nghèo. Hiện tại ở nước ta, ngưỡng nghèo được tính bằng tiền.

Có hai cách chính để xác định ngưỡng nghèo: - Ngưỡng nghèo (chuẩn nghèo) tuyệt đối: Là chuẩn tuyệt đối về mức sống được coi là tối thiểu cần thiết để cá nhân hoặc hộ gia đình có thể tồn tại. Phương pháp chung để xác định ngưỡng nghèo này là sử dụng một rổ các loại lương thực được coi là cần thiết để đảm bảo mức độ dinh dưỡng tối thiểu cho con người. Do vậy ngưỡng nghèo này gọi là ngưỡng nghèo lương thực, thực phẩm và thường là thấp vì nó không tính đến chi tiêu cho các sản phẩm phi lương thực khác. - Ngưỡng nghèo tương đối (chuẩn nghèo chung): Được xác định theo phân phối thu nhập hoặc tiêu dùng chung trong cả nước để phản ánh tình trạng của một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của cộng đồng (ví dụ ngưỡng nghèo tương đối có thể là 50% mức thu nhập trung bình của cả nước).

Trên bình diện quốc tế, Ngân hàng Thế giới (WB) đã tính toán ngưỡng nghèo tuyệt đối quốc tế cho các nước có thu nhập thấp là 1USD/ngày và cho các nước có thu nhập trung bình là 2 USD/ngày. Còn ở Việt Nam, để phân tích, đánh giá đói nghèo, chúng ta thường sử dụng 2 loại chuẩn nghèo sau: Thứ nhất, chuẩn nghèo do Tổng cục Thống kê xác định dựa trên các tiếp cận của WB. Theo cách tiếp cận này, ngưỡng nghèo về lương thực thực phẩm là 107.234 đồng/người/tháng vào năm 1998 và ngưỡng nghèo chung (được xác định trên cơ sở ngưỡng nghèo lương thực thực phẩm và coi đó là tương ứng với 70% nhu cầu cơ bản, 30% còn lại là các nhu cầu cơ bản tối thiểu khác) là 149.156 đồng/người/tháng. Thứ hai, chuẩn nghèo do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTB - XH) xác định mang tính chất tương đối hơn và tiếp cận từ khía cạnh thu 10 nhập, dựa chủ yếu vào khả năng của những tư liệu sẵn có, cụ thể là khả năng tài chính hỗ trợ cho chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia, trên cơ sở đó xác định chuẩn nghèo là mức thu nhập tối thiểu của từng khu vực, căn cứ vào nhu cầu chi tiêu và tình trạng và tình trạng giá cả hàng hóa tiêu dùng ở các khu vực khác nhau.

Trong giai đoạn 1998- 2000, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã đưa ra chuẩn nghèo cho từng khu vực như sau: Nông thôn miền núi, hải đảo: 55.000 đồng/người/tháng; Nông thôn đồng bằng 70.000 đồng/người/tháng và thành thị là 90.000 đồng/người/tháng. Trong giai đoạn 2001- 2005, chuẩn nghèo với từng khu vực như trên được nâng lên là: 80.000/người/tháng. Chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006- 2010 với 2 ngưỡng dành cho hai khu vực: Khu vực nông thôn là các hộ có thu nhập từ 200.000 đồng/người/tháng trở xuống; Khu vực thành thị là 260.000 đồng/người/tháng. Cùng với đó, Bộ LĐTB - XH cũng đề nghị các chuẩn nghèo đưa ra chỉ là mức sàn, các địa phương có thể đưa ra mức cao hơn trên cơ sở khả năng của mình.

Tuy nhiên, trong bối cảnh lạm phát tăng cao từ năm 2007 và năm 2008 ước tính trên 25% cho cả hai năm, để đảm bảo nhận diện chính xác hơn về mức độ nghèo của người dân và có chính sách phù hợp, Chính phủ đã điều chỉnh chuẩn nghèo lên hai mức là: 300.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và 390.000 đồng/người/tháng đối với khu vực thành thị áp dụng vào đầu năm 2009. Quy đổi chuẩn nghèo nói trên theo sức mua tương đương của đồng tiền Việt Nam theo cách tính của thế giới thì chuẩn nghèo này đã sấp xỉ là 2USD/người/ngày. Đến đầu năm 2011, chúng ta đã đưa ra chuẩn nghèo áp dụng trong giai đoạn 2011 - 2015 sẽ là 400.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và 500.000 đồng/người/tháng đối với khu vực thành thị. Các chỉ tiêu đo lường mức độ nghèo Với việc xác định được chuẩn nghèo như trên, chỉ tiêu phổ biến và tổng quát nhất để đánh giá đói nghèo hiện nay là việc đếm số người sống dưới chuẩn nghèo hay còn gọi là tỷ lệ hộ nghèo hoặc chỉ số đếm đầu người.

Tỷ lệ nghèo (tỷ lệ hộ nghèo) được tính bằng tỉ lệ phần trăm của số hộ (dân số) có thu nhập dưới chuẩn nghèo trên tổng số hộ (tổng số dân).