Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay các giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện bắc sơn tỉnh lạng sơn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Bá Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Quang Dực
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Các Giải Pháp Đẩy Mạnh Xây Dựng Nông Thôn Mới Trên Địa Bàn Huyện Bắc Sơn, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới
• 2.1.1. Nông thôn và vai trò của nông thôn
• 2.1.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 2.1.2. Xây dựng nông thôn mới
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của huyện
• 3.3. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội tại 3 xã điều tra
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.5.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.5.3. Phương pháp phân tích đánh giá
• 3.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.6.1. Chỉ tiêu về mức thu nhập
• 3.6.2. Chỉ tiêu về tỷ lệ
• 3.6.3. Chỉ tiêu về cơ cấu (%)
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Sơn
• 4.2. Công tác thành lập Bộ máy chỉ đạo chương trình xây dựng NTM
• 4.3. Thực trạng nông thôn mới huyện Bắc Sơn, giai đoạn 2016-2020 (theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg)
• 4.4. Kết quả khảo sát, điều tra tại 3 xã chọn làm điểm nghiên cứu
• 4.4.1. Nhóm cán bộ địa phương
• 4.4.2. Nhóm hộ nông dân
• 4.5. Đánh giá chung về chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• 4.5.1. Thuận lợi trong xây dựng nông thôn mới
• 4.5.2. Khó khăn trong xây dựng nông thôn mới
• 4.5.3. Kết quả đạt được trong xây dựng nông thôn mới
• 4.5.4. Những tồn tại, hạn chế
• 4.5.5. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 4.6. Các giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh tiến độ hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Sơn đến năm 2020
• 4.6.1. Giải pháp chung các vùng trong huyện
• 4.6.2. Giải pháp theo hướng chỉ tiêu
• 4.6.3. Giải pháp ngắn hạn
• 4.6.4. Giải pháp dài hạn
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn

Huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng nông thôn mới. Việc phát triển nông thôn không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Giải pháp xây dựng nông thôn mới cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để nâng cao đời sống người dân.

1.1. Tình hình hiện tại của nông thôn Bắc Sơn

Nông thôn Bắc Sơn hiện đang gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế. Hạ tầng cơ sở còn yếu kém, tỷ lệ hộ nghèo cao, và việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất còn hạn chế. Những vấn đề này cần được giải quyết để thực hiện chương trình nông thôn mới.

1.2. Ý nghĩa của việc xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới không chỉ cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Điều này góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế địa phương và bảo tồn văn hóa truyền thống.

II. Những thách thức trong xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn

Việc xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn gặp nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và người dân còn hạn chế, và nhận thức của người dân về chương trình còn thấp.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực

Nhiều xã tại Bắc Sơn thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ địa phương chưa đủ năng lực để triển khai các chương trình phát triển nông thôn.

2.2. Nhận thức của người dân về nông thôn mới

Người dân chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc xây dựng nông thôn mới. Điều này dẫn đến sự thiếu hợp tác trong việc thực hiện các chương trình phát triển.

III. Phương pháp xây dựng nông thôn mới hiệu quả tại Bắc Sơn

Để xây dựng nông thôn mới hiệu quả, huyện Bắc Sơn cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và sáng tạo. Việc huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng.

3.1. Huy động nguồn lực từ cộng đồng

Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Việc này không chỉ giúp tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng mà còn tạo ra nguồn lực tài chính đáng kể.

3.2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong sản xuất

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này cần được hỗ trợ thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Bắc Sơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn đã đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được mục tiêu đề ra.

4.1. Những thành tựu đạt được

Một số xã đã hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới, góp phần nâng cao đời sống người dân. Hệ thống hạ tầng được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều xã chưa hoàn thành các tiêu chí. Việc thiếu nguồn lực và sự tham gia của người dân là những vấn đề cần khắc phục.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông thôn Bắc Sơn

Xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn là một quá trình dài hạn và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Để đạt được mục tiêu, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững, đảm bảo sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và văn hóa truyền thống.

5.2. Tăng cường sự tham gia của người dân

Khuyến khích người dân tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các chương trình phát triển. Sự đồng thuận và hợp tác của cộng đồng là yếu tố quyết định thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một chủ trương chiến lược mang tính đột phá nhằm chuyển đổi căn bản diện mạo khu vực nông thôn và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Đến cuối năm 2018, cả nước đã có 3.597 xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm tỷ lệ 40,3% với mức đạt trung bình 14,33 tiêu chí mỗi xã. Tuy nhiên, việc triển khai tại các tỉnh miền núi phía Bắc vẫn đối mặt với muôn vàn thách thức do điều kiện tự nhiên phức tạp và nguồn lực hạn chế, thể hiện rõ qua tỷ lệ đạt chuẩn của toàn tỉnh Lạng Sơn chỉ ở mức 23,2% tương ứng 48 xã.

Tại huyện Bắc Sơn, một huyện miền núi phía Tây Nam tỉnh Lạng Sơn với diện tích tự nhiên 69.941,4 ha và dân số 69.728 người, tiến độ xây dựng nông thôn mới đang bộc lộ nhiều khoảng cách giữa các vùng. Tính đến hết năm 2018, toàn huyện mới có 6 trên 19 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ 31,58%. Mặc dù tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm nội huyện bình quân hàng năm giai đoạn 2015-2018 đạt 8,42% và thu nhập bình quân đầu người năm 2018 đạt 30,2 triệu đồng, nhưng hạ tầng kinh tế kỹ thuật vẫn còn thiếu đồng bộ khi hệ thống thủy lợi mới chỉ đáp ứng nước tưới ổn định cho 23,11% diện tích đất sản xuất nông nghiệp.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng thực hiện 19 tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bắc Sơn giai đoạn 2016-2018, làm rõ các rào cản nội tại và nhân tố tác động, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí, hướng tới mục tiêu đưa 8 xã về đích nông thôn mới vào năm 2020 theo đúng Nghị quyết của Huyện ủy Bắc Sơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết kinh tế học phát triển và quản trị công hiện đại:

• Lý thuyết phát triển nông thôn bền vững và hiện đại hóa nông nghiệp: Khẳng định vai trò của nông thôn không chỉ là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp mà còn đảm nhiệm chức năng sinh thái và bảo tồn không gian văn hóa truyền thống. Quá trình hiện đại hóa đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chuỗi giá trị thị trường.
• Lý thuyết chủ thể cộng đồng và phát huy nội lực: Dựa trên kinh nghiệm phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc và phong trào Mỗi làng một sản phẩm của Nhật Bản. Lý thuyết này chỉ rõ người nông dân và cộng đồng dân cư địa phương chính là chủ thể quyết định sự thành bại và tính bền vững của chương trình, trong khi Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo hành lang pháp lý và hỗ trợ nguồn lực ban đầu.
• Hệ thống khái niệm then chốt: Đề tài chuẩn hóa các khái niệm nền tảng bao gồm nông thôn mới theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm lĩnh vực, chủ thể xây dựng nông thôn mới, phi nông hóa lao động nông thôn, liên kết chuỗi giá trị và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy cao, đề tài thiết lập quy trình nghiên cứu chặt chẽ kết hợp giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài tiến hành khảo sát chuyên sâu tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái và trình độ phát triển kinh tế xã hội của huyện, bao gồm xã Hữu Vĩnh đại diện khu vực 1 thuận lợi, xã Chiến Thắng đại diện khu vực 2 trung bình và xã Nhất Tiến đại diện khu vực 3 đặc biệt khó khăn. Tổng dung lượng mẫu khảo sát trực tiếp là 120 đối tượng, bao gồm:
  • Nhóm cán bộ quản lý: 30 cán bộ thuộc Ban chỉ đạo, Ban quản lý xây dựng nông thôn mới cấp xã và Ban phát triển thôn (10 cán bộ mỗi xã).
  • Nhóm hộ nông dân: 90 hộ gia đình (30 hộ mỗi xã, phân bổ đều tại 3 thôn tiêu biểu của mỗi xã) được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh bạ quản lý nhân khẩu của địa phương.
• Nguồn dữ liệu và timeline nghiên cứu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Bắc Sơn, báo cáo tổng kết của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các văn bản chỉ đạo giai đoạn 2015-2018. Quá trình điều tra thực địa, xử lý số liệu và tổng hợp kết quả được tiến hành liên tục từ tháng 01/2018 đến tháng 01/2019.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tổ thống kê theo 5 nhóm tiêu chí nông thôn mới, phân tích so sánh chuỗi thời gian, thống kê mô tả tần số tỷ lệ, phân tích ma trận điểm mạnh điểm yếu cơ hội thách thức và phương pháp tham vấn chuyên gia. Việc kết hợp các phương pháp này cho phép nhận diện chính xác các nút thắt cơ cấu và lượng hóa mức độ hài lòng cũng như trở ngại của người dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực địa giai đoạn 2016-2018 tại huyện Bắc Sơn mang lại những phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu kinh tế có sự chuyển biến tích cực nhưng nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo: Tổng sản phẩm trên địa bàn ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt, cơ cấu sản xuất năm 2018 đạt 47,6% đối với ngành nông lâm thủy sản tương ứng 1.002,0 tỷ đồng, công nghiệp xây dựng chiếm 23,6% đạt 498,3 tỷ đồng và dịch vụ chiếm 28,8% đạt 607,6 tỷ đồng. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, trồng trọt chiếm tỷ trọng 63,1% với giá trị 632,89 tỷ đồng, chăn nuôi chiếm 34,5% đạt 346,03 tỷ đồng và dịch vụ nông nghiệp chiếm 2,4%.
• Hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất còn nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: Mặc dù 100% số xã thị trấn đã có đường giao thông ô tô đi lại thuận tiện 4 mùa với 252,6 km đường huyện và liên xã được cứng hóa, nhưng hệ thống thủy lợi còn rất hạn chế. Toàn huyện có 205 công trình thủy lợi nhưng diện tích tưới thực tế chỉ đạt 2.500 ha trên tổng công suất thiết kế 4.428 ha. Tỷ lệ kênh mương được kiên cố hóa mới đạt 60,67% tương ứng 96,26 km trên tổng số 158,66 km, khiến 76,89% diện tích canh tác chưa được cấp thoát nước chủ động.
• Áp lực chuyển dịch lao động và chất lượng nguồn nhân lực: Dân số sống tại khu vực nông thôn chiếm tới 93,49% tương ứng 65.186 người trên tổng số 69.728 người toàn huyện. Lực lượng trong độ tuổi lao động đạt 40.810 người chiếm 58,53% dân số, trong đó lao động nông lâm nghiệp chiếm tỷ lệ áp đảo 64,89% tương đương 30.518 người. Tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp làm chậm quá trình cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ cao.
• Sự phân hóa rõ rệt trong kết quả thực hiện các nhóm tiêu chí giữa các xã: Nhóm tiêu chí về hạ tầng kinh tế xã hội và kinh tế tổ chức sản xuất đạt tỷ lệ thấp nhất. Tại các xã vùng 3 như Nhất Tiến, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn cao và sự tham gia đóng góp của người dân chủ yếu dừng lại ở ngày công lao động do nguồn lực tích lũy tài chính hạn chế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tiến độ xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn chậm so với tiềm năng bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Địa hình đồi núi phân tầng lớn và chia cắt mạnh với diện tích đất chưa sử dụng lên tới 26.864,1 ha khiến chi phí đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng giao thông, thủy lợi tại đây cao hơn từ 1,5 đến 2 lần so với các huyện vùng đồng bằng. Khí hậu mùa đông khô lạnh và lượng mưa phân bố không đều dẫn đến tình trạng thiếu nước canh tác nghiêm trọng trong vụ đông xuân.

Về mặt chủ quan, công tác tổ chức sản xuất nông nghiệp chưa hình thành được nhiều vùng chuyên canh hàng hóa quy mô lớn gắn với doanh nghiệp bao tiêu. Việc phát triển các đặc sản thế mạnh như quýt Bắc Sơn, cây thuốc lá hay cây dược liệu vẫn mang tính tự phát của kinh tế hộ nhỏ lẻ. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền ở một số địa phương vùng sâu chưa đủ sâu sát, dẫn đến tình trạng cán bộ cơ sở và người dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào vốn hỗ trợ từ ngân sách trung ương và tỉnh.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan thuận giữa mức độ đầu tư hạ tầng kiên cố và khả năng gia tăng thu nhập hộ gia đình. Điều này có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ so sánh mức độ hoàn thành 19 tiêu chí giữa xã điểm khu vực 1 và xã khó khăn khu vực 3, cùng bảng phân tích tương quan giữa tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương với năng suất cây trồng hàng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bắc Sơn đến năm 2020 và giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đầu tư nâng cấp và hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng: Tập trung lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án phát triển nông thôn để kiên cố hóa thêm ít nhất 30 km kênh mương nội đồng, phấn đấu nâng tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới tiêu chủ động từ 23,11% lên trên 50% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân huyện Bắc Sơn, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã.
2. Đổi mới tổ chức sản xuất và cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo chuỗi giá trị: Quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa tập trung đối với cây trồng có thế mạnh kinh tế cao như quýt Bắc Sơn, thuốc lá và cây dược liệu; thành lập mới từ 3 đến 5 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới hoạt động hiệu quả theo Luật Hợp tác xã năm 2012 để kết nối doanh nghiệp chế biến với nông hộ, nâng giá trị sản xuất nông nghiệp toàn huyện vượt mốc 1.100 tỷ đồng. Chủ thể triển khai là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân huyện và các doanh nghiệp đầu tư.
3. Đẩy mạnh đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn: Hàng năm tổ chức đào tạo nghề kỹ thuật nông nghiệp và ngành nghề tiểu thủ công nghiệp cho khoảng 1.500 đến 2.000 lao động nông thôn, phấn đấu giảm tỷ trọng lao động nông lâm nghiệp từ 64,89% xuống dưới 55% vào năm 2020, qua đó thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt trên 36 triệu đồng mỗi năm. Chủ thể chịu trách nhiệm là Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp huyện.
4. Đổi mới công tác tuyên truyền và huy động nguồn lực xã hội hóa: Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền nhằm quán triệt sâu sắc nguyên tắc dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng thụ; khơi dậy tinh thần tự giác, tự lực của cộng đồng, nâng tỷ lệ vốn đóng góp từ người dân và doanh nghiệp lên chiếm từ 15% đến 20% tổng nguồn lực xây dựng nông thôn mới trên địa bàn. Chủ thể chủ trì là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện và các tổ chức chính trị xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, là tài liệu tham khảo đắc lực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực chứng cho Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện Bắc Sơn cùng Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp xã trong việc xây dựng lộ trình chỉ đạo, phân bổ ngân sách và giám sát các chỉ tiêu nông thôn mới hàng năm.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích thực trạng kinh tế nông thôn cấp huyện, phương pháp điều tra chọn mẫu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và cách thức xây dựng khung giải pháp chính sách phát triển.
• Các hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà đầu tư nông nghiệp: Cung cấp bức tranh chi tiết về cơ cấu đất đai, nguồn nhân lực và tiềm năng phát triển cây ăn quả, cây dược liệu đặc sản tại Bắc Sơn để xây dựng phương án liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
• Ban chỉ đạo nông thôn mới các huyện miền núi có điều kiện tương đồng: Giúp các địa phương khu vực Trung du và Miền núi phía Bắc rút ra bài học kinh nghiệm trong việc tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng thủy lợi và huy động nội lực cộng đồng ở các xã vùng sâu, vùng xa.

Câu hỏi thường gặp

• Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn đến cuối năm 2018 đạt kết quả như thế nào? Toàn huyện Bắc Sơn có 6 trên 19 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ 31,58%, cao hơn mức trung bình 23,2% của tỉnh Lạng Sơn nhưng vẫn thấp hơn mức 40,3% của cả nước. Tiến độ hoàn thành các tiêu chí giữa các xã vùng 1 và vùng 3 còn khoảng cách rất lớn.

• Đâu là trở ngại lớn nhất về kết cấu hạ tầng kỹ thuật trong nông nghiệp của huyện Bắc Sơn? Trở ngại lớn nhất là hệ thống công trình thủy lợi mới chỉ đáp ứng nước tưới ổn định cho 23,11% diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Mặc dù có 205 công trình lớn nhỏ nhưng tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương mới đạt 60,67%, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thâm canh cây trồng.

• Cơ cấu kinh tế huyện Bắc Sơn chuyển dịch theo xu hướng nào trong giai đoạn 2016-2018? Nền kinh tế chuyển dịch đúng hướng nhưng tốc độ còn chậm. Tỷ trọng ngành nông lâm thủy sản giảm nhẹ từ 56,2% năm 2016 xuống 47,6% năm 2018; ngành công nghiệp xây dựng chiếm 23,6% và ngành dịch vụ tăng lên 28,8%, đóng góp đưa GDP bình quân đầu người đạt 30,2 triệu đồng.

• Mẫu khảo sát xã hội học của luận văn được thực hiện với quy mô và phương pháp ra sao? Nghiên cứu khảo sát 120 phiếu tại 3 xã đại diện là Hữu Vĩnh, Chiến Thắng và Nhất Tiến. Mẫu gồm 30 cán bộ tham gia chỉ đạo nông thôn mới và 90 hộ nông dân được lựa chọn bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách hộ gia đình tại 9 thôn điểm.

• Luận văn đề xuất giải pháp then chốt nào để nâng cao thu nhập bền vững cho nông dân? Giải pháp then chốt là cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị và OCOP, mở rộng diện tích các cây trồng đặc sản có giá trị cao như quýt Bắc Sơn và cây dược liệu, đồng thời đẩy mạnh đào tạo nghề nông nghiệp cho 1.500 đến 2.000 lao động mỗi năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới, khẳng định vai trò chủ thể quyết định của người nông dân trong tiến trình phát triển kinh tế nông thôn miền núi.
• Phân tích chi tiết thực trạng 19 tiêu chí tại huyện Bắc Sơn giai đoạn 2016-2018, chỉ rõ thành tựu đạt 6 xã chuẩn nông thôn mới cùng các điểm nghẽn cốt lõi về thủy lợi và cơ cấu lao động.
• Đánh giá sâu sắc các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và năng lực quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xây dựng nông thôn mới thông qua mẫu khảo sát thực địa 120 đối tượng tại 3 xã tiêu biểu.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, bao gồm hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, tái cơ cấu cây trồng đặc sản theo chuỗi giá trị, đào tạo nghề nông thôn và phát huy nội lực đóng góp từ cộng đồng.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2019-2020 cần tập trung dồn nguồn lực hỗ trợ các xã điểm như Nhất Tiến về đích đúng hạn, tạo nền tảng vững chắc để các cấp chính quyền và cơ quan quản lý áp dụng ngay các khuyến nghị vào thực tiễn chỉ đạo điều hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 1. Nông thôn và vai trò của nông thôn 1. Khái niệm về nông thôn Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm nông thôn.

Có quan điểm cho rằng nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Cũng có quan điểm cho rằng dựa vào trình độ phát triển cơ sở hạ tầng hoặc dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường để xác định vùng nông thôn. Theo Từ điển Tiếng việt: Nông thôn là danh từ để chỉ khu vực dân cư tập trung chủ yếu làm nghề nông, phân biệt với thành thị. Khái niệm về nông thôn trong văn bản của Bộ Nông nghiệp và PTNT tại Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT thì: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”.

Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế - xã hội Nông thôn là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm cho đời sống xã hội, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu. Cung cấp lao động cho công nghiệp và thành thị. Đây là thị trường rộng lớn tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp và dịch vụ. Như vậy, phát triển nông thôn sẽ góp phần tạo điều kiện phát triển ổn định về kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội.

Vấn đề việc làm cho người lao động sẽ được gia tăng ngày càng nhiều trên địa bàn nông thôn. Từng bước tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp dân cư; giảm sức ép của sự chênh lệch kinh tế và đời sống giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng phát triển và vùng kém phát triển. Xây dựng nông thôn mới Theo Sổ tay hướng dẫn xây dựng nông thôn mới cấp xã, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2010, thì: “Xây dựng nông thôn mới là nông thôn được xây dựng đạt được 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và được công nhận của cấp có thẩm quyền”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn được tăng cường”.

Như vậy, theo Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 của ban chấp hành Trung ương (khóa X), thì xây dựng NTM phải đạt những nội dung cơ bản sau: “Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hoá; đời sống vật chất, tinh thần của nông dân nông thôn ngày càng được nâng cao; bản sắc văn hoá dân tộc được giữ gìn và phát triển; xã hội nông thôn công bằng dân chủ, an ninh trật tự được giữ vững”. Sự ra đời của Chương trình xây dựng nông thôn mới Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Ðảng lần thứ 7 (khóa X) đã thảo luận và thông qua Nghị quyết số 26-NQ/TW "Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn". Đánh giá kiểm điểm sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới về lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân và đưa ra quan điểm mục tiêu thực hiện trong những năm tới như sau: Thứ nhất, về quan điểm: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp CNH, HĐH; xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.

Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng NTM gắn với xây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là căn bản; phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt. Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng lĩnh vực, để giải phóng và sử dụng có hiệu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 quả các nguồn lực xã hội, trước hết là lao động, đất đai, rừng và biển; khai thác tốt các điều kiện thuận lợi trong hội nhập kinh tế quốc tế cho phát triển lực lượng sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn; phát huy nội lực; đồng thời tăng cường đầu tư của Nhà nước và xã hội, ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến cho nông nghiệp, nông thôn, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí nông dân. Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trước hết, phải khơi dậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự lực, tự cường vươn lên của nông dân. Xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hòa thuận, dân chủ, có đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp, nông thôn. Thứ hai, về mục tiêu: - Mục tiêu tổng quát: Không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hòa giữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ trong xây dựng nông thôn mới. Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài.

Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở cơ sở được tăng cường; đời sống vật chất và tinh thần của nông dân nông thôn ngày càng được nâng cao; xã hội nông thôn công bằng dân chủ, văn minh tạo nền tảng trong phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước. - Mục tiêu đến năm 2020: Tốc độ tăng trưởng nông, lâm, thủy sản đạt 3,5 - 4%/năm; sử dụng đất nông nghiệp tiết kiệm và hiệu quả; duy trì diện tích đất trồng lúa đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia trước mắt và lâu dài. Phát triển nông nghiệp kết hợp với phát triển công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề nông thôn, giải quyết cơ bản việc làm, nâng cao thu nhập của dân cư nông thôn gấp trên 2,5 lần so với hiện nay. Lao động nông nghiệp còn khoảng 30% lao động xã hội, tỷ lệ lao động nông thôn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 qua đào tạo đạt trên 50%; số xã đạt chuẩn NTM khoảng 50%.

Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, trước hết là hệ thống thủy lợi đảm bảo tưới tiêu chủ động cho toàn bộ diện tích đất lúa 2 vụ, mở rộng diện tích tưới cho rau màu, cây công nghiệp, cấp thoát nước chủ động cho diện tích nuôi trồng thủy sản; đảm bảo giao thông thông suốt bốn mùa đến hầu hết các xã, cơ bản có đường ô tô tới các thôn, bản; cấp điện sinh hoạt cho hầu hết dân cư, các cơ sở công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn; đảm bảo cơ bản điều kiện học tập, chữa bệnh, sinh hoạt văn hóa, TDTT ở hầu hết các vùng nông thôn tiến gần với các đô thị trung bình. Nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư nông thôn; thực hiện có hiệu quả, bền vững công cuộc xoá đói, giảm nghèo; nâng cao trình độ giác ngộ và vị thế chính trị của giai cấp nông dân, tạo điều kiện để nông dân tham gia đóng góp và hưởng lợi nhiều hơn trong quá trình CNH, HĐH đất nước. Nâng cao năng lực phòng chống, giảm nhẹ thiên tai; tạo điều kiện sống an toàn cho nhân dân ở các vùng; chủ động triển khai một bước các biện pháp thích ứng và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu. Ngăn chặn, xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường, từng bước nâng cao chất lượng môi trường nông thôn.

Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới Nông thôn hiện nay phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội còn lạc hậu, không đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài; nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tỷ lệ giao thông nông thôn được cứng hoá thấp; giao thông nội đồng ít được quan tâm đầu tư; hệ thống thuỷ lợi chưa được đầu tư nâng cấp; chất lượng lưới điện nông thôn chưa thực sự an toàn; cơ sở vật chất về giáo dục, y tế, văn hoá còn rất hạn chế, mạng lưới chợ nông thôn chưa được đầu tư đồng bộ, trụ sở xã nhiều nơi đã xuống cấp. Mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đạt chuẩn quốc gia khó khăn, dân cư phân bố rải rác, kinh tế hộ kém phát triển. Do sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chưa gắn chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm; chất lượng nông sản chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp; cơ giới hoá chưa đồng bộ; thu nhập của nông dân còn thấp, số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn ít, sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần kinh tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ.

Kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác xã còn nhiều yếu kém.