Giải pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng tại huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh giải pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng tại huyện cai lậy tỉnh tiền giang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Phan Thị Hồng Yến
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Minh Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Chuỗi Cung Ứng Sản Phẩm Sầu Riêng Tại Huyện Cai Lậy Tỉnh Tiền Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHUỖI CUNG ỨNG
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG
• 1.1.1. Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng
• 1.1.2. Chuỗi cung ứng
• 1.2. CÁC THÀNH PHẦN VÀ MỐI QUAN HỆ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG
• 1.2.1. Các thành phần cơ bản trong chuỗi cung ứng
• 1.2.2. Nhà cung cấp
• 1.2.3. Nhà sản xuất
• 1.2.4. Nhà phân phối
• 1.2.5. Khách hàng/người tiêu dùng
• 1.2.6. Mối quan hệ hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 1.2.6.1. Hợp tác theo chiều dọc (Vertical Collaboration)
• 1.2.6.2. Hợp tác theo chiều ngang (Horizontal Collaboration)
• 1.2.7. Mức độ hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 1.2.8. Vai trò của hợp tác trong chuỗi cung ứng
• 1.2.8.1. Đối với bản thân doanh nghiệp
• 1.2.8.2. Đối với ngành
• 1.3. TIÊU CHUẨN ĐO LƯỜNG HIỆU QUẢ CHUỖI CUNG ỨNG
• 1.3.1. Các yếu tố tác động đến hiệu quả chuỗi cung ứng
• 1.3.2. Hàng tồn kho
• 1.3.3. Các yếu tố đo lường hiệu quả chuỗi cung ứng
• 1.3.3.1. Tiêu chuẩn giao hàng
• 1.3.3.2. Tiêu chuẩn chất lượng
• 1.3.3.3. Tiêu chuẩn thời gian
• 1.3.3.4. Tiêu chuẩn chi phí
• 1.4. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 1.4.1. Bài học kinh nghiệm từ thành công của sản phẩm sầu riêng ở Thái Lan
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm từ thất bại trong việc xây dựng chuỗi cung ứng dừa ở Tỉnh Bến Tre
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUỖI CUNG ỨNG SẦU RIÊNG TẠI HUYỆN CAI LẬY – TỈNH TIỀN GIANG
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH TRỒNG SẦU RIÊNG Ở VIỆT NAM
• 2.2. GIỚI THIỆU VỀ CÂY SẦU RIÊNG TẠI HUYỆN CAI LẬY
• 2.2.1. Diện tích – sản lượng
• 2.2.2. Các giống sầu riêng chủ yếu tại Huyện Cai Lậy
• 2.3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM SẦU RIÊNG CỦA HUYỆN CAI LẬY
• 2.4. PHÂN TÍCH CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM SẦU RIÊNG CỦA HUYỆN CAI LẬY
• 2.4.1. Sơ đồ tổng quát chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng tại huyện Cai Lậy
• 2.4.2. Đặc điểm của các thành phần trong chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng tại huyện Cai Lậy
• 2.4.2.1. Nông dân trồng sầu riêng
• 2.4.2.2. Người thu mua sầu riêng
• 2.4.2.3. Người mua bán sỉ sầu riêng
• 2.4.2.4. Người mua bán lẻ sầu riêng
• 2.4.2.5. Người tiêu dùng sầu riêng
• 2.5. Tính hiệu quả của chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy – tỉnh Tiền Giang
• 2.5.1. Tiêu chuẩn chất lượng
• 2.5.2. Tiêu chuẩn giao hàng
• 2.5.3. Tiêu chuẩn thời gian
• 2.5.4. Tiêu chuẩn chi phí
• 2.6. Phân tích sự phối hợp giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy – tỉnh Tiền Giang
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHUỖI CUNG ỨNG SẦU RIÊNG Ở HUYỆN CAI LẬY – TỈNH TIỀN GIANG
• 3.1. MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM VÀ CƠ SỞ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM SẦU RIÊNG TẠI HUYỆN CAI LẬY – TỈNH TIỀN GIANG
• 3.1.1. Mục tiêu đề xuất giải pháp
• 3.1.2. Quan điểm đề xuất giải pháp
• 3.1.3. Cơ sở đề xuất giải pháp
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM SẦU RIÊNG CỦA HUYỆN CAI LẬY – TỈNH TIỀN GIANG
• 3.2.1. Nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm Sầu riêng Cai Lậy
• 3.2.1.1. Xây dựng nhóm nghiên cứu sầu riêng
• 3.2.1.2. Xây dựng và áp dụng thành công kỹ thuật trồng sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP và đào tạo kỹ thuật cho nông dân trồng sầu riêng
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nhằm cải thiện phương thức và thời gian giao hàng, giảm chi phí và hao hụt cho toàn chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng huyện Cai Lậy
• 3.2.2.1. Hoàn thiện phương thức giao dịch và thanh toán trong toàn chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy
• 3.2.2.2. Hoàn thiện công tác xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm
• 3.2.2.3. Nâng cấp hệ thống thông tin liên lạc và giao thông nông thôn
• 3.2.3. Nhóm giải pháp nhằm tăng cường sự phối hợp và hỗ trợ giữa các thành phần tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng huyện Cai Lậy
• 3.2.3.1. Củng cố và nâng cao chất lượng mối liên kết giữa các thành phần tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng huyện Cai Lậy
• 3.2.3.2. Xây dựng mô hình hợp tác xã sầu riêng mới
• 3.2.3.3. Những giải pháp hỗ trợ khác
• 3.2.3.4. Giải pháp xây dựng mở rộng hệ thống tiêu thụ, tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới
• 3.2.3.5. Giải pháp về vốn
• 3.2.3.6. Giải pháp nâng cao trình độ nguồn nhân lực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4
• PHỤ LỤC 5
• PHỤ LỤC 6
• PHỤ LỤC 7
• PHỤ LỤC 8
• PHỤ LỤC 9
• PHỤ LỤC 10
• PHỤ LỤC 11

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy Tiền Giang

Chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy, Tiền Giang đang trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Với diện tích trồng sầu riêng ngày càng mở rộng, việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng sầu riêng tại khu vực này.

1.1. Tình hình trồng sầu riêng tại Cai Lậy

Cai Lậy là một trong những huyện có diện tích trồng sầu riêng lớn nhất tỉnh Tiền Giang. Năm 2021, diện tích trồng sầu riêng đạt khoảng 5.057 ha, với sản lượng cao. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm vẫn chưa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu do nhiều yếu tố như kỹ thuật canh tác và quy trình bảo quản.

1.2. Vai trò của chuỗi cung ứng trong phát triển kinh tế

Chuỗi cung ứng sầu riêng không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế của huyện Cai Lậy. Việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy phát triển bền vững.

II. Những thách thức trong chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy

Mặc dù có nhiều tiềm năng, chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như chất lượng sản phẩm, quy trình vận chuyển và bảo quản chưa được cải thiện đáng kể, dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao và giá trị sản phẩm giảm.

2.1. Vấn đề chất lượng sản phẩm sầu riêng

Chất lượng sầu riêng tại Cai Lậy chưa đồng đều, nhiều sản phẩm không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Nguyên nhân chủ yếu là do kỹ thuật canh tác lạc hậu và thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

2.2. Khó khăn trong vận chuyển và bảo quản

Khâu vận chuyển và bảo quản sầu riêng còn nhiều hạn chế, dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao. Nhiều thương lái vẫn sử dụng phương pháp vận chuyển thủ công, không đảm bảo an toàn cho sản phẩm.

III. Giải pháp tối ưu hóa chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy

Để cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng sầu riêng, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường sự liên kết giữa các thành phần trong chuỗi.

3.1. Cải tiến kỹ thuật canh tác sầu riêng

Áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại như VietGAP sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Đào tạo nông dân về kỹ thuật trồng và chăm sóc sầu riêng là cần thiết để cải thiện năng suất và chất lượng.

3.2. Nâng cấp hệ thống vận chuyển và bảo quản

Cần đầu tư vào hệ thống vận chuyển và bảo quản sầu riêng để giảm thiểu hao hụt. Sử dụng công nghệ mới trong bảo quản sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản và giữ được chất lượng sản phẩm.

IV. Ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng sầu riêng

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng sầu riêng. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các giải pháp kỹ thuật số sẽ giúp cải thiện quy trình sản xuất và phân phối.

4.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý chuỗi cung ứng

Công nghệ thông tin giúp theo dõi và quản lý quy trình sản xuất, từ khâu trồng trọt đến tiêu thụ. Việc áp dụng phần mềm quản lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả và giảm thiểu sai sót.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong bảo quản và vận chuyển

Sử dụng công nghệ bảo quản hiện đại như kho lạnh và hệ thống giám sát nhiệt độ sẽ giúp bảo quản sầu riêng tốt hơn, giảm thiểu hao hụt và nâng cao chất lượng sản phẩm.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Các giải pháp đề xuất đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực.

5.1. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp

Các giải pháp đã được áp dụng tại một số hộ nông dân và cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng sản phẩm và giảm tỷ lệ hao hụt. Điều này chứng tỏ rằng việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng là khả thi và cần thiết.

5.2. Tương lai của chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy

Với những giải pháp đã được đề xuất, chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy có thể phát triển bền vững trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm.

VI. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Tối ưu hóa chuỗi cung ứng sầu riêng tại Cai Lậy là một nhiệm vụ quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển kinh tế địa phương. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

6.1. Khuyến nghị cho nông dân và doanh nghiệp

Nông dân cần chủ động áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại và tham gia vào các hợp tác xã để nâng cao hiệu quả sản xuất. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và cải thiện quy trình phân phối.

6.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ chính quyền

Chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện hạ tầng giao thông để nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nông sản Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc của cây sầu riêng với tổng diện tích canh tác năm 2012 đạt 37.838 hecta và sản lượng thu hoạch đạt 529.288 tấn. Trong đó, tỉnh Tiền Giang giữ vị trí đầu tàu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tập trung vùng chuyên canh sầu riêng lớn nhất cả nước tại huyện Cai Lậy với quy mô vượt mốc 7.000 hecta đang cho trái cùng năng suất bình quân 20 đến 25 tấn trên một hecta. Mặc dù sầu riêng mang lại lợi nhuận cao từ 200 đến 300 triệu đồng trên mỗi hecta khi xử lý nghịch vụ thành công, chuỗi cung ứng sầu riêng Cai Lậy vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Kỹ thuật canh tác thủ công, phương thức thu hoạch và vận chuyển thô sơ khiến tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch ở mức cao. Hơn 90% sản lượng xuất khẩu phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc và có đến 99% giao dịch qua đường tiểu ngạch, đặt người trồng trước rủi ro biến động giá rất lớn.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá toàn diện tính liên kết và hiệu quả vận hành của chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng huyện Cai Lậy, nhận diện các nút thắt từ khâu cung ứng vật tư đến tiêu thụ cuối cùng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2015 đến 2020. Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai tại 4 xã trọng điểm gồm Ngũ Hiệp, Tam Bình, Long Trung, Long Tiên – nơi chiếm hơn 80% diện tích và sản lượng toàn huyện – kết hợp khảo sát thị trường tiêu thụ lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2010 đến 2014, kết hợp dữ liệu sơ cấp điều tra thực tế nhằm cung cấp các căn cứ định lượng xác đáng giúp nâng cao hiệu quả chuỗi, gia tăng giá trị thương hiệu sầu riêng Cai Lậy trên thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng lý luận dựa trên lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng hiện đại của Mentzer và cộng sự phát triển năm 2001, cùng mô hình cấu trúc chuỗi giá trị của Lambert, Stock và Elleam công bố năm 1998. Chuỗi cung ứng nông sản được xác định là một mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa các dòng chảy vật chất, thông tin, tài chính và dịch vụ, bắt đầu từ nhà cung ứng vật tư đầu vào đến khâu sản xuất, thu gom, phân phối sỉ lẻ và người tiêu dùng cuối cùng.

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết hợp tác chuỗi cung ứng của Togar và Sridharan đưa ra năm 2002, phân tích sự tương tác qua ba cấu trúc: hợp tác theo chiều dọc giữa nông dân, thương lái, doanh nghiệp; hợp tác theo chiều ngang giữa các nông hộ trong hợp tác xã; và hợp tác đa chiều. Đồng thời, luận văn kết hợp khung lý thuyết phân loại chuỗi theo Taylor xác định sầu riêng thuộc nhóm chuỗi cung ứng chức năng, đòi hỏi tối ưu hóa chi phí và đẩy mạnh chia sẻ thông tin. Hệ thống đánh giá hiệu quả chuỗi dựa trên 5 yếu tố dẫn dắt gồm sản xuất, hàng tồn kho, vị trí, vận chuyển, thông tin; đo lường qua 4 tiêu chuẩn định lượng khắt khe: chất lượng sản phẩm, tỷ lệ giao hàng đúng hạn, thời gian chu chuyển dòng tiền và tổng chi phí vận hành toàn chuỗi.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng với nguồn dữ liệu sơ cấp phong phú. Tác giả tiến hành điều tra khảo sát thực địa từ tháng 03/2014 đến tháng 06/2014 với tổng dung lượng mẫu đạt 295 quan sát đại diện cho toàn bộ các mắt xích trong chuỗi.

Cỡ mẫu được phân bổ chi tiết gồm: 160 hộ nông dân trồng sầu riêng, 30 nhà thu mua (thương lái), 30 người mua bán sỉ, 30 người bán lẻ, 15 doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu và 30 người tiêu dùng tại Tiền Giang và Thành phố Hồ Chí Minh. Đối với nhóm nông dân, phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng đồng đều với 40 hộ trên mỗi xã tại 4 vùng chuyên canh trọng điểm (Ngũ Hiệp, Tam Bình, Long Trung, Long Tiên), giúp phản ánh trung thực đặc tính canh tác địa phương. Các nhóm đối tượng còn lại được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả trên phần mềm SPSS phiên bản 20.0 kết hợp phỏng vấn sâu 3 chuyên gia thuộc Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cai Lậy là nhằm lượng hóa chính xác các chỉ tiêu về chi phí, giá bán, biên lợi nhuận và mức độ hao hụt qua từng công đoạn, tạo cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ xây dựng mô hình giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm 295 mẫu đã bộc lộ rõ bức tranh thực trạng chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy qua các chỉ số cụ thể:

Thứ nhất, về quy mô sản xuất và giống cây trồng, toàn huyện có khoảng 23.000 hộ canh tác, trong đó 44,4% là hộ nhỏ và 46,2% là hộ quy mô vừa với diện tích từ 2 đến 3 công đất (2.000 đến 3.000 m2), nhóm hộ lớn trên 1 hecta chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 9,4%. Đáng chú ý, có tới 83,7% hộ nông dân đã chủ động chuyển đổi sang các giống sầu riêng chất lượng cao hạt lép như Ri 6, Monthong và chuồng bò, nâng tỷ lệ cơm thịt quả ăn được lên mức 32% đến 36%, vượt trội gấp 2 đến 2,5 lần so với giống khổ qua truyền thống. Ngoài ra, 77,5% hộ nông dân có nhu cầu cấp thiết về vốn vay ngân hàng để tái đầu tư mở rộng sản xuất.

Thứ hai, ở khâu thu mua trung gian, 70% thương lái hoạt động với quy mô vốn tự có nhỏ dưới 50 triệu đồng và 100% cơ sở thu gom có diện tích mặt bằng dưới 100 m2. Hình thức thu mua phổ biến nhất là mua bao trọn vườn có đặt cọc trước chiếm 83,5%, trong khi hình thức phân loại mua sỉ chỉ chiếm 16,7%. Tại khâu bán sỉ, 80% nguồn hàng phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới thương lái và chỉ có 20% thu mua trực tiếp từ nhà vườn.

Thứ ba, ở khâu doanh nghiệp xuất khẩu, cơ cấu vốn đăng ký từ 2 đến dưới 4 tỷ đồng chiếm tỷ trọng cao nhất với 46,7%, nhóm vốn từ 1 đến dưới 2 tỷ đồng chiếm 40%, và chỉ có 13,3% doanh nghiệp có quy mô vốn trên 4 tỷ đồng. Khoảng 40% doanh nghiệp sở hữu diện tích kho bãi dưới 1.000 m2 và 46,7% nguồn cung sầu riêng của doanh nghiệp phải mua lại qua các vựa bán sỉ, khiến chuỗi giá trị gia tăng bị chia nhỏ qua nhiều tầng nấc.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tích cho thấy chuỗi cung ứng sầu riêng Cai Lậy đang tồn tại sự mất cân đối lớn giữa năng lực sản xuất và hạ tầng thương mại. Phương thức trao đổi thông tin giá cả giữa nông dân và thương lái chủ yếu dựa vào thỏa thuận miệng, thiếu hợp đồng kinh tế ràng buộc pháp lý, dẫn đến hiện tượng chèn ép giá khi thị trường biến động.

Khi so sánh với bài học phát triển ngành dừa tại tỉnh Bến Tre năm 2012, sự phụ thuộc tới 90% vào tư thương nước ngoài từng đẩy giá dừa sụt giảm nghiêm trọng từ 120.000 đồng xuống còn 10.000 đồng một chục (12 quả), gây thiệt hại nặng nề cho nhà vườn. Nguy cơ này hoàn toàn có thể lặp lại với sầu riêng Cai Lậy nếu tiếp tục xuất khẩu 99% theo đường tiểu ngạch sang Trung Quốc. Đồng thời, số liệu nhập khẩu sầu riêng của Trung Quốc năm 2012 cho thấy Thái Lan chiếm tới 78% thị phần trong khi Việt Nam chỉ chiếm 22% (thấp hơn 3,5 lần), bắt nguồn từ việc Thái Lan quản lý chất lượng theo chuỗi khép kín và có hiệp hội bảo trợ thông tin giá cả minh bạch.

Nghiên cứu của Joeteddy B. Bugarin tại vùng Davao (Philippines) cũng chỉ ra rằng nút thắt yếu nhất trong chuỗi sầu riêng nằm ở mối liên kết lỏng lẻo giữa nông dân và người thu mua. Để làm rõ thực trạng này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hình cột thể hiện cơ cấu vốn của các tác nhân và bảng ma trận luân chuyển chi phí, phản ánh mức hao hụt cơ học trên 8% do vận chuyển thủ công bằng xe máy trên các tuyến đường giao thông nông thôn chật hẹp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy giai đoạn 2015 - 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình canh tác nông nghiệp tốt VietGAP và chuyển giao kỹ thuật. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cai Lậy phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Cây ăn quả Miền Nam (SOFRI) tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật cho 100% nông hộ, kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, phấn đấu đưa tỷ lệ sầu riêng đạt tiêu chuẩn VietGAP lên 50% vào năm 2020, nâng tỷ lệ cơm hạt lép đạt trên 33% và giảm tỷ lệ trái sượng xuống dưới 3%.

Thứ hai, tái cấu trúc mô hình Hợp tác xã sầu riêng kiểu mới. Ủy ban nhân dân huyện và các hội đoàn thể cơ sở cần thúc đẩy liên kết nông dân tại 4 xã chuyên canh, xây dựng hợp tác xã có tư cách pháp nhân để ký kết hợp đồng tiêu thụ trực tiếp với các doanh nghiệp lớn. Mục tiêu đến năm 2018 nâng tỷ lệ nông dân bán hàng trực tiếp qua hợp tác xã và doanh nghiệp lên mức 40% đến 50%, giảm sự phụ thuộc vào thương lái tự do.

Thứ ba, đầu tư nâng cấp hạ tầng logistics, kho bãi và giao thông nội đồng. Các doanh nghiệp và vựa bán sỉ cần đầu tư hoàn thiện chuỗi cung ứng lạnh, mở rộng diện tích kho bãi đạt chuẩn trên 1.000 m2, áp dụng kỹ thuật đóng gói chống va đập nhằm kéo giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch từ mức 8% - 10% hiện nay xuống dưới 4% trong giai đoạn 2016 - 2020. Địa phương cần ưu tiên nguồn vốn ngân sách nâng cấp các tuyến đường giao thông nông thôn kết nối cù lao Ngũ Hiệp và Tam Bình.

Thứ tư, xây dựng thương hiệu chỉ dẫn địa lý và mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Công Thương tỉnh Tiền Giang cần khẩn trương hoàn thiện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể "Sầu riêng Cai Lậy", xây dựng cổng thông tin điện tử cập nhật giá cả thị trường hàng ngày; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đàm phán xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu chính ngạch đạt 30% tổng sản lượng trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách nông nghiệp. Điển hình là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cai Lậy, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tiền Giang. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng đề án quy hoạch vùng chuyên canh sầu riêng 7.000 hecta, ban hành chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi và chương trình xúc tiến thương mại nông sản cấp tỉnh.

Nhóm 2: Doanh nghiệp kinh doanh, chế biến và xuất nhập khẩu trái cây. Các đơn vị phân phối tại Thành phố Hồ Chí Minh và Tiền Giang có thể sử dụng số liệu phân tích về kho bãi, chi phí và công suất đóng gói để tối ưu hóa quy trình thu mua, thiết lập kênh phân phối trực tiếp với nhà vườn và giảm thiểu chi phí trung gian.

Nhóm 3: Ban quản trị các Hợp tác xã và nông hộ sản xuất sầu riêng. Người trồng sầu riêng có thể nắm bắt kỹ thuật rải vụ nghịch mùa cho lợi nhuận 200 - 300 triệu đồng/ha, hiểu rõ tiêu chuẩn chất lượng của thị trường tiêu thụ và chủ động liên kết thành lập tổ hợp tác nhằm nâng cao năng lực đàm phán giá bán.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế nông nghiệp. Đề tài là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu chuỗi cung ứng nông sản, ứng dụng phân tích định lượng SPSS trên cỡ mẫu 295 quan sát thực địa.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ hao hụt sầu riêng Cai Lậy sau thu hoạch còn ở mức cao là gì? Tỷ lệ hao hụt xuất phát từ khâu thu hái và vận chuyển nội đồng còn thô sơ. Hơn 80% sầu riêng sau khi cắt được vận chuyển thủ công bằng khiêng vác và chở bằng xe máy trên các tuyến đường nhỏ hẹp, gây dập gai và tổn thương vỏ trái. Việc thiếu hệ thống kho lạnh bảo quản khiến quả mất nước nhanh và giảm phẩm cấp thương phẩm trong quá trình luân chuyển.

Việc xử lý sầu riêng ra hoa trái vụ mang lại lợi thế kinh tế cụ thể như thế nào cho nông dân Cai Lậy? Xử lý sầu riêng nghịch vụ vào tháng 7 đến tháng 8 âm lịch giúp nhà vườn thu hoạch sau 5 tháng với mức giá bán cao hơn chính vụ từ 50% đến 80%. Mặc dù sản lượng vụ nghịch giảm từ 10% đến 20%, giá bán ổn định ở mức 27.000 đồng/kg trở lên giúp nông dân đạt lợi nhuận ròng 200 đến 300 triệu đồng trên mỗi hecta canh tác mỗi năm.

Chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam có thể học hỏi bài học kinh nghiệm gì từ thành công của Thái Lan? Thái Lan thành công nhờ chính sách trợ giá vật tư, cung ứng cây giống chuẩn và thành lập hiệp hội ngành hàng mạnh để công khai giá cả trên cổng thông tin điện tử. Nhờ đó, sầu riêng Thái Lan chiếm lĩnh 78% thị phần nhập khẩu tại Trung Quốc, trong khi Việt Nam mới đạt 22% do chủ yếu xuất khẩu tiểu ngạch và thiếu tổ chức liên kết ngành đồng bộ.

Tại sao thương lái vẫn giữ vai trò thống trị trong khâu thu gom sầu riêng tại địa phương? Thương lái đóng vai trò cầu nối thiết yếu do 83,5% nông hộ có thói quen bán nguyên vườn và 90,6% hộ có quy mô canh tác nhỏ lẻ dưới 1 hecta. Thương lái thay thế nông dân thực hiện các khâu kỹ thuật phức tạp như gõ kiểm tra độ già của trái, cắt trái trên cây cao, gánh vác ra đường lớn và thanh toán tiền mặt trực tiếp ngay sau khi thu hoạch.

Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP có tác động ra sao đến đầu ra và giá bán của sản phẩm sầu riêng? Áp dụng quy trình VietGAP giúp kiểm soát dư lượng hóa chất, gia tăng tỷ lệ múi cơm đạt chuẩn trên 33% và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt của các thị trường xuất khẩu khó tính. Sầu riêng đạt chuẩn chất lượng cao có giá bán xuất khẩu cao hơn thị trường nội địa từ 10.000 đến 18.000 đồng trên mỗi kilogram, mở ra cơ hội tiêu thụ bền vững.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Phan Thị Hồng Yến đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với những đóng góp thực tiễn nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng nông sản chức năng và khung phân tích hợp tác đa chiều theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Lượng hóa chi tiết hiện trạng chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy thông qua khảo sát thực chứng 295 mẫu đại diện cho 5 tác nhân chính.
• Nhận diện các điểm nghẽn cốt lõi gồm quy mô canh tác manh mún (90,6% hộ nhỏ và vừa), sự phụ thuộc vào thương lái (80% nguồn hàng bán sỉ) và rủi ro từ thị trường tiểu ngạch (99% xuất sang Trung Quốc).
• Rút ra bài học thực tiễn đắt giá từ mô hình chuỗi cung ứng sầu riêng Thái Lan và bài học cảnh báo từ sự đổ vỡ chuỗi giá trị dừa Bến Tre năm 2012.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp hành động đồng bộ và khả thi giai đoạn 2015 đến 2020 nhằm chuẩn hóa VietGAP, nâng cấp hạ tầng kho bãi và thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch.

Lộ trình triển khai khuyến nghị các địa phương ưu tiên thành lập Hợp tác xã VietGAP thí điểm từ năm 2015 đến 2017, tiến tới số hóa dữ liệu thị trường và xúc tiến thương mại chính ngạch toàn diện đến năm 2020. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ tại thư viện các trường đại học chuyên ngành kinh tế để khai thác trọn vẹn bộ số liệu và mô hình phân tích chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các hình và bảng, phụ lục và tài liệu tham khảo; luận văn được bố cục theo 3 chương như sau: Chƣơng 1. Cơ sở khoa học về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng Trong chương này tác giả trình bày cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng; Cấu trúc chuỗi cung ứng; Tiêu chuẩn đo lường hiệu quả chuỗi cung ứng. Đồng thời tác giả nghiên cứu bài học kinh nghiệp thành công của sầu riêng Thái Lan và bài học từ thất bại của chuỗi cung ứng dừa ở tỉnh Bến Tre, từ đó rút ra bài học cho chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy. Đánh giá thực trạng chuỗi cung ứng sản phẩm sầu riêng tại huyện Cai Lậy – Tỉnh Tiền Giang.

Trong chương này tác giả đã thực hiện điều tra khảo sát bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp 160 hộ nông dân trồng sầu riêng, 30 nhà thu mua sầu riêng, 30 nhà bán sỉ sầu riêng, 15 doanh nghiệp kinh doanh sầu riêng, 30 nhà bán lẻ sầu riêng và 30 người tiêu dùng sầu riêng trên địa bàn huyện Cai Lậy và Thành Phố Hồ Chí Minh. Từ đó nhận diện những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả chuỗi cung ứng sầu riêng để làm cơ sở để xuất giải pháp ở chương 3. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng sầu riêng tại huyện Cai Lậy – Tỉnh Tiền Giang. Trong chương này tác giả đề xuất những giải pháp cụ thể cho từng thành phần trong chuỗi cung ứng: nông dân, nhà thu mua, nhà bán sỉ, doanh nghiệp, người tiêu dùng và đồng thời tác giả đưa ra những kiến nghị cho cơ quan chức năng địa phương, các ban ngành nhằm nâng cao hiệu quả của chuỗi cung ứng sầu riêng huyện Cai Lậy tỉnh Tiền Giang trong thời gian tới.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 CHƢƠNG 1 - CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHUỖI CUNG ỨNG 1.TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG 1. Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng 1. Chuỗi cung ứng Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chuỗi cung ứng theo nhiềuhướng tiếp cận khác nhau và có nhiều định nghĩa khác nhau về thuật ngữ “chuỗi cung ứng”. Trong nghiên cứu của luận văn, tác giả trích lược một số định nghĩa chuỗi cung ứng nhằm củng cố cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu của mình, bao gồm: Theo Ganeshan và cộng sự [20]cho rằng chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựachọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm, thành phẩm và phân phối chúng đến khách hàng.

Theo Lambert, Stock và Elleam [23, tr.13-15] cho rằng chuỗi cung ứng là sự liên kết giữa các doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ ra thị trường. Theo Mentzer và cộng sự [10, tr.4] lập luận rằng chuỗi cung ứng là tập hợp của bathực thể hoặc nhiều hơn (có thể là pháp nhân hoặc thể nhân) liên quan trực tiếp đến dòng chảy qua lại của sản phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin từ nguyên liệu đến khách hàng. Nhìn chung về cơ bản một chuỗi cung ứng bao gồm một hành trình liên kết giữa các nhân tố trong đó có 3 hoạt động cơ bản nhất, gồm: - Cung cấp: tập trung vào các hoạt động mua nguyên liệu như thế nào? Mua từ đâuvà khi nào nguyên liệu được cung cấp nhằm phục vụ hiệu quả quá trình sản xuất. - Sản xuất: là quá trình chuyển đổi các nguyên liệu thành sản phẩm cuối cùng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 - Phân phối: là quá trình đảm bảo các sản phẩm sẽ được phân phối đến khách hàng cuối cùng thông qua mạng lưới phân phối, kho bãi, bán lẻ một cách kịp thời và hiệu quả. Trên cơ sở nghiên cứu một số khái niệm về chuỗi cung ứng, có thể định nghĩa chuỗi cung ứng như sau: Chuỗi cung ứng bao gồm các hoạt động của mọi đối tượng có liên quan từ mua nguyên liệu, sản xuất ra sản phẩm cho đến cung cấp cho khách hàng cuối cùng. Nói cách khác, chuỗi cung ứng của một mặt hàng là một quá trình bắt đầu từ nguyên liệu thô cho tới khi tạo thành sản phẩm cuối cùng và được phân phối tới tay người tiêu dùng nhằm đạt được hai mục tiêu cơ bản, đó là: tạo mối liên kết với nhà cung cấp của các nhà cung ứng và khách hàng của khách hàng vì họ có tác động đến kết quả và hiệu quả của chuỗi cung ứng; hữu hiệu và hiệu quả trên toàn hệ thống [7]. Quản trị chuỗi cung ứng Dựa theo cách tiếp cận nghiên cứu về chuỗi cung ứng đã đề cập, để các hoạt động trong chuỗi diễn ra nhịp nhàng và hiệu quả, hoạt động quản trị chuỗi cung ứng rất cần thiết trong bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi [2].

Theo Mentzer và cộng sự (2001) định nghĩa quản trị chuỗi cung ứng là một hệ thống, sự hợp tác mang tính chiến lược của các chức năng kinh doanh truyền thống và các sách lược kết hợp trong các chức năng kinh doanh trong phạm vi một doanh nghiệp cụ thể, xuyên suốt hoạt động kinh doanh trong phạm vi chuỗi cung ứng nhằm cải thiện việc thực hiện mang tính dài hạn của các doanh nghiệp nói riêng và của toàn bộ chuỗi cung ứng nóichung [24, tr. * Tóm lại: Dựa vào việc nghiên cứu một số quan điểm của các chuyên gia về quản trị chuỗi cung ứng cho thấy đây là một phần nội dung không thể thiếu của chuỗi cung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Để chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp hay một ngành hiệu quả, bền vững và thể hiện tính liên kết chặt chẽ thì chuỗi cung ứng ấy phải được tổ chức quản lý một cách khoa học, linh hoạt, trong đó điều kiện tối thiểu cần thiết là các thành phần trong chuỗi phải liên kết, tương tác, hợp tác chặt chẽ với nhau [5]. Phân loại chuỗi cung ứng 1.

Theo tiêu chí tính liên kết giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng - Chuỗi cung ứng hợp tác Được hiểu một cách đơn giản bao gồm hai hoặc nhiều hơn các doanh nghiệp độc lập làm việc với nhau nhằm lên kế hoạch và thực thi các hoạt động chuỗi cung ứng sẽ đạt được thành công hơn là hoạt động riêng biệt và các chuỗi cung ứng hợp tác thông thường khác nhau do chính cấu trúc của chúng [28, tr. - Chuỗi cung ứng tương tác Được chia theo 4 mức độ hệ thống, bao gồm [21]: + Mức độ hệ thống 1: Chuỗi nội bộ trong doanh nghiệp + Mức độ hệ thống 2: Quan hệ đối tác song phương + Mức độ hệ thống 3: Chuỗi mở rộng gồm nhà cung cấp, các nhà cung cấp của nhà cung cấp, khách hàng và các khách hàng của khách hàng. + Mức độ hệ thống 4: Mạng lưới các chuỗi nối liền với nhau. Theo đặc tính của sản phẩm Theo Taylor [29, tr.136-137] có thể chia chuỗi cung ứng thành hai loại: - Chuỗi có sản phẩm mang tính cải tiến (Innovative Supply Chain):Các sản phẩm thay đổi liên tục trên thị trường (các loại chip, phần mềm tin học, quần áo thời trang, đồ gỗ,…) Đặc điểm của loại chuỗi này là thông tin được chia sẻ tốt, thời gian đáp ứng rất nhanh, tốc độ qua chuỗi lớn, vòng đời sản phẩm ngắn, mức độ tồn kho ít.

- Chuỗi có sản phẩm mang tính chức năng (Functional Supply Chain): Đặc tính sản phẩm ít thay đổi, nhu cầu trên thị trường ít biến động (lương thực, thực phẩm, các sản phẩm nông nghiệp…). Để tăng hiệu suất hoạt động của chuỗi, nên tìm cách giảm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 chi phí trong sản xuất, vận chuyển và giao dịch. Quản lý chuỗi chú trọng tới việc giảm tồn kho, và tăng chia sẻ thông tin giữa các thành viên với nhau. Theo cách thức đưa sản phẩm ra thị trường Có thể chia chuỗi cung ứng làm 2 dạng: - Chuỗi đẩy (Push Supply Chain):Sản phẩm được sản xuất dạng tồn kho, sảnxuất song song với việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Các nhà quản lý cố gắng đẩy sản phẩm ra khỏi kho của mình đến lớp tiếp theo trong kênh phân phối. Đến lượt các lớp này lại cố gắng đẩy nó lên phía trước gần khách hàng hơn. Quyền lực nằm trong tay nhà cung cấp, họ có nhiều vị thế trong đàm phán về giá cả, đặc biệt đối với các sản phẩm mới. Khách hàng không có nhiều cơ hội chọn lựa.

- Chuỗi kéo (Pull Supply Chain):Sản phẩm xuất phát từ nhu cầu của khách hàng trên thị trường, họ tìm kiếm các nhà sản xuất có thể đáp ứng nhu cầu của họ. Các nhà sản xuất lại tìm những nhà thầu phụ, nhà cung cấp khác có thể giúp họ hoàn thành thương vụ và quá trình cứ thế lặp lại, chuỗi cung ứng được hình thành. Khách hàng có cơ hội chọn lựa những nhà cung cấp mà họ cảm nhận giá trị sản phẩm là tốt nhất. CÁC THÀNH PHẦN VÀ MỐI QUAN HỆ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG 1.

Các thành phần cơ bản trong chuỗi cung ứng Theo Lambert [23] cho rằng một chuỗi cung ứng bao gồm hệ thống các thực thể và các kết nối giữa các thành viên trong chuỗi cung ứng. Hay một chuỗi cung ứng về cơ bản bao gồm các thành phần đó là các pháp nhân (các doanh nghiệp cung ứng, doanh nghiệp sản xuất, tiêu thụ), các tổ chức, các mạng lưới và các thể nhân. Sự kết nối giữa các thành tố trên được xem là các kết nối hoặc các mối quan hệ. Thuật ngữ chuỗi cung ứng gợi nên hình ảnh sản phẩm dịch chuyển từ nhà cung cấp đến nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và cuối cùng đến khách hàng dọc theo chuỗi cung ứng.

Song song đó các dòng thông tin, sản phẩm và tài chính dọc cả hai hướng của chuỗi này. Trong thực tế, nhà sản xuất có thể nhận nguyên liệu từ vài nhà cung cấp và sau đó cung ứng đến nhà phân phối, chính vì vậy đa số các chuỗi cung ứng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 thực sự là các mạng liên kết (network). Trong một chuỗi cung ứng có thể phân tích thành các thành phần cơ bản sau đây [25], gồm: 1. Nhà cung cấp Nhà cung cấp được xem như một thành viên bên ngoài - có năng lực sản xuất không giới hạn.

Tuy nhiên, bởi vì những nhân tố không chắc chắn trong tiến trình chuyển phát, nhà cung cấp có thể sẽ không cung cấp nguyên liệu thô cho nhà sản xuất đúng lúc.