CHƯƠNG I LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ VÀ NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ ĐỂ PHÁT TRIỂN NGÀNH DU LỊCH 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ 1. Khái niệm về đầu tư Theo Từ điển kinh tế học hiện đại: “Đầu tư là thuật ngữ được dùng phổ biến nhất để mô tả các khoản chi tiêu (trong một thời kỳ nhất định) để làm tăng hay duy trì tài sản thực”. Trên thực tế, một định nghĩa chính xác hơn bao hàm được yếu tố trên là: Đầu tư là những khoản chi tiêu dành cho các dự án sản xuất hàng hóa, những khoản chi tiêu này không dự định dùng cho tiêu dùng trung gian.
Các dự án đầu tư có thể có dạng bổ sung vào tài sản vật chất và vốn nhân lực (tài sản con người) cũng như hàng hóa tồn kho. Theo từ điển Các thuật ngữ đầu tư và tài chính: “Đầu tư là việc sử dụng vốn để tạo ra thêm tiền thông qua phương thức sản xuất hình thành thu nhập hoặc thông qua công việc kinh doanh mang tính mạo hiểm (risk-oriented ventures) mang lại”. Đầu tư có thể đề cập tới đầu tư tài chính hoặc đầu tư công sức và thời gian như là một phần của một cá nhân - người mong muốn thu được lợi nhuận từ thành công trong lao động của mình. Đầu tư hàm ý một ý tưởng của nguyên tắc an toàn là quan trọng.
Theo Từ điển Kinh tế học: “Đầu tư là hoạt động hình thành tài sản thực, như mua mới hoặc duy tu máy móc, xây dựng nhà để tạo ra hàng hóa và dịch vụ dùng cho tiêu dùng trong tương lai. Đầu tư liên quan tới việc hy sinh tiêu dùng hiện tại, tạo ra tư liệu sản xuất dùng để sản xuất hàng hóa, bao gồm cả tích lũy tài sản lưu động. Đầu tư theo nghĩa phổ thông nhất bao gồm những khoản chi tiêu để có được tài sản vật chất và tài sản tài chính. Các nhà kinh tế không coi chi mua tài sản tài chính là đầu tư mà đơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 giản đó chỉ là việc chuyển khoản để dành từ dạng này sang dạng khác” - Đây là bản chất của đầu tư vào tài sản tài chính.
Tóm lại: Qua các khái niệm về đầu tư trích trong các từ điển khác nhau, có một điểm chung đó là sự hy sinh giá trị chắc chắn ở thời điểm hiện tại để đổi lấy (khả năng không chắc chắn) giá trị trong tương lai. Đầu tư hiểu theo nghĩa rộng bao gồm đầu tư vào tài sản vật chất và vốn nhân lực. Mục đích của đầu tư mong muốn có được lợi nhuận trong tương lai. Tuy vậy, bản chất của đầu tư vào tài sản vật chất, tài sản tài chính và vốn nhân lực khác nhau cơ bản đó là: - Đầu tư vào tài sản vật chất (máy móc, thiết bị, nhà xưởng…) làm tăng năng lực sản xuất của nền kinh tế, tạo ra hàng hóa và dịch vụ phục vụ tiêu dùng trong tương lai và dễ dàng đánh giá được hiệu quả của hoạt động đầu tư.
- Đầu tư vào tài sản tài chính (mua trái phiếu, tín phiếu, cổ phiếu công ty…) chỉ là thay đổi quyền sở hữu của tài sản tài chính hiện có từ thực thể kinh tế này sang thực thể kinh tế khác, không tạo ra hàng hóa và dịch vụ. Tuy nhiên việc mua sắm các tài sản tài chính được xem như một việc đầu tư bởi người mua hy vọng chúng sẽ đem lại nguồn thu nhập trong tương lai (chẳng hạn như cổ tức hay lãi của trái phiếu…). - Đầu tư vào vốn nhân lực nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất của lực lượng lao động. Đầu tư vào vốn nhân lực với kỳ vọng thu nhập trong tương lai sẽ trang trải chi phí đầu tư hiện tại.
Không ai dám chắc chi cho một khóa đào tạo sẽ thu được lợi ích kinh tế, đo được bằng giá trị trong tương lai, do đó rất khó đánh giá hiệu quả đầu tư vào vốn nhân lực. Phân loại đầu tư 1. Theo đặc điểm đầu tư Đầu tư trực tiếp: Đầu tư trực tiếp là hoạt động đầu tư mà người bỏ vốn tham gia trực tiếp vào quá trình hoạt động và quản lý đầu tư. Chủ đầu tư biết được mục tiêu đầu tư cũng như phương thức hoạt động của các loại vốn mà họ bỏ ra (người bỏ vốn và người sử dụng vốn là một chủ thể).
Hoạt động đầu tư này có thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 được thực hiện dưới các dạng: hợp đồng hợp tác, liên doanh, công ty cổ phần, công ty TNHH…; Đầu tư gián tiếp: Đầu tư gián tiếp là hình thức bỏ vốn vào hoạt động kinh tế nhằm đem lại hiệu quả cho bản thân người bỏ vốn vào hoạt động kinh tế nhằm đem lại hiệu quả cho bản thân người có vốn cũng như cho xã hội, nhưng người có vốn không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Đầu tư gián tiếp thường được thực hiện thông qua mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác… 1. Theo tính chất sử dụng vốn đầu tư Đầu tư phát triển: Đầu tư phát triển là phương thức đầu tư trực tiếp; trong đó, việc bỏ vốn nhằm gia tăng giá trị tài sản. Sự gia tăng giá trị tài sản trong đầu tư phát triển nhằm tạo ra những năng lực mới hoặc cải tạo, mở rộng, nâng cấp năng lực hiện có vì mục tiêu phát triển.
Đối với các nước đang phát triển, đầu tư phát triển có vai trò quan trọng hàng đầu: là phương thức căn bản để tái sản xuất mở rộng, tăng thu nhập quốc dân, tạo ra việc làm và thu nhập cho người lao động như đầu tư để tạo mới, mở rộng, cải tạo hoặc nâng cấp đường xá, cầu cống, cơ sở hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, cơ sở dịch vụ… Đầu tư dịch chuyển: Đầu tư dịch chuyển là phương thức đầu tư gián tiếp: trong đó việc bỏ vốn nhằm dịch chuyển quyền sở hữu giá trị tài sản. Trong đầu tư dịch chuyển, không có sự gia tăng giá trị tài sản. Đầu tư dịch chuyển có ý nghĩa quan trọng trong hình thành và phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thị trường hối đoái…, hỗ trợ cho hoạt động đầu tư phát triển như hoạt động mua bán cổ phiếu của doanh nghiệp trên thị trường vốn… 1. Theo ngành đầu tư Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng: Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng là hoạt động đầu tư phát triển nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội.
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật như giao thông vận tải, thông tin liên lạc, điện, nước…Cơ sở hạ tầng xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 như trường học, bệnh viện, nhà trẻ, cơ sở văn hóa, thể thao… Đối với các nước đang phát triển, cơ sở hạ tầng rất yếu kém và mất cân đối nghiêm trọng. Cơ sở hạ tầng cần được đầu tư phát triển, đi trước một bước, tạo tiền đề phát triển các lĩnh vực kinh tế khác. Đầu tư vào lĩnh vực sản xuất o Đầu tư phát triển công nghiệp: Đầu tư phát triển công nghiệp là hoạt động đầu tư phát triển nhằm xây dựng các công trình công nghiệp. Trong công cuộc phát triển ở Việt Nam hiện nay, định hướng đầu tư công nghiệp đất nước theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa là chính yếu, nhằm gia tăng giá trị sản lượng công nghiệp trong GDP.
o Đầu tư phát triển nông nghiệp: Đầu tư phát triển nông nghiệp là hoạt động đầu tư phát triển nhằm xây dựng các công trình nông nghiệp. Việt Nam từ điểm xuất phát là một nước nông nghiệp, với lợi thế so sánh trong nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lương thực. Vì thế đầu tư phát triển nông nghiệp có ý nghĩa chiến lược, lâu dài nhằm đảm bảo an toàn lương thực quốc gia và tỷ trọng giá trị sản lượng nông nghiệp hợp lý trong GDP. o Đầu tư phát triển dịch vụ: Đầu tư phát triển dịch vụ là hoạt động đầu tư phát triển nhằm xây dựng các công trình dịch vụ (thương mại, khách sạn-du lịch, dịch vụ khác…).
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư dịch vụ là xu thế phát triển nhằm gia tăng tỷ trọng giá trị dịch vụ trong GDP ở Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Theo tính chất đầu tư Đầu tư theo chiều rộng (đầu tư mới): Đầu tư mới là hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản, nhằm hình thành các công trình mới. Trong đầu tư mới, cùng với việc hình thành các công trình mới, đòi hỏi có bộ máy quản lý mới. Đầu tư mới có ý nghĩa quyết định trong thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Đầu tư mới đòi hỏi nhiều vốn, trình độ công nghệ và quản lý mới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Đầu tư chiều sâu: Đầu tư chiều sâu là hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản nhằm cải tạo, mở rộng, nâng cấp, hiện đại hóa, đồng bộ hóa dây chuyền sản xuất, dịch vụ trên cơ sở các công trình đã có sẵn; tiến hành việc cải tạo, mở rộng và nâng cấp các công trình có sẵn, với bộ máy quản lý đã hình thành từ trước khi đầu tư. Đầu tư chiều sâu là hình thức đầu tư ưu tiên đối với các nước đang phát triển trong điều kiện còn thiếu vốn, công nghệ và quản lý và cần được xem xét trước khi có quy định đầu tư mới. Tận dụng năng lực sản xuất - dịch vụ: Trước khi quyết định đầu tư, dù là đầu tư mới hay đầu tư chiều sâu, cần đánh giá đúng năng lực sản xuất - dịch vụ hiện có.
Nếu năng lực sản xuất - dịch vụ của một ngành, sản phẩm kinh tế - kỹ thuật chưa được tận dụng, trên quan điểm tiết kiệm và hiệu quả, cần huy động các giải pháp để sử dụng 100% công suất thiết kế của năng lực sản xuất đã có. CÁC NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ Trong tổng thu nhập của mỗi nước, sau khi trừ đi phần tiêu dùng, còn lại là phần để bù đắp và tích lũy. Quỹ bù đắp và quỹ tích lũy chính là nguồn gốc hình thành vốn đầu tư, trong đó quỹ tích lũy là bộ phận quan trọng nhất. Quỹ tích lũy được hình thành từ các khoản tiết kiệm.
Nền kinh tế càng phát triển thì tỉ lệ tích luỹ càng cao.