Giải pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh giải pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại việt nam trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Đoàn
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHAI QUÁT LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái niệm về đầu tư nước ngoài
• 1.1.1. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment - FDI)
• 1.1.2. Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (Foreign Indirect Investment - FII)
• 1.1.2.1. Đầu tư chứng khoán
• 1.1.2.2. Cho vay thương mại
• 1.1.2.3. Viện trợ
• 1.2. Đặc điểm của đầu tư nước ngoài
• 1.3. Những tác động của đầu tư nước ngoài
• 1.3.1. Lợi ích của đầu tư nước ngoài
• 1.3.1.1. Đối với chủ đầu tư nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỂ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ. Để thu hút vốn đầu tư nước ngoài, cần có những giải pháp hiệu quả. Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, tạo ra việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính sách thu hút đầu tư cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu.

1.1. Định nghĩa và vai trò của vốn đầu tư nước ngoài

Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là nguồn vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực kinh tế tại Việt Nam. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh của nền kinh tế.

1.2. Tình hình thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Trong những năm qua, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để tăng cường khả năng thu hút vốn đầu tư, như cải cách hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở hạ tầng.

II. Thách thức trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Các vấn đề như môi trường đầu tư chưa hoàn thiện, chính sách chưa đồng bộ và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gây khó khăn cho việc thu hút FDI.

2.1. Môi trường đầu tư chưa hoàn thiện

Mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng môi trường đầu tư tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Các thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch và sự chậm trễ trong giải quyết hồ sơ là những rào cản lớn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Sự cạnh tranh từ các quốc gia khác

Nhiều quốc gia trong khu vực đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút FDI. Việt Nam cần có những chính sách cạnh tranh hơn để thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Phương pháp cải thiện chính sách thu hút đầu tư nước ngoài

Để thu hút vốn đầu tư nước ngoài hiệu quả, Việt Nam cần cải thiện chính sách và môi trường đầu tư. Các phương pháp như đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là rất cần thiết.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp giảm thời gian và chi phí cho nhà đầu tư. Cần có các quy định rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư. Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ thông tin để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Các dự án FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nước.

4.1. Lợi ích từ các dự án FDI

Các dự án FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động Việt Nam, đồng thời nâng cao trình độ tay nghề và cải thiện chất lượng sản phẩm. Điều này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về thu hút vốn đầu tư

Nghiên cứu cho thấy rằng các chính sách thu hút đầu tư hiệu quả có thể tạo ra sự tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế. Cần có các chiến lược dài hạn để duy trì và phát triển nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

V. Kết luận và tương lai của thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Việt Nam cần tiếp tục cải cách và đổi mới để thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tương lai của việc thu hút FDI phụ thuộc vào khả năng cải thiện môi trường đầu tư và chính sách hỗ trợ cho các nhà đầu tư.

5.1. Tương lai của chính sách thu hút đầu tư

Chính sách thu hút đầu tư cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới. Việt Nam cần tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn và cạnh tranh hơn để thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài cần gắn liền với phát triển bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ cho các dự án đầu tư thân thiện với môi trường và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đảm bảo nguồn vốn đầu tư quy mô lớn nhằm thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững. Lũy kế từ năm 1988 đến hết năm 2006, Việt Nam đã thu hút 60,461 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), trong đó riêng năm 2006 ghi nhận mức đăng ký kỷ lục đạt 9,927 tỷ USD khi đất nước chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Mặc dù đạt được những bước tiến vượt bậc, thực tiễn dòng vốn ngoại giai đoạn này bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng: 75% lượng vốn FDI chỉ tập trung cục bộ tại các cực tăng trưởng phía Bắc (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Quảng Ninh) và phía Nam (Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai), để lại 25% cho toàn bộ các địa phương còn lại; bên cạnh đó là sự hạn chế về chuyển giao công nghệ cao và nguy cơ chuyển giá từ các tập đoàn xuyên quốc gia.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để vừa gia tăng quy mô thu hút, vừa tối ưu hóa chất lượng dòng vốn nước ngoài phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa khung lý luận về các hình thức vốn quốc tế, phân tích toàn diện thực trạng thu hút vốn FDI, đầu tư gián tiếp (FII), viện trợ phát triển chính thức (ODA) và kiều hối tại Việt Nam từ khi mở cửa nền kinh tế năm 1986 đến năm 2006. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đánh giá chính xác các chỉ số vĩ mô then chốt: khu vực FDI đóng góp bình quân 14,3% GDP giai đoạn 1988-2004, chiếm tới 56% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia năm 2005 (bao gồm dầu thô) và trực tiếp tạo việc làm cho hơn 900.000 lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên ba lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển bổ trợ lẫn nhau: Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter (giải thích việc khai thác nguồn lực và vị thế thị trường sở tại), Lý thuyết thị trường không hoàn hảo của Stephen Hymer (phân tích động cơ độc quyền hóa công nghệ và kiểm soát thị phần của các tập đoàn đa quốc gia), và Lý thuyết chu kỳ sản phẩm của Raymond Vernon (luận giải quá trình dịch chuyển vốn và dây chuyền sản xuất từ các nước phát triển sang các nền kinh tế đang nổi).

Khung nghiên cứu phân định rõ ràng ba khái niệm vốn ngoại tệ cơ bản:

• Vốn FDI: Nhà đầu tư nước ngoài đưa vốn và kỹ thuật vào nước tiếp nhận, nắm giữ tỷ lệ vốn pháp định tối thiểu (tại Việt Nam quy định mức góp vốn tối thiểu là 30%) để trực tiếp tham gia quản lý, điều hành dự án thông qua các hình thức như 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) hoặc hợp đồng xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT).
• Vốn FII: Nguồn tài chính gián tiếp thâm nhập qua thị trường chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu chính phủ/doanh nghiệp) và tín dụng thương mại, nơi nhà đầu tư không trực tiếp điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh mà tìm kiếm lợi nhuận qua cổ tức và lãi suất thị trường.
• Vốn ODA: Nguồn hỗ trợ phát triển chính thức từ các chính phủ và định chế tài chính quốc tế (WB, ADB, IMF) dành cho các quốc gia đang phát triển, trong đó yếu tố ưu đãi (grant element) bắt buộc phải đạt trên 25% theo chuẩn mực của Ủy ban Viện trợ Phát triển thuộc OECD và quy định tại Nghị định 87/CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu ứng dụng phép duy vật biện chứng và phương pháp nhận thức khoa học để phân tích các quy luật vận động khách quan của dòng vốn quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Về nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Luận văn khảo sát toàn bộ tập dữ liệu thứ cấp giai đoạn 1988-2006 từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 4.385 dự án doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, toàn bộ các hiệp định ODA cam kết đạt 37,5 tỷ USD giai đoạn 1993-2006, cùng 49 doanh nghiệp niêm yết có giá trị vốn hóa trên 3 tỷ USD trên thị trường chứng khoán tính đến tháng 11/2006.

Về phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) đối với dữ liệu vĩ mô cấp quốc gia kết hợp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) theo các ngành kinh tế mũi nhọn (công nghiệp nặng, dầu khí, dệt may, điện tử) và các vùng kinh tế trọng điểm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian (time-series analysis) và so sánh đối chiếu đa chiều giữa Việt Nam với các nền kinh tế khu vực (Trung Quốc, Campuchia, Singapore) cho phép phản ánh chính xác xu thế dịch chuyển dòng vốn, kiểm định mối tương quan giữa FDI và đầu tư nội địa mà không làm mất đi tính hệ thống và tính quy luật vĩ mô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu thu hút FDI phân theo hình thức đầu tư và ngành nghề có sự mất cân đối rõ nét. Trong giai đoạn 1988-2005, hình thức 100% vốn nước ngoài áp đảo với 74,42% số dự án và 50,65% tổng vốn đăng ký, trong khi hình thức liên doanh chiếm 22,24% số dự án nhưng chiếm tới 41,32% vốn thực hiện. Về cơ cấu ngành, lĩnh vực công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 68,44% tổng vốn đầu tư thực hiện; trong đó công nghiệp nặng dẫn đầu đạt 24,22%, theo sau là dầu khí chiếm 16,90% và công nghiệp nhẹ chiếm 11,69%.

Thứ hai, khu vực có vốn FDI khẳng định vai trò đầu tàu đối với nền kinh tế quốc gia. Tỷ trọng đóng góp của FDI vào GDP tăng trưởng liên tục từ 6,3% năm 1995 lên 13,3% năm 2000 và đạt 15,89% vào năm 2005. Về mặt ngoại thương, xuất khẩu của khu vực FDI năm 2006 đạt 22,865 tỷ USD (tăng 23,2% so với năm 2005), chiếm lĩnh tỷ trọng tuyệt đối trong các ngành công nghiệp chế biến như khai thác dầu thô (100%), lắp ráp thiết bị điện tử (85%), sản xuất da giày (40%) và dệt may (25%). Về thu ngân sách, khu vực FDI (không kể dầu khí) nộp ngân sách 3,67 tỷ USD giai đoạn 2001-2005, gấp 2,4 lần so với giai đoạn 1996-2000.

Thứ ba, thị trường vốn gián tiếp và ODA có sự bứt phá mạnh mẽ nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sau khi Chính phủ ban hành Quyết định số 238/2005/QĐ-TTg nới lỏng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa từ 30% lên 49%, chỉ số VN-Index đã tăng trưởng vượt bậc, xác lập đỉnh lịch sử 1.040,70 điểm vào ngày 23/01/2007. Về nguồn vốn ODA, tổng vốn cam kết giai đoạn 1993-2006 đạt 37,5 tỷ USD nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế mới đạt khoảng 21,6 tỷ USD (riêng năm 2006 cam kết 3,75 tỷ USD, giải ngân 1,78 tỷ USD). Ngoài ra, kiều hối chuyển về nước năm 2006 ước đạt trên 4 tỷ USD, tạo nguồn bổ sung vốn quan trọng cho nền kinh tế.

Thứ tư, những rào cản nội tại đe dọa chất lượng tăng trưởng. Khảo sát chỉ ra 70% máy móc, dây chuyền công nghệ chuyển giao vào Việt Nam trong giai đoạn đầu là thế hệ sản xuất từ những năm 1960-1970. Năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam năm 2006 theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) chỉ xếp hạng 77/125, trong đó hạ tầng kỹ thuật xếp thứ 83 và độ sẵn sàng công nghệ xếp thứ 85. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), môi trường kinh doanh của Việt Nam năm 2006 tụt 6 bậc, xuống vị trí 104/175 nền kinh tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc thu hút vốn FDI tăng nhanh bắt nguồn từ sự ổn định về chính trị, cam kết cải cách thể chế hậu gia nhập WTO và lợi thế chi phí nhân công thấp. Tuy nhiên, sự thiếu vắng các chính sách liên kết chuỗi khiến tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm còn thấp, ngoại trừ ngành điện tử và xe máy. Việc chuyển giao công nghệ diễn ra hạn chế do các tập đoàn đa quốc gia chủ yếu duy trì các công đoạn gia công lắp ráp thâm dụng lao động nhằm tối đa hóa lợi nhuận và né tránh hàng rào thuế quan.

So sánh với các nước trong khu vực, việc Trung Quốc thu hút 72 tỷ USD FDI năm 2005 hay việc Campuchia tăng vốn FDI gần 3 lần sau khi gia nhập WTO (đạt 381 triệu USD năm 2005) cho thấy hội nhập là động lực then chốt, song áp lực cạnh tranh về thể chế là vô cùng khốc liệt.

Về phương thức trực quan hóa, toàn bộ xu thế tăng trưởng vốn FDI có thể được thể hiện qua biểu đồ kết hợp (combo chart) mô tả tương quan giữa vốn đăng ký (đỉnh 10,16 tỷ USD) và vốn thực hiện giai đoạn 1988-2006. Đồng thời, cơ cấu ngành được minh họa tối ưu qua biểu đồ tròn (pie chart) với 68,44% vốn thuộc về công nghiệp, và bảng ma trận đối chiếu 9 nhóm chỉ số năng lực cạnh tranh WEF giúp làm nổi bật các điểm nghẽn thể chế của Việt Nam so với các nước ASEAN.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện thể chế và chính sách ưu đãi đầu tư: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, đồng bộ hóa Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp trong lộ trình 2007-2010. Thiết lập cơ chế ưu đãi thuế gắn liền với tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ cao, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành công nghiệp hỗ trợ từ 15-20% lên mức 40-50% vào năm 2015, đồng thời xây dựng quy chế kiểm toán liên ngành để ngăn chặn hành vi chuyển giá của các tập đoàn đa quốc gia.

2. Quy hoạch phân bổ dòng vốn và phát triển hạ tầng vùng: Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố phối hợp cùng Bộ Giao thông Vận tải triển khai phân cấp quản lý theo Nghị định 131/2006/NĐ-CP, tập trung vốn ODA và FDI theo hình thức BOT/BTO để hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông liên vùng. Mục tiêu đến năm 2015 điều tiết tỷ trọng thu hút FDI vào các địa phương ngoài hai cực tăng trưởng truyền thống tăng từ mức 25% hiện tại lên 35-40%, giảm tải áp lực đô thị hóa cục bộ.

3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và kiểm định công nghệ: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng các trung tâm đào tạo nghề kỹ thuật cao đạt chuẩn quốc tế, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo trong khu vực FDI từ 30% lên 60% vào năm 2012. Ban hành ngay trong năm 2008 bộ tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc để thẩm định máy móc nhập khẩu, loại bỏ triệt để các dây chuyền lạc hậu tiêu tốn năng lượng và gây ô nhiễm môi trường.

4. Tối ưu hóa quản lý nợ nước ngoài và ổn định thị trường tài chính: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính thực thi nghiêm ngặt Quyết định số 231/2006/QĐ-TTg về giám sát nợ quốc gia, duy trì chỉ số nợ nước ngoài/GDP dưới ngưỡng an toàn 45% (hiện ở mức 35,6%) và nợ nước ngoài so với kim ngạch xuất khẩu dưới 200%. Đồng thời, hoàn thiện khung pháp lý giám sát dòng vốn ngoại FII trên thị trường chứng khoán, ngăn chặn nguy cơ rút vốn đột ngột gây sốc hệ thống tiền tệ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ban Quản lý các Khu công nghiệp - Khu chế xuất có thể ứng dụng các phân tích thực trạng để xây dựng danh mục dự án kêu gọi vốn FDI chọn lọc, ban hành chính sách quản lý vốn ODA và kiểm soát trần nợ công an toàn trong giai đoạn mở cửa.

2. Nhà đầu tư nước ngoài và các định chế tài chính (FDI, FII, Quỹ đầu tư): Các nhà quản lý quỹ và tập đoàn quốc tế có thể sử dụng dữ liệu thống kê từ 72 quốc gia đầu tư vào Việt Nam, cấu trúc ngành công nghiệp nặng (chiếm 24,22% vốn) và dữ liệu biến động VN-Index (đạt mốc 1.040,70 điểm) để đánh giá mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh và tiềm năng sinh lời.

3. Lãnh đạo doanh nghiệp nội địa và hiệp hội ngành nghề: Doanh nghiệp trong nước hoạt động trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, dệt may, da giày có thể khai thác các phân tích về mối quan hệ giữa vốn FDI và đầu tư nội địa để xây dựng chiến lược liên kết chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp thu công nghệ tiên tiến từ các đối tác liên doanh.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế: Các nhà nghiên cứu khối ngành Kinh tế quốc tế, Tài chính - Ngân hàng có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về mô hình lý thuyết dòng vốn, phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng và phương pháp phân tích chuỗi số liệu kinh tế đối ngoại giai đoạn 1988-2006.

Câu hỏi thường gặp

Gia nhập WTO mang lại bước ngoặt gì cho việc thu hút vốn FDI của Việt Nam? Việc trở thành thành viên chính thức thứ 150 của WTO từ ngày 11/01/2007 đã mở ra làn sóng đầu tư mới, đưa vốn đăng ký năm 2006 đạt mức kỷ lục 9,927 tỷ USD (trong đó nguồn vốn đăng ký cả năm đạt trên 10,16 tỷ USD với 797 dự án). Cơ chế bình thường hóa quan hệ thương mại vĩnh viễn (PNTR) với Hoa Kỳ vào tháng 12/2006 đã thúc đẩy các tập đoàn đa quốc gia đổ vốn mạnh vào công nghiệp chế biến và bất động sản.

Vì sao vốn FDI giai đoạn 1988-2005 lại tập trung chủ yếu vào công nghiệp nặng và dầu khí? Công nghiệp nặng chiếm 24,22% và dầu khí chiếm 16,90% vốn đầu tư thực hiện do Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, trữ lượng dầu mỏ dồi dào và thị trường tiêu thụ nội địa chưa được khai thác. Các nhà đầu tư nước ngoài đã tận dụng lợi thế chi phí nguyên vật liệu tại chỗ thấp và chính sách liên doanh khai thác dầu khí mang lại tỷ suất sinh lời vượt trội.

Chính phủ đã sử dụng công cụ nào để kiểm soát an toàn nợ nước ngoài và vốn đầu tư gián tiếp? Chính phủ ban hành Quyết định số 231/2006/QĐ-TTg thiết lập hệ thống chỉ tiêu giám sát nợ quốc gia, duy trì tỷ lệ nợ nước ngoài/GDP giai đoạn 2000-2005 ở mức 35,6% (dưới ngưỡng trần an toàn 45%) và nợ so với xuất khẩu dưới 200%. Đối với FII, Quyết định số 238/2005/QĐ-TTg đã nới tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong doanh nghiệp nhà nước lên 49% để quản lý dòng tiền vào thị trường chứng khoán ổn định.

Những rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia giai đoạn này là gì? Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2006, Việt Nam xếp hạng 77/125 quốc gia, chịu tác động tiêu cực từ các chỉ số yếu kém: giáo dục đại học xếp thứ 90, mức độ hài lòng của doanh nghiệp xếp thứ 86, độ sẵn sàng công nghệ xếp thứ 85 và kết cấu hạ tầng xếp thứ 83. Ngoài ra, thủ tục hành chính phức tạp khiến môi trường kinh doanh của Ngân hàng Thế giới (WB) xếp Việt Nam ở vị trí 104/175.

Giải pháp nào giúp hạn chế hiện tượng chuyển giá và tiếp nhận công nghệ lạc hậu từ doanh nghiệp FDI? Thực trạng 70% thiết bị nhập khẩu ban đầu có công nghệ từ thập niên 1960-1970 đòi hỏi Nhà nước phải ban hành ngay quy chuẩn kỹ thuật thẩm định máy móc nghiêm ngặt. Đồng thời, cơ quan thuế cần triển khai cơ chế kiểm tra giá chuyển nhượng nội bộ giữa các công ty mẹ - con thuộc tập đoàn xuyên quốc gia, kết hợp chính sách ưu đãi thuế có điều kiện để khuyến khích chuyển giao công nghệ mới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh tế quốc tế và làm sáng tỏ thực trạng thu hút 60,461 tỷ USD vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 1988-2006.
• Nghiên cứu chứng minh dòng vốn ngoại đóng vai trò đầu tàu, đóng góp 15,89% GDP năm 2005 và tạo ra 56% giá trị xuất khẩu toàn quốc (bao gồm dầu thô).
• Tác giả đã chỉ rõ các điểm nghẽn then chốt về chuyển giao công nghệ lạc hậu, nguy cơ chuyển giá và sự phân bổ mất cân đối khi 75% dòng vốn tập trung tại hai đầu đất nước.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền với các văn bản pháp quy như Nghị định 131/2006/NĐ-CP và Quyết định 231/2006/QĐ-TTg trong lộ trình thực hiện 2007-2015.
• Đề tài là công trình nghiên cứu khoa học giá trị, cung cấp luận cứ thực tiễn quý báu cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và giới học thuật trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình để xây dựng những chiến lược kinh tế đột phá cho giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGUYỄN VĂN ĐOÀN GIẢI PHÁP THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP VỚI NỀN KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 ÑEÀ TAØI : GIAÛI PHAÙP THU HUÙT VOÁN ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI TAÏI VIEÄT NAM TRONG TIEÁN TRÌNH HOÄI NHAÄP VÔÙI NEÀN KINH TEÁ QUOÁC TEÁ. MÔÛ ÑAÀU Moät neàn kinh teá muoán phaùt trieån, taêng tröôûng nhanh vaø beàn vöõng tröôùc heát phaûi ñaûm baûo ñuû nhu caàu veà voán ñaàu tö. Ñoàng thôøi muoán coù voán ñaàu tö lôùn vaø daøi haïn ñoøi hoûi phaûi gia taêng tieát kieäm trong nöôùc cuõng nhö taêng cöôøng thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Taêng tröôûng kinh teá cao seõ taïo ñieàu kieän ñeå taêng tyû leä tieát kieäm vaø töø ñoù taêng khaû naêng cung öùng voán ñeå ñaàu tö. Ñaây chính laø moái quan heä nhaân quaû vaø laø neàn taûng ñeå phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi, môû roäng saûn xuaát kinh doanh, taêng thu nhaäp quoác daân vaø caûi thieän ñôøi soáng ngöôøi daân. Ngaøy nay vôùi söï phaùt trieån maïnh meõ cuûa khoa hoïc kyõ thuaät, neàn kinh teá theá giôùi ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån nhaåy voït. Ñoàng thôøi caùc coâng ty ña quoác gia cuõng phaùt trieån raát maïnh, chuû tröông cuûa caùc coâng ty ña quoác gia laø lieân keát chieám vò theá ñoäc quyeàn saûn phaåm.

Ñeå thu ñöôïc lôïi nhuaän cao nhaát, caùc quoác gia cuõng nhö caùc coâng ty ña quoác gia ñeàu muoán xaâm nhaäp xaùc laäp thò phaàn taïi caùc nöôùc khaùc. Töø ñoù xu theá toaøn caàu hoaù laø keát quûa taát yeáu cuûa quaù trình phaùt trieån kinh teá. Toaøn caàu hoaù xeùt veà baûn chaát laø quaù trình taêng leân maïnh meõ nhöõng moái lieân heä, söï taùc ñoäng vaø phuï thuoäc laãn nhau cuûa taát caû caùc nöôùc vaø caùc khu vöïc. Tieán trình toaøn caàu hoaù kinh teá xuaát hieän vaø phaùt trieån cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa thò tröôøng theá giôùi.

Söï gia taêng xu höôùng naøy ñöôïc theå hieän ôû söï môû roäng möùc ñoä vaø quy moâ thöông maïi theá giôùi vaø söï luaân chuyeån cuûa caùc doøng voán, lao ñoäng treân phaïm vi toaøn caàu. Caùc coâng ty ña quoác gia ñeå môû roäng kinh doanh quoác teá ñeàu höôùng vaøo nhöõng yeáu toá : • Lyù thuyeát lôïi theá caïnh tranh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 • Lyù thuyeát thò tröôøng khoâng hoaøn haûo • Lyù thuyeát veà chu kyø saûn phaåm. Caû ba lyù thuyeát naøy truøng laép ôû moät möùc ñoä vaø coù theå boå xung cho nhau trong vieäc trieån khai moät lyù do caên baûn veà phaùt trieån kinh doanh quoác teá. Ôû caùc quoác gia khaùc nhau, trình ñoä phaùt trieån, lôïi theá ñeàu khaùc nhau.

Caùc nöôùc ñang phaùt trieån nhu caàu caàn voán ñaàu tö cho taêng tröôûng vaø phaùt trieån laø voâ cuøng caàn thieát. Do vaäy vieäc thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi laø keânh huy ñoäng voán raát quan troïng cho taêng tröôûng vaø phaùt trieån ñaëc bieät nhöõng nöôùc baét ñaàu phaùt trieån nhö Vieät Nam. Nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi treân thò tröôøng quoác teá ñeàu khaùc nhau giöõa caùc nöôùc do nhöõng lôïi theá caùc nöôùc khaùc nhau nhö ñaõ trình baøy ôû treân. Nguoàn voán ñeå taøi trôï cho ñaàu tö bao goàm tieát kieäm trong nöôùc vaø voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Trong ñoù huy ñoäng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi qua caùc hình thöùc : 1. Ñaàu tö tröïc tieáp 2. Ñaàu tö giaùn tieáp Ñaàu tö giaùn tieáp bao goàm : • Ñaàu tö chöùng khoaùn • Cho vay thöông maïi • Vieän trôï Chuùng ta ñang ñöùng tröôùc nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc raát lôùn trong quaù trình hoäi nhaäp neàn kinh teá theá giôùi. Chuùng ta caàn phaûi tieát kieäm nguoàn voán trong nöôùc, ñoàng thôøi cuõng phaûi coù chính saùch hôïp lyù cho töøng thôøi kyø, cho töøng vuøng, töøng ngaønh ñeå thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi theo ñònh höôùng phaùt trieån beàn vöõng neàn kinh teá.

Muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi : Maëc duø ñaõ coù moät soá ñeà taøi nghieân cöùu veà voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam, song ñeà taøi naøy seõ tieáp caän vôùi nhöõng soá lieäu thoáng keâ môùi nhaát ñeå ñaùnh giaù xu höôùng ñaàu tö nöôùc ngoaøi treân theá giôùi, ñaùnh giaù caùch tieáp caän cuûa moät soá nöôùc thu huùt löôïng voán lôùn ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuõng nhö phaân tích thöïc traïng thu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 huùt voán taïi Vieät nam ñeå ñeà ra nhöõng chieán löôïc thu huùt nguoàn voán naøy cho taêng tröôûng vaø phaùt trieån beàn vöõng neàn kinh teá. Ñoái töïông vaø phaïm vi nghieân cöùu : Ñoái töôïng laø doøng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi quoác teá vaø doøng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam. Phaïm vi nghieân cöùu : doøng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät nam töø khi chuùng ta baét ñaàu thöïc hieän chính saùch môû cöûa neàn kinh teá. Phöông phaùp nghieân cöùu Ñeå nghieân cöùu hieän töôïng kinh teá veà doøng voán thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi söû duïng phöông phaùp nhaän thöùc khoa hoïc.

Pheùp bieän chöùng duy vaät, hoïc thuyeát veà nhöõng moái lieân heä, nhöõng quy luaät chung nhaát cuûa söï phaùt trieån laø cô sôû cuûa vieäc nghieân cöùu khoa hoïc. Phöông phaùp nghieân cöùu söû duïng phöông phaùp duy vaät bieän chöùng cho vieäc nghieân cöùu ñeà taøi. Nhöõng ñieåm môùi cuûa ñeà taøi : Ñaùnh giaù thöïc traïng doøng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi treân theá giôùi vaø Vieät Nam, xu höôùng vaän ñoäng cuûa doøng voán naøy trong boái caûnh neàn kinh teá cuõng nhö tình hình chính trò hieän nay treân theá giôùi vaø Vieät nam coù raát nhieàu thay ñoåi, ñeà töø ñoù ñeà ra nhöõng giaûi phaùp thu huùt nguoàn voán naøy cho phaùt trieån neàn beàn vöõng neàn kinh teá cuûa Vieät Nam. Noäi dung keát caáu cuûa ñeà taøi : Ñeà taøi ñöôïc chia thaønh 3 chöông : Chöông 1 : Khaùi quaùt lyù luaän veà ñaàu tö nöôùc ngoaøi Chöông 2 : Thöïc traïng thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam Chöông 3 : Giaûi phaùp ñeå thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHÖÔNG 1 KHAÙI QUAÙT LYÙ LUAÄN VEÀ ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI 1 .1 Khaùi nieäm veà ñaàu tö nöôùc ngoaøi Laø söï boû voán cuûa chuû ñaàu tö vaøo kinh doanh thöông maïi quoác teá hoaëc kinh doanh moät lónh vöïc naøo ñoù ôû nöôùc ngoaøi nhaèm muïc ñích kieám lôøi. Ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñöôïc xeùt theo möùc ñoä quaûn lyù cuûa nhaø ñaàu tö vaøo ñoái töôïng boû voán : 1.1 Voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi ( Foreign Direct Investment - FDI ) Theo quan ñieåm vó moâ : Chuû ñaàu tö tröïc tieáp ñöa voán vaø kyõ thuaät vaøo nöôùc nhaän ñaàu tö, thöïc hieän quaù trình saûn xuaát, kinh doanh, treân cô sôû thueâ möôùn, khai thaùc caùc yeáu toá cô baûn ôû nöôùc sôû taïi nhö taøi nguyeân, söùc lao ñoäng, cô sôû vaät chaát… Nguoàn voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi chuû yeáu laø nguoàn voán ñaàu tö cuûa caùc coâng ty xuyeân quoác gia, ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi. Theo quan ñieåm vi moâ : Chuû ñaàu tö goùp moät löôïng voán lôùn, ñuû ñeå hoï tröïc tieáp tham gia vaøo vieäc quaûn lyù, ñieàu haønh ñoái töôïng boû voán.1 Caùc hình thöùc ñaàu tö tröïc tieáp Coù nhieàu hình thöùc ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi tuøy theo luaät ñaàu tö cuûa caùc nöôùc vaø thöôøng coù caùc hình thöùc sau : hôïp ñoàng hôïp taùc kinh doanh, doanh nghieäp lieân doanh, doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi, hôïp ñoàng xaây döïng-vaän haønh- chuyeån giao ( BOT )… Caùc hình thöùc naøy thöôøng ñöôïc thöïc hieän taïi caùc khu vöïc ñaàu tö ñaëc bieät nhö : khu cheá xuaát, khu coâng nghieäp taäp trung, ñaëc khu kinh teá, thaùnh phoá môû… Hôïp ñoàng hôïp taùc kinh doanh ( Contractual business cooperation ) laø vaên baûn ñöôïc kyù keát giöõa hai beân hoaëc nhieàu beân ( caùc beân tham gia ) trong ñoù quy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 ñònh traùch nhieäm vaø phaân chia keát quaû kinh doanh cho moãi beân tham gia ñeå tieán haønh ñaàu tö kinh doanh ôû nöôùc chuû nhaø. Doanh nghieäp lieân doanh ( Joint venture Enterprise ) laø doanh nghieäp ñöôïc hình thaønh treân cô sôû lieân keát cuûa caùc DN trong vaø ngoaøi nöôùc theo luaät phaùp cuûa nöôùc chuû nhaø; caùc beân tham gia lieân doanh seõ chòu traùch nhieäm laãn nhau trong phaïm vi phaàn voán goùp cuûa mình vaøo lieân doanh.

Doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi ( Enterprise With one hundred percent foreign owned capital ) laø doanh nghieäp thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi nöôùc chuû nhaø, töï quaûn lyù vaø töï chòu traùch nhieäm veà keát quaû kinh doanh. Döôùi hình thöùc naøy cuõng coù caùc daïng coâng ty : Coâng ty traùch nhieäm höõu haïn, coâng ty tö nhaân… Hôïp ñoàng “ Xaây döïng – kinh doanh – chuyeån giao “ ( BOT ) laø caùc vaên baûn maø chính phuû chuû nhaø kyù vôùi caùc nhaø ñaàu tö beân ngoaøi ñeå xaây döïng, kinh doanh caùc coâng trình keát caáu haï taàng trong moät thôøi gian nhaát ñònh ñuû ñeå thu hoài voán, laõi. Khi heát haïn coâng trình seõ ñöôïc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi chuyeån giao cho nöôùc chuû nhaø maø khoâng ñoøi boài hoaøn. Coù nhieàu loaïi hình töông töï nhö BOT nhö : “ Xaây döïng – chuyeån giao – kinh doanh – ( BTO ), “ Xaây döïng – chuyeån giao “ ( BT ).2 Ñaëc ñieåm cuûa ñaàu tö tröïc tieáp : Thöù nhaát, tyû leä voán cuûa caùc nhaø ÑTNN trong voán phaùp ñònh ñaït möùc ñoä toái thieåu theo luaät ñaàu tö cuûa töøng quoác gia quy ñònh.

Chaúng haïn taïi Vieät Nam quy ñònh chuû ÑTNN phaûi goùp toái thieåu 30% voán phaùp ñònh cuûa döï aùn, ôû Myõ quy ñònh phaûi goùp toái thieåu 10% voán phaùp ñònh, coøn moät soá nöôùc khaùc laø 20%. Thöù hai, caùc chuû ñaàu tö tröïc tieáp quaûn lyù, ñieàu haønh vaø chòu traùch nhieäm veà caùc hoaït ñoäng cuûa döï aùn phuø hôïp vôùi soá voán maø hoï ñaõ boû ra. Vieäc phaân chia keát quaû kinh doanh cho caùc beân tham gia döïa treân tyû leä goùp voán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Thöù ba, ñaàu tö tröïc tieáp thöôøng ñöôïc thöïc hieän thoâng qua caùc phöông thöùc : Xaây döïng môùi, mua laïi toaøn boä hay töøng phaàn cuûa moät cô sôû ñang hoaït ñoäng, mua coå phieáu cuûa caùc coâng ty coå phaàn ñeå thao tuùng hay saùp nhaäp.2 Voán ñaàu tö giaùn tieáp nöôùc ngoaøi ( Foreign Indirect Investment - FII ) Theo quan ñieåm vó moâ : Nöôùc chuû nhaø nhaän voán töø nöôùc ngoaøi vaøo döôùi hình thöùc vay voán hoaëc nhaän vieän trôï cuûa moät toå chöùc quoác teá hoaëc moät nöôùc naøo ñoù.

Nöôùc chuû nhaø söû duïng voán vay cho muïc tieâu phaùt trieån kinh teá, xaõ hoäi cuûa quoác gia hoaëc cho caùc DN trong nöôùc vay laïi voán vay töø nöôùc ngoaøi.