CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TRONG TỔ CHỨC 1. Khái niệm động cơ, động lực và tạo động lực lao động trong tổ chức 1.1 Động cơ lao động Khái niệm: Động cơ lao động được hiểu là mục đích của người lao động khi thực hiện một hành vi lao động nhằm thỏa mãn những yêu cầu, đòi hỏi, mong muốn của chính bản thân người lao động. Động cơ lao động là nhân tố phát sinh từ bản thân người lao động. Mỗi người khi tham gia vào hoạt động lao động đều có những động cơ cá nhân riêng.
Đó có thể là thỏa mãn nhu cầu về vật chất hoặc tinh thần. Đối với người lao động trong các tổ chức động cơ thường xoay quanh các vấn đề đó là việc tạo ra thu nhập để nuôi sống bản thân và gia đình, mong muốn được học hỏi để nâng cao kiến thức kinh nghiệm, hoặc tìm kiếm một môi trường làm việc thân thiện chuyên nghiệp… 1.2 Động lực lao động Khái niệm: Động lực lao động là sự khao khát và tự nguyện của người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng đến việc đạt được các mục tiêu của tổ chức. Động lực lao động là kết quả của rất nhiều nguồn lực hoạt động đồng thời trong bản thân người lao động, trong môi trường làm việc và môi trường sống bên ngoài. Do đó động lực lao động trong tổ chức là kết quả của sự tổng hợp nhiều yếu tố như: văn hóa doanh nghiệp, kiểu lãnh đạo, cấu trúc của tổ chức, các chính sách về nhân lực và quá trình thực hiện các chính sách đó… Như vậy nếu động cơ là yếu tố bên trong quyết định, thì động lực là yếu tố biểu hiện ra bên ngoài nhằm thực hiện động cơ lao động đó.3 Tạo động lực lao động trong doanh nghiệp Khái niệm: Bản chất của tạo động lực lao động: đó là quá trình tìm hiểu về động cơ làm việc của người lao động, từ đó thực hiện các biện pháp mà doanh nghiệp có thể làm để thỏa mãn các động cơ đồng thời khiến cho động cơ của người lao động cùng hướng với các mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra.
Học viên thực hiện: Phạm Thị Duyên 7 Luận văn cao học Trong doanh nghiệp bất kỳ hoạt động nào khiến cho người lao động hăng say làm việc, cống hiến đều là những hoạt động tạo động lực: đó là có thể là việc sắp xếp công việc một cách hợp lý khiến người lao động cảm thấy thoải mái trong công việc, việc tăng lương phúc lợi khiến họ hài lòng với công sức mà họ bỏ ra, hoạt động đào tạo để giúp người lao động nâng cao trình độ chuyên môn hay thậm chí chỉ là những hoạt động tinh thần như sự quan tâm khích lệ từ phía ban lãnh đạo đến các nhân viên của mình…cũng có thể tạo ra những động lực không nhỏ cho người lao động. Nắm được bản chất của quá trình tạo động lực, các doanh nghiệp nên tìm ra các phương pháp tạo động lực phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của đơn vị mình để từ đó đạt được hiệu quả cao nhất. Ý nghĩa, vai trò của tạo động lực lao động trong tổ chức Trong mỗi tổ chức các nhà quản lý và lãnh đạo đều có trong tay những công cụ quản lý riêng và mục tiêu cuối cùng là khiến cho nguồn nhân lực mình đang nắm giữ sẽ tạo ra hiệu quả lao động cao nhất. Tuy nhiên không phải ai và trong hoàn cảnh nào cũng có được phương pháp quản lý tốt nhất.
Và xét cho cùng nếu tổ chức đã có một phương pháp quản lý khoa học tuy nhiên lại không biết điều chỉnh, thay đổi theo sự thay đổi của xã hội của nền kinh tế thì vô hình chung phương pháp đó dần dần sẽ trở lên lỗi thời, lạc hậu và từ đó lại gây ra các hiệu ứng tiêu cực. Điều đó dẫn đến hệ quả trong một tổ chức, một doanh nghiệp nào đó, ở một thời kỳ nào đó, có một bộ phận người lao động không có được hứng thú làm việc cao nhất. Do đó mục tiêu của bất kỳ doanh nghiệp nào trong mọi thời điểm đều phải có những biện pháp nhằm tạo động lực cho người lao động của mình, để họ có cảm giác mình luôn luôn được quan tâm và là tài sản vô giá của doanh nghiệp. Mặt khác có rất nhiều doanh nghiệp nhận ra được vấn đề quản lý phát sinh đó là sự làm việc kém hiệu quả, hoạt động kinh doanh giảm sút, chi phí và các khó khăn phát sinh.
Tuy nhiên họ lại nhanh chóng áp dụng một số biện pháp mang tính nóng vội, đó có thể là việc tăng lương đột biến tuy nhiên lại không quan tâm đến tính công bằng trong trả công trả lương hoặc đánh giá không chính xác các đóng góp của từng cá nhân trong doanh nghiệp. Nhiều trường hợp khác lại vội đưa hàng loạt nhân viên của mình đi đào tạo, tham gia các khóa học đắt tiền mà không định hướng được sau khi thực hiện hoạt động phát triển đó họ sẽ ứng dụng được gì cho công việc của mình cũng Học viên thực hiện: Phạm Thị Duyên 8 Luận văn cao học như của công ty…Và còn rất nhiều tình huống khác mà các công ty đưa ra các quyết định mà hiệu quả mang lại chưa thực thuyết phục. Hoạt động tạo động lực ở đây được hiểu là quá trình tìm hiểu xem hiện tại nhu cầu, tâm lý của người lao động là gì, họ đang có những nguyện vọng tâm tư nào mà nếu chúng ta tác động nhằm làm thỏa mãn những mong muốn đó thì họ sẽ tự khắc cảm thấy hứng thú và cống hiến cho công việc và công ty. Như vậy theo đánh giá của các nhà quản lý thì hoạt động tạo động lực cho người lao động là hoạt động đem lại hiệu quả cao nhất với vốn chi phí bỏ ra thấp nhất.
Nó sẽ là lựa chọn sáng suốt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong công cuộc tối đa hóa lợi ích của mình. Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực lao động trong tổ chức 3.1 Các yếu tố thuộc về bản thân người lao động 3.1 Mục tiêu cá nhân Mục tiêu là những mục đích mà cá nhân hướng tới, là trạng thái mong đợi để đạt được những phần thưởng mà động cơ hướng tới. Mục đích chính là những tác nhân kích thích hành động con người. Mặc dù vậy, trạng thái mong đợi không phải lúc nào cũng chắc chắn đạt được tuỳ thuộc vào năng lực và khả năng chiếm lĩnh cơ hội của cá nhân đó và khi đó sẽ khẳng định giá trị của mình.2 Hệ thống nhu cầu cá nhân Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất từ phía bản thân người lao động liên quan trực tiếp đến động lực làm việc của người lao động trong bất cứ hoàn cảnh nào.
Mỗi cá nhân có một hệ thống nhu cầu khác nhau, đây là yếu tố quan trọng nhất để tạo động lực cho người lao động. Trong các học thuyết về tạo động lực cho người lao động các tác giả thường dựa vào hệ thống nhu cầu để đưa ra những phương pháp, những kết luận cụ thể với tính khoa học của nó. Mỗi người lao động luôn tiềm ẩn trong mình những nhu cầu và tìm cách thoả mãn những nhu cầu đó thông qua việc tham gia vào công tác xã hội, vào quá trình sản xuất, hoạt động đoàn thể Các nhà nghiên cứu cũng đã tìm hiểu về mối quan hệ giữa hệ thống nhu cầu cá nhân với động lực làm việc của họ. Và đã chỉ rõ rằng, ở mỗi thời điểm, ở mỗi cá nhân tồn tại hệ thống nhu cầu khác nhau, tạo ra động cơ làm việc của họ.
Vấn đề của các Học viên thực hiện: Phạm Thị Duyên 9 Luận văn cao học nhà quản lý là cần tìm hiểu về các nhu cầu này để từ đó tìm cách thỏa mãn, như vậy sẽ tạo ra động lực làm việc cho họ và ngược lại.3 Khả năng và kinh nghiệm làm việc Khả năng làm việc của con người đối với loại hoạt động nào đó mà trong lĩnh vực đó người lao động đạt hiệu quả cao trong lao động. Việc phát huy và khai thác đúng đắn năng lực và sở trường sẽ đảm bảo phù hợp với kỹ năng, kỹ xảo và trình độ nghề nghiệp của người lao động 3.4 Tình trạng kinh tế và hoàn cảnh cá nhân của người lao động Động lực lao động chịu ảnh hưởng rất lớn từ tình trạng kinh tế và hoàn cảnh của mỗi cá nhân. Nếu một người lao động có điểm xuất phát về kinh tế và các hoàn cảnh về gia đình, công việc, sự nghiệp thuận lợi thì động lực làm việc thường xuất hiện không mạnh mẽ tại những người có xuất phát điểm thấp hơn.5 Đặc điểm cá nhân Cá nhân này có thể phân biệt với cá nhân khác thông qua các đặc điểm của từng cá nhân, các đặc điểm này có từ khi con người mới sinh ra và cũng chịu sự tác động qua lại của môi trường. Trong lao động có cá nhân tính tình vui vẻ, yêu thích lao động, chăm chỉ làm việc nhưng có cá nhân ghét lao động, thụ động và ỷ lại trong lao động.
Đặc điểm cá nhân nhiều khi do tính cách quy định nên nó có ảnh hưởng lớn trong công tác tạo động lực => Trong nhóm các nhân tố thuộc về bản thân người lao động, tổ chức khó có thể can thiệp để làm thay đổi các nhân tố đó nhằm tạo động lực cho người lao động. Từ phía tổ chức họ nên tìm hiểu về người lao động của mình, biết được các đặc điểm cá nhân của họ để từ đó đưa ra các biện pháp hợp lý.2 Các yếu tố thuộc về công việc 3.1 Bản chất công việc Bản thân mỗi công việc có những đặc điểm và tính chất khác nhau. Đó có thể là công việc chuyên về kỹ thuật, công việc hành chính hoặc công việc sử dụng chủ yếu sức mạnh cơ bắp. Và trong mỗi công việc, môi trường lao động khác nhau cũng gây ra những yếu tố tâm lý nhất định đối với bản thân người lao động.
Môi trường lao động trong nhà, ngoài trời, thường xuyên tiếp xúc với con người hoặc thiên nhiên. Thậm chí các yếu tố về độ an toàn, mức độ nguy hiểm và các tác nhân nguy hại cũng sẽ ảnh Học viên thực hiện: Phạm Thị Duyên 10 Luận văn cao học hưởng lớn đến thái độ lao động của con người từ đó ảnh hưởng đến động lực trong lao động. Tổ chức hoàn toàn có thể tác động vào công việc để tạo ra động lực lao động cho người đảm nhận nó.