Chương 1. CƠ SƠ LÝ LUẬN VỀ XÃ HỘI HOÁ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI HOÁ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC 1. Một số quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng về XHHSNGD. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục.
Chủ nghĩa Mác -Lê Nin khẳng định Giáo dục có vai trò quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa. Khi đề cập đến vấn đề tổng quát của lịch sử phát triển loài ngƣời Mác chỉ rõ ở mỗi giai đoạn phát triển đều đòi hỏi một sức lao động xã hội nhất định. Sức lao động đó là :"Toàn bộ các sức mạnh thể chất và sức mạnh tinh thần ở trong cơ thể con người, ở trong nhân cách sinh động của con người, những sức mạnh thể chất và tinh thần mà con người phải cho hoạt động để sản xuất ra những vật có ích" [2, tr 23]. Mác là Ngƣời có những kiến giải sâu sắc về Giáo dục - Đào tạo.
Giáo dục - Đào tạo phải kết hợp với lao động sản xuất, chế độ Giáo dục - Đào tạo phải tƣơng hợp với chế độ chính trị, kinh tế - xã hội. Mác viết "Chỉ cần xem những sách của Robert Owen cũng đủ thấy rằng chế độ công xưởng là nơi đầu tiên làm nảy nở mầm mống của nền giáo dục tương lai, nền giáo dục sẽ kết hợp lao động sản xuất với trí dục và thể dục, đối với hết thảy các trẻ em trên một lứa tuổi nhất định nào đó và làm như vậy không những chỉ là phương pháp tăng thêm sản xuất xã hội mà còn là phương pháp độc nhất và duy nhất để đào tạo ra những con người toàn diện" [31, Tr229]. Trên nền tảng tƣ tƣởng giáo dục của Mác, Lê nin đã phát triển hoàn chỉnh lý luận về bản chất kinh tế của giáo dục. Theo Lê Nin, giáo dục xã hội 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ nghĩa vừa là mục đích kinh tế, vừa là sức mạnh của kinh tế.
Giáo dục trong các nƣớc xã hội chủ nghĩa biểu hiện cả hai mặt của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội. Một mặt giáo dục là mục đích mà nền kinh tế hƣớng tới nhằm thoả mãn đời sống tinh thần; mặt khác giáo dục tái sản xuất sức lao động cho các ngành của nền kinh tế quốc dân. Ngay sau khi cách mạng Tháng Mƣời thành công, Lê Nin đã chỉ ra: "Muốn thoát khỏi cảnh thiếu thốn, cảnh cùng khổ đen tối nhất thì phải có suy nghĩ, phải có văn hoá, phải giỏi". Ngƣời coi: "Điều kiện để nâng cao năng xuất lao động trước hết chính là trình độ tiến bộ của nền giáo dục và văn hoá của đông đảo quần chúng nhân dân".
Dƣới góc độ kinh tế đảm bảo cho giáo dục điều kiện vật chất để thực hiện có kết quả quá trình đào tạo, giáo dục phát triển mạnh mẽ, vững chắc phục vụ tốt cho các nhiệm vụ kinh tế - xã hội khi nền kinh tế bảo đảm cho giáo dục mọi điều kiện vật chất cần thiết để tổ chức các quá trình sƣ phạm có kết quả. Giáo dục XHCN là sự nghiệp của toàn dân, toàn xã hội phải chăm lo sự phát triển của giáo dục và của ngành giáo dục, ngoài kinh phí cấp phát của nhà nƣớc, còn phải biết khai thác lực lƣợng vật chất của xã hội phục vụ cho công tác đào tạo. Trong "Dự án cương lĩnh của Đảng cộng sản Nga", tháng 2 năm 1919, Lê nin đã nêu:"Làm cho nhân dân lao động tích cực tham gia vào sự nghiệp giáo dục quốc dân, phát triển những hội đồng giáo dục quốc dân, động viên những người có văn hoá. tham gia vào quá trình giáo dục" [2, tr28].
Lý luận Mác - Lê Nin đã đƣợc Hồ Chủ Tịch thể hiện sinh động và phát triển sáng tạo trong tiến trình cách mạng ở nƣớc ta. Tháng 9 năm 1945 Hồ Chủ Tịch đã nêu ra mục tiêu của chế độ mới là làm cho mọi ngƣời "ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành". Để đạt đƣợc mục tiêu này, Ngƣời cho rằng:"Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí" [2, tr 61]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tháng 3 năm 1956, Hồ Chủ Tịch vạch ra mối liên hệ biện chứng giữa phát triển giáo dục và phát triển kinh tế.
"Giáo dục phải cung cấp cán bộ cho kinh tế. Kinh tế tiến bộ thì giáo dục mới tiến bộ được. Nếu kinh tế không phát triển thì giáo dục không phát triển được. Giáo dục không phát triển thì không đủ cán bộ giúp cho kinh tế phát triển.
Hai việc đó liên quan mật thiết với nhau" [2, tr62]. Hồ Chủ Tịch rất coi trọng vận dụng mối liên hệ này theo mục tiêu thiết thực đáp ứng các vấn đề trƣớc mắt của đời sống kinh tế và bao quát những nhiệm vụ của Cách mạng trong thế phát triển lâu dài. Ngƣời nhắc nhở toàn Đảng, toàn dân:"Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người". Ngƣời yêu cầu toàn xã hội "phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục lên những bước phát triển mới" [2, tr62].
Ngƣời còn dạy "Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng. Cần phải phát huy đầy đủ dân chủ XHCN, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa Thầy và Thầy, giữa Thầy và Trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó".[23, tr258]; "Trường học phải liên hệ chặt chẽ với gia đình, với xã hội, các đoàn thể thanh niên, phụ nữ. Các cơ quan Chính quyền và các cấp uỷ Đảng phải thực sự quan tâm đến nhà trường, đến việc học tập của con em mình hơn nữa". Ngƣời chỉ thị cho ngành Giáo dục:"Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt" để "thời gian không xa đạt những đỉnh cao của khoa học, kỹ thuật".
Xuất phát từ vai trò quần chúng trong lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói "Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình. Giáo dục trong nhà trường dù tốt đến mấy nhưng thiếu sự giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn". Quan điểm của Đảng , Nhà nước về giáo dục và xã hội hoá sự nghiệp giáo dục. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đảng và Nhà nƣớc ta xác định giáo dục có vai trò hết sức quan trọng trong quá tình phát triển đất nƣớc.
Đảng xác định, muốn tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá thắng lợi phải phát triển Giáo dục - Đào tạo, phát huy nguồn lực con ngƣời - yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Đảng ta đã có nhiều chủ trƣơng, chính sách để phát triển Giáo dục - Đào tạo. Đại hội VII của Đảng đã khẳng định phát triển giáo dục và khoa học, công nghệ là Quốc sách hàng đầu. Hội nghị lần thứ Tƣ BCH TW khoá VII đã có Nghị quyết về tiếp tục đổi mới sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo với quan điểm :"Cùng với khoa học và công nghệ, Giáo dục và Đào tạo đã được Đại hội VII xem là quốc sách hàng đầu.
Đó là một động lực thúc đẩy và là một điều kiện cơ bản bảo đảm việc thực hiện những mục tiêu kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ đất nước. Huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của nhà nước. Về định hƣớng chiến lƣợc phát triển Giáo dục - Đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nghị quyết hội nghị lần thứ Hai, Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khoá VIII chỉ rõ :"Giáo dục - Đào tạo là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước và của toàn dân. Mọi người đi học, học thường xuyên, học suốt đời"; "Mọi người chăm lo giáo dục.
Các cấp uỷ và tổ chức Đảng, các cấp chính quyền, các đoàn thể nhân dân, các tổ chức kinh tế và xã hội, các gia đình và các cá nhân đều có trách nhiệm tích cực góp phần phát triển sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo, đóng góp trí tuệ, nhân lực, vật lực, tài lực cho Giáo dục - Đào tạo. Kết hợp giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh ở mọi nơi, trong từng cộng đồng, từng tập thể" [12, tr 30]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định cùng với khoa học và công nghệ, phát triển Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã xác định phát triển giáo dục & đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con ngƣời - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trƣởng kinh tế nhanh và bền vững.
thực hiện "chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá". Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề, đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân bằng những hình thức giáo dục chính quy và không chính quy, thực hiện "giáo dục cho mọi người ", "cả nước trở thành một xã hội học tập"; Thực hiện phương châm "Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội" [13, tr 109]. Đại hội IX của Đảng còn nhấn mạnh "Thực hiện chủ trương xã hội hoá giáo dục, phát triển đa dạng các hình thức đào tạo, đẩy mạnh việc xây dựng các quỹ khuyến khích tài năng, các tổ chức khuyến học, bảo trợ giáo dục" [13, tr 111]. Chủ trƣơng phát triển Giáo dục - Đào tạo đến năm 2010, tại Hội nghị lần thứ Sáu, BCH TW Đảng khoá IX chỉ rõ:"Đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục, coi Giáo dục - Đào tạo là sự nghiệp của toàn dân là một giải pháp quan trọng để tiếp tục phát triển giáo dục.
Nhà nước khuyến khích mọi đóng góp, mọi sáng kiến của xã hội cho giáo dục" [14, tr 135].