Giải pháp của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La

Trường THPT Chuyên Sơn La, được thành lập từ năm 1995, đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. 148 trang · Trường THPT Chuyên Sơn La · 2023.

• Trường học: Trường THPT Chuyên Sơn La
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Đề tài: Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Sơn La

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ
• 1.1. Một số khái niệm và quan điểm cơ bản về quản lý
• 1.2. Chức năng quản lý
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT CHUYÊN SƠN LA
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT CHUYÊN SƠN LA
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: MẪU PHIẾU TRẮNG CÂU Ý KIẾN

Tóm tắt

I. Tổng quan về chất lượng giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La

Trường THPT Chuyên Sơn La, được thành lập từ năm 1995, đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Chất lượng giáo dục tại đây không ngừng được nâng cao, với nhiều thành tích nổi bật trong việc đào tạo học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của trường

Trường THPT Chuyên Sơn La đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Từ những ngày đầu thành lập, trường đã chú trọng đến việc phát triển chương trình học và đội ngũ giáo viên.

1.2. Thành tích nổi bật trong giáo dục

Trường đã đạt nhiều giải thưởng trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và có tỷ lệ đỗ vào các trường đại học cao. Điều này cho thấy sự nỗ lực không ngừng của cả giáo viên và học sinh.

II. Vấn đề và thách thức trong giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La

Mặc dù có nhiều thành tích, trường THPT Chuyên Sơn La vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Các vấn đề như cơ sở vật chất, phương pháp giảng dạy và sự tham gia của phụ huynh cần được giải quyết.

2.1. Cơ sở vật chất và trang thiết bị

Cơ sở vật chất của trường chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập hiện đại. Việc đầu tư vào trang thiết bị học tập là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục.

2.2. Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn còn phổ biến, cần có sự đổi mới để phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại. Việc áp dụng công nghệ trong giảng dạy là một trong những giải pháp quan trọng.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La

Để nâng cao chất lượng giáo dục, trường THPT Chuyên Sơn La cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm cải tiến phương pháp giảng dạy, nâng cao trình độ giáo viên và cải thiện cơ sở vật chất.

3.1. Đổi mới phương pháp giảng dạy

Áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

3.2. Đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên

Đầu tư vào đào tạo giáo viên là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục. Cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên để giáo viên cập nhật kiến thức mới.

3.3. Cải thiện cơ sở vật chất

Cần có kế hoạch đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị học tập để tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh ngày càng có nhiều cơ hội tham gia các kỳ thi và đạt thành tích cao.

4.1. Kết quả từ việc đổi mới phương pháp giảng dạy

Nhiều học sinh đã thể hiện sự tiến bộ rõ rệt trong học tập sau khi áp dụng các phương pháp giảng dạy mới. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc đổi mới trong giáo dục.

4.2. Tác động của việc nâng cao trình độ giáo viên

Giáo viên được đào tạo bài bản đã giúp nâng cao chất lượng giảng dạy, từ đó tạo ra những học sinh xuất sắc hơn.

V. Kết luận và tương lai của giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La

Tương lai của giáo dục tại trường THPT Chuyên Sơn La phụ thuộc vào sự nỗ lực không ngừng của cả giáo viên và học sinh. Việc tiếp tục cải tiến và đổi mới sẽ giúp trường đạt được những thành công lớn hơn trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn phát triển giáo dục

Trường cần có một tầm nhìn rõ ràng về phát triển giáo dục, từ đó xây dựng các kế hoạch cụ thể để thực hiện.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng trong quá trình giáo dục là rất quan trọng. Cần có các hoạt động kết nối để tạo sự gắn kết giữa nhà trường và gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức của thế kỷ 21, đầu tư cho giáo dục được khẳng định là chìa khóa vàng quyết định sự thịnh vượng quốc gia. Tại Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Đối với tỉnh miền núi Tây Bắc như Sơn La, việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò then chốt nhằm rút ngắn khoảng cách phát triển với các tỉnh đồng bằng. Được thành lập từ năm 1995, Trường Trung học phổ thông (THPT) Chuyên Sơn La sau gần 10 năm xây dựng đã phát triển quy mô lên tới 30 lớp học với hơn 1.000 học sinh và 64 cán bộ, giáo viên. Mặc dù tỷ lệ thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng của nhà trường luôn đạt trên 60%, song kết quả giáo dục mũi nhọn qua các kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia giai đoạn 2000 - 2005 vẫn bộc lộ sự thiếu bền vững và chưa tương xứng với tiềm năng.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ sự chậm đổi mới trong công tác quản lý của hiệu trưởng, nghiệp vụ quản trị trường học chuyên biệt chưa được chuẩn hóa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị trường chuyên biệt, khảo sát và phân tích toàn diện thực trạng quản lý của hiệu trưởng tại Trường THPT Chuyên Sơn La từ năm 2000 đến năm 2005. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy và bồi dưỡng tài năng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp ban giám hiệu nâng tỷ lệ học sinh giỏi quốc gia tăng trưởng từ 15% đến 20% hàng năm, đồng thời hoàn thiện mô hình chuẩn hóa cho mạng lưới trường trung học phổ thông chuyên khu vực miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết điều khiển học (Cybernetics) và quan điểm tiếp cận hệ thống trong khoa học quản lý. Quản lý được định nghĩa là chuỗi tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên khách thể nhằm vận hành tổ chức đạt đến trạng thái chất lượng mới. Cấu trúc quản trị trường học bao gồm 4 chức năng cơ bản vận hành liên hoàn: chức năng lập kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo/lãnh đạo và chức năng kiểm tra/đánh giá. Trong đó, kiểm tra đánh giá giữ vai trò liên hệ ngược (feedback loop), được xem là mạch máu duy trì sự ổn định và phát triển của toàn bộ hệ thống sư phạm.

Khung đánh giá chất lượng trường học được xây dựng dựa trên mô hình của Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục giai đoạn 2003 - 2005 với 4 thành tố then chốt: Bối cảnh, Đầu vào, Quá trình và Đầu ra. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: quản lý giáo dục, chất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục mũi nhọn và học sinh có năng khiếu. Nghiên cứu bám sát các cơ sở pháp lý nền tảng gồm Luật Giáo dục, Quyết định số 198/CP của Chính phủ về bồi dưỡng học sinh năng khiếu, và Điều lệ trường phổ thông (đặc biệt là Điều 29, Điều 30 quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của hiệu trưởng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 10 báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La cùng dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 64 cán bộ quản lý và giáo viên đang trực tiếp công tác tại Trường THPT Chuyên Sơn La, kết hợp khảo sát ngẫu nhiên 150 học sinh thuộc các khối lớp chuyên. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 15 chuyên gia quản lý giáo dục thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo Sơn La cùng lãnh đạo các trường THPT chuyên giàu kinh nghiệm tại các tỉnh Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình và Hòa Bình.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với đội ngũ giáo viên cơ hữu bảo đảm tính bao quát 100% ý kiến của lực lượng trực tiếp tham gia giảng dạy, trong khi việc chọn mẫu phân tầng đối với học sinh giúp phản ánh trung thực mức độ tiếp thu chương trình. Phương pháp phân tích thống kê mô tả (tính tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình) kết hợp phân tích định tính được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc lượng hóa mức độ đáp ứng của các chức năng quản lý, đồng thời giải thích sâu sắc các nguyên nhân mang tính đặc thù văn hóa - xã hội vùng cao. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai chặt chẽ trong khung thời gian 12 tháng, từ tháng 1/2004 đến tháng 1/2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản trị tại Trường THPT Chuyên Sơn La giai đoạn 2000 - 2005 ghi nhận những kết quả nổi bật song cũng chỉ rõ nhiều bất cập mang tính cấu trúc:

• Thứ nhất, về quy mô và cơ cấu tổ chức: Nhà trường đã thiết lập được 30 lớp học với 8 môn chuyên trọng điểm, tuy nhiên còn thiếu vắng các lớp chuyên mũi nhọn bắt nhịp thời đại như Tin học và Ngoại ngữ. Tỷ lệ học sinh/lớp duy trì ở mức dưới 35 học sinh theo đúng quy định trường chuyên, song cơ cấu 64 cán bộ giáo viên vẫn thiếu hụt chuyên gia đầu ngành có trình độ sau đại học.
• Thứ hai, về năng lực thực hiện 4 chức năng quản lý của hiệu trưởng: Khảo sát cho thấy chức năng kế hoạch hóa đạt 78,5% mức độ hài lòng; chức năng tổ chức đạt 72,3%; chức năng chỉ đạo đạt 68,0%; nhưng chức năng kiểm tra đánh giá chỉ đạt 54,2% mức độ hiệu quả. Có tới khoảng 46% giáo viên nhận định khâu kiểm tra chuyên môn còn mang tính hình thức, thiếu các biện pháp can thiệp khắc phục triệt để.
• Thứ ba, về hiệu quả đào tạo mũi nhọn: Dù tỷ lệ đỗ đại học bình quân đạt trên 60%, song tỷ lệ học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia có sự dao động mạnh, giảm từ 28% xuống mức khoảng 18% trong các năm học gần cuối giai đoạn khảo sát. Chỉ có khoảng 35% giáo viên thường xuyên tổ chức cho học sinh tập dượt nghiên cứu khoa học độc lập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng chất lượng thiếu ổn định là do sự đứt gãy giữa khâu kiểm tra và khâu xử lý sau đánh giá. Hiệu trưởng chưa thiết lập được quy trình giám sát chuyên môn chuẩn mực 5 bước, dẫn đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy diễn ra chậm chạp. Bên cạnh đó, định mức đầu tư nhân lực thực tế chưa đạt mức chuẩn 3,1 giáo viên/lớp theo quy chế trường chuyên mà chỉ đạt xấp xỉ 2,1 giáo viên/lớp tương đương trường phổ thông đại trà.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của các tác giả Đỗ Ngọc Bích (1997) và Nguyễn Bác Dụng (2004) khi chỉ ra rằng kiểm tra đánh giá là "khâu yếu nhất" trong quản trị trường phổ thông và trường chuyên tại Việt Nam. Về mặt trình bày trực quan, các chỉ số chênh lệch về năng lực chuyên môn của giáo viên và biến động kết quả học sinh giỏi có thể được mô hình hóa rõ nét qua biểu đồ cột kép so sánh kết quả từng năm học, kết hợp cùng bảng ma trận SWOT chi tiết giúp phản ánh toàn diện tương quan giữa nguồn lực đầu vào và chất lượng đầu ra của nhà trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực tiễn, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị mang tính hành động cao nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Trường THPT Chuyên Sơn La:

1. Đổi mới quy trình xây dựng chương trình và kế hoạch giảng dạy chuyên sâu: Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn thiết kế chương trình bồi dưỡng nâng cao cho 8 môn chuyên hiện hữu, đồng thời hoàn tất đề án mở mới 2 bộ môn chuyên Tin học và Ngoại ngữ trong thời gian 12 tháng. Mục tiêu phấn đấu nâng thời lượng tự học có hướng dẫn và tập dượt nghiên cứu khoa học của học sinh lên ít nhất 25% tổng quỹ thời gian học tập.
2. Chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên dạy chuyên: Ban Giám hiệu chủ trì phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai lộ trình bồi dưỡng chuyên môn định kỳ hàng quý, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% giáo viên sử dụng thành thạo giáo án điện tử và đạt định mức biên chế 3,1 giáo viên/lớp trong vòng 24 tháng. Tổ chức đưa ít nhất 10 giáo viên nòng cốt đi tập huấn, trao đổi kinh nghiệm tại các trường chuyên trọng điểm toàn quốc mỗi năm.
3. Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, đánh giá và kiểm soát chất lượng đào tạo: Thiết lập quy trình kiểm tra 5 bước khép kín gồm: Kiểm tra, Đánh giá, Xác định nguyên nhân, Đề ra biện pháp, Tổ chức thực hiện. Ban Giám hiệu và Hội đồng Sư phạm tiến hành đánh giá định kỳ 2 lần/học kỳ, bảo đảm 100% các kiến nghị chuyên môn được xử lý dứt điểm, giảm 30% tỷ lệ sai sót nghiệp vụ giảng dạy.
4. Tăng cường cơ sở vật chất và đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục: Huy động nguồn ngân sách địa phương kết hợp tài trợ hợp pháp để hiện đại hóa 100% phòng thí nghiệm Lý - Hóa - Sinh và phòng máy vi tính trong lộ trình 18 tháng. Thiết lập mạng lưới liên kết chặt chẽ với Hội cha mẹ học sinh và các tổ chức kinh tế - xã hội nhằm tạo lập quỹ học bổng khuyến tài đạt quy mô tối thiểu 200 triệu đồng/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể trong ngành giáo dục:

• Ban Giám hiệu các trường THPT chuyên khu vực trung du và miền núi: Cung cấp khung giải pháp thực chiến về quản trị 4 chức năng, giúp hiệu trưởng tái cấu trúc quy trình phân công giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi đạt chuẩn quy chế.
• Chuyên viên quản lý tại các Sở Giáo dục và Đào tạo: Sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát thực tế để tham mưu chính sách đặc thù về tuyển dụng, định mức biên chế 3,1 giáo viên/lớp và chế độ đãi ngộ đối với giáo viên trường chuyên biệt.
• Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên giảng dạy lớp chuyên: Tiếp cận các phương pháp phân hóa học sinh năng khiếu, kỹ thuật xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội tuyển và phương pháp hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học độc lập nhằm tăng tỷ lệ đạt giải trên 20%.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý Giáo dục: Sử dụng toàn bộ hệ thống cơ sở lý luận, mô hình đánh giá 4 thành tố cùng bộ công cụ khảo sát thực địa làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu học thuật cùng lĩnh vực.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất trong công tác quản lý của Trường THPT Chuyên Sơn La giai đoạn khảo sát là gì? Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở chức năng kiểm tra và đánh giá của hiệu trưởng khi chỉ đạt 54,2% mức độ hiệu quả. Việc kiểm tra chuyên môn chưa gắn liền với các biện pháp can thiệp cụ thể sau đánh giá, khiến chất lượng thi học sinh giỏi quốc gia sụt giảm khoảng 10% trong các năm cuối kỳ nghiên cứu.

Tại sao việc áp dụng định mức 3,1 giáo viên/lớp lại mang tính sống còn đối với trường chuyên? Quy chế trường chuyên đòi hỏi số lượng học sinh không quá 35 em/lớp và chú trọng đào tạo phân hóa. Tỷ lệ 3,1 giáo viên/lớp (so với 2,1 ở trường thường) tạo điều kiện để giáo viên giảm tải số tiết đại trà, dành 40% thời lượng cho việc nghiên cứu chuyên sâu và kèm cặp đội tuyển mũi nhọn.

Luận văn đề xuất giải pháp gì để mở rộng các môn chuyên Ngoại ngữ và Tin học? Nghiên cứu đề xuất lộ trình 12 tháng gồm: tuyển dụng liên kết chuyên gia từ các trường đại học lớn, đầu tư 2 phòng máy tính đạt chuẩn quốc gia, và áp dụng chương trình bồi dưỡng tăng cường nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực số của tỉnh Sơn La trong thế kỷ 21.

Làm thế nào để đo lường mức độ nâng cao chất lượng giáo dục sau khi áp dụng giải pháp? Chất lượng được đo lường qua 3 chỉ số cứng: tỷ lệ đỗ đại học đạt trên 80%, số lượng giải học sinh giỏi quốc gia tăng trưởng ổn định trên 20% mỗi năm, và 100% học sinh khối chuyên hoàn thành ít nhất 1 đề tài nghiên cứu tập dượt trước khi tốt nghiệp.

Mô hình quản lý trong luận văn có thể áp dụng cho các trường chuyên tỉnh khác không? Hoàn toàn có thể. Khung lý thuyết tiếp cận hệ thống và quy trình quản trị 4 chức năng được thiết kế chuẩn hóa, đặc biệt phù hợp cho các trường THPT chuyên tại các tỉnh miền núi có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng như Điện Biên, Lai Châu hay Hòa Bình.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý trường THPT chuyên biệt dựa trên 4 chức năng cốt lõi và mô hình chất lượng 4 thành tố.
• Khảo sát thực trạng tại Trường THPT Chuyên Sơn La giai đoạn 2000 - 2005 trên 64 giáo viên và 150 học sinh, chỉ rõ sự thiếu đồng bộ trong khâu kiểm tra đánh giá là nguyên nhân kìm hãm chất lượng mũi nhọn.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp quản lý toàn diện từ đổi mới chương trình, phát triển đội ngũ, chuẩn hóa kiểm tra đến hiện đại hóa cơ sở vật chất.
• Xác lập lộ trình thực hiện cụ thể trong 12 đến 24 tháng nhằm đạt mục tiêu nâng tỷ lệ đỗ đại học lên trên 80% và gia tăng 20% số giải quốc gia.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công tác quản trị trường chuyên tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Ban Giám hiệu nhà trường cần khẩn trương ban hành kế hoạch hành động chi tiết ngay từ đầu năm học mới. Các cấp quản lý, nhà nghiên cứu và giáo viên quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp bộ khung giải pháp này để nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Nh÷ng côm tõ viÕt t¾t trong luËn v¨n BCH : Ban chÊp hµnh CÇn : CÇn thiÕt C§ : Cao ®¼ng CL – C. LËp : C«ng lËp CM : Chuyªn m«n CP : ChÝnh phñ DL – D. LËp : D©n lËp §H : §¹i häc GV : gi¸o viªn GD&§T : Gi¸o dôc vµ §µo t¹o HB : Hoµ B×nh HVT : Hoµng V¨n Thô LHP : Lª Hång Phong N§ - N. §Þnh : Nam §Þnh NB – N.

B×nh : Ninh B×nh TB : Trung b×nh THCS : Trung häc c¬ së THPT : Trung häc phæ th«ng TN : Thanh niªn TTHN : Trung t©m híng nghiÖp TW – T¦ : Trung ¦¬ng Y :YÕu Më ®Çu -------------- 2 1. Lý do chän ®Ò tµi vµ lÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò. RTong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu sù ph¸t triÓn vÒ mäi mÆt cña c¸c níc cã tèc ®é ph¸t triÓn nh¶y vät nh NhËt B¶n, Hµn Quèc. Tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc, UNESCO vµ c¸c níc ph¸t triÓn ®· ®óc rót vµ kh¼ng ®Þnh: §Çu t cho gi¸o dôc lµ ®Çu t cho ph¸t triÓn; ThÕ kû 21 lµ thÕ kû c¹nh tranh vÒ Gi¸o dôc.

Trªn thùc tÕ ®iÒu ®ã ®· vµ ®ang x¶y ra víi møc ®é ngµy cµng m¹nh mÏ. C¸c quèc gia coi “Ph¸t triÓn Gi¸o dôc” lµ ch×a kho¸ vµng ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc, lµ tiªu chÝ quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn cña mét quèc gia. §èi víi níc ViÖt Nam ta, ngay tõ khi thµnh lËp, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· chó träng ®Õn ph¸t triÓn gi¸o dôc, ®Æc biÖt lµ §¹i héi VI,VII,VIII vµ §¹i héi IX cña §¶ng. Trong c«ng cuéc ®æi míi, ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh: “Cïng víi khoa häc c«ng nghÖ, gi¸o dôc lµ quèc s¸ch hµng ®Çu”.

§¹i héi §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø IX ®· kh¼ng ®Þnh: “Ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc quan träng thóc ®Èy sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t huy nguån lùc con ngêi – yÕu tè c¬ b¶n ®Ó ph¸t triÓn x· 3 héi, t¨ng cêng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng”. §¹i héi chñ tr¬ng: “ TiÕp tôc n©ng cao chÊt lîng toµn diÖn, ®æi míi néi dung ph¬ng ph¸p d¹y vµ häc, hÖ thèng trêng líp, hÖ thèng qu¶n lý gi¸o dôc, thùc hiÖn: chuÈn ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, x· héi ho¸. Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ nÒn mãng ®Ó t¹o ra nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é cao, ®¸p øng yªu cÇu ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc. §¸nh gi¸ vÒ Gi¸o dôc, §¶ng ta ®· lu«n x¸c ®Þnh nh÷ng thµnh tùu quan träng cña Gi¸o dôc ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc trong thêi kú ®æi míi.

Tuy nhiªn §¶ng ta còng th¼ng th¾n ®¸nh gi¸ : chÊt lîng gi¸o dôc nãi chung vÉn cha ®¸p øng tèt yªu cÇu cña thêi ®¹i. §iÒu ®ã do nhiÒu nguyªn nh©n song c¬ b¶n lµ do c«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc nh NghÞ quyÕt Trung ¬ng II (kho¸ VIII) ®· chØ: “C«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc cßn nh÷ng mÆt yÕu kÐm, bÊt cËp”. Cho ®Õn nay nguyªn nh©n nµy vÉn cha kh¾c phôc ®îc bao nhiªu. Trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ViÖt Nam 2001 - 2010, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· nhÊn m¹nh: “§èi víi môc tiªu, néi dung ph¬ng ph¸p ch¬ng tr×nh gi¸o dôc c¸c cÊp bËc häc vµ tr×nh ®é ®µo t¹o, ph¸t triÓn ®éi ngò nhµ gi¸o, ®¸p øng yªu cÇu võa t¨ng quy m«, võa n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc, hiÖu qu¶ vµ ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc, ®æi míi qu¶n lý gi¸o dôc, t¹o c¬ së ph¸p lý vµ ph¸t huy néi lùc ®Ó ph¸t triÓn gi¸o dôc” Môc tiªu vµ nhiÖm vô cña ngµnh Gi¸o dôc - §µo t¹o lµ: N©ng cao d©n trÝ, ®µo t¹o nh©n lùc, båi dìng nh©n tµi.

Nh vËy “båi dìng nh©n tµi” lµ mét trong ba nhiÖm vô quan träng, ®ßi hái ba bËc häc: phæ 4 th«ng, gi¸o dôc nghÒ nghiÖp; gi¸o dôc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc ph¶i chó träng, trong ®ã cÊp häc THPT lµ cÊp häc tiÒn ®Ò; ph¸t hiÖn vµ båi dìng ®Ó t¹o nguån cho c¸c bé phËn gi¸o dôc kh¸c thùc hiÖn nhiÖm vô nµy. ChiÕn lîc ph¸t triÓn Gi¸o dôc 2001 - 2010 còng ®· ®Ò ra b¶y nhãm gi¶i ph¸p lín ®Ó ®æi míi vµ ph¸t triÓn Gi¸o dôc, trong ®ã "®æi míi c«ng t¸c qu¶n lý Gi¸o dôc" lµ gi¶i ph¸p ®ét ph¸. S¬n La lµ mét tØnh miÒn nói khã kh¨n khã vÒ giao th«ng, nghÌo vÒ tµi nguyªn vµ tiÒm lùc, kinh tÕ chËm ph¸t triÓn, nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é cao nghÌo, nh©n tµi hiÕm vµ khã thu hót. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña tØnh, ®Ó cã thÓ ®i t¾t, ®ãn ®Çu, ngµy cµng rót ng¾n kho¶ng c¸ch víi c¸c tØnh miÒn xu«i, h¬n bao giê hÕt, S¬n La cÇn cã mét nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é vµ mét ®éi ngò nh©n tµi ngµy cµng ®«ng ®¶o ®Ó phôc vô nhu cÇu ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng.

ChÝnh v× vËy, nhiÖm vô cña ngµnh GD&§T S¬n La h¬n bao giê hÕt ®ang ®ãng mét vai trß cùc kú quan träng trong sù nghiÖp ®æi míi, c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ S¬n La. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, gi¸o dôc S¬n La ®· cã nhiÒu bíc tiÕn, nhiÒu cè g¾ng trong ®æi míi. Tuy nhiªn gi¸o dôc S¬n La vÉn cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu ngµy cµng cÊp b¸ch cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. C¸c nhµ trêng nãi chung, trêng THPT nãi riªng cha ®Èy nhanh ®îc tèc ®é ®æi míi.

C«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc nãi chung, qu¶n lý cña hiÖu trëng trong c¸c nhµ trêng nãi riªng chËm ®æi míi, nghiÖp vô qu¶n lý ë tr×nh ®é kh«ng chuÈn, Ýt ®îc ®µo t¹o chÝnh quy. 5 Trêng THPT Chuyªn S¬n La, bªn c¹nh viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô cña mét trêng THPT b×nh thêng, nhµ trêng cßn cã nhiÖm vô: ph¸t hiÖn vµ båi dìng nh÷ng tµi n¨ng cho tØnh nãi riªng vµ cho ®Êt níc nãi chung. Trêng THPT Chuyªn S¬n La ®îc thµnh lËp tõ n¨m 1995, ®· tr¶i qua 9 n¨m ph¸t triÓn, Nhµ trêng ®· ®ãng gãp ®îc nhiÒu thµnh tÝch quan träng gãp phÇn ph¸t triÓn gi¸o dôc S¬n La. Lµ mét trêng THPT chuyªn miÒn nói, non trÎ, song víi sù s¸ng t¹o trong qu¶n lý, nhµ trêng ®· tõng bíc trëng thµnh, lín m¹nh.

§Õn nay, nhµ trêng ®· cã tíi 30 líp víi trªn mét ngµn häc sinh cã 64 c¸n bé, gi¸o viªn lµm c«ng t¸c gi¶ng d¹y vµ phôc vô. Nhµ trêng ®· cã 8 m«n chuyªn vµ cÇn ph¶i më thªm c¸c m«n chuyªn tin häc vµ ngo¹i ng÷. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh, nhµ trêng ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tÝch quan träng: lu«n ®¹t trêng tiªn tiÕn xuÊt s¾c, tû lÖ thi ®ç vµo c¸c trêng ®¹i häc, cao ®¼ng ®¹t trªn 60%, sè gi¶i häc sinh giái quèc gia t¨ng dÇn. Tuy nhiªn khi xem xÐt kÕt qu¶ gi¸o dôc th× thÊy r»ng: mét sè n¨m ®Çu kÕt qu¶ thÊp, kÕt qu¶ vÒ chÊt lîng gi¸o dôc t¨ng dÇn ë vµi n¨m sau ®ã, song kÕt qu¶ ®ã l¹i gi¶m dÇn hoÆc kh«ng t¨ng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y; ®Æc biÖt lµ kÕt qu¶ “gi¸o dôc mòi nhän ” ®îc thÓ hiÖn qua kÕt qu¶ thi tuyÓn sinh vµo ®¹i häc vµ c¸c kú thi chän häc sinh giái cÊp quèc gia ®· thÓ hiÖn râ sù kh«ng bÒn v÷ng vµ cha ph¸t huy hÕt tiÒm n¨ng.

T×m hiÓu nguyªn nh©n chóng t«i nhËn thÊy cã nhiÒu nguyªn nh©n lµm cho chÊt lîng gi¸o dôc cña nhµ trêng kh«ng t¨ng vµ kh«ng bÒn v÷ng, cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu ®ßi hái cña tØnh, nh: nguyªn nh©n 6 tõ phÝa ngêi d¹y vµ kh©u d¹y, nguyªn nh©n tõ phÝa ngêi häc, nguyªn nh©n tõ c¬ së vËt chÊt. Song mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh lµ c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng cha ®æi míi kÞp thêi víi yªu cÇu chung cña sù ®æi míi gi¸o dôc. V× vËy, nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu tr- ëng nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc cña nhµ trêng lµ rÊt cÇn thiÕt trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay ®èi víi gi¸o dôc S¬n La. §èi víi c¸n bé qu¶n lý gi¸o dôc, nhÊt lµ nh÷ng ngêi trùc tiÕp lµm mét phÇn viÖc qu¶n lý cña hiÖu trëng trong nhµ trêng THPT Chuyªn S¬n La – n¬i ®îc ®Æc tr¸ch giao nhiÖm vô gi¸o dôc mòi nhän, viÖc nghiªn cøu thùc tr¹ng, t×m ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc nhµ trêng lµ cÇn thiÕt, cÊp b¸ch trong giai ®o¹n hiÖn nay.

XuÊt ph¸t tõ c¬ së lý luËn vµ thùc tÕ trªn, kÕt hîp víi kinh nghiÖm thùc tiÔn cña b¶n th©n, t«i chän ®Ò tµi nghiªn cøu “Mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý cña hiÖu trëng nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc trêng THPT Chuyªn S¬n La”; nh»m ®ãng gãp mét phÇn c«ng søc cña m×nh vµo viÖc x©y dùng hÖ thèng c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý nhµ trêng THPT, vµ qu¶n lý nhµ trêng THPT chuyªn. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò. Gi¸o dôc lµ hiÖn tîng x· héi ®Æc biÖt cña loµi ngêi. Gi¸o dôc lµ sù truyÒn thô nh÷ng tri thøc, kinh nghiÖm sèng tõ thÕ hÖ ®i tríc cho thÕ hÖ ®i sau, ®ång thêi thÕ hÖ sau võa lÜnh héi, võa s¸ng t¹o ra nh÷ng tri thøc míi.

ChÝnh v× vËy gi¸o dôc ra ®êi vµ tån t¹i cïng sù ph¸t triÓn cña x· 7 héi loµi ngêi, do ®ã gi¸o dôc ®· ®îc loµi ngêi sím quan t©m, thóc ®Èy ph¸t triÓn vµ ®îc mäi quèc gia d©n téc chó träng nghiªn cøu. Trªn thÕ giíi cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc. Cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc tõ thêi cæ ®¹i, trung cËn ®¹i ®Ó l¹i c¸c t tëng, c¸c gi¸ trÞ ®îc ph¸t huy ®Õn tËn ngµy nay nh: X« c¬ r¸t(429-347) víi “Ph¬ng ph¸p ®ì ®Î trong gi¸o dôc”, Khæng Tö vµ nhiÒu häc trß cña «ng næi tiÕng víi “c¸i ®¹o” vµ hÖ thèng ph¬ng ph¸p gi¸o dôc do «ng s¸ng t¹o ra. Trong x· héi hiÖn ®¹i hiÖn nay, c¸c d©n téc, c¸c quèc gia ®Òu chó träng gi¸o dôc.

C¸c níc ph¸t triÓn ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÜ ®¹i vÒ gi¸o dôc, c¸c c«ng tr×nh ®ã ®Òu kÕt luËn: §Çu t cho gi¸o dôc lµ ®Çu t cho ph¸t triÓn; gi¸o dôc lµ ch×a kho¸ ®Ó ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc. NhiÒu quèc gia coi gi¸o dôc lµ quèc s¸ch hµng ®Çu trong chiÕn lîc ph¸t triÓn; vµ gi¸o dôc ®ang trë thµnh mét lÜnh vùc c¹nh tranh trªn toµn cÇu. §iÒu ®ã cho thÊy c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc còng nh nghiªn cøu vÒ c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng cã rÊt nhiÒu. ë níc ta còng ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc nãi chung vµ vÒ qu¶n lý gi¸o dôc nãi riªng.