Nh÷ng côm tõ viÕt t¾t trong luËn v¨n BCH : Ban chÊp hµnh CÇn : CÇn thiÕt C§ : Cao ®¼ng CL – C. LËp : C«ng lËp CM : Chuyªn m«n CP : ChÝnh phñ DL – D. LËp : D©n lËp §H : §¹i häc GV : gi¸o viªn GD&§T : Gi¸o dôc vµ §µo t¹o HB : Hoµ B×nh HVT : Hoµng V¨n Thô LHP : Lª Hång Phong N§ - N. §Þnh : Nam §Þnh NB – N.
B×nh : Ninh B×nh TB : Trung b×nh THCS : Trung häc c¬ së THPT : Trung häc phæ th«ng TN : Thanh niªn TTHN : Trung t©m híng nghiÖp TW – T¦ : Trung ¦¬ng Y :YÕu Më ®Çu -------------- 2 1. Lý do chän ®Ò tµi vµ lÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò. RTong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu sù ph¸t triÓn vÒ mäi mÆt cña c¸c níc cã tèc ®é ph¸t triÓn nh¶y vät nh NhËt B¶n, Hµn Quèc. Tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc, UNESCO vµ c¸c níc ph¸t triÓn ®· ®óc rót vµ kh¼ng ®Þnh: §Çu t cho gi¸o dôc lµ ®Çu t cho ph¸t triÓn; ThÕ kû 21 lµ thÕ kû c¹nh tranh vÒ Gi¸o dôc.
Trªn thùc tÕ ®iÒu ®ã ®· vµ ®ang x¶y ra víi møc ®é ngµy cµng m¹nh mÏ. C¸c quèc gia coi “Ph¸t triÓn Gi¸o dôc” lµ ch×a kho¸ vµng ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc, lµ tiªu chÝ quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn cña mét quèc gia. §èi víi níc ViÖt Nam ta, ngay tõ khi thµnh lËp, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· chó träng ®Õn ph¸t triÓn gi¸o dôc, ®Æc biÖt lµ §¹i héi VI,VII,VIII vµ §¹i héi IX cña §¶ng. Trong c«ng cuéc ®æi míi, ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh: “Cïng víi khoa häc c«ng nghÖ, gi¸o dôc lµ quèc s¸ch hµng ®Çu”.
§¹i héi §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø IX ®· kh¼ng ®Þnh: “Ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc quan träng thóc ®Èy sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t huy nguån lùc con ngêi – yÕu tè c¬ b¶n ®Ó ph¸t triÓn x· 3 héi, t¨ng cêng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng”. §¹i héi chñ tr¬ng: “ TiÕp tôc n©ng cao chÊt lîng toµn diÖn, ®æi míi néi dung ph¬ng ph¸p d¹y vµ häc, hÖ thèng trêng líp, hÖ thèng qu¶n lý gi¸o dôc, thùc hiÖn: chuÈn ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, x· héi ho¸. Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ nÒn mãng ®Ó t¹o ra nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é cao, ®¸p øng yªu cÇu ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc. §¸nh gi¸ vÒ Gi¸o dôc, §¶ng ta ®· lu«n x¸c ®Þnh nh÷ng thµnh tùu quan träng cña Gi¸o dôc ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc trong thêi kú ®æi míi.
Tuy nhiªn §¶ng ta còng th¼ng th¾n ®¸nh gi¸ : chÊt lîng gi¸o dôc nãi chung vÉn cha ®¸p øng tèt yªu cÇu cña thêi ®¹i. §iÒu ®ã do nhiÒu nguyªn nh©n song c¬ b¶n lµ do c«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc nh NghÞ quyÕt Trung ¬ng II (kho¸ VIII) ®· chØ: “C«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc cßn nh÷ng mÆt yÕu kÐm, bÊt cËp”. Cho ®Õn nay nguyªn nh©n nµy vÉn cha kh¾c phôc ®îc bao nhiªu. Trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ViÖt Nam 2001 - 2010, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· nhÊn m¹nh: “§èi víi môc tiªu, néi dung ph¬ng ph¸p ch¬ng tr×nh gi¸o dôc c¸c cÊp bËc häc vµ tr×nh ®é ®µo t¹o, ph¸t triÓn ®éi ngò nhµ gi¸o, ®¸p øng yªu cÇu võa t¨ng quy m«, võa n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc, hiÖu qu¶ vµ ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc, ®æi míi qu¶n lý gi¸o dôc, t¹o c¬ së ph¸p lý vµ ph¸t huy néi lùc ®Ó ph¸t triÓn gi¸o dôc” Môc tiªu vµ nhiÖm vô cña ngµnh Gi¸o dôc - §µo t¹o lµ: N©ng cao d©n trÝ, ®µo t¹o nh©n lùc, båi dìng nh©n tµi.
Nh vËy “båi dìng nh©n tµi” lµ mét trong ba nhiÖm vô quan träng, ®ßi hái ba bËc häc: phæ 4 th«ng, gi¸o dôc nghÒ nghiÖp; gi¸o dôc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc ph¶i chó träng, trong ®ã cÊp häc THPT lµ cÊp häc tiÒn ®Ò; ph¸t hiÖn vµ båi dìng ®Ó t¹o nguån cho c¸c bé phËn gi¸o dôc kh¸c thùc hiÖn nhiÖm vô nµy. ChiÕn lîc ph¸t triÓn Gi¸o dôc 2001 - 2010 còng ®· ®Ò ra b¶y nhãm gi¶i ph¸p lín ®Ó ®æi míi vµ ph¸t triÓn Gi¸o dôc, trong ®ã "®æi míi c«ng t¸c qu¶n lý Gi¸o dôc" lµ gi¶i ph¸p ®ét ph¸. S¬n La lµ mét tØnh miÒn nói khã kh¨n khã vÒ giao th«ng, nghÌo vÒ tµi nguyªn vµ tiÒm lùc, kinh tÕ chËm ph¸t triÓn, nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é cao nghÌo, nh©n tµi hiÕm vµ khã thu hót. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña tØnh, ®Ó cã thÓ ®i t¾t, ®ãn ®Çu, ngµy cµng rót ng¾n kho¶ng c¸ch víi c¸c tØnh miÒn xu«i, h¬n bao giê hÕt, S¬n La cÇn cã mét nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é vµ mét ®éi ngò nh©n tµi ngµy cµng ®«ng ®¶o ®Ó phôc vô nhu cÇu ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng.
ChÝnh v× vËy, nhiÖm vô cña ngµnh GD&§T S¬n La h¬n bao giê hÕt ®ang ®ãng mét vai trß cùc kú quan träng trong sù nghiÖp ®æi míi, c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ S¬n La. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, gi¸o dôc S¬n La ®· cã nhiÒu bíc tiÕn, nhiÒu cè g¾ng trong ®æi míi. Tuy nhiªn gi¸o dôc S¬n La vÉn cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu ngµy cµng cÊp b¸ch cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. C¸c nhµ trêng nãi chung, trêng THPT nãi riªng cha ®Èy nhanh ®îc tèc ®é ®æi míi.
C«ng t¸c qu¶n lý gi¸o dôc nãi chung, qu¶n lý cña hiÖu trëng trong c¸c nhµ trêng nãi riªng chËm ®æi míi, nghiÖp vô qu¶n lý ë tr×nh ®é kh«ng chuÈn, Ýt ®îc ®µo t¹o chÝnh quy. 5 Trêng THPT Chuyªn S¬n La, bªn c¹nh viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô cña mét trêng THPT b×nh thêng, nhµ trêng cßn cã nhiÖm vô: ph¸t hiÖn vµ båi dìng nh÷ng tµi n¨ng cho tØnh nãi riªng vµ cho ®Êt níc nãi chung. Trêng THPT Chuyªn S¬n La ®îc thµnh lËp tõ n¨m 1995, ®· tr¶i qua 9 n¨m ph¸t triÓn, Nhµ trêng ®· ®ãng gãp ®îc nhiÒu thµnh tÝch quan träng gãp phÇn ph¸t triÓn gi¸o dôc S¬n La. Lµ mét trêng THPT chuyªn miÒn nói, non trÎ, song víi sù s¸ng t¹o trong qu¶n lý, nhµ trêng ®· tõng bíc trëng thµnh, lín m¹nh.
§Õn nay, nhµ trêng ®· cã tíi 30 líp víi trªn mét ngµn häc sinh cã 64 c¸n bé, gi¸o viªn lµm c«ng t¸c gi¶ng d¹y vµ phôc vô. Nhµ trêng ®· cã 8 m«n chuyªn vµ cÇn ph¶i më thªm c¸c m«n chuyªn tin häc vµ ngo¹i ng÷. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh, nhµ trêng ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tÝch quan träng: lu«n ®¹t trêng tiªn tiÕn xuÊt s¾c, tû lÖ thi ®ç vµo c¸c trêng ®¹i häc, cao ®¼ng ®¹t trªn 60%, sè gi¶i häc sinh giái quèc gia t¨ng dÇn. Tuy nhiªn khi xem xÐt kÕt qu¶ gi¸o dôc th× thÊy r»ng: mét sè n¨m ®Çu kÕt qu¶ thÊp, kÕt qu¶ vÒ chÊt lîng gi¸o dôc t¨ng dÇn ë vµi n¨m sau ®ã, song kÕt qu¶ ®ã l¹i gi¶m dÇn hoÆc kh«ng t¨ng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y; ®Æc biÖt lµ kÕt qu¶ “gi¸o dôc mòi nhän ” ®îc thÓ hiÖn qua kÕt qu¶ thi tuyÓn sinh vµo ®¹i häc vµ c¸c kú thi chän häc sinh giái cÊp quèc gia ®· thÓ hiÖn râ sù kh«ng bÒn v÷ng vµ cha ph¸t huy hÕt tiÒm n¨ng.
T×m hiÓu nguyªn nh©n chóng t«i nhËn thÊy cã nhiÒu nguyªn nh©n lµm cho chÊt lîng gi¸o dôc cña nhµ trêng kh«ng t¨ng vµ kh«ng bÒn v÷ng, cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu ®ßi hái cña tØnh, nh: nguyªn nh©n 6 tõ phÝa ngêi d¹y vµ kh©u d¹y, nguyªn nh©n tõ phÝa ngêi häc, nguyªn nh©n tõ c¬ së vËt chÊt. Song mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh lµ c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng cha ®æi míi kÞp thêi víi yªu cÇu chung cña sù ®æi míi gi¸o dôc. V× vËy, nghiªn cøu c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu tr- ëng nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc cña nhµ trêng lµ rÊt cÇn thiÕt trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay ®èi víi gi¸o dôc S¬n La. §èi víi c¸n bé qu¶n lý gi¸o dôc, nhÊt lµ nh÷ng ngêi trùc tiÕp lµm mét phÇn viÖc qu¶n lý cña hiÖu trëng trong nhµ trêng THPT Chuyªn S¬n La – n¬i ®îc ®Æc tr¸ch giao nhiÖm vô gi¸o dôc mòi nhän, viÖc nghiªn cøu thùc tr¹ng, t×m ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc nhµ trêng lµ cÇn thiÕt, cÊp b¸ch trong giai ®o¹n hiÖn nay.
XuÊt ph¸t tõ c¬ së lý luËn vµ thùc tÕ trªn, kÕt hîp víi kinh nghiÖm thùc tiÔn cña b¶n th©n, t«i chän ®Ò tµi nghiªn cøu “Mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý cña hiÖu trëng nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc trêng THPT Chuyªn S¬n La”; nh»m ®ãng gãp mét phÇn c«ng søc cña m×nh vµo viÖc x©y dùng hÖ thèng c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý nhµ trêng THPT, vµ qu¶n lý nhµ trêng THPT chuyªn. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò. Gi¸o dôc lµ hiÖn tîng x· héi ®Æc biÖt cña loµi ngêi. Gi¸o dôc lµ sù truyÒn thô nh÷ng tri thøc, kinh nghiÖm sèng tõ thÕ hÖ ®i tríc cho thÕ hÖ ®i sau, ®ång thêi thÕ hÖ sau võa lÜnh héi, võa s¸ng t¹o ra nh÷ng tri thøc míi.
ChÝnh v× vËy gi¸o dôc ra ®êi vµ tån t¹i cïng sù ph¸t triÓn cña x· 7 héi loµi ngêi, do ®ã gi¸o dôc ®· ®îc loµi ngêi sím quan t©m, thóc ®Èy ph¸t triÓn vµ ®îc mäi quèc gia d©n téc chó träng nghiªn cøu. Trªn thÕ giíi cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc. Cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc tõ thêi cæ ®¹i, trung cËn ®¹i ®Ó l¹i c¸c t tëng, c¸c gi¸ trÞ ®îc ph¸t huy ®Õn tËn ngµy nay nh: X« c¬ r¸t(429-347) víi “Ph¬ng ph¸p ®ì ®Î trong gi¸o dôc”, Khæng Tö vµ nhiÒu häc trß cña «ng næi tiÕng víi “c¸i ®¹o” vµ hÖ thèng ph¬ng ph¸p gi¸o dôc do «ng s¸ng t¹o ra. Trong x· héi hiÖn ®¹i hiÖn nay, c¸c d©n téc, c¸c quèc gia ®Òu chó träng gi¸o dôc.
C¸c níc ph¸t triÓn ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÜ ®¹i vÒ gi¸o dôc, c¸c c«ng tr×nh ®ã ®Òu kÕt luËn: §Çu t cho gi¸o dôc lµ ®Çu t cho ph¸t triÓn; gi¸o dôc lµ ch×a kho¸ ®Ó ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn ®Êt níc. NhiÒu quèc gia coi gi¸o dôc lµ quèc s¸ch hµng ®Çu trong chiÕn lîc ph¸t triÓn; vµ gi¸o dôc ®ang trë thµnh mét lÜnh vùc c¹nh tranh trªn toµn cÇu. §iÒu ®ã cho thÊy c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m n©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc còng nh nghiªn cøu vÒ c«ng t¸c qu¶n lý cña hiÖu trëng cã rÊt nhiÒu. ë níc ta còng ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc nãi chung vµ vÒ qu¶n lý gi¸o dôc nãi riªng.