Luận văn thạc sĩ tăng cường kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế huyện tây sơn tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp tăng cường kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định.

• Tác giả: Châu Minh Hải
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Công
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018 - 2020
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM LƯỢC LUẬN VĂN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ CÁC KHOẢN THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI
• 1.1. Kiểm soát nội bộ
• 1.1.1. Bản chất và vai trò
• 1.2. Kiểm soát nội bộ các khoản thu tại cơ quan bảo hiểm xã hội
• 1.2.1. Đặc điểm hoạt động bảo hiểm xã hội
• 1.2.2. Nội dung kiểm soát nội bộ các khoản thu tại bảo hiểm xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CÁC KHOẢN THU TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TUY PHƯỚC
• 2.1. Tổng quan về Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý hoạt động và phân cấp quản lý tài chính
• 2.2. Thực trạng kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước
• 2.2.1. Môi trường kiểm soát
• 2.2.2. Nhận biết và đánh giá rủi ro
• 2.2.3. Hoạt động kiểm soát
• 2.2.4. Thông tin và truyền thông
• 2.2.5. Giám sát và sửa chữa sai sót
• 2.2.6. Đánh giá thực trạng kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước
• 2.2.7. Những thành tựu đạt được
• 2.2.8. Những tồn tại và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN KIỂM SOÁT NỘI BỘ CÁC KHOẢN THU TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TUY PHƯỚC
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước
• 3.1.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.1.2. Mục tiêu hoạt động
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phước
• 3.2.1. Môi trường kiểm soát
• 3.2.2. Đánh giá rủi ro
• 3.2.3. Hoạt động kiểm soát
• 3.2.4. Thông tin và truyền thông
• 3.2.5. Giám sát và sửa chữa sai sót
• 3.2.6. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• 3.2.7. Kiến nghị về phía cơ quan quản lý nhà nước
• 3.2.8. Kiến nghị với BHXH Việt Nam
• 3.2.9. Kiến nghị với BHXH tỉnh Bình Định
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kiểm soát thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp

Kiểm soát thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp là hai khía cạnh quan trọng trong quản lý tài chính tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, Bình Định. Việc tăng cường kiểm soát thuế không chỉ đảm bảo nguồn thu ngân sách mà còn góp phần minh bạch hóa hoạt động thuế. Thuế thu nhập doanh nghiệp là nguồn thu chính từ các doanh nghiệp địa phương, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ để tránh thất thu và gian lận. Các giải pháp tăng cường kiểm soát cần tập trung vào việc cải thiện hệ thống thuế và tuân thủ quy định thuế.

1.1. Vai trò của kiểm soát thuế

Kiểm soát thuế đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách. Tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, việc kiểm soát thuế giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận, trốn thuế. Điều này không chỉ bảo vệ lợi ích của Nhà nước mà còn tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp địa phương. Các biện pháp kiểm soát cần được áp dụng đồng bộ, từ việc cải thiện hệ thống thuế đến nâng cao năng lực của cơ quan thuế.

1.2. Thuế thu nhập doanh nghiệp và thách thức

Thuế thu nhập doanh nghiệp là nguồn thu quan trọng từ các doanh nghiệp địa phương. Tuy nhiên, việc quản lý thuế này đối mặt với nhiều thách thức, như tình trạng trốn thuế, nợ đọng thuế. Để tăng cường kiểm soát, Chi cục Thuế huyện Tây Sơn cần áp dụng các giải pháp như tăng cường thanh tra, kiểm tra, và sử dụng công nghệ thông tin để quản lý hiệu quả hơn. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về chính sách thuế và tuân thủ pháp luật.

II. Giải pháp tăng cường kiểm soát thuế

Để tăng cường kiểm soát thuế tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, cần áp dụng các giải pháp tăng cường đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm cải thiện hệ thống thuế, nâng cao năng lực của cơ quan thuế, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Việc áp dụng công nghệ thông tin cũng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

2.1. Cải thiện hệ thống thuế

Hệ thống thuế hiện đại và minh bạch là yếu tố quan trọng để tăng cường kiểm soát thuế. Tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, cần đầu tư vào việc nâng cấp hệ thống thuế để đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong việc thu thập và xử lý dữ liệu. Việc áp dụng công nghệ thông tin, như hệ thống quản lý thuế điện tử, sẽ giúp giảm thiểu sai sót và gian lận. Đồng thời, cần rà soát và cập nhật các quy định thuế để phù hợp với tình hình thực tế.

2.2. Nâng cao năng lực cơ quan thuế

Năng lực của cơ quan thuế là yếu tố quyết định trong việc tăng cường kiểm soát thuế. Chi cục Thuế huyện Tây Sơn cần tập trung vào việc đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ thuế. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Việc xây dựng một đội ngũ cán bộ thuế có năng lực và đạo đức nghề nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

III. Quản lý thuế tại địa phương

Quản lý thuế tại địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tại Chi cục Thuế huyện Tây Sơn, việc quản lý thuế cần được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả. Các giải pháp cần tập trung vào việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp về chính sách thuế.

3.1. Phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan là yếu tố quan trọng để tăng cường quản lý thuế. Chi cục Thuế huyện Tây Sơn cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan như Công an, Ngân hàng, và các tổ chức tín dụng để phát hiện và xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý thuế.

3.2. Nâng cao nhận thức về chính sách thuế

Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp địa phương về chính sách thuế là yếu tố quan trọng để tăng cường quản lý thuế. Chi cục Thuế huyện Tây Sơn cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, hướng dẫn để giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân và doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế một cách dễ dàng và minh bạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách an sinh xã hội quan trọng, góp phần ổn định đời sống người lao động và phát triển kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, đến năm 2019, tổng số thu BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) toàn ngành đạt khoảng 361 nghìn tỷ đồng, với hơn 15 triệu người tham gia BHXH bắt buộc và tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 90%. Trên địa bàn huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, BHXH huyện đã quản lý hơn 215 đơn vị sử dụng lao động và hơn 168 nghìn người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 90,1%. Tuy nhiên, công tác thu BHXH còn nhiều hạn chế như số đơn vị và người lao động tham gia còn thấp, tình trạng nợ đọng BHXH còn phổ biến, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động và sự bền vững của quỹ BHXH.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng kiểm soát nội bộ các khoản thu tại BHXH huyện Tuy Phước trong giai đoạn 2017-2019 nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ. Mục tiêu cụ thể là đánh giá hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ, từ đó nâng cao tỷ lệ thu BHXH, giảm nợ đọng và đảm bảo quyền lợi người lao động trên địa bàn huyện. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc góp phần phát triển bền vững quỹ BHXH, ổn định chính trị xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kiểm soát nội bộ (KSNB) tiêu biểu, trong đó nổi bật là báo cáo COSO (1992) và hướng dẫn của INTOSAI (2001, 2013). Hệ thống KSNB được cấu thành bởi năm yếu tố chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát.

• Môi trường kiểm soát: Bao gồm đạo đức, năng lực nhân viên, phong cách lãnh đạo, cơ cấu tổ chức và chính sách nhân sự. Đây là nền tảng tạo nên ý thức kiểm soát và kỷ luật trong tổ chức.
• Đánh giá rủi ro: Quá trình nhận dạng, phân tích và xử lý các rủi ro có thể ảnh hưởng đến mục tiêu thu BHXH, như rủi ro gian lận, nợ đọng, sai sót trong kê khai.
• Hoạt động kiểm soát: Các chính sách, thủ tục nhằm phòng ngừa và phát hiện sai phạm trong quá trình thu BHXH, bao gồm phân quyền, kiểm tra, đối chiếu, rà soát.
• Thông tin và truyền thông: Đảm bảo thông tin thu BHXH được ghi chép, báo cáo kịp thời, chính xác và truyền đạt hiệu quả trong nội bộ và với các bên liên quan.
• Giám sát: Thực hiện giám sát thường xuyên và định kỳ để đánh giá hiệu quả hệ thống KSNB, phát hiện và xử lý kịp thời các sai sót, vi phạm.

Ngoài ra, luận văn còn vận dụng các khái niệm chuyên ngành về BHXH, BHYT, BHTN, các quy định pháp luật liên quan như Bộ luật Lao động, Luật BHXH năm 2006 và sửa đổi năm 2014, cũng như các tiêu chuẩn kiểm toán nhà nước và quản lý tài chính công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu, thu thập và phân tích dữ liệu định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp cán bộ, viên chức, lãnh đạo BHXH huyện Tuy Phước và khảo sát bằng bảng câu hỏi về hệ thống kiểm soát nội bộ các khoản thu. Dữ liệu thứ cấp gồm báo cáo thu BHXH giai đoạn 2017-2019, các văn bản pháp luật, tài liệu ngành và số liệu thống kê liên quan.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng, so sánh tỷ lệ tham gia BHXH, tỷ lệ nợ đọng qua các năm. Phân tích định tính nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng, đánh giá hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ và đề xuất giải pháp.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát được thực hiện với các bộ phận chuyên trách thu BHXH, đại diện người sử dụng lao động và người lao động trên địa bàn huyện. Việc lựa chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các nhóm đối tượng tham gia BHXH nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2017-2019, phù hợp với dữ liệu thu thập và các chính sách BHXH hiện hành, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp trong thời gian tới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tham gia BHXH bắt buộc tăng nhưng còn thấp: Số đơn vị sử dụng lao động tham gia BHXH bắt buộc tăng từ 222 đơn vị năm 2017 lên 261 đơn vị năm 2019, tương ứng tăng 17,6%. Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia so với số phải tham gia chỉ đạt khoảng 65,74% năm 2019, cho thấy còn nhiều đơn vị chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

2. Tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 90,1%: Số người tham gia BHYT trên địa bàn huyện đạt 168.970 người, tương đương 90,1% dân số, đạt mục tiêu bao phủ toàn dân. Đây là kết quả tích cực trong công tác tuyên truyền và quản lý.

3. Tình trạng nợ đọng BHXH còn phổ biến: Việc thu BHXH gặp khó khăn do một số đơn vị sử dụng lao động chậm nộp hoặc nợ đọng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động và quỹ BHXH. Tỷ lệ nợ trên số phải thu có xu hướng giảm nhưng vẫn chiếm khoảng 10-15% trong giai đoạn nghiên cứu.

4. Hệ thống kiểm soát nội bộ còn nhiều hạn chế: Qua khảo sát, một số hoạt động kiểm soát như phân quyền, kiểm tra, đối chiếu dữ liệu chưa được thực hiện đồng bộ và chặt chẽ. Việc phối hợp giữa các bộ phận và với các cơ quan liên quan chưa hiệu quả, dẫn đến rủi ro gian lận và sai sót trong thu BHXH.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ môi trường kiểm soát chưa hoàn chỉnh, bao gồm năng lực nhân viên chưa đồng đều, phong cách lãnh đạo chưa tập trung vào kiểm soát nội bộ, và cơ cấu tổ chức còn thiếu sự phân công rõ ràng. So với các nghiên cứu trong ngành BHXH tại các địa phương khác, kết quả tại Tuy Phước tương đồng về những khó khăn trong quản lý thu và kiểm soát nợ đọng.

Việc áp dụng các yếu tố của hệ thống KSNB như đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát và giám sát chưa được thực hiện thường xuyên và toàn diện, làm giảm hiệu quả quản lý. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số đơn vị tham gia BHXH, bảng so sánh tỷ lệ nợ đọng qua các năm và sơ đồ quy trình kiểm soát nội bộ hiện tại để minh họa rõ hơn các điểm mạnh và điểm yếu.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao tỷ lệ thu BHXH, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi người lao động, đồng thời góp phần phát triển bền vững quỹ BHXH huyện Tuy Phước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ thu BHXH: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ kiểm soát nội bộ, cập nhật chính sách pháp luật mới, kỹ năng đánh giá rủi ro và xử lý vi phạm. Mục tiêu nâng cao năng lực trong vòng 12 tháng, do BHXH tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo thực hiện.

2. Hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ và phân quyền rõ ràng: Xây dựng và ban hành quy trình kiểm soát nội bộ chi tiết cho từng giai đoạn thu BHXH, phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận, đảm bảo phân quyền và kiểm tra chéo. Thực hiện trong 6 tháng, do BHXH huyện chủ trì.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý thu BHXH: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa BHXH, cơ quan thuế, lao động và các đơn vị sử dụng lao động để kiểm tra, đối chiếu thông tin, xử lý nợ đọng kịp thời. Thời gian triển khai 12 tháng, do UBND huyện chỉ đạo.

4. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giám sát thu BHXH: Triển khai phần mềm quản lý thu BHXH tích hợp chức năng giám sát, cảnh báo rủi ro và báo cáo tự động nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát. Mục tiêu hoàn thành trong 18 tháng, do BHXH tỉnh phối hợp với đơn vị công nghệ.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức người sử dụng lao động và người lao động: Đẩy mạnh công tác truyền thông về quyền lợi và nghĩa vụ tham gia BHXH, giảm thiểu tình trạng trốn đóng, nợ đọng. Thực hiện liên tục, do BHXH huyện phối hợp với các tổ chức chính trị xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và nhân viên BHXH các cấp: Nghiên cứu giúp nâng cao hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ, cải thiện quy trình thu và quản lý nợ đọng, từ đó nâng cao hiệu quả công tác.

2. Người sử dụng lao động và doanh nghiệp trên địa bàn: Hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm trong việc tham gia BHXH, từ đó thực hiện đúng quy định, tránh vi phạm và rủi ro pháp lý.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách BHXH phù hợp với thực tiễn địa phương, góp phần phát triển bền vững hệ thống an sinh xã hội.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, quản trị công: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực tiễn về kiểm soát nội bộ trong lĩnh vực BHXH, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm soát nội bộ là gì và tại sao quan trọng trong công tác thu BHXH?
   Kiểm soát nội bộ là hệ thống các quy trình, chính sách nhằm đảm bảo hoạt động thu BHXH được thực hiện chính xác, đầy đủ và kịp thời. Nó giúp ngăn ngừa sai sót, gian lận, bảo vệ quyền lợi người lao động và duy trì sự bền vững của quỹ BHXH.

2. Những yếu tố nào cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ?
   Hệ thống kiểm soát nội bộ gồm năm yếu tố chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Mỗi yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả kiểm soát.

3. Tại sao tỷ lệ tham gia BHXH bắt buộc tại huyện Tuy Phước còn thấp?
   Nguyên nhân gồm nhận thức chưa đầy đủ của người sử dụng lao động và người lao động, chi phí đóng góp, cũng như hạn chế trong công tác quản lý và kiểm soát của cơ quan BHXH. Việc phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ này.

4. Làm thế nào để giảm thiểu tình trạng nợ đọng BHXH?
   Cần tăng cường giám sát, đôn đốc thu hồi nợ, áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm minh đối với đơn vị chây ì, đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người sử dụng lao động thông qua tuyên truyền và hỗ trợ pháp lý.

5. Công nghệ thông tin có vai trò gì trong kiểm soát nội bộ các khoản thu BHXH?
   Công nghệ giúp tự động hóa quy trình thu, quản lý dữ liệu, cảnh báo rủi ro và báo cáo kịp thời, từ đó nâng cao tính chính xác, minh bạch và hiệu quả trong công tác kiểm soát nội bộ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm soát nội bộ các khoản thu BHXH, làm rõ vai trò và các yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát.
• Phân tích thực trạng tại BHXH huyện Tuy Phước giai đoạn 2017-2019 cho thấy tỷ lệ tham gia BHXH bắt buộc tăng nhưng còn thấp, tỷ lệ nợ đọng còn phổ biến và hệ thống kiểm soát nội bộ chưa hoàn chỉnh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như nâng cao năng lực cán bộ, hoàn thiện quy trình kiểm soát, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc phát triển bền vững quỹ BHXH, bảo vệ quyền lợi người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp theo diễn biến thực tế, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác để so sánh và hoàn thiện hơn.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ các khoản thu BHXH tại huyện Tuy Phước, góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững mạnh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm soát nội bộ các khoản thu tại cơ quan bảo hiểm xã hội. Chương 2: Thực trạng kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phƣớc. 6 Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản thu tại Bảo hiểm xã hội huyện Tuy Phƣớc. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ CÁC KHOẢN THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.

Kiểm soát nội bộ 1. Bản chất và vai trò Để thực hiện chức năng kiểm soát, nhà quản lý sử dụng công cụ chủ yếu là kiểm soát nội bộ (KSNB) của đơn vị. Trong hơn một thế kỷ qua, khái niệm KSNB đã phát triển từ chỗ đƣợc xem là một phƣơng pháp giúp cho kiểm toán viên độc lập xác định phƣơng pháp hiệu quả nhất trong việc lập kế hoạch kiểm toán đến chỗ đƣợc coi là một bộ phận chủ yếu của hệ thống quản lý hữu hiệu. Khái niệm KSNB bắt đầu đƣợc sử dụng vào đầu thế kỷ 20 trong các tài liệu về kiểm toán.

Từ thập niên 1940, các tổ chức kế toán công và kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ đã xuất bản một loạt các báo cáo, hƣớng dẫn và tiêu chuẩn về tìm hiểu KSNB trong các cuộc kiểm toán. Đến thập niên 1970, kiểm soát nội bộ đƣợc quan tâm đặc biệt trong các lĩnh vực thiết kế hệ thống và kiểm toán, chủ yếu hƣớng vào cách thức cải tiến hệ thống KSNB và vận dụng trong các cuộc kiểm toán. Đạo luật chống hành vi hối lộ ở nƣớc ngoài 1977, các báo cáo của Cohen Commission và FEI (Financial Executive Institute) đều đề cập đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán và KSNB. Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) cũng đƣa ra các điều luật bắt buộc các nhà quản trị phải báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức.

Năm 1979, Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA) đã thành lập một Ủy ban tƣ vấn đặc biệt về kiểm toán nội bộ nhằm dƣa ra các hƣớng dẫn về việc thiết lập và đánh giá hệ thống KSNB. Giai đoạn từ năm 1980 đến 1985, Hiệp hội kế toán viên công chứng 8 Hoa Kỳ đã tiến hành sàng lọc, ban hành và sửa đổi các chuẩn mực về sự đánh giá của kiểm toán viên độc lập về KSNB và báo cáo về KSNB. Hiệp hội kế toán nội bộ (IIA) cũng ban hành chuẩn mực và hƣớng dẫn kiểm toán viên nội bộ về bản chất của kiểm soát và vai trò của các bên liên quan trong việc thiết lập, duy trì và đánh giá hệ thống KSNB. Từ năm 1985 về sau, sự quan tâm tập trung vào KSNB càng mạnh mẽ hơn.

Hội đồng quốc gia chống gian lận về báo cáo tài chính (Treadway Commision) đƣợc thành lập năm 1985. Hoạt động này cũng đã đƣa ra một loạt các vấn đề về KSNB, nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trƣờng kiểm soát, các quy tắc về đạo đức, các Ủy ban Kiểm toán và chức năng của kiểm toán nội bộ. Vì thế Ủy ban tổ chức đồng bảo trợ (COSO) của Hôi đồng quốc gia chống gian lận về báo cáo tài chính đã đƣợc thành lập nhằm nghiên cứu KSNB: Thống nhất định nghĩa về KSNB để phục vụ cho nhu cầu của các đối tƣợng khác nhau. Cung cấp đầy đủ một hệ thống tiêu chuẩn để giúp các đơn vị có thể đánh giá hệ thống KSNB để tìm giải pháp hoàn thiện.

Báo cáo COSO năm 1992 đã tạo lập một nền tảng lý luận cơ bản về KSNB. Trên cơ sở đó, hàng loạt các nghiên cứu về KSNB ở nhiều lĩnh vực ra đời nhƣ: Phát triển theo hƣớng quản trị: năm 2001, dựa trên Báo cáo COSO 1992, COSO nghiên cứu hệ thống đánh giá rủi ro doanh nghiệp. Phát triển theo hƣớng chuyên sâu vào những ngành nghề cụ thể: Báo cáo Basle 1998 của Ủy ban Basle các Ngân hàng Trung ƣơng công bố về khuôn khổ KSNB trong ngân hàng, dựa vào lý luận cơ bản của báo cáo COSO 1992. Phát triển theo hƣớng quốc gia: nhiều quốc gia trên thế giới có khuynh hƣớng xây dựng một khuôn khổ lý thuyết riêng về KSNB.

Điển hình là Báo 9 cáo COCO 1995 (Canada), báo cáo Turnbull 1999 (Anh). Các báo cáo này không có sự khác biệt lớn so với Báo cáo COSO 1992. Lịch sử ra đời và phát triển của KSNB trong khu vực công Trong lĩnh vực công, KSNB rất đƣợc xem trọng, nó là một đối tƣợng đƣợc quan tâm đặc biệt của kiểm toán viên Nhà nƣớc. Một số Quốc gia nhƣ Mỹ hoặc Canada đã có những công bố chính thức về KSNB áp dụng cho các cơ quan hành chính sự nghiệp.

Chuẩn mực về kiểm toán của Tổng Kế toán Nhà nƣớc Hoa Kỳ (GAO) (1999) có đề cập đến vấn đề KSNB đặc thù trong tổ chức hành chính sự nghiệp. GAO đƣa ra năm yếu tố về KSNB bao gồm các quy định về môi trƣờng kiểm soát, đánh giá rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Về kiểm toán Nhà nƣớc, hệ thống chuẩn mực kiểm toán Nhà nƣớc do Tổ chức Quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI) ban hành. Tổ chức này bao gồm 178 thành viên.

Hệ thống chuẩn mực kiểm toán do INTOSAI ban hành bao gồm quy tắc đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực kiểm toán. Năm 1992, bản Hƣớng dẫn về chuẩn mực KSNB của INTOSAI đã hình thành một tài liệu đề cập đến việc nâng cấp các chuẩn mực KSNB, hỗ trợ cho việc thực hiện và đánh giá KSNB. Năm 2001, bản Hƣớng dẫn của INTOSAI 1992 đã cập nhật thêm về các chuẩn mực KSNB để phù hợp với tất cả các đối tƣợng và phù hợp với sự phát triển gần đây trong KSNB. Điều cần lƣu ý là tài liệu này đã tích hợp các lý luận chung về KSNB của Báo cáo COSO.

Bên cạnh việc cải thiện định nghĩa KSNB và xây dựng một sự hiểu biết thông thƣờng về KSNB, tài liệu của INTOSAI trình bày những vấn đề đặc thù về khu vực công. Định nghĩa về kiểm soát nội bộ của INTOSAI 10 Hƣớng dẫn chuẩn mực của KSNB của (INTOSAI,1992) đƣa ra định nghĩa về KSNB nhƣ sau: KSNB là cơ cấu của một tổ chức, bao gồm nhận thức, phƣơng pháp, quy trình và các biện pháp của ngƣời lãnh đạo nhằm bảo đảm sự hợp lý để đạt đƣợc các mục tiêu của tổ chức. Thúc đẩy các hoạt động hữu hiệu, hiệu quả và có kỷ cƣơng cũng nhƣ chất lƣợng của sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhiệm vụ của tổ chức. Bảo vệ các nguồn lực không bị thất thoát, lạm dụng, lãng phí, tham ô và vi phạm pháp luật.

Khuyến khích tuân thủ pháp luật, quy định của Nhà nƣớc và nội bộ. Xây dựng và duy trì các dữ liệu tài chính và hoạt động và lập báo cáo đúng đắn và kịp thời. Tài liệu hƣớng dẫn của INTOSAI đƣợc cập nhật lại vào năm 2001, trình bày về định nghĩa về KSNB nhƣ sau: KSNB là một quá trình xử lý toàn bộ đƣợc thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này đƣợc thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt đƣợc nhiệm vụ của tổ chức. Sau đây là những mục tiêu cần đạt đƣợc: Thực hiện các hoạt động một cách có kỷ cƣơng, có đạo đức, có tính kinh tế, hiệu quả và thích hợp.

Thực hiện đúng trách nhiệm. Tuân thủ theo luật pháp hiện hành và các nguyên tắc, quy định. Bảo vệ các nguồn lực chống thất thoát, sử dụng sai mục đích và tổn thất. So với định nghĩa của báo cáo COSO và Hƣớng dẫn năm 1992, khía 11 cạnh giá trị đạo đức trong hoạt động đƣợc thêm vào.

Mục tiêu của KSNB đƣợc nhấn mạnh thêm, đó chính là tầm quan trọng của hành vi đạo đức cũng nhƣ sự ngăn chặn và phát hiện sự gian trá và tham nhũng trong khu vực công. Ngân sách của Nhà nƣớc đƣợc phân bố rộng rãi, chính vì vậy cần có các kiểm soát nhằm đảm bảo ngân sách đƣợc sử dụng đúng mục đích, các tài sản không bị thất thoát hay lãng phí. Vì vậy, việc bảo vệ nguồn lực cần đƣợc nhấn mạnh thêm tầm quan trọng trong KSNB đối với khu vực công. - Về bản chất: Hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm vào 3 vấn đề lớn, đó là: Tuân thủ luật pháp và quy định; Đảm bảo mục tiêu của hoạt động (hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý); Đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính.

- Về vai trò: + Vai trò của kiểm soát trong quản lý: Đảm bảo hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý của đơn vị ở tất cả giai đoạn, các khâu trong toàn bộ quá trình quản lý. Nhờ có chức năng này mà các kế hoạch, mục tiêu đề ra, và việc sử dụng các yếu tố nguồn lực luôn đƣợc giám sát một cách chặt chẽ từ khâu xây dựng đến việc thực hiện. Việc thƣờng xuyên kiểm tra, kiểm soát tiến độ thực hiện sẽ giúp điều hòa mối quan hệ, kịp thời điều chỉnh các định mức và mục tiêu từ đó tiết kiệm tối đa chi phí nguồn lực mà vẫn đạt đƣợc kết quả cao. Đồng thời kiểm tra, kiểm soát giúp cho việc thực hiện tốt các mục tiêu đề ra từ đó nâng cao hiệu năng quản lý của đơn vị.

+ Vai trò của kiểm soát nội bộ đối với nhà quản lý doanh nghiệp: Kiểm soát nội bộ luôn là khâu quan trọng trong mọi quy trình quản trị, do đó các nhà quan lý doanh nghiệp thƣờng chú tâm đến việc hình thành và duy trì các hoạt động kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp để đạt đƣợc các mục tiêu của doanh nghiệp. Hệ thống kiểm soát nội bộ là phƣơng tiện để bộ phận quản lý thực hiện nhiệm vụ cung cấp cho các cổ đông, ngân hàng, các nhà đầu tƣ một sự đảm 12 bảo thích hợp rằng công việc kinh doanh đƣợc kiểm soát thích đáng. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, nó là một trong các yếu tố giúp cho nhà đầu tƣ đƣa ra quyết định có nên đầu tƣ vào doanh nghiệp hay không. Đồng thời bộ phận quản lý còn có trách nhiệm cung cấp cho các cổ đông, chính phủ và những nhà đầu tƣ tiềm tàng những thông tin chi tiết về tình hình tài chính của đơn vị mà hệ thống kiểm soát nội bộ là một công cụ cho nhà quản lý doanh nghiệp lựa chọn.

Những thông tin chi tiết về tình hình tài chính cũng nhƣ phƣơng thức hoạt động của đơn vị sữ đáp ứng đƣợc nhu cầu thông tin cụ thể về doanh nghiệp của các nhà đầu tƣ.