CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về thương mại điện tử 1. Khái niệm thương mại điện tử - Thương mại điện tử (E-Commerce) là quá trình mua bán hay sử dụng dịch vụ thông qua các bị điện tử có kết nối mạng Internet hoặc các mạng viễn thông khác. - Đối với khái niệm của thương mại điện tử có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau ở từng góc độ nhất định, nhiều chuyên gia đã đưa ra những những khái niệm với nhiều quan điểm khác nhau: + Theo Emmanuel Lallana, Rudy Quimbo, Zorayda Ruth Andam (2000) cho rằng TMĐT là việc sử dụng các phương tiện truyền thông điện tử và công nghệ xử lý thông tin số trong giao dịch kinh doanh nhằm tạo ra, chuyển tải và định nghĩa lại mối quan hệ để tạo ra các giá trị giữa các tổ chức và giữa các tổ chức và các nhân.
+ Ủy ban Châu Âu đưa ra định nghĩa về TMĐT là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng văn bản, âm thanh và hình ảnh. + Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế của Liên Hợp quốc OECD (2005) định nghĩa TMĐT sơ bộ là các giao dịch thương mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông như Internet. + Theo tổ chức Thương mại thế giới WTO (1998) cho rằng TMĐT là bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm được giao nhận cũng như những thông tin số hóa thông qua mạng Internet.
+ Theo Anita Rosen (2000) cho rằng TMĐT bao hàm một loạt hoạt động kinh doanh trên mạng đối với các sản phẩm và dịch vụ. - Tóm lại thương mại điện tử là việc thực hiện việc buôn bán hàng hoá, dịch vụ, tiền tệ,…trực tuyến bao gồm cả việc thanh toán điện tử thông qua mạng Internet hoặc các mạng viễn thông khác. Hay nói cách khác là quá trình hoạt động kinh doanh trực SVTH: Nguyễn Văn Quang Nhật 9 Khóa luận cuối khóa GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi tuyến của các cá nhân hay tổ chức mà không cần sự hiện diện trực tiếp của các bên liên quan.
Đặc điểm của thương mại điện tử Khác với hình thức kinh doanh truyền thống, kinh doanh trực tuyến có nhiều sự thay đổi nhiều thứ về các hình thức từ việc mua hàng, thanh toán, cách vận hành các hoạt động bán hàng của các doah nghiệp. Theo Lê Minh Trường (2023) ông đưa ra một số đặc điểm khác biệt của thương mại điện tử so với thương mại truyền thống như sau: - Về hình thức thực hiện: Đối với thương mại truyền thống các giao dịch được tiến hành chủ yếu thông qua việc các bên gặp gỡ nhau trực tiếp để tiến hành đàm phán, giao dịch và đi đến ký kết hợp đồng trên văn bản, giấy tờ .thì quá trình hoạt động của thương mại điện tử diễn ra nhanh chóng hơn vì thông qua các thiết bị điện tử có kết nối mạng Internet, cho phép người dùng trên toàn thế giới có cơ hội bình đẳng được tham gia hợp tác hoạt động kinh doanh trực tuyến một cách hiệu quả nhất mà không nhất thiết phải có sự hiện diện trực tiếp của các bên liên quan. - Về phạm vi hoạt động: Đối với thương mại điện tử việc hoạt động kinh doanh sẽ không phụ thuộc vào vị trí địa lý, thời gian. Các chủ thể có thể thực hiện các hoạt động, giao dịch ở bất cứ ở đâu hoặc bất cứ lúc nào.
- Về chủ thể tham gia: Nếu như trong thương mại truyền thống, một giao dịch phải có ít nhất hai chủ thể tham gia bao gồm người mua và người bán hoặc người cung cấp dịch vụ và người nhận dịch vụ thì theo quy định của pháp luật hiện hành về hoạt động thương mại điện tử, các chủ thể tham gia hoạt động thương mại điện tử bao gồm: + Các thương nhân, tổ chức, cá nhân tự thiết lập website thương mại điện tử để phục vụ cho các hoạt động thương mại, bán hàng hoá hoặc cung ứng dịch vụ của mình. + Các doanh nghiệp và tổ chức tạo ra trang web thương mại điện tử để tạo môi trường cho các đối tác khác, bao gồm thương nhân và tổ chức khác cũng như cá nhân, để tiến hành các hoạt động thương mại, bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ. + Các thương nhân, tổ chức, và cá nhân sử dụng trang web của những người cung cấp dịch vụ thương mại điện tử để thực hiện các hoạt động xúc tiến thương mại, bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ của mình. + Những người mua hàng hoá hoặc dịch vụ sử dụng trang web thương mại điện tử của các doanh nghiệp bán hàng và các trang web cung cấp dịch vụ thương mại điện tử để thực hiện giao dịch mua sắm.
SVTH: Nguyễn Văn Quang Nhật 10 Khóa luận cuối khóa GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi + Các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng kỹ thuật, bao gồm các dịch vụ như hosting, bảo mật, và công nghệ hỗ trợ, cho người sở hữu trang web thương mại điện tử bán hàng và cho thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. + Các thương nhân, tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị điện tử có kết nối mạng khác để tiến hành hoạt động thương mại. + Ngoài ra, các giao dịch thương mại điện tử cần phải có sự trợ giúp của các chủ thể có khả năng và thẩm quyền xác nhận độ tin cậy của các thông tin trong giao dịch thương mại điện tử.
- Về thị trường thống nhất toàn cầu: Đối với thương mại truyền thống chỉ nằm trong khuôn khổ nhất định thì thương mại điện tử trực tiếp tác động tới môi trường cạnh tranh toàn, công nghệ càng phát triển thì việc kinh doanh sẽ trở nên thuận lợi, vấn đề cập nhật thông tin cho các bên sẽ nhanh hơn. Lợi ích và hạn chế của thương mại điện tử • Lợi ích của thương mại điện tử Đối với doanh ghiệp: - Mở rộng quy mô kinh doanh: Thương mại điện tử cho phép doanh nghiệp mở rộng quy mô kinh doanh và tiếp cận khách hàng trên toàn thế giới, không bị ràng buộc bởi giới hạn địa lý. - Tiết kiệm chi phí vận hành: Doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận hành như chi phí mặt bằng, nhân sự và quảng cáo so với mô hình kinh doanh truyền thống. - Nhanh chóng và linh hoạt: Khả năng triển khai nhanh chóng và điều chỉnh sản phẩm, chính sách giá, và chiến lược kinh doanh theo phản hồi từ thị trường.
- Chiến lược tiếp thị hiệu quả: Mở ra nhiều cơ hội tiếp thị trực tuyến thông qua quảng cáo số, tiếp thị nội dung, và tiếp thị truyền hình xã hội. - Thu thập dữ liệu và phân tích: Cung cấp dữ liệu chi tiết về hành vi mua sắm của khách hàng, giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định thông minh và tối ưu hóa chiến lược kinh doanh. - Tăng cường tương tác khách hàng: Xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng thông qua các kênh tương tác trực tuyến như trò chuyện trực tiếp, đánh giá và phản hồi. - Phản hồi ngay lập tức: Doanh nghiệp có khả năng nhận phản hồi nhanh chóng từ khách hàng và điều chỉnh chiến lược kinh doanh một cách linh hoạt.
SVTH: Nguyễn Văn Quang Nhật 11 Khóa luận cuối khóa GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi Đối với xã hội: - Tiện lợi và tiết kiệm thời gian: Người tiêu dùng có thể mua sắm mọi lúc, mọi nơi mà không cần phải di chuyển, giúp tiết kiệm thời gian và công sức. - Đa dạng trong việc lựa chọn: Người tiêu dùng có nhiều lựa chọn sản phẩm và nhà cung cấp, có thể dễ dàng so sánh giá và chất lượng. - Giảm thiểu ô nhiễm môi trường: Giảm lượng giao thông và ô nhiễm môi trường do giảm số lượng người di chuyển đến các cửa hàng truyền thống.
- Tạo nền tảng cho các doanh nghiệp nhỏ: Mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ và cá nhân để tham gia thị trường kinh doanh trực trực mà không đòi hỏi vốn lớn. - Giảm bớt chi phí trong việc mua sắm: Cạnh tranh giúp giảm giá và tạo ra các chương trình khuyến mãi, giảm chi phí mua sắm cho người tiêu dùng. Đối với người tiêu dùng: - Tiện lợi, linh hoạt và nhanh chóng: Khả năng mua sắm bất cứ lúc nào và bất cứ đâu, giúp tiết kiệm thời gian và công sức. - So sánh giá và các sản phẩm: Có thể dễ dàng so sánh giá và chất lượng sản phẩm từ nhiều nhà cung cấp khác nhau nhằm đưa ra được lựa chọn tối ưu trong việc mua sắm.
- Nâng cao an toàn bảo mật trong việc mua sắm và thanh toán: Các giao dịch và thanh toán trực tuyến thường được đảm bảo bằng các biện pháp an ninh, tạo ra môi trường mua sắm an toàn. - Đánh giá và phản hồi: Những đánh giá và phản hồi từ những khách hàng này sẽ giúp khách hàng khác đưa ra được lựa chọn tối ưu nhất trong việc mua sắm. - Các chương trình ưu đãi và khuyến mãi: Nhận được nhiều chương trình ưu đãi, khuyến mãi và quà tặng sẽ giúp khách hàng tiết kiệm được chi phí cũng như hứng thú hơn trong việc mua sắm. - Cơ hội mua sắm các sản phẩm quốc tế: Đa dạng hơn trong việc mua sắm cũng như sử dụng các sảm phẩm độc lạ và chất lượng từ các nước trên thế giới.
- Nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng: Tương tác trực tuyến giữa doanh nghiệp và khách hàng giúp cung cấp dịch vụ tốt hơn và giải quyết các vấn đề nhanh chóng. SVTH: Nguyễn Văn Quang Nhật 12 Khóa luận cuối khóa GVHD: TS. Trần Hà Uyên Thi • Hạn chế của thương mại điện tử Bên canh những lợi ích mà thương mại điện tử mang lại, vẫn còn đó những hạn chế có thể làm ảnh hưởng chất lượng mua sắm của người tiêu dùng cũng như khả năng vận hành việc kinh doanh trực tuyến của các doanh nghiệp : - Về thương mại: + Cạnh tranh khốc liệt: Thị trường thương mại điện tử có tính cạnh tranh rất cao, đặc biệt là với sự xuất hiện của các doanh nghiệp lớn, điều này tạo áp lực lên các doanh nghiệp nhỏ và mới. + Chi phí giao dịch và vận chuyển: Chi phí giao dịch và chi phí vận chuyển có thể tăng giá cuối cùng của sản phẩm, làm giảm tính hấp dẫn của việc mua sắm trực tuyến.
+ Pháp lý và tuân thủ: Doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều vấn đề pháp lý và yêu cầu tuân thủ, đặc biệt là khi hoạt động trên nhiều thị trường quốc tế.