Giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ vnua trình bày giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

• Tác giả: Nguyễn Đức Hoài
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Văn Song
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: Tính cấp thiết của đề tài
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp của đề tài
• 1.4. Cơ sở lý luận và thực tiễn về tái cơ cấu ngành trồng trọt
• 1.4.1. Một số khái niệm
• 2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 3.1. Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt của thị xã Từ Sơn
• 3.1.1. Khái quát thực trạng ngành trồng trọt của thị xã Từ Sơn
• 3.1.2. Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt ở thị xã Từ Sơn
• 3.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tái cơ cấu ngành trồng trọt
• 3.2. Định hướng và giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016 – 2020
• 3.2.1. Định hướng và mục tiêu tái cơ cấu ngành trồng trọt giai đoạn năm 2016 – 2020
• 3.2.2. Những giải pháp chủ yếu tái cơ cấu ngành trồng trọt thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016-2020
• 4. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn

Ngành trồng trọt tại Từ Sơn, Bắc Ninh đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Việc tái cơ cấu ngành trồng trọt không chỉ giúp nâng cao giá trị sản xuất mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho người dân. Giải pháp tái cơ cấu cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.1. Tình hình hiện tại của ngành trồng trọt tại Từ Sơn

Ngành trồng trọt tại Từ Sơn hiện nay chủ yếu tập trung vào cây lương thực, với diện tích gieo trồng lớn. Tuy nhiên, năng suất và giá trị sản xuất vẫn còn thấp so với tiềm năng. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sản xuất và chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

1.2. Tầm quan trọng của tái cơ cấu ngành trồng trọt

Tái cơ cấu ngành trồng trọt không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao sẽ tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nông dân.

II. Những thách thức trong tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn

Tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn gặp nhiều thách thức như quy hoạch đất đai chưa hợp lý, thiếu nguồn vốn đầu tư và công nghệ sản xuất. Những yếu tố này ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương.

2.1. Vấn đề quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất tại Từ Sơn chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng đất nông nghiệp bị thu hẹp. Cần có chính sách hợp lý để bảo vệ quỹ đất nông nghiệp và khuyến khích phát triển sản xuất.

2.2. Thiếu nguồn vốn và công nghệ

Nhiều nông dân tại Từ Sơn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới. Việc đầu tư vào công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Giải pháp chính cho tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn

Để tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ như tập trung vào cây trồng có giá trị kinh tế cao, cải thiện hạ tầng nông nghiệp và tăng cường đào tạo cho nông dân. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

3.1. Tập trung vào cây trồng có giá trị kinh tế cao

Định hướng phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao như rau an toàn, hoa cây cảnh sẽ giúp tăng thu nhập cho nông dân. Cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

3.2. Cải thiện hạ tầng nông nghiệp

Đầu tư vào hạ tầng nông nghiệp như hệ thống tưới tiêu, đường giao thông sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và nông dân trong việc thực hiện các dự án đầu tư.

3.3. Tăng cường đào tạo cho nông dân

Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho nông dân là rất cần thiết để họ có thể áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Các chương trình đào tạo cần được tổ chức thường xuyên và phù hợp với nhu cầu thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Từ Sơn

Các giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt đã được áp dụng tại Từ Sơn và đã đạt được một số kết quả tích cực. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã giúp nâng cao giá trị sản xuất và cải thiện đời sống của nông dân.

4.1. Kết quả đạt được từ tái cơ cấu

Sau khi áp dụng các giải pháp tái cơ cấu, giá trị sản xuất nông nghiệp tại Từ Sơn đã tăng lên đáng kể. Nhiều nông dân đã chuyển đổi sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao, từ đó nâng cao thu nhập.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ việc tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn có thể áp dụng cho các địa phương khác. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và nông dân để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngành trồng trọt tại Từ Sơn

Tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn là một quá trình cần thiết và cấp bách. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần tiếp tục thực hiện các giải pháp đồng bộ và hiệu quả trong thời gian tới.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Ngành trồng trọt tại Từ Sơn cần được phát triển theo hướng bền vững, đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng công nghệ mới.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết

Tăng cường hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm là rất cần thiết để đảm bảo đầu ra cho nông sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành trồng trọt đóng vai trò trụ cột trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam, đóng góp tới 73% giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp và ghi nhận bước tiến vượt bậc khi giá trị thu hoạch bình quân tăng từ 23,8 triệu đồng/ha lên 83 triệu đồng/ha trên quy mô cả nước. Nằm ở cửa ngõ Tây Nam tỉnh Bắc Ninh và tiếp giáp thủ đô Hà Nội, thị xã Từ Sơn sở hữu diện tích tự nhiên 6.133,23 ha với 135.167 nhân khẩu. Dưới tác động mạnh mẽ của làn sóng đô thị hóa và phát triển công nghiệp, cơ cấu kinh tế địa phương dịch chuyển nhanh chóng: tỷ trọng nông nghiệp trong tổng sản phẩm trên địa bàn giảm sâu từ 15,6% năm 2010 xuống chỉ còn 2,5% vào năm 2015, kéo theo diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp còn 2.712,15 ha (chiếm 48,31% quỹ đất tự nhiên).

Thực trạng canh tác tại địa phương bộc lộ sự bất cập lớn khi diện tích gieo trồng cây hàng năm vẫn mang nặng tính độc canh truyền thống với 2.207,87 ha dành cho cây lương thực (chiếm 91,27%), trong khi các loại cây có giá trị kinh tế cao như rau củ thực phẩm chỉ chiếm 5,00% (120,95 ha) và cây ăn quả chỉ chiếm 3,72% (90,02 ha). Đứng trước yêu cầu hiện thực hóa Quyết định số 899/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 1203/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Ninh về tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu cây trồng giai đoạn 2014–2016, phân tích các rào cản nội tại và xây dựng hệ thống giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt cho giai đoạn 2016–2020, tạo tiền đề chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp đô thị sinh thái hiệu quả cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận kinh tế học nông nghiệp hiện đại, trọng tâm là lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lý thuyết hệ thống trồng trọt (Cropping System). Cơ cấu ngành trồng trọt được xác định là tổng thể các bộ phận hợp thành với vị trí, tỷ trọng tương ứng và mối quan hệ tương tác hữu cơ trong quá trình tái sản xuất mở rộng. Nghiên cứu tích hợp 4 khái niệm then chốt: tái cơ cấu nông nghiệp, chuỗi giá trị nông sản, hệ thống luân canh thâm canh và nông nghiệp công nghệ cao. Khung phân tích mở rộng dựa trên bài học kinh nghiệm quốc tế, tiêu biểu là mô hình phát triển hợp tác xã đa năng gắn với chính sách "ly nông bất ly hương" của Nhật Bản và chiến lược quy hoạch vùng chuyên canh nông sản xuất khẩu của Trung Quốc, qua đó làm rõ quy luật vận động khách quan của cây trồng dưới tác động của tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ chế thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn số liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014–2016 cùng các báo cáo chuyên đề của Phòng Kinh tế, Phòng Tài nguyên và Môi trường với nguồn số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa. Cỡ mẫu điều tra bao gồm 116 đối tượng, được phân bổ khoa học: 90 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù (30 hộ xã Phù Khê đại diện vùng thuần nông bãi bồi ven sông; 30 hộ xã Hương Mạc đại diện vùng nông nghiệp kết hợp làng nghề thủ công mỹ nghệ; 30 hộ xã Tam Sơn đại diện vùng nông nghiệp kết hợp thương mại dịch vụ); 6 trang trại trồng trọt; 5 doanh nghiệp nông nghiệp và 15 cán bộ quản lý các cấp.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên mức độ kinh tế hộ và loại hình sản xuất. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA). Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm định lượng hóa chính xác các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất/ha, giá trị gia tăng/ha, doanh thu trên một đồng chi phí trung gian) và phản ánh trung thực tiếng nói của các chủ thể tham gia chuỗi giá trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng sản xuất trồng trọt tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014–2016 chỉ ra 3 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, cơ cấu cây trồng mất cân đối nghiêm trọng và chuyển dịch rất chậm. Diện tích gieo trồng cây hàng năm đạt trên 2.419 ha nhưng cây lương thực (chủ yếu là lúa) chiếm áp đảo với 2.207,87 ha (91,27%), trong khi cây thực phẩm rau củ chỉ đạt 120,95 ha (5,00%), cây ăn quả đạt 90,02 ha (3,72%) và cây hàng năm khác chỉ chiếm 0,34 ha (0,01%). Tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao và cây lâu năm mới chỉ đạt khoảng 28% tổng cơ cấu.
• Thứ hai, áp lực đô thị hóa làm suy giảm mạnh mẽ tư liệu sản xuất và biến động lao động. Quỹ đất sản xuất nông nghiệp bình quân trên đầu người giảm nhanh từ 244 m2/người (năm 2014) xuống còn 224 m2/người (năm 2016). Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 19,23%/năm kéo theo 54.543 lao động chuyển dịch sang khu vực công nghiệp và dịch vụ, khiến lực lượng lao động nông nghiệp trực tiếp chỉ còn 13.905 người, phần lớn là lao động cao tuổi.
• Thứ ba, hiệu quả kinh tế và mức độ liên kết thị trường còn thấp. Mặc dù giá trị sản xuất trồng trọt tăng trưởng 4,45%/năm, nhưng giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích chưa tương xứng với tiềm năng vùng ven đô. Tỷ lệ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa đồng bộ ở khâu thu hoạch, bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế; số lượng nông sản tiêu thụ qua hợp đồng bao tiêu chuỗi giá trị chỉ chiếm dưới 30% tổng sản lượng.

Thảo luận kết quả

Hạn chế trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại Từ Sơn bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: quỹ đất canh tác còn manh mún, nhỏ lẻ gây khó khăn cho tích tụ ruộng đất; nguồn vốn ngân sách đầu tư cho kiên cố hóa kênh mương và giao thông nội đồng còn eo hẹp; nhận thức và kỹ năng tiếp cận công nghệ cao của nông dân chưa đồng đều. Tình trạng "được mùa mất giá", phụ thuộc vào tư thương khiến người dân có tâm lý e ngại rủi ro khi chuyển đổi từ trồng lúa sang cây rau màu, cây ăn quả giá trị cao.

Hiện trạng này tương đồng với các nghiên cứu thực tiễn tại huyện Thanh Oai, Đan Phượng (Hà Nội) và thị xã Khoái Châu (Hưng Yên), nơi người sản xuất chịu "gọng kìm" kép do giá vật tư đầu vào tăng trong khi giá bán đầu ra bị ép. Trong các báo cáo kinh tế kỹ thuật, những dữ liệu này cần được trực quan hóa qua biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ trọng 91,27% của cây lương thực đối lập với bảng so sánh doanh thu thuần trên 1 ha giữa lúa thương phẩm và mô hình chuyên canh rau an toàn đạt chuẩn VietGAP để chỉ rõ dư địa gia tăng giá trị.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất và đẩy mạnh tích tụ ruộng đất tập trung: UBND thị xã Từ Sơn phối hợp với Phòng Tài nguyên và Môi trường thực hiện dồn điền đổi thửa, xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn. Mục tiêu đến năm 2020 quy hoạch hoàn chỉnh vùng sản xuất rau an toàn tập trung tại các xã ven sông như Phù Khê và vùng hoa, cây cảnh chất lượng cao tại Tam Sơn, Hương Mạc.
• Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu giống và ứng dụng công nghệ cao: Phòng Kinh tế phối hợp với Trạm Khuyến nông chuyển giao quy trình sản xuất VietGAP, công nghệ tưới tiết kiệm nước và đưa các giống cây trồng giá trị cao vào sản xuất. Đặt mục tiêu giảm tỷ trọng diện tích lúa thuần kém hiệu quả xuống dưới 75%, nâng tỷ trọng cây thực phẩm và hoa cây cảnh lên trên 25% tổng diện tích gieo trồng giai đoạn 2016–2020.
• Phát triển kinh tế hợp tác và liên kết chuỗi giá trị khép kín: Tổ chức lại các Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp theo Luật Hợp tác xã, đóng vai trò cầu nối ký kết hợp đồng cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm với tối thiểu 3 đến 5 doanh nghiệp chế biến, phân phối nông sản lớn tại Hà Nội và Bắc Ninh, bảo đảm đầu ra ổn định cho trên 60% sản lượng nông sản hàng hóa.
• Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng và cơ chế tín dụng ưu đãi: Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng ưu tiên giải ngân nguồn vốn trên 50 tỷ đồng cho các hộ gia đình, trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp đầu tư nhà màng, nhà lưới, kho lạnh bảo quản nông sản; nâng tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương nội đồng đạt trên 85% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và nguồn số liệu thực chứng phục vụ xây dựng đề án tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp, quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch phát triển nông thôn mới tại các địa phương đang đô thị hóa.
• Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp và Chủ trang trại: Giúp nắm bắt phương pháp tổ chức luân canh cây trồng hiệu quả, cách thức tính toán chi phí - lợi ích kinh tế trên 1 ha canh tác và kỹ năng thiết lập liên kết chuỗi giá trị nông sản bền vững.
• Doanh nghiệp kinh doanh, chế biến và phân phối nông sản: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về tiềm năng vùng nguyên liệu, cơ hội đầu tư liên kết công - tư (PPP) trong lĩnh vực sản xuất rau sạch, hoa và cây cảnh chất lượng cao tại vùng cửa ngõ thủ đô.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tiếp cận hệ thống, thiết kế công cụ điều tra PRA và khung phân tích định lượng trong nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu cây trồng.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu cây trồng tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014–2016 là gì? Điểm nghẽn then chốt là tính chất độc canh cây lương thực quá cao khi diện tích lúa chiếm tới 91,27% (2.207,87 ha), trong khi cây thực phẩm chỉ đạt 5,00%. Hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích còn thấp, chưa tương xứng với lợi thế thị trường tiêu thụ nông sản cận kề thủ đô Hà Nội.

• Quá trình đô thị hóa tác động như thế nào đến sản xuất nông nghiệp địa phương? Tốc độ tăng trưởng công nghiệp - dịch vụ trên 25%/năm đã thu hẹp diện tích đất nông nghiệp xuống còn 2.712,15 ha, giảm diện tích đất canh tác bình quân từ 244 m2 xuống 224 m2/người, đồng thời hút hơn 54.000 lao động sang phi nông nghiệp, dẫn đến tình trạng già hóa lao động trực tiếp trên đồng ruộng.

• Luận văn sử dụng quy mô mẫu khảo sát như thế nào để bảo đảm tính đại diện khoa học? Tác giả đã tiến hành khảo sát thực địa trên 116 đối tượng mẫu, bao gồm 90 hộ nông dân phân bổ đều tại 3 xã đại diện cho 3 phương thức sản xuất đặc thù (Phù Khê, Hương Mạc, Tam Sơn), kết hợp điều tra chuyên sâu 6 trang trại, 5 doanh nghiệp nông nghiệp và 15 cán bộ chuyên trách.

• Định hướng chuyển đổi cây trồng trọng tâm của thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016–2020 là gì? Địa phương tập trung giảm dần diện tích lúa năng suất thấp, phát triển các vùng sản xuất chuyên canh rau an toàn theo quy chuẩn VietGAP, mở rộng diện tích hoa và cây cảnh đô thị, phấn đấu đưa tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao vượt mức 28% cơ cấu sản xuất.

• Giải pháp then chốt nào giúp bảo đảm đầu ra bền vững cho nông sản sau chuyển đổi? Giải pháp đột phá là củng cố vai trò của Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, đẩy mạnh mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa hộ nông dân với 3 đến 5 doanh nghiệp phân phối lớn, kết hợp đầu tư công nghệ bảo quản kho lạnh sau thu hoạch nhằm loại bỏ sự phụ thuộc vào tư thương.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu ngành trồng trọt trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa vùng ven đô.
• Phân tích thực chứng rõ nét thực trạng sản xuất tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014–2016 với 2.207,87 ha đất lúa độc canh và quỹ đất canh tác bình quân giảm còn 224 m2/người.
• Xác định chính xác 4 nhóm nguyên nhân cản trở chuyển dịch gồm đất đai manh mún, hạ tầng thiếu đồng bộ, vốn đầu tư hạn chế và liên kết chuỗi lỏng lẻo.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch, công nghệ cao, chuỗi liên kết thị trường và chính sách vốn cho giai đoạn 2016–2020.
• Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người sản xuất nông nghiệp đô thị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐỨC HOÀI GIẢI PHÁP TÁI CƠ CẤU NGÀNH TRỒNG TRỌT TẠI THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Văn Song NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, nội dung, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi cũng xin cam kết chắc chắn rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc; bản luận văn này là nỗ lực, kết quả làm việc của cá nhân tôi (ngoài phần đã trích dẫn). Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Đức Hoài i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành luận văn này, ngoài sự nổ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.

Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn , Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Văn Song đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận văn. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn UBND thị xã Từ Sơn, phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn thị xã Từ Sơn đã tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp số liệu, tư liệu khách quan giúp tôi hoàn thành luận văn này. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã động viên, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Đức Hoài ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.v Danh mục bảng. vi Trích yếu luận văn.

vii Thesis abstract………………………………………………………………………………ix Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về tái cơ cấu ngành trồng trọt. Một số khái niệm. Cơ cấu ngành trồng trọt. Đặc điểm của cơ cấu ngành trồng trọt.

Nội dung công tác tái cơ cấu ngành trồng trọt. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tái cơ cấu trồng trọt. Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm chuyển đổi cơ cấu cây trồng của các nước.

Kinh nghiệm của các địa phương trong nước. Bài học và kinh nghiệm rút ra. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.

Vị trí địa lý. Địa hình, thổ nhưỡng. 31 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu. Nguồn số liệu. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tích số liệu.

Hệ thống chỉ tiêu phân tích và xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt của thị xã Từ Sơn. Khái quát thực ngành trạng trồng trọt của thị xã Từ Sơn.

Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt ở thị xã Từ Sơn. Các yếu tố ảnh hướng đến tái cơ cấu ngành trồng. Vấn đề quy hoạch sử dụng đất. Chính sách tái cơ cấu ngành trồng trọt.

Ảnh hưởng từ yếu tố hạ tầng cơ sở. Nhóm các yếu tố về con người. Định hướng và giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016 – 2020. Định hướng và mục tiêu tái cơ cấu ngành trồng trọt giai đoạn năm 2016 – 2020.

Những giải pháp chủ yếu tái cơ cấu ngành trồng trọt thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016-2020. Kết luận và kiến nghị. 98 Tài liệu tham khảo. 102 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ Viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân CC Cơ cấu CNH – HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá CT Cây trồng DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính HQKT Hiệu quả kinh tế HTTT Hệ thống trồng trọt HTX Hợp tác xã KT – XH Kinh tế - xã hội LĐ Lao động NĐ Nghị định NN Nông nghiệp PTNT Phát triển nông thôn QĐ Quyết định SL Sản lượng SPNN Sản phẩm nông nghiệp SX Sản xuất TB Trung bình Trđ Triệu đồng TT Thị trường UBND Uỷ ban nhân dân VHVL Vừa học vừa làm v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

So sánh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp thập kỷ 80-90 và hiện nay. Tình hình sử dụng đất đai trên địa bàn thị xã Từ Sơn năm 2016. Tình hình dân số thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014 - 2016. Mẫu điều tra.

Diện tích gieo trồng và cơ cấu diện tích gieo trồng cây hàng năm của thị xã năm 2014-2016. Sản lượng một số cây hàng năm của thị xã Từ Sơn năm 2014-2016. Giá trị sản xuất hàng hoá các cây hàng năm của thị xã Từ Sơn 3 năm 2014 – 2016. Kết quả hoạt động thông tin tuyên truyền.

Đánh giá của người dân về hoạt động thông tin tuyên truyền, quán triệt chủ trương tái cơ cấu ngành trồng trọt. Địa điểm xây dựng cánh đồng mẫu thị xã Từ Sơn năm 2016. Nguồn vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng trồng trọt thị xã Từ Sơn. Tình hình áp dụng TBKT trồng trọt các loại hình sản xuất năm 2014 - 2016.

Đánh giá của hộ, trang trại và DN điều tra về khả năng áp dụng tiến bộ KHKT. Đánh giá của hộ, trang trại và DN điều tra về hiệu quả áp dụng KHKT. Cơ cấu diện tích đất nông nghiệp phân theo ngành sản xuất. Thực trạng cơ cấu diện tích đất trồng trọt tại các hộ điều tra.

Cơ cấu cây trồng của các hộ nông dân tại 3 xã. Đánh giá của hộ điều tra về kết quả đưa giống cây trồng mới vào sản xuất. Số liệu dự trữ nông sản tại các kho lạnh tại thị xã Từ Sơn. Đánh giá việc hỗ trợ của Nhà nước, nhà khoa học đối với hộ trồng cây lương thực, thực phẩm.

Kết quả giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây trồng giai đoạn 2014 - 2016. Đánh giá hiệu quả tái cơ cấu trồng trọt giai đoạn 2014-2016. Nguồn thông tin để hộ ra quyết định sản xuất kinh doanh. 83 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Đức Hoài Tên luận văn: “Giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh” Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam 1.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá thực trạng cơ cấu ngành trồng trọt, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất các giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt trên địa bàn thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp điều tra thu thập + Thu thập số liệu thứ cấp: Tài liệu/Thông tin thứ cấp được thu thập từ các nguồn khác nhau như: Các sách, tạp chí, báo, báo cáo của các ngành, các cấp, trang web… có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài. + Thu thập số liệu sơ cấp: Tiêu chí lựa chọn xã là những xã được chọn phải đại diện cho các loại hình sản xuất trồng trọt của thị xã Từ Sơn, bao gồm Hương Mạc, Phù Khê, Tam Sơn. - Phương pháp thống kê mô tả, Phương pháp tiếp cận hệ thống, Phương pháp tiếp cận có sự tham gia.

Kết quả chính Trong giai đoạn 2014 – 2016 Diện tích gieo trồng cây hàng năm trên địa bàn thị xã Từ Sơn đang tập trung chủ yếu gieo trồng cây lương thực có diện tích trên 2.207,87 ha chiếm từ 91,27% tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm, cây thực phẩm (rau củ) có diện tích 120,95 ha chiếm 5,00% , cây thực phẩm (quả) có diện tích 90,02 ha chiếm 3,72%, cây hàng năm khác có diện tích 0,34ha chiếm 0,01% trong tổng số diện tích gieo trồng cây hàng năm. Thị xã Từ Sơn chủ trương tái cơ cấu nội bộ ngành sản xuất trồng trọt theo hướng tăng tỷ trọng cây trồng giá trị kinh tế cao đến hết năm 2016, tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, tái cơ cấu trong nội bộ ngành nông nghiệp diễn ra chậm, tỷ trọng cầy lúa và cây trồng truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Hiệu quả sản xuất không cao, kém bền vững về môi trường.

Năng suất của lao động nông vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệp còn rất thấp. Giá trị sản xuất nông sản chưa cao và chiếm tỷ trọng thấp trong cơ cấu kinh tế chung của thị xã. Dịch vụ nông nghiệp tuy đã phát triển nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất, nhất là khâu làm đất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Nguyên nhân của hạn chế trong tái cơ cấu ngành trồng trọt trên địa bàn thị xã Từ Sơn: Kinh phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất còn hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất.

Diện tích đất sử dụng cho sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp chủ yếu do địa phương lấy quỹ đất để xây dựng kênh mương, giao thông nội đồng; một số diện tích giảm do làm các công trình dự án khu công nghiệp, đô thị, đường giao thông. Kết luận Trên cơ sở đưa ra các định hướng, mục tiêu của tái cơ cấu ngành trồng trọt. Luận văn đã trình bình một số giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt trong giai đoạn 2016-2020 gồm các giải pháp cụ thể là: Giải pháp về tập trung và tích tụ ruộng đất; giải pháp về lao động; giải pháp về đào tạo và ứng dụng khoa học công nghệ; giải pháp về liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm; giải pháp tăng cường vốn cho trang trại, doanh nghiệp; Giải pháp về bảo vệ môi trường hướng đến nông nghiệp phát triển bền vững.