Giải pháp tài chính hiệu quả nhằm xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Phú Thọ đến năm 2010

Luận văn phân tích giải pháp tài chính hỗ trợ xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Phú Thọ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2010.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Huy Đức
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Giải Pháp Tài Chính Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Phú Thọ Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT TĂNG CƯỜNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM THỰC HIỆN CÁC MỤC TIÊU XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.1. LÝ LUẬN VỀ NGHÈO ĐÓI
• 1.1.1. Định nghĩa
• 1.1.2. Các chỉ tiêu đánh giá về nghèo đói
• 1.1.2.1. Chỉ số nghèo con người
• 1.1.2.2. Các thước đo về sự bất bình đẳng
• 1.1.2.2.1. Hệ số Gini
• 1.1.2.2.2. Chỉ số Theil
• 1.1.2.2.3. Tỷ số giữa thu nhập tiêu dùng của 20% dân số giàu nhất và 20% dân số nghèo nhất
• 1.1.2.2.4. Tỷ trọng thu nhập/tiêu dùng của x% người nghèo nhất
• 1.1.2.3. Tiêu chuẩn nghèo đói của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH TRONG VIỆC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TỈNH PHÚ THỌ THỜI GIAN QUA
• 3. CHƯƠNG 3: HỆ THỐNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH TRONG VIỆC THỰC HIỆN MỤC TIÊU XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO ĐẾN NĂM 2010 CỦA TỈNH PHÚ THỌ
• LỜI KẾT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đói nghèo là một vấn đề xã hội mang tính toàn cầu. Xóa đói giảm nghèo (XĐGN) hiện nay ở Việt Nam được coi là một trong những mục tiêu quan trọng trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Đảng và Nhà nước kêu gọi mọi cấp, mọi ngành, mọi người trong xã hội tập trung giải quyết nhiệm vụ này. Sau hơn 20 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, đời sống của nhân dân đã được cải thiện. Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đạt tốc độ giảm nghèo nhanh nhất trên thế giới. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là một nước nghèo với tỷ lệ hộ nghèo còn cao, đặc biệt ở nông thôn và vùng sâu, vùng xa. Tỉnh Phú Thọ, với đặc điểm địa hình chia thành hai tiểu vùng, đã nhận thức rõ yêu cầu xóa đói giảm nghèo từ khi tái lập tỉnh. Tỷ lệ nghèo đói đã giảm qua các năm, nhưng tốc độ giảm còn chậm. Việc thực hiện các giải pháp tài chính là cần thiết để thúc đẩy công cuộc XĐGN tại tỉnh này.

II. Mục đích nghiên cứu

Luận văn nhằm làm rõ thực trạng thực hiện các giải pháp tài chính và nguyên nhân chưa hiệu quả tại tỉnh Phú Thọ. Nghiên cứu sẽ tập trung vào thực trạng nghèo đói từ năm 2001 đến 2007 và phân tích việc sử dụng các giải pháp tài chính trong việc thực hiện mục tiêu XĐGN. Đề tài sẽ chỉ ra rằng các giải pháp tài chính không chỉ giúp người nghèo có cơ hội phát triển mà còn hỗ trợ giảm bớt gánh nặng cho họ thông qua các chương trình bảo hiểm và an sinh xã hội. Mục tiêu cuối cùng là đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các giải pháp tài chính trong việc thực hiện mục tiêu XĐGN của tỉnh Phú Thọ.

III. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên các phương pháp duy vật biện chứng, thống kê, phân tích tổng hợp và phương pháp so sánh. Các phương pháp này giúp làm rõ thực trạng và nguyên nhân của vấn đề nghèo đói tại tỉnh Phú Thọ. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp phân tích số liệu mà còn tạo ra cái nhìn tổng quát về tình hình tài chính và các giải pháp tài chính hiện có. Điều này sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị cụ thể và khả thi cho việc cải thiện tình hình XĐGN tại địa phương.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài góp phần vào việc nghiên cứu và bổ sung lý luận về vấn đề nghèo đói. Nó khái quát thực trạng XĐGN ở tỉnh Phú Thọ và việc sử dụng các giải pháp tài chính. Qua đó, rút ra bài học kinh nghiệm và tổng kết nguyên nhân từ thực tiễn. Đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả sử dụng các giải pháp tài chính trong việc thực hiện mục tiêu XĐGN sẽ có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp cải thiện đời sống cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại tỉnh Phú Thọ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng đói nghèo là một vấn đề xã hội toàn cầu, ảnh hưởng sâu sắc đến phát triển kinh tế và công bằng xã hội. Tại Việt Nam, công cuộc xóa đói giảm nghèo (XĐGN) được xem là một trong những mục tiêu trọng yếu trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Theo Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam đã giảm từ khoảng 63% năm 1993 xuống còn 16% năm 2006, tương đương với khoảng 34 triệu người thoát nghèo. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là nước có mức thu nhập bình quân đầu người thấp, với tỷ lệ hộ nghèo cao tập trung chủ yếu ở vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa và dân tộc thiểu số. Tỉnh Phú Thọ, một tỉnh miền núi trung du phía Bắc, có tỷ lệ hộ nghèo giảm qua các năm nhưng tốc độ còn chậm so với khu vực và cả nước. Giai đoạn 2001-2008, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm từ 15,7% xuống còn 17,4% theo chuẩn nghèo mới, tuy nhiên vẫn còn nhiều xã đặc biệt khó khăn với tỷ lệ nghèo cao.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng và nguyên nhân việc sử dụng các giải pháp tài chính trong công tác XĐGN tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2001-2007, từ đó đề xuất các giải pháp tài chính hiệu quả nhằm nâng cao hiệu quả công tác này đến năm 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giải pháp tài chính tác động trực tiếp đến người nghèo như tín dụng, bảo hiểm, chính sách thuế, trợ giúp xã hội và đầu tư phát triển kinh tế nông thôn. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách tài chính, góp phần giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế xã hội về nghèo đói và giải pháp tài chính trong xóa đói giảm nghèo. Trước hết, định nghĩa nghèo đói được tiếp cận đa chiều, không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, cơ hội việc làm và sự tham gia xã hội. Khái niệm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối được phân biệt rõ ràng, với chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu tối thiểu đảm bảo năng lượng và nhu cầu thiết yếu.

Các chỉ số đo lường nghèo đói và bất bình đẳng như chỉ số nghèo con người (HPI), hệ số Gini, chỉ số Theil và tỷ số thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất được sử dụng để đánh giá mức độ nghèo và phân phối thu nhập. Lý thuyết về chính sách tài chính trong xóa đói giảm nghèo nhấn mạnh vai trò của các công cụ tài chính như đầu tư công, tín dụng vi mô, bảo hiểm xã hội, chính sách thuế và trợ giúp xã hội nhằm tạo điều kiện cho người nghèo phát triển năng lực tự vươn lên và giảm thiểu rủi ro kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với các phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp và so sánh. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2001-2007, báo cáo của các cơ quan chức năng như Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, UBND tỉnh Phú Thọ, cùng các khảo sát thực tế tại các huyện miền núi và trung du.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng nghìn hộ nghèo và cận nghèo trên địa bàn tỉnh, được chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng miền khác nhau. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích xu hướng và so sánh tỷ lệ nghèo giữa các năm, các vùng và nhóm dân cư. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2001-2007, với mục tiêu đánh giá thực trạng và hiệu quả các giải pháp tài chính trong công tác XĐGN tại Phú Thọ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo: Giai đoạn 2001-2007, tốc độ tăng trưởng GDP của tỉnh Phú Thọ đạt trung bình 9,79%/năm, cao hơn mức bình quân vùng miền núi phía Bắc (6,6%) và cả nước (7,85%). Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 15,7% năm 2001 xuống còn 17,4% năm 2008 theo chuẩn nghèo mới, với mức giảm trung bình khoảng 3-4% mỗi năm. Tuy nhiên, sự chênh lệch thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất vẫn lớn, với hệ số Gini tăng từ 0,273 năm 2004 lên 0,389 năm 2006, cho thấy bất bình đẳng thu nhập có xu hướng gia tăng.

2. Phân bố nghèo theo vùng: Đói nghèo tập trung chủ yếu ở các huyện miền núi như Thanh Sơn (tỷ lệ hộ nghèo 57%), Yên Lập (52,5%), trong khi các vùng trung du và đồng bằng có tỷ lệ nghèo thấp hơn nhiều. Các xã đặc biệt khó khăn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số xã nghèo, với điều kiện cơ sở hạ tầng yếu kém, thiếu điện, nước sạch và giao thông khó khăn.

3. Hiệu quả các giải pháp tài chính: Tín dụng vi mô và các chương trình hỗ trợ tài chính đã giúp tăng khả năng tiếp cận vốn cho người nghèo, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo. Tuy nhiên, chỉ khoảng một nửa số hộ nghèo được tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức. Bảo hiểm nông nghiệp còn rất hạn chế, với tỷ lệ cây trồng, vật nuôi được bảo hiểm chỉ khoảng 1%. Các chính sách bảo hiểm y tế và thất nghiệp cho người nghèo mới được triển khai, chưa bao phủ rộng.

4. Khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng: Thu nhập bình quân đầu người khu vực thành thị gấp 1,5 lần khu vực nông thôn (525,2 nghìn đồng so với 348,8 nghìn đồng/người/tháng năm 2006). Mức chi tiêu bình quân người/tháng năm 2006 ở thành thị là 525,2 nghìn đồng, cao hơn 1,5 lần so với nông thôn (348,8 nghìn đồng). Khoảng cách này phản ánh sự bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội phát triển và dịch vụ xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tăng trưởng kinh tế của tỉnh Phú Thọ đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác giảm nghèo, tuy nhiên sự phân bố không đồng đều giữa các vùng miền và nhóm dân cư làm cho khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng. Các giải pháp tài chính như tín dụng vi mô, bảo hiểm và chính sách thuế đã góp phần hỗ trợ người nghèo nhưng chưa phát huy hết hiệu quả do hạn chế về quy mô, phạm vi và tính đồng bộ.

So sánh với kinh nghiệm của Trung Quốc, nơi chính sách tài chính được triển khai đồng bộ, tập trung vào đầu tư phát triển hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, Phú Thọ cần tăng cường phối hợp các chính sách tài chính để tạo ra tác động tổng hợp. Việc mở rộng tín dụng vi mô, phát triển bảo hiểm nông nghiệp và y tế, cùng với cải cách chính sách thuế và trợ giúp xã hội sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực tự vươn lên của người nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ hộ nghèo theo năm và hệ số Gini để minh họa xu hướng giảm nghèo và bất bình đẳng thu nhập. Bảng phân bố tỷ lệ hộ nghèo theo huyện và khu vực cũng giúp làm rõ sự chênh lệch vùng miền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng và nâng cao hiệu quả tín dụng vi mô: Tăng cường hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho hộ nghèo, đặc biệt tại các huyện miền núi, với hạn mức vay phù hợp và thời gian vay dài hơn. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tài chính vi mô địa phương, mục tiêu tăng tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn lên trên 70% trong vòng 3 năm.

2. Phát triển bảo hiểm nông nghiệp và y tế: Triển khai thí điểm bảo hiểm dựa trên chỉ số thời tiết, hỗ trợ một phần phí bảo hiểm cho hộ nghèo và vùng thiên tai. Mở rộng bảo hiểm y tế cho người nghèo, đảm bảo trên 80% người nghèo có thẻ bảo hiểm trong 5 năm tới. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Bộ Y tế và các địa phương thực hiện.

3. Cải cách chính sách thuế và trợ giúp xã hội: Áp dụng các chính sách thuế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào vùng khó khăn, đồng thời tăng cường chi ngân sách cho các chương trình trợ giúp trực tiếp như hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất, đào tạo nghề cho người nghèo. UBND tỉnh và Bộ Tài chính cần phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết trong 2 năm tới.

4. Đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: Ưu tiên đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước sạch tại các xã đặc biệt khó khăn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống. Kế hoạch đầu tư cần được thực hiện đồng bộ trong 5 năm, do UBND tỉnh chủ trì phối hợp với các bộ ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp hoạch định chính sách tài chính và phát triển kinh tế xã hội phù hợp với đặc điểm vùng miền, nâng cao hiệu quả công tác xóa đói giảm nghèo.

2. Các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các sản phẩm tín dụng ưu đãi, mở rộng phạm vi tiếp cận vốn cho người nghèo.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế, chính sách công: Là tài liệu tham khảo quan trọng về lý thuyết và thực tiễn giải pháp tài chính trong xóa đói giảm nghèo tại địa phương miền núi.

4. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển: Hỗ trợ xây dựng chương trình can thiệp tài chính hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Phú Thọ và các vùng tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Giải pháp tài chính nào hiệu quả nhất trong xóa đói giảm nghèo tại Phú Thọ?
   Tín dụng vi mô được đánh giá là công cụ hiệu quả nhất giúp người nghèo tiếp cận vốn sản xuất, nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, cần kết hợp với bảo hiểm và chính sách trợ giúp xã hội để giảm rủi ro.

2. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo ở Phú Thọ giảm chậm hơn so với cả nước?
   Nguyên nhân chính là do địa hình miền núi phức tạp, cơ sở hạ tầng yếu kém, điều kiện sản xuất khó khăn và sự phân bố không đồng đều của các nguồn lực tài chính.

3. Vai trò của bảo hiểm nông nghiệp trong công tác giảm nghèo là gì?
   Bảo hiểm nông nghiệp giúp giảm thiểu rủi ro thiên tai, dịch bệnh cho người nông dân, bảo vệ thu nhập và tài sản, từ đó tạo điều kiện cho họ phát triển sản xuất bền vững.

4. Làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn?
   Cần tăng cường đầu tư hạ tầng, phát triển dịch vụ xã hội, mở rộng tiếp cận tín dụng và đào tạo nghề cho người dân nông thôn, đồng thời cải cách chính sách thuế và trợ giúp xã hội.

5. Kinh nghiệm nào từ Trung Quốc có thể áp dụng cho Phú Thọ?
   Trung Quốc thành công nhờ chính sách tài chính đồng bộ, tập trung đầu tư phát triển hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời tăng cường giám sát và hiệu quả sử dụng vốn hỗ trợ giảm nghèo.

Kết luận

• Tỉnh Phú Thọ đã đạt được những kết quả tích cực trong công tác xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2001-2008, với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể.
• Tuy nhiên, sự chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng miền và nhóm dân cư vẫn còn lớn, bất bình đẳng thu nhập có xu hướng gia tăng.
• Các giải pháp tài chính như tín dụng vi mô, bảo hiểm và chính sách thuế đã góp phần hỗ trợ người nghèo nhưng chưa phát huy hết hiệu quả do thiếu đồng bộ và quy mô hạn chế.
• Cần tăng cường mở rộng tín dụng vi mô, phát triển bảo hiểm nông nghiệp và y tế, cải cách chính sách thuế và trợ giúp xã hội, đồng thời đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội tại các vùng khó khăn.
• Đề xuất các bước tiếp theo gồm xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai các giải pháp tài chính đồng bộ, tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả, nhằm đạt mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững đến năm 2015.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một tỉnh Phú Thọ phát triển bền vững, công bằng và thịnh vượng cho mọi người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 SỰ CẦN THIẾT TĂNG CƯỜNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM THỰC HIỆN CÁC MỤC TIÊU XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO 1. LÝ LUẬN VỀ NGHÈO ĐÓI 1. Định nghĩa Nghèo là tình trạng bị thiếu thốn ở nhiều phương diện như: Thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định… Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đưa ra định nghĩa như sau về nghèo đói: Nghèo đói là tình trạng thiếu những tài sản cơ bản và cơ hội mà mỗi con người có quyền được hưởng. Mọi người cần phải được tiếp cận với giáo dục cơ sở và các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cơ bản.

Các hộ nghèo có quyền duy trì cuộc sống bằng chính lao động của họ và được trả công một cách hợp lý, cũng như được sự bảo trợ khi có những biến động bên ngoài. Tại Hội nghị chống đói nghèo khu vực châu Á – Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan (9/1993) đã đưa ra định nghĩa chung như sau: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Định nghĩa này hiện nay đang được nhiều quốc gia sử dụng trong đó có Việt Nam. 10 Ngưỡng tối thiểu là mức chi dùng tối thiểu, được xác định như tổng số tiền chi cho giỏ hàng tiêu dùng trong thời hạn nhất định, bao gồm một lượng tối thiểu lương thực thực phẩm và đồ dùng cá nhân, cần thiết để bảo đảm cuộc sống và sức khỏe một người ở tuổi trưởng thành, và các khoản chi bắt buộc khác, thường được gọi là “chuẩn nghèo”.

Tuy nhiên mức độ thiết yếu để thỏa mãn nhu cầu cơ bản lại thay đổi theo thời gian và không gian. Vì vậy, chuẩn nghèo cũng thay đổi theo thời gian, địa điểm và mỗi nước sử dụng chuẩn nghèo riêng phù hợp với trình độ phát triển, các chuẩn mực và giá trị của xã hội mình. Có 2 phương pháp để đo mức nghèo đói : - Xác định về mặt lượng, nghèo đói có thể đo trực tiếp bằng cách đánh giá xem hộ gia đình có được hưởng các tiêu chuẩn như: được sử dụng nước sạch, có đủ thức ăn, có điều kiện đi khám bệnh, học hành và những tiêu chuẩn khác. - Xác định gián tiếp bằng cách xem hộ gia đình có đủ nguồn tài chính để mua hàng hoá và những dịch vụ cần thiết (chính là số lượng thu nhập hoặc chi tiêu được xác định của một hộ).

Tuy nhiên trong việc xác định một hộ có nghèo hoặc đói hay không cần phải quan tâm thêm đến các nhu cầu khác ngoài vật chất vì theo như một định nghĩa của WorldBank (WB) thì “nghèo đói” đó là một sự thiếu đi những tài sản cần thiết hay những cơ hội mà lẽ ra ở mỗi người đều có quyền được hưởng. Một người nào đó có thể nghĩ nghèo là không có tiền thì vẫn đúng nhưng không đủ. Nghèo vì không có tiền chỉ là một dạng để đo lường nghèo đói. Nghèo còn do thiếu sức khoẻ, dinh dưỡng, học vấn, sự an toàn, sự tự tin trong cuộc sống, mối quan hệ xã hội, và quyền bình đẳng, hay thiếu mất cơ 11 hội để phát triển, dễ bị tổn thương và bất lực trước những thay đổi xung quanh.

Hay nói khác hơn, người nghèo là người có tình trạng sức khoẻ và hạnh phúc ở mức thấp. Có hai dạng nghèo: - Nghèo tuyệt đối: là tình trạng không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu để duy trì cuộc sống. Khái niệm nghèo tuyệt đối có xu hướng đề cập đến những người đang bị thiếu ăn (đói) còn nghèo tương đối đề cập đến những người nghèo nhất về phân phối thu nhập ở một nước nhất định. - Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương.

Ranh giới của nghèo đói: Là ranh giới phân biệt tình trạng nghèo đói của một cá nhân, tổ chức hoặc quốc gia nào đó thông qua các chỉ tiêu về mức sống, thu nhập, trình độ học vấn, chỉ số HDI… Ngân hàng thế giới đã lấy chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc gia (GNP) tính theo đầu người làm thước đo ranh giới nghèo khổ giữa các quốc gia. Thước đo này được xác định theo 2 mức: 275 USD và 370 USD. Nếu ranh giới GNP/người/năm bằng 275 USD thì số người nghèo chiếm 11% ở các nước đang phát triển. Nếu ranh giới GNP/người/năm bằng 370 USD thì số người nghèo chiếm 1/3 dân số tại các nước này.

Với chuẩn mực này thì hiện nay trên thế giới có khoảng 1,5 tỷ người sống trong tình trạng nghèo đói. Theo Liên hợp quốc thì: Nước nghèo nhất là nước có thu nhập bình quân đầu người ít hơn 200 USD/năm (tính theo thu nhập quốc dân). Nước 12 nghèo là nước có thu nhập bình quân đầu người ít hơn 500 USD/năm (tính theo thu nhập quốc dân). Tại Việt nam ngưỡng nghèo được đánh giá thông qua chuẩn nghèo, dựa trên các tính toán của các cơ quan chức năng như Tổng cục Thống kê hay Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Chuẩn nghèo theo Tổng cục Thống kê được xác định dựa trên cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới (WB), gồm hai mức: + Nghèo lương thực thực phẩm: tổng chi dùng chỉ tính riêng cho phần lương thực thực phẩm, làm sao để đảm bảo lượng dinh dưỡng tối thiểu cho một người là 2100 kcal/ngày đêm; + Nghèo chung: tổng chi dùng cho cả giỏ hàng tiêu dùng tối thiểu, được xác định bằng cách ước lượng tỷ lệ: 70% chi dùng dành cho lương thực thực phẩm, 30% cho các khoản còn lại. Những quan niệm nghèo đói cho thấy khái niệm nghèo đói chỉ mang tính chất tương đối. Tình trạng đói nghèo ở mỗi quốc gia khác nhau về mức độ, số lượng tùy theo chất lượng cuộc sống của quốc gia đó. Nó thay đổi theo từng thời kỳ và tùy theo đặc điểm kinh tế xã hội của mỗi quốc gia.

Người nghèo của quốc gia này có thể có mức sống cao hơn mức sống trung bình của quốc gia khác. Các chỉ tiêu đánh giá về nghèo đói Chỉ số nghèo con người Trong một vài thập kỷ gần đây đã xuất hiện cách tiếp cận rộng và nhiều chiều hơn so với thước đo thu nhập đối với tình trạng nghèo của thế giới, trong đó bên cạnh chỉ tiêu về thu nhập các chỉ tiêu xã hội cũng được tính đến 13 – như cơ hội được đào tạo, mức sống, quyền tự quyết đinh, ổn định về luật lệ, khả năng ảnh hưởng đến những quyết định chính trị; những yếu tố chủ quan như phẩm chất và lòng tự trọng. Chỉ số nghèo con người (HPI) của Liên Hợp Quốc (UN) là một chỉ tiêu đo lường mức sống của một nước do UN xây dựng, ngoài nhân tố thu nhập còn đưa thêm các nhân tố về mù chữ, suy dinh dưỡng của trẻ em, chết sớm, dịch vụ y tế nghèo nàn, thiếu khả năng tiếp cận tới nước sạch. Đối với các nước phát triển, UN cho rằng HPI phản ánh tốt hơn so với chỉ số phát triển con người (HDI) về mức độ nghèo cùng cực.

HPI cho các nước đang phát triển (HPI-1): Đó là một chỉ số tổng hợp đo lường tình trạng nghèo cùng cực theo ba khía cạnh của HDI – sống thọ và sống khỏe mạnh, kiến thức và mức sống khá. Công thức tính HPI như sau:   p  p  p  1 1     HPI  1  3 1 2 3 (1) Trong đó: P1 là xác suất không sống qua tuổi 40 (nhân với 100) kể từ khi sinh; P2 là tỷ lệ người lớn mù chữ; P3 là trung bình không tính trọng số của dân số không có khả năng tiếp cận ổn định với nguồn nước tốt hơn và trẻ thiếu cân tính theo lứa tuổi; và α = 3. Các thước đo về sự bất bình đẳng Đo lường sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập giữ vai trò quan trọng trong phân tích và đánh giá tình trạng nghèo. Các thước đo chủ yếu như sau: Hệ số Gini: Để đánh giá một cách khái quát về sự chênh lệch thu nhập hay phân hoá giàu nghèo giữa các nhóm hộ người ta sử dụng đường cong LORENZ và 14 hệ số GINI.

Đây là một phương pháp sử dụng nhiều nhất trong việc thể hiện phân phối thu nhập hiện nay. _perc _share 1 cumulative proportion of tnbq .75 1 cumulative proportion of sample Lorenz curve Hình 1.1: Chỉ số bất bình đẳng Từ sự chênh lệch về thu nhập dẫn đến sự bất bình đẳng giữa nhóm giàu nhất và nhóm nghèo nhất. Hiện tượng này được nhận biết qua hệ số GINI, đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối. Đây là chỉ số thông dụng dùng để xem xét phân bố thu nhập của dân cư.

n Hệ số GINI = 1  ( Fi - Fi -1)(Yi - Yi - 1) (2) i 1 Trong đó: + n: Là dân số, tổng thể hay cỡ mẫu, số hộ hay số nhóm hộ + i = (1, n) + Fi : là phần trăm dân số cộng dồn đến nhóm thứ i +Yi : là phần trăm thu nhập hoặc chi tiêu cộng dồn đến nhóm thứ i Hệ số GINI là hệ số nhận giá trị từ 0 đến 1. Hệ số GINI bằng 0 là không có sự chênh lệch. Hệ số GINI tiến gần đến 1 thì sự bất bình đẳng càng cao và bằng 1 khi có sự bất bình đẳng tuyệt đối. 15 Chỉ số Theil: là số thống kê đo lường sự bất bình đẳng về kinh tế do nhà toán thống kê Henri Theil xây dựng.

Công thức tính như sau: N T 1 N   ln  i 1 Xi X Xi X (3) Trong đó: xi là thu nhập của người thứ i, là thu nhập trung bình và N là số người. Số hạng đầu bên trong dấu ngoặc là tỷ trọng của thu nhập cá nhân i trong tổng thu nhập và số hạng thứ hai là thu nhập của cá nhân đó so với thu nhập trung bình. Nếu tất cả mọi người đều có thu nhập như nhau (nghĩa là bằng thu nhập trung bình) thì khi đó, chỉ số này sẽ bằng 0. Nếu một người có tất cả thu nhập thì khi đó chỉ số này bằng lnN.