mở đầu rất quan trọng trong mỗi chu kỳ quản lý NSNN. Các đơn vị SNCT cho dù là đơn vị tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên hay tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, đều là đơn vị dự toán ngân sách. Vì vậy, việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu, các nguyên tắc trong quản lý NS theo quy định là lẽ đương nhiên đòi hỏi các ĐVSN có thu phải thực hiện. Thực hiện dự toán + Chấp hành dự toán NSNN được coi là khâu có ý nghĩa quyết định tới chất lượng của mỗi chu trình quản lý NSNN.
Tại đây, những mong muốn, những dự đoán về thu, chi NS có trở thành hiện thực hay không là tùy thuộc vào khả năng điều hành và quản lý tài chính của đơn vị. Chấp hành dự toán là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế tài chính, hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong dự toán ngân sách của 9 đơn vị thành hiện thực. Trên cơ sở dự toán ngân sách được giao, các đơn vị sự nghiệp tổ chức triển khai thực hiện, đưa ra các biện pháp cần thiết đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ thu chi được giao đồng thời phải có kế hoạch sử dụng kinh phí ngân sách theo đúng mục đích, chế độ, tiết kiệm và có hiệu quả. Để theo dõi quá trình chấp hành dự toán thu chi, các đơn vị sự nghiệp cần tiến hành theo dõi chi tiết, cụ thể từng nguồn thu, từng khoản chi trong kỳ của đơn vị.
* Nội dung thu Thực tế cho thấy trong các đơn vị sự nghiệp, nguồn thu thường được hình thành từ các nguồn: (1) Nguồn NSNN cấp: Đây là nguồn thu mang tính truyền thống và có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn tài chính cho hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, với chủ trương đổi mới tăng cường tính tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp, tỷ trọng nguồn thu này trong các đơn vị sẽ có xu hướng giảm dần nhằm làm giảm bớt gánh nặng đối với ngân sách nhà nước. - Kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động (sau khi đã cân đối nguồn thu sự nghiệp); được cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giao, trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao; - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đối với đơn vị không phải là tổ chức khoa học và công nghệ); - Kinh phí thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; - Kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng (điều tra, quy hoạch, khảo sát, nhiệm vụ khác); - Kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; - Kinh phí thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định (nếu có); - Vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong phạm vi dự toán được giao hàng năm; - Vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt; 10 - Kinh phí khác (nếu có). (2) Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp: Cùng với việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ tài chính, tỷ trọng nguồn thu này trong các đơn vị sự nghiệp có xu hướng ngày càng tăng.
Điều này đòi hỏi các đơn vị phải tổ chức khai thác các nguồn thu hợp pháp này nhằm tăng cường năng lực tài chính của đơn vị. - Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí thuộc NSNN theo quy định của pháp luật; - Thu từ hoạt động dịch vụ; - Thu từ hoạt động sự nghiệp khác (nếu có); - Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng. (3) Nguồn viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, cho theo quy định của pháp luật. * Nội dung chi Trong cơ chế tự chủ tài chính, thước đo các khoản chi của đơn vị có chấp hành đúng dự toán hay không chính là quy chế chi tiêu nội bộ.
Quy chế chi tiêu nội bộ bao gồm các quy định về chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu áp dụng thống nhất trong đơn vị, đảm bảo đơn vị hoàn thành nhiệm vụ được giao, thực hiện hoạt động thường xuyên phù hợp với hoạt động đặc thù của đơn vị, sử dụng kinh phí có hiệu quả và tăng cường công tác quản lý. Như vậy quy chế chi tiêu nội bộ là căn cứ để thủ trưởng đơn vị điều hành việc sử dụng và quyết toán kinh phí từ nguồn NSNN cấp cho hoạt động thường xuyên và nguồn thu sự nghiệp của đơn vị, là cơ sở pháp lý để kho bạc nhà nước kiểm soát chi. Căn cứ vào định mức kinh tế kỹ thuật, chế độ chi tiêu tài chính hiện hành của Nhà nước, đơn vị sự nghiệp có thu được chủ động xây dựng tiêu chuẩn, định mức và chế độ chi tiêu nội bộ cho các khoản chi hoạt động thường xuyên cao hơn hoặc thấp hơn quy định, trong phạm vi nguồn tài chính được sử dụng; đảm bảo hoạt động thường xuyên, thực hiện nhiệm vụ được giao, phù hợp với đặc điểm đơn vị, tăng cường công tác quản lý và sử dụng kinh phí tiết kiệm có hiệu quả (thông qua việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ). Quy chế chi tiêu nội bộ và việc xây dựng các định mức chi của đơn vị sự nghiệp có thu đã khắc phục những bất cập, lạc hậu của một số chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách hiện hành của Nhà nước như: chế độ công tác phí, chế độ chi tiêu hội nghị, chi biên soạn giáo trình, chi vượt giờ của ngành giáo dục, chi bồi dưỡng trực đêm của ngành y tế, chi tổ chức xét xử của ngành toà án.
* Mục đích của việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ: Phát huy quyền tự chủ của đơn vị. Chủ động sử dụng nguồn tài chính. Khuyến khích sử dụng nguồn lực tiết kiệm và hiệu quả. 12 Có căn cứ quản lý, thanh toán trong đơn vị.
Có căn cứ để Kho bạc kiểm soát chi. Có căn cứ giám sát thực hiện. Trong lĩnh vực hành chính nhà nước, việc ban hành quy chế là nhằm cụ thể hóa đồng thời nó còn có giá trị như một văn bản hướng dẫn những quyền hạn, nhiệm vụ của cơ quan ban hành, chứ không phải tự quy định ra những quyền hạn, nhiệm vụ mới. Nghĩa là, phải bao gồm những quy định nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn nói trên và nêu rõ cả những quy tắc tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức đó.
Bởi vậy nếu trong bản quy chế của một cơ quan mà quy định thêm những quyền hạn, nhiệm vụ mới hoặc bớt đi một chức năng, nhiệm vụ nào đó thì bản quy chế đó bị coi là vi phạm luật pháp. Quy chế chi tiêu nội bộ trong ĐVSN là văn bản cá biệt do từng ĐVSN ban hành nhằm quản lý và sử dụng nguồn kinh phí quản lý hành chính, thực hiện chế độ tự chủ một cách hiệu quả và tiết kiệm. Để chủ động sử dụng kinh phí tự chủ được giao, quản lý sử dụng tài sản công đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả, cơ quan thực hiện chế độ tự chủ có trách nhiệm xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ để làm căn cứ cho CBCC trong cơ quan thực hiện, Kho bạc nhà nước thực hiện kiểm soát chi. * Nguyên tắc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ Quy trình xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ phải đảm bảo tham gia – Dân chủ.Quy chế chi tiêu nội bộ do Thủ trưởng cơ quan thực hiện chế độ tự chủ ban hành sau khi có ý kiến tham gia của tổ chức công đoàn cơ quan và phải được công khai trong toàn cơ quan, phải gửi đến Kho bạc Nhà nước nơi cơ quan mở tài khoản giao dịch để kiểm soát chi theo quy định, cơ quan quản lý cấp trên (đối với cơ quan thực hiện chế độ tự chủ là đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc) hoặc cơ quan tài chính cùng cấp (đối với cơ quan thực hiện chế độ tự chủ không có đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc) để theo dõi, giám sát.
Quy chế chi tiêu nội bộ phải được xây dựng đúng quy định về chế độ, tiêu chuẩn, định mức. Các quy định trong “Quy chế chi tiêu nội bộ” phải đảm bảo yêu cầu về tính rõ ràng, dễ hiểu, tránh đa nghĩa; phải cụ thể hóa để làm rõ những điều trong các văn bản quy phạm, tránh việc coi quy chế chỉ là " bản sao" của văn bản quy phạm pháp luật (Nguyễn Phú Giang, 2010). 13 Dự toán NS hàng năm của các đơn vị phải phản ánh đầy đủ các khoản thu, chi theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền ban hành, kể cả các khoản thu, chi từ nguồn thu được tạo ra trong quá trình hoạt động sự nghiệp. Cùng với việc lập dự toán thu chi, trên cơ sở định mức kinh tế kỹ thuật và chế độ chi tiêu tài chính hiện hành của nhà nước, đơn vị chủ động xây dựng tiêu chuẩn, định mức và chế độ chi tiêu nội bộ để đảm bảo hoạt động thường xuyên cho phù hợp với hoạt động đặc thù của đơn vị và tăng cường công tác quản lý, sử dụng kinh phí tiết kiệm có hiệu quả.
Quy chế chi tiêu nội bộ còn được xây dựng trên nguyên tắc công bằng trong phân phối thu nhập. Nguyên tắc cuối cùng trong việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ cũng là nguyên tắc cơ bản nhất là nó phải khuyến khích lao động và sáng tạo, khuyến kích cán bộ, viên chức trong đơn vị hoàn thành nhiệm vụ được giao. * Nội dung của quy chế chi tiêu nội bộ: Quy chế chi tiêu nội bộ được các đơn vị xây dựng theo các nội dung sau: Quy chế hoạt động của các đơn vị trực thuộc (nếu có). Quy chế hoạt động dịch vụ (nếu có).
Nguyên tắc xác định khoản thu và mức thu. Chế độ, định mức chi tiêu, mua sắm tài sản. Nguyên tắc và tiêu chuẩn phân phối thu nhập. Trích lập và sử dụng các quỹ.
* Các bước xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ: Bước 1: Thủ trưởng cơ quan chỉ đạo các phòng ban liên quan như phòng tài chính, phòng kế hoạch, các đoàn thể… xây dựng dự thảo quy chế chi tiêu nội bộ.