Luận văn thạc sĩ về giải pháp quản lý rừng cộng đồng ở khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp quản lý rừng cộng đồng tại vùng đệm khu bảo tồn thiên nhiên Easo Đắk Lắk, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Trương Văn Trưởng
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Vương Văn Quýnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu một số giải pháp quản lý rừng trên cơ sở cộng đồng ở vùng đệm khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Buôn Ma Thuột

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG TRÊN CƠ SỞ CỘNG ĐỒNG
• 1.1. Nhận thức về quản lý tài nguyên rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.1.1. Khái niệm về quản lý tài nguyên rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.2. Chiến lược và chính sách cho quản lý tài nguyên rừng trên cơ sở cộng đồng

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý rừng cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Đắk Lắk

Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Đắk Lắk là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao tại Việt Nam. Việc quản lý rừng bền vững tại đây không chỉ bảo vệ đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương. Giải pháp quản lý rừng cộng đồng đã được áp dụng nhằm tăng cường sự tham gia của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Điều này không chỉ giúp bảo tồn môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho cộng đồng.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng cộng đồng

Quản lý rừng cộng đồng là một phương pháp trong đó cộng đồng địa phương tham gia vào việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng. Điều này giúp tăng cường trách nhiệm và quyền lợi của người dân trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên.

1.2. Tầm quan trọng của khu bảo tồn thiên nhiên

Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho cộng đồng. Việc bảo vệ khu vực này giúp duy trì các hệ sinh thái và cung cấp các dịch vụ sinh thái thiết yếu.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng tại Ea Sô

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc quản lý tài nguyên rừng, khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự suy giảm diện tích rừng do khai thác trái phép và biến đổi khí hậu đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái. Cần có các giải pháp hiệu quả để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Tình trạng suy giảm diện tích rừng

Theo thống kê, diện tích rừng tại Ea Sô đã giảm đáng kể trong những năm qua do hoạt động khai thác gỗ trái phép và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

2.2. Thiếu sự tham gia của cộng đồng

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy giảm rừng là sự thiếu tham gia tích cực của cộng đồng địa phương. Người dân chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của rừng trong đời sống và kinh tế.

III. Phương pháp quản lý rừng cộng đồng hiệu quả

Để giải quyết các vấn đề hiện tại, cần áp dụng các phương pháp quản lý rừng cộng đồng hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường giáo dục cộng đồng, xây dựng các chính sách bảo vệ rừng và khuyến khích sự tham gia của người dân trong quản lý tài nguyên.

3.1. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của rừng và các biện pháp bảo vệ là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên rừng và cách bảo vệ chúng.

3.2. Xây dựng chính sách bảo vệ rừng

Cần có các chính sách rõ ràng và hiệu quả để bảo vệ tài nguyên rừng. Chính quyền địa phương cần phối hợp với cộng đồng để xây dựng các quy định và biện pháp bảo vệ rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng quản lý rừng cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sự tham gia của cộng đồng không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân.

4.1. Kết quả từ các dự án quản lý rừng

Các dự án quản lý rừng cộng đồng đã giúp tăng cường sự tham gia của người dân và cải thiện tình trạng rừng. Nhiều khu vực đã được phục hồi và bảo vệ hiệu quả hơn.

4.2. Tác động đến kinh tế địa phương

Việc bảo vệ rừng không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn tạo ra cơ hội kinh tế cho cộng đồng. Người dân có thể tham gia vào các hoạt động du lịch sinh thái và sản xuất nông sản bền vững.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng cộng đồng

Quản lý rừng cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Đắk Lắk là một giải pháp cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững. Tương lai của quản lý rừng phụ thuộc vào sự tham gia tích cực của cộng đồng và các chính sách hỗ trợ từ chính quyền.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho quản lý rừng bền vững, trong đó cộng đồng là trung tâm. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của người dân.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Để đạt được mục tiêu bảo vệ rừng, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng thông qua các chương trình hỗ trợ và đào tạo. Sự tham gia này sẽ giúp nâng cao trách nhiệm và ý thức bảo vệ tài nguyên rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp & PTNT TR­êng ®¹i häc L©m nghiÖp   Tr­¬ng v¨n tr­ëng Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng trªn c¬ së céng ®ång ë vïng ®Öm khu b¶o tån thiªn nhiªn eas« - Daklak LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Bu«n Ma Thuét - 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp & PTNT TR­êng ®¹i häc L©m nghiÖp   Tr­¬ng v¨n tr­ëng Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng trªn c¬ së céng ®ång ë vïng ®Öm khu b¶o tån thiªn nhiªn eas« - Daklak LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc PGS. TS v¦¥NG V¡N qUúNH Bu«n Ma Thuét - 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ®Æt vÊn ®Ò §aklak lµ mét tØnh thuéc Cao nguyªn Trung bé cã diÖn tÝch rõng tù nhiªn lín nhÊt c¶ n­íc – 1. Tµi nguyªn thiªn nhiªn cña §aklak rÊt phong phó vµ ®a d¹ng vÒ c¸c hÖ sinh th¸i, c¸c loµi ®éng thùc vËt, trong ®ã cã nhiÒu loµi ®éng thùc vËt quý hiÕm ®· ®­îc ghi trong s¸ch ®á ViÖt Nam vµ thÕ giíi. VÝ trÝ vµ tiÒm n¨ng rõng §aklak ®· gãp phÇn quan träng trong ®êi sèng d©n sinh kinh tÕ, x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, b¶o vÖ ®a d¹ng sinh häc.

ThÕ nh­ng trong nh÷ng n¨m qua rõng cña §aklak ngµy cµng bÞ suy gi¶m vÒ diÖn tÝch vµ chÊt l­îng rõng. Theo sè liÖu thèng kª b×nh qu©n mçi n¨m diÖn tÝch rõng mÊt kho¶ng 10.000 ha do viÖc ph¸ rõng, chuyÓn ®æi môc ®Ých sö dông ®Êt l©m nghiÖp. ViÖc mÊt rõng ®· lµm cho hÖ sinh th¸i rõng bÞ ph¸ vì, m«i tr­êng tù nhiªn bÞ biÕn ®æi ®· g©y nªn h¹n h¸n, lò lôt, lµm thiÖt h¹i lín ®ång thêi còng lµm suy gi¶m tÝnh ®a d¹ng sinh häc. Tr­íc nh÷ng thay ®æi ®ã con ng­êi ngµy cµng hiÓu ®­îc tÇm quan träng cña rõng.

Ngµy nay, qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ®· ®­îc nhËn thøc nh­ mét chiÕn l­îc v× môc tiªu tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn. §øng tr­íc thùc tr¹ng trªn §aklak ®· cã nhiÒu biÖn ph¸p tÝch cùc nh»m b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng, b¶o vÖ tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña ®Þa ph­¬ng. TØnh ®Æc biÖt chó träng ®Õn c«ng t¸c b¶o tån, ®· ®Çu t­ x©y dùng mét hÖ thèng c¸c khu rõng ®Æc dông gåm 2 V­ên Quèc gia vµ 10 Khu b¶o tån thiªn nhiªn víi diÖn tÝch 281.545 ha, trong ®ã cã Khu b¶o tån thiªn nhiªn Ea S«. §©y lµ mét trong nh÷ng vïng cã tÝnh ®a d¹ng sinh häc cao, cã ý nghÜa lín vÒ c¶nh quan vµ m«i tr­êng.

Tõ n¨m 1999, sau khi ®­îc thµnh lËp Nhµ n­íc ®· x©y dùng ë Khu b¶o tån thiªn nhiªn Ea S« mét m¹ng l­íi tæ chøc qu¶n lý b¶o vÖ rõng, trong ®ã Ban qu¶n lý khu b¶o tån vµ H¹t kiÓm l©m. §ång thêi Nhµ n­íc 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] còng thùc hiÖn mét sè dù ¸n ®Çu t­ ®Ó t¨ng c­êng nguån lùc cho qu¶n lý b¶o vÖ. Tuy nhiªn, kÕt qu¶ kh¶o s¸t míi ®©y cña Chi côc kiÓm l©m ®· cho thÊy tµi nguyªn rõng ë Ea S«, ®Æc biÖt lµ tµi nguyªn ®éng vËt vÉn tiÕp tôc bÞ suy gi¶m. Ng­êi ta cho r»ng mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu lµ thiÕu sù tham gia tÝch cùc cña céng ®ång d©n c­ ®Þa ph­¬ng.

Kh«ng Ýt ng­êi thê ¬ víi ho¹t ®éng x©m h¹i rõng, thËm chÝ cßn trùc tiÕp tham gia vµo ho¹t ®éng khai th¸c gç vµ ®éng vËt rõng. Ng­êi ta còng ®· nhËn thøc ®­îc c«ng t¸c qu¶n lý rõng kh«ng thÓ hiÖu qu¶ nÕu chØ ®¬n thuÇn dùa vµo lùc l­îng Nhµ n­íc, mµ cßn ph¶i khuyÕn khÝch ®­îc sù tham gia cña céng ®ång. VÊn ®Ò lµ lµm thÕ nµo ®Ó l«i cuèn ®­îc céng ®ång tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý b¶o vÖ rõng, cÇn cã nh÷ng gi¶i ph¸p g× vÒ kinh tÕ, x· héi, vÒ khoa häc c«ng nghÖ ®Ó x· héi ho¸ ®­îc c«ng t¸c qu¶n lý b¶o vÖ rõng. §©y lµ vÊn ®Ò b¨n kho¨n, tr¨n trë kh«ng chØ cña nh÷ng ng­êi trùc tiÕp lµm c«ng t¸c qu¶n lý b¶o vÖ rõng mµ cña c¶ c¸c cÊp chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng.

§Ó gãp phÇn gi¶i quyÕt nhiÖm vô trªn, trong khu«n khæ cña ®Ò tµi cao häc, t«i ®· chän ®Ò tµi "Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng trªn c¬ së céng ®ång ë vïng ®Öm Khu b¶o tån thiªn nhiªn Ea S« tØnh §aklak". 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ch­¬ng 1 Tæng quan Qu¶n lý tµi nguyªn rõng trªn c¬ së céng ®ång 1. NhËn thøc vÒ qu¶n lý tµi nguyªn rõng trªn c¬ së céng ®ång 1.1 Kh¸i niÖm vÒ qu¶n lý tµi nguyªn rõng trªn c¬ së céng ®ång Qu¶n lý tµi nguyªn trªn c¬ së céng ®ång Kh¸i niÖm céng ®ång th­êng ®­îc hiÓu lµ nhãm ng­êi sèng trªn cïng mét khu vùc, vµ th­êng cïng nhau chia sÏ c¸c môc tiªu chung, c¸c luËt lÖ x· héi chung cã thÓ cã quan hÖ gia ®×nh víi nhau (D'arcy Davis Case, 1990). Cßn qu¶n lý tµi nguyªn trªn c¬ së céng ®ång lµ qu¶n lý tµi nguyªn mµ trong ®ã ph¸t huy ®­îc n¨ng lùc néi sinh cña céng ®ång cho ho¹t ®éng qu¶n lý.

Nh÷ng gi¶i ph¸p qu¶n lý tµi nguyªn trªn c¬ së céng ®ång lu«n chøa ®ùng nh÷ng s¾c th¸i cña phong tôc, tËp qu¸n, ý thøc t«n gi¸o, nhËn thøc, kiÕn thøc cña ng­êi d©n, ®Æc ®iÓm quan hÖ gia ®×nh, hä hµng, lµng xãm, cña chÝnh s¸ch, luËt ph¸p v. Trong khi c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®Ò cao vai trß cña c¸ nh©n, th× c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn mµ ®Æc biÖt lµ ë vïng Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D­¬ng, gia ®×nh vµ céng ®ång ®­îc ®¸nh gi¸ cao. Trong nhiÒu tr­êng hîp, qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn trªn c¬ së céng ®ång ®· ®em l¹i nh÷ng hiÖu qu¶ to lín cho ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i. Don Gilmour vµ Fischer [14] cho r»ng qu¶n lý rõng céng ®ång lµ c¸c ho¹t ®éng kiÓm so¸t vµ qu¶n lý c¸c nguån tµi nguyªn rõng do ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng thùc hiÖn , nh÷ng ng­êi nµy sö dông chóng cho c¸c môc ®Ých cña céng ®ång vµ nã lµ mét bé phËn h÷u c¬ cña hÖ thèng canh t¸c Qu¶n lý rõng trªn c¬ së céng ®ång ®ã lµ h×nh thøc qu¶n lý c¸c diÖn tÝch rõng cña Nhµ n­íc giao cho céng ®ång qu¶n lý.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. ChiÕn l­îc vµ chÝnh s¸ch cho qu¶n lý tµi nguyªn rõng trªn c¬ së céng ®ång ChiÕn l­îc vµ chÝnh s¸ch qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn miÒn nói trªn c¬ së céng ®ång cña c¸c n­íc trong khu vùc ®Òu tiÕn hµnh theo nh÷ng h­íng: (1)- Bæ sung vµ söa ®æi chÝnh s¸ch ®Ó t¨ng quyÒn qu¶n lý vµ sö dông tµi nguyªn tµi nguyªn cho ng­êi d©n vµ c¸c céng ®ång. Nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó t¨ng quyÒn qu¶n lý tµi nguyªn trªn c¬ së céng ®ång lµ: cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn qu¶n lý sö dông tµi nguyªn l©u dµi cho hé gia ®×nh vµ céng ®ång, quy ho¹ch ph¸t triÓn cã sù tham gia cña ng­êi d©n, x©y dùng nh÷ng tæ chøc vµ h­¬ng ­íc ®¶m b¶o quyÒn sö dông vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn, x©y dùng nh÷ng hîp ®ång tr¸ch nhiÖm gi÷a gia ®×nh, céng ®ång víi Nhµ n­íc [43]. (2)- KÕt hîp nh÷ng gi¶i ph¸p hç trî kinh tÕ ®Ó khuyÕn khÝch víi nh÷ng gi¶i ph¸p hµnh chÝnh cøng r¾n, chó träng ph¸t triÓn ®ång bé c¶ gi¶i ph¸p khoa häc c«ng nghÖ, gi¶i ph¸p kinh tÕ vµ gi¶i ph¸p x· héi cho qu¶n lý tµi nguyªn.

(3)- Nh÷ng ch­¬ng tr×nh qu¶n lý tµi nguyªn vµ ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn nãi chung cña ®Þa ph­¬ng ®­îc x©y dùng theo ph­¬ng ph¸p cïng tham gia, ë tÊt c¶ c¸c giai ®o¹n lËp kÕ ho¹ch, triÓn khai, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸, ®iÒu chØnh kÕ ho¹ch vµ tiÕp tôc thùc hiÖn kÕ ho¹ch. Ng­êi ta xem ®©y lµ ph­¬ng ph¸p cho phÐp ph¸t huy ®Çy ®ñ nhÊt nh÷ng néi lùc cña céng ®ång cho qu¶n lý tµi nguyªn. Quan ®iÓm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Tr­íc ®©y rõng tù nhiªn bao trïm phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt. Tuy nhiªn, do nh÷ng t¸c ®éng cña con ng­êi nh­ khai th¸c l©m s¶n qu¸ møc, ph¸ rõng lÊy ®Êt trång trät, ®Êt ch¨n th¶, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp, më réng c¸c ®iÓm d©n c­ v.

®· lµm cho rõng thu hÑp dÇn vÒ diÖn tÝch. Tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn gi¶m ®i mçi ngµy mét nhanh. Vµo ®Çu thÕ kû XX diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi vÉn cßn kho¶ng 60-65%, nh­ng ®Õn cuèi thÕ kû con sè nµy ®· gi¶m ®i mét 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo sè liÖu cña tæ chøc l­¬ng thùc thÕ giíi th× tæng diÖn tÝch rõng tù nhiªn hiÖn chØ cßn kho¶ng 3.

Mçi n¨m diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m ®i trung b×nh kho¶ng 20 triÖu ha [21]. ë ViÖt Nam hiÖn t­îng mÊt rõng còng t­¬ng tù nh­ vËy. Vµo nh÷ng n¨m 1940 tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn cßn kho¶ng 40-45% diÖn tÝch l·nh thæ. Rõng tù nhiªn kh«ng chØ bÞ thu hÑp vÒ diÖn tÝch mµ cßn gi¶m ®i vÒ chÊt l­îng.

C¸c loµi gç quý ®· bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, c¸c loµi cho s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao nh­ l­¬ng thùc, thùc phÈm, d­îc liÖu, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thñ c«ng mü nghÖ v. trë nªn khan hiÕm, nhiÒu loµi ®éng vËt hoang d· ®ang cã nguy c¬ tuyÖt chñng. Tõ n¨m 1995 ®Õn nay víi nhiÒu chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi cho b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng, tû lÖ che phñ rõng ®· b¾t ®Çu t¨ng lªn. §Õn n¨m 2000, theo kiÓm kª cña Nhµ n­íc, tû lÖ che phñ rõng ®· t¨ng lªn kho¶ng 33%.

Tuy nhiªn, phÇn lín diÖn tÝch rõng t¨ng lªn lµ nh÷ng rõng phôc håi gÇn nh­ ch­a cã tr÷ l­îng vµ mang l¹i rÊt Ýt lîi Ých kinh tÕ cho ng­êi d©n. V× vËy, nhiÒu ng­êi cho r»ng xu h­íng t¨ng lªn cña tû lÖ che phñ rõng lµ ch­a thùc sù bÒn v÷ng. Tr­íc t×nh h×nh ®ã mét yªu cÇu cÊp b¸ch ®Æt ra lµ ph¶i qu¶n lý rõng nh­ thÕ nµo ®Ó ng¨n chÆn ®­îc t×nh tr¹ng mÊt rõng, qu¶n lý mµ trong ®ã viÖc khai th¸c nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ cña rõng kh«ng m©u thuÉn víi viÖc duy tr× diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña nã, duy tr× vµ ph¸t huy nh÷ng chøc n¨ng sinh th¸i to lín víi sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn. §©y còng lµ xuÊt ph¸t ®iÓm cña nh÷ng ý t­ëng qu¶n lý rõng bÒn v÷ng - qu¶n lý rõng nh»m ph¸t huy ®ång thêi nh÷ng gi¸ trÞ vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng cña rõng.